Mbuọtidem Mi Ke Jehovah Ama Ọsọn̄ọ Mi Idem

NTE AGENOR DA PAIXÃO OBỤKDE

N̄kukụre eyeneren nnyịn, Paul, ama akpa oto udọn̄ọ bronchitis ke ini enye ekedide ọfiọn̄ 11 kpọt ke emana. Ọfiọn̄ ita ke ukperedem, ke August 15, 1945, ediye an̄wan mi ama akpa oto udọn̄ọ obufre. Ami n̄kedi isua 28, ndien n̄kpọnnam ẹmi ẹma ẹnam mi mfụhọ nnyụn̄ ndu ke nnanenyịn. Kpa ye oro mbuọtidem ke Jehovah ye mme un̄wọn̄ọ esie ama ọsọn̄ọ mi idem. Yak mbụk nte ami n̄kasan̄ade ndinyene mbuọtidem emi.

TOTO ke ini n̄kamanade ke Salvador, Stet Bahia, Brazil, ke January 5, 1917, Mama ama ekpep mi ndituak ibuot nnọ “ndisana owo” Ufọkabasi Catholic. Enye ama esikam edemede mi ye nditọeka mi iren ke idap tụhi tụhi usenubọk man nnyịn ibọn̄ akam ọtọkiet. Nte ededi, ete ye eka mi n̄ko ẹma ẹsidụk edinam candomblé, edinam ido ukpono mme eteete Africa ye Brazil. Mma nsiwụt ukpono nnọ mme ukpepn̄kpọ ẹmi etieti, edi n̄kenyeneke mbuọtidem ke inua-okot ndisana owo Catholic m̀mê ke candomblé. Se ikanamde n̄kụt edikpu n̄kan ekedi asari eke orụk oro okodude ke mme ido ukpono ẹmi.

Nte ini akakade ikpọ nditọeka mi iren iba ẹma ẹkpọn̄ ufọk ndikoyom utom. Ekem ete mi ama efehe ọkpọn̄ ufọk. Ntre ke ini n̄kedide isua usụkkiet, n̄kenyene ndiyom utom man n̄n̄wam eka mi ye n̄kpri nditọeka mi iban. N̄kpọ nte isua 16 ke ukperedem, nneme oro n̄kenyenede ye ekemmọ nsan̄autom ke usiakifia ama okpụhọde uwem mi.

Ndinyene Mbuọtidem ke Jehovah

Mma nsobo ye Fernando Teles ke 1942. Enye ama esiwak ndidọhọ ke inenke ndituak ibuot nnọ “ndisana owo.” (1 Corinth 10:14; 1 John 5:21) Ke akpa n̄kọnọhọ enye ndomo esisịt n̄kpan̄utọn̄. Edi edinam akpanikọ esie ye udọn̄ esie ke idem mme owo, inamke n̄kpọ m̀mê nso orụk ikpọkidem ke owo enyene, ama odụri udọn̄ mi, ndien ami mma ntọn̄ọ ndima ifiọk Bible esie, akpan akpan se enye eketịn̄de aban̄a Obio Ubọn̄ Abasi ye paradise isọn̄. (Isaiah 9:6, 7; Daniel 2:44; Ediyarade 21:3, 4) Ke okụtde udọn̄ mi, enye ama ọnọ mi Bible ye ndusụk n̄wed Bible.

Ke ndusụk urua ẹma ẹkebe, mma nyere ikot ndidụk ukpepn̄kpọ Bible esop. Otu oro ekekpep n̄wed Religion, oro Watch Tower Bible and Tract Society ekemịn̄de. Mma n̄kop inem ukpepn̄kpọ oro nnyụn̄ ntọn̄ọ ndidụk kpukpru mbonoesop Mme Ntiense Jehovah. N̄kpọ oro ekenen̄erede enem mi ekedi unana asari ye usụn̄ oro ẹkedarade mi usọp usọp. Ke ukem ini oro mma ntọn̄ọ uyomima ye Lindaura. Ke ini n̄kenemede ye enye mban̄a se ami n̄kekpepde, enye ama ọtọn̄ọ ndidụk mme mbonoesop ye ami.

N̄kpọ efen oro ekenemde mi ke mme mbonoesop ekedi nsọn̄uyo oro ẹkedoride ke utom ukwọrọikọ. (Matthew 24:14; Utom 20:20) Ye nsịnudọn̄ otode mme asiakusụn̄, nte ẹkotde mme asan̄autom uyọhọ ini, mma ntọn̄ọ ndikwọrọ ikọ ke ido nneme nnọ mbon en̄wen ke tren ke ini n̄kade nnyụn̄ nnyọn̄de utom. Ke ini n̄kụtde owo oro enyenede udọn̄, mma nsibọ adres esie nnyụn̄ n̄ka mbịne enye n̄kodomo ndikọri udọn̄ oro.

Kan̄a ke emi, mbuọtidem mi ke Jehovah ye ke esop oro enye adade anam n̄kpọ ama aka iso ndikọri. Ntem, ke mma n̄kakpan̄ utọn̄ nnọ utịn̄ikọ Bible aban̄ade uyakidem Christian nnọ, mma nna baptism, ke Inyan̄ibom Atlantic, ke April 19, 1943. Ke ukem usen oro, mma ntiene mbuana ke akpa ini ke utom ukwọrọikọ eke ufọk ke ufọk ofụri ini.

Urua iba ke oro ebede, ke May 5, ami ye Lindaura ima idian ndọ. Ekem, ke August 1943, enye ama ana baptism ke akpa mbono oro Mme Ntiense Jehovah ẹkenyenede ke obio Salvador. Kaban̄a mbono oro, 1973 Yearbook of Jehovah’s Witnesses ama etịn̄ ete: “Edinam mme ọkwọrọ ederi ama etre utịn̄ikọ an̄wa ke Salvador, edi ekedi ke ntatara edisuan etop . . . ama akada itie.” Uyarade ndausụn̄ Jehovah ke idak ọkpọsọn̄ ukọbọ ama ọsọn̄ọ mbuọtidem mi ke enye.

Nte n̄kobụkde ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ, isua iba kpọt ke Lindaura ama akana baptism—ndien ọfiọn̄ ita ke eyeneren nnyịn ama akakpa—edima an̄wan mi ama akpa. Enye ekedi isua 22 kpọt. Edi mbuọtidem oro n̄kenyenede ke Jehovah ama ọsọn̄ọ mi idem ke mme ọfiọn̄ afanikọn̄ oro.

Edinam eke Spirit Ọsọn̄ọ Mi Idem

Ke 1946, isua kiet ke mma n̄kataba n̄wan ye eyeneren mi, ẹma ẹmek mi asan̄autom ukpepn̄kpọ Bible ke esop kiet oro okodude ini oro ke Salvador. Ke ukem isua oro ẹma ẹtọn̄ọ Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi ke mme esop ke Brazil, ndien ami mma n̄kabade ndi akpa enịm ufọkn̄wed ke stet Bahia. Ekem ke October 1946, ẹma ẹnịm Mbono Ukara Abasi eke “Mme Idụt Idatesịt” ke obio São Paulo. Eteutom mi oro n̄kanamde utom nnọ ke isua duop ama ọdọhọ ete ke imọ imoyom mi ndien enyịk mi ete n̄kûka. Nte ededi, ke mma n̄kanam an̄wan̄a enye nte edidụk mbono oro edide akpan n̄kpọ ọnọ mi, enye ama ọnọ mi eti enọ onyụn̄ ọkọm mi ka di.

Ẹkenịm mme ikpehe mbono oro ke Ufọkmbre N̄kann̄kụk São Paulo ke Portuguese—usem Brazil—ọkọrọ ye ke German, Hungarian, Ikọmbakara, Polish, ye Russian. Ke mbono oro ẹma ẹsio magazine Awake! ke Portuguese. Mbono oro ama enen̄ede otụk mi—n̄kpọ nte owo 1,700 ẹkedụk utịn̄ikọ an̄wa—tutu nsịn n̄wed eben̄e nditọn̄ọ usiakusụn̄ ke November 1, 1946.

Ke ini oro nnyịn ima isikama ukwak ubre usanikwọ ntatara ntatara ke utom usiakusụn̄ nnyịn. Utịn̄ikọ oro “Ukpeme” ekedi kiet oro nnyịn ikesiwakde ndibre nnọ mme enyeneufọk. Ke oro okụrede, nnyịn ima isidọhọ: “Man ikpeme idem nnyịn ibiọn̄ọ asua oro enyịn mîkwe, nnyịn inyene ndisọn̄ọ nyịre ye ufan oro enyịn mîkwe n̄ko. Jehovah edi akakan ufan nnyịn ndien enye enen̄ede enyene odudu akan asua nnyịn, Satan. Ntre ana nnyịn isọn̄ọ iyịre ye Jehovah man ekpeme nnyịn osio enye ke ubọk.” Ekem nnyịn ima isinọ ekpri n̄wed Protection, emi ọkọnọde mme ntọt efen efen.

N̄kanamke usiakusụn̄ ọyọhọ isua kiet ke ini n̄kọbọde ikot ndinam utom nte akpan asiakusụn̄ ye Esop Carioca ke Rio de Janeiro. Ndusụk ini nnyịn ima isisobo ọkpọsọn̄ ubiọn̄ọ do. Inikiet, enyeneufọk kiet ama enen̄ede etịbi en̄wan ye nsan̄a mi, Ivan Brenner. Mme mbọhọidụn̄ ẹma ẹkot bodisi, ndien ẹma ẹda kpukpru nnyịn ẹka itieutom mme bodisi.

Ke ini ẹkebụpde mme mbụme, enyeneufọk oro akayatde esịt ama odori nnyịn ikọ nte isịnde ntịme. Etubom mme bodisi ama aduat enye ete odop uyo. Ekem etubom mme bodisi ama ọwọn̄ọde iso ese nnyịn onyụn̄ etịn̄ ke sụn̄sụn̄ uyo ete ke nnyịn imekeme ndinyọn̄. Enye ama omụm andidori nnyịn ikọ onyụn̄ obiom enye ikpe ke ndiyom ikọ. Mme utọ idaha ntre ẹma ẹsọn̄ọ mbuọtidem mi ke Jehovah.

Ntatara Utom Uyọhọ Ini

Ke July 1, 1949, mma n̄kop nduaidem ke ini ẹkenọde mi ikot ndinam utom ke Bethel, nte ẹkotde iwụk itieutom Mme Ntiense Jehovah ke idụt kiet kiet. Bethel ke Brazil okodu ini oro ke ọyọhọ ufọk 330 ke Efak Licínio Cardoso ke Rio de Janeiro. Owo 17 kpọt ẹkedu ini oro ke ofụri ubon Bethel. Ke ndusụk ini ami n̄kabuana ye Esop Engenho de Dentro eke n̄kann̄kụk oro, edi ekem ẹma ẹnọ mi n̄kanam utom nte esenyịn oro etiede ibuot ke n̄kukụre esop oro okodude ke Belford Roxo, obio oro okodude kilomita ifan̄ ọkpọn̄ Rio de Janeiro.

Mme utịturua ẹkesiyọhọ ye utom. Ke mme Saturday mma nsisan̄a ke tren n̄ka Belford Roxo, n̄kabuana ke utom ukwọrọikọ ke uwemeyo, ndien ekem ndụk Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi ye Esoputom ke mbubịteyo. Mma nsidan̄ do ye nditọete nnyụn̄ ntiene mbuana ke utom ukwọrọikọ ke usenubọk edem usen. Ke uwemeyo oro mma nsidụk an̄wan̄wa utịn̄ikọ Bible ye Ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme ndien mfiak nnyọn̄ Bethel ke n̄kpọ nte ebe usụkkiet okoneyo. Mfịn esop 18 ẹdu ke Belford Roxo.

Ke 1954, ke mma n̄ketiene ndutịm oro ke isua ita ye ubak, ẹma ẹnọ mi mfiak nnyọn̄ Rio de Janeiro nte esenyịn oro etiede ibuot ke Esop São Cristóvão. Ke isua duop oro ẹketienede, ami n̄kanam utom ye esop oro.

Mme Utom Mi ke Bethel

Akpa utom mi ke Bethel ekedi ndibọp itie unịm moto nnọ n̄kukụre n̄kpọisan̄ N̄ka, n̄kpọisan̄ mbiomo Dodge eke 1949 oro ke nditịk enyịn̄ ẹkekotde Chocolate ke ntak nsan̄nsan̄ uduot esie. Ke ini utom itie unịm moto oro ama okokụre, ẹma ẹnọ mi n̄kanam utom ke itie utemudia, emi n̄kodude ke isua ita. Ekem ẹma ẹnọ mi n̄ka Itieutom Umịn̄n̄wed, emi edide ebiet oro ndude idahaemi ke se ibede isua 40.

Ediwak ke otu ukwak umịn̄n̄wed oro nnyịn ikenyenede ẹkedi n̄kani. Ke uwụtn̄kpọ, ke ediwak isua nnyịn ikenyene akani mbat mbat ukwak umịn̄n̄wed oro nnyịn ke ima ima usụn̄ ikesikotde Sarah, ẹkotde ẹdian enyịn̄ n̄wan Abraham. Ẹma ẹkama enye ke ediwak isua ke ufọk umịn̄n̄wed ke ibuot itieutom Watch Tower Society ke Brooklyn, New York. Ekem ke iduọk isua 1950, ẹma ẹnọ enye edi Brazil. Mi, ukem nte n̄wan Abraham, ke mme isua usọn̄ esie enye ama osion̄o mbun̄wụm—ke uduot magazine Enyọn̄-Ukpeme ye Awake!

Akananam ntreke ndikop n̄kpaidem ke ibat n̄wed oro akade-ka iso ndikọri ẹmi ẹmịn̄de ke itie umịn̄n̄wed Brazil. Ke ofụri isua 1953, nnyịn ikemịn̄ magazine 324,400, edi idahaemi se ẹmịn̄de awak akan miliọn ita ke ọfiọn̄ kiet kiet!

Mme Ufọkutom Bethel Nnyịn

Edi n̄kpọ nduaidem ndikụt nte ẹtatde mme ufọkutom Bethel ke Brazil ke mme isua ẹmi ẹbede. Ke 1952 nnyịn ima ibọp ufọk umịn̄n̄wed edide enyọn̄ iba ke edemesa ufọkidụn̄ nnyịn ke Rio de Janeiro. Ekem ke 1968, ẹma ẹsio Bethel ẹka obufa ufọk ẹkebọpde ke obio São Paulo. Ke ini nnyịn ikọwọrọde ika do, eketie nte kpukpru n̄kpọ ye mme ufan̄ ẹkponi ẹkaha ẹnọ ubon Bethel nnyịn ekedide owo 42. Nnyịn ikakam ikere ke ufọk emi eyese aban̄a kpukpru n̄kọri ini iso nnyịn. Nte ededi, ke 1971 ẹma ẹbọp ufọk iba efen efen ẹnyenede enyọn̄ ition, ndien ẹma ẹdep ufọk umịn̄n̄wed ke mbọhọ oro, ẹfiak ẹdiọn̄, ẹnyụn̄ ẹyịri ye okụre emi. Edi ke ufan̄ isua ifan̄, n̄kaiso n̄kọri ke ibat mme anditan̄a Obio Ubọn̄—nnyịn ima ibe ibat 100,000 ke 1975—ama oyom ẹbọp n̄kpọ efen efen.

Ke ntre, ẹma ẹbọp mbufa ufọk ke ebiet oyomde usụn̄ ke n̄kpọ nte kilomita 140 ọkpọn̄ São Paulo ekpere ekpri obio Cesário Lange. Ke 1980 ẹma ẹsio ubon Bethel nnyịn ekedide owo 170 ẹka mbufa itieutom ẹmi. Ọtọn̄ọde ke ini oro utom Obio Ubọn̄ ọmọkọri ke ndyọ ndyọ usụn̄. Idahaemi nnyịn imenyene se ibede owo 410,000 ẹbuanade kpukpru ini ke utom ukwọrọikọ ke Brazil! Man ẹse ẹban̄a udọn̄ n̄kpọ eke spirit kpukpru mme anditan̄a Obio Ubọn̄ ẹmi, nnyịn ikenyene ndika iso mbọp mbufa ufọk umịn̄n̄wed ndida mmịn̄ mme n̄wed Bible ye mbufa ufọkidụn̄ man mbonutom unyịmesịt Bethel ẹdụn̄. Idahaemi nnyịn inyene n̄kpọ nte owo 1,100 ẹbuanade ke ubon Bethel!

Mme Ọsọn̄urua Ifetutom

Mbat utom Bethel nte ọsọn̄urua ifetutom. Ntem, okposụkedi n̄kekerede ndifiak ndọ ndọ ke mme ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua, mma mmek ndiwụk ntịn̄enyịn ọyọhọ ọyọhọ ke mme utom mi ke Bethel ye ke utom ukwọrọikọ. Mi ami mmenyene inemesịt ndinam utom ọtọkiet ye ata ediwak n̄kparawa owo ke itie umịn̄n̄wed ye edinọ mmọ ukpep ke utom mmọ. Mmodomo ndinam n̄kpọ ye mmọ nte n̄kpọ eke mmọ ẹdide nditọiren mi. Ifịk ye unana ibụk mmọ ẹdi akwa n̄kpọ nsịnudọn̄ ẹnọ mi.

Ifet efen edi eke edidara nsan̄a ye nti mbon ubet ke mme isua ẹmi ẹbede. Edi akpanikọ, mme ukpụhọde ke eduuwem ẹsidori n̄kpọ-ata ndusụk ini. Edi ami mmekpep nditre ndiyom mfọnmma nto mbon efen. Mmodomo nditre ndinam n̄kpri ndutan̄uyo ẹkabade ikpọ mfịna m̀mê ndida idemmi ke n̄kpọ n̄kaha. Ndisak mme ndudue mi ẹn̄wam mi ndiyọ eke mbon en̄wen.

Ọsọn̄urua ifet efen oro n̄kadarade ekedi eke edikeme ndidụk ikpọ mbono ofụri ererimbot ke United States. Kiet ke otu ẹmi ekedi Mbono “Nsinsi Eti Mbụk,” oro ẹkenịmde ke An̄wambre Yankee, New York, ke 1963, ndien efen ekedi Mbono “Emem ke Isọn̄” eke Ofụri Ererimbot oro ẹkenịmde ke ukem itie oro ke 1969. Ke adan̄aemi n̄kodude do, mma n̄kop idatesịt ndika n̄kese n̄kpet n̄kpet ibuot itieutom ofụri ererimbot eke Mme Ntiense Jehovah ke Brooklyn, New York!

Ekedi n̄ko ifet mi ke isua duop ndibuana—ke adiana ke adiana ye mbon en̄wen—ke ndida usụn̄ ke akam usenubọk eke ubon Bethel. Edi, n̄kponn̄kan ifetutom, kiet oro adade akwa idatesịt ye nsịnudọn̄ ọsọk mi, edi eke edida etop Obio Ubọn̄ nsọk mbon oro ẹnyenede esịt akpanikọ, kpa nte Eteufọk nnyịn, Jesus Christ, akanamde.

Ke mme isua ndondo ẹmi mmosobo n̄kpọ-ata eke ediyọ udọn̄ọ Parkinson. Ima ima ukpeme nditọete iren ye iban ke itie unọ usọbọ ke Bethel edi n̄kpọ un̄wam ye ndọn̄esịt ọnọ mi kpukpru ini. Ye ọyọhọ mbuọtidem, mbọn̄ akam nte Jehovah akpakam ọnọ mi ukeme ndika iso nnam ukeme mi ke ufọn utuakibuot akpanikọ esie.

[Ndise ke page 23]

N̄kọk itieutom Brazil emi ndụn̄de idahaemi

[Mme Ndise ke page 23]

Ye n̄wan mi, emi akakpade ke 1945