Nte Ẹkeme Ndinam Edibemiso Nnịm Akan̄a Ekem ye Ima Abasi?

“NNYỊN ikabade edibemiso nnịm akan̄a nte nsinsi uduak Abasi, emi enye adade ebiere se enye oyomde ndinam ye owo kiet kiet. Koro enye ikobotke kpukpru mmọ ke ukem idaha, edi ebemiso emek ndusụk onịm ọnọ nsinsi uwem ndien mbon efen ọnọ nsinsi nsobo.”

Oro edi nte Anam Ukpụhọde owo Protestant oro John Calvin akanamde ekikere esie aban̄ade edibemiso nnịm akan̄a an̄wan̄a ke n̄wed oro Institutes of the Christian Religion. Ekikere emi ọkọn̄ọ ke ekikere oro nte ke Abasi edi akakan ke ifiọk ye nte ke mme edinam edibotn̄kpọ esie ikemeke ndinam ẹnyene eyịghe ẹban̄a mme uduak esie m̀mê ndinyịk enye anam mme ukpụhọde.

Edi nte emi enen̄ede edi se Bible owụtde aban̄a Abasi? Ke edide akpan n̄kpọ akan, ndi utọ edinam an̄wan̄a oro ekem ye mme edu Abasi, akpan akpan n̄wọrọnda edu esie—ima?

Abasi Emi Ekemede Ndibemiso Ntịn̄ Ini Iso

Abasi ekeme ndibemiso ntịn̄ ini iso. Enye etịn̄ aban̄a idemesie nte “[Owo] emi nsiakde akpatre n̄kpọ ke akpa, ndien ke eset nsiak se mînamke kan̄a, nte ke uduak mi eyeda, ndien nyenam kpukpru se mmade.” (Isaiah 46:10) Ke ofụri mbụk owo, Abasi ama anam ẹwet mme prọfesi esie ẹnịm ndiwụt nte ke imọ imekeme ndiwụt ifiọk edibemiso mfiọk n̄kpọ nnyụn̄ mbemiso ntịn̄ mme n̄kpọntịbe mbemiso mmọ ẹdade itie.

Ntem, ke eyo Belshazzar, edidem Babylon, ke ini prọfet Daniel akadabade ndap aban̄a unam iba, emi kiet adade itie enye eken, Jehovah ama etịn̄ ọnọ enye se emi ọwọrọde ete: “Okukịm oro afo okokụtde enyenede nnụk iba oro edi ndidem Media ye Persia. Odusu okpoebot n̄ko edi edidem Greece.” (Daniel 8:20, 21) Nte an̄wan̄ade, Abasi ama ada ifiọk esie ndibemiso mfiọk n̄kpọ ayarade udịm ukara ererimbot. Medo-Persia ndien ekem Greece ẹdida itie Obio Ukara Babylon emi okodude ini oro.

Mme prọfesi ẹkeme n̄ko ndibehe owo kiet. Ke uwụtn̄kpọ, prọfet Micah ama atan̄a nte ke Messiah ekenyene ndimana ke Bethlehem. (Micah 5:2) N̄ko, ke idaha enyeemi Abasi ama owụt ifiọk esie ndibemiso mfiọk n̄kpọ. Nte ededi, ẹketọt ẹban̄a n̄kpọntịbe emi ye akpan uduak—edinam ẹdiọn̄ọ Messiah. Idaha enyeemi inamke ẹkụt unen ke ofụri ofụri ẹnọ ukpepn̄kpọ edibemiso nnịm akan̄a oro esịnede owo kiet kiet.

Ke edide isio, N̄wed Abasi ayarade nte ke mme idaha ẹdu emi Abasi esimekde nditre ndibemiso mfiọk se idiwọrọde. Esisịt ini mbemiso nsobo Sodom ye Gomorrah, enye ama atan̄a ete: “Yak n̄kam nsụhọde n̄kese m̀mê mmọ ẹnenam kpukpru n̄kpọ ke uyo mfiori emi osịmde mi; ndien mîdịghe ntre, nyefiọk.” (Genesis 18:21) Udọn̄ikọ emi owụt nnyịn in̄wan̄în̄wan̄ nte ke Abasi ikebemke iso ifiọk adan̄a nte idaha ọkọdiọkde ke mme obio oro mbemiso enye okodụn̄ọrede mme n̄kpọ.

Edi akpanikọ, Abasi ekeme ndibemiso nda n̄kụt ndusụk n̄kpọntịbe, edi ke ekese idaha, enye esimek nditre ndida ifiọk esie ndibemiso mfiọk n̄kpọ nnam n̄kpọ. Sia Abasi edide ata ọkpọsọn̄, enye enyene ifụre ndiwụt mme ukeme esie nte enye amade, idịghe nte ekemde ye mme uduak mme anana mfọnmma owo.

Abasi Emi Ekemede Ndinen̄ede Mme N̄kpọ

Ukem nte Calvin ọkọdọhọde, ndusụk owo ẹdọhọ ke Abasi ama ebebemiso ebiere iduọ owo onịm mbemiso enye obotde n̄kpọ ye nte ke enye ama ebemiso ebiere ‘ndimek ikọt’ mbemiso iduọ oro. Edi edieke emi ekpedide akpanikọ, nte ikpekedịghe mbubịk Abasi ndinọ Adam ye Eve idotenyịn nsinsi uwem, ke ọfiọkde ọyọhọ ọyọhọ nte ke mmọ idikemeke ndinyene enye? Akan oro, idụhe ebiet ndomokiet ke N̄wed Abasi emi ọdọhọde ke owo ikọnọhọ akpa owo iba oro edimek ndinam: edide nditiene mme ndausụn̄ Abasi nnyụn̄ ndu uwem ke nsinsi m̀mê ndisịn mmọ nnyụn̄ n̄kpa.—Genesis, ibuot 2.

Edi nte idiọkn̄kpọ Adam ye Eve ama enen̄ede ọbiọn̄ọ uduak Abasi? Baba, koro ndondo oro mmọ ẹkenamde idiọkn̄kpọ, Abasi ama ọtọt ke imọ iyenam “mfri” adaha ada man osobo Satan ye mbonutom esie ye nte ke imọ iyefiak inen̄ede mme n̄kpọ inịm ke isọn̄. Kpa nte n̄kpri unam utan̄kpọ ifan̄ mîkemeke ndikpan ọtọin̄wan̄ ndinyene eti mbun̄wụm, ntre ntụtutọn̄ Adam ye Eve idikpanke Abasi ndinam isọn̄ edi paradise.—Genesis, ibuot 3.

Ekem Abasi ama ayarade nte ke ukara Obio Ubọn̄ eyedu emi ẹdiyakde ẹsịn ke ubọk andito ubon Edidem David ye nte ke mbon en̄wen ẹyetiene ẹbuana ke Obio Ubọn̄ emi. Ẹkot mbon en̄wen ẹmi “ndisana ikọt Ata Edikon̄.”—Daniel 7:18; 2 Samuel 7:12; 1 Chronicles 17:11.a

Ndibemiso Ntịn̄ Idịghe Ndibemiso Nnịm Akan̄a

Akpanikọ oro nte ke Abasi ikemekke ndifiọk m̀mê ewe usụn̄ ke ubonowo edidụk ikakpanke enye nditịn̄ prọfesi mban̄a mme utịp eti m̀mê idiọk edinam oro owo anamde. Ọdiọn̄ o-moto emi odụride awat o-moto utọn̄ aban̄a idiọk idaha moto esie ikemeke ndinyene nduduọhọ edieke mbabuat n̄kpọntịbe otịbede m̀mê ndidi se ẹdoride ikọ nte ke ama ebem iso ebiere emi onịm. Ukem ntre, owo ikemeke ndidori Abasi ikọ nte ke ama ebem iso ebiere mme mfụhọ mfụhọ utịp edinam oro owo kiet kiet anamde.

Ukem oro ke ekedi ye mme andito ubon akpa owo iba oro. Mbemiso Cain okowotde eyeneka esie, Jehovah ama onịm Cain edimek ke iso. Nte enye eyekan idiọkn̄kpọ, mîdịghe nte idiọkn̄kpọ eyekan enye? Idụhe n̄kpọ ndomokiet ke mbụk oro owụtde nte ke Jehovah ama ebemiso ebiere nte ke Cain eyenam idiọk edimek onyụn̄ owot eyeneka esie.—Genesis 4:3-7.

Ke ukperedem, Ibet Moses ama odụri nditọ Israel utọn̄ aban̄a se iditịbede edieke mmọ ẹwọn̄ọrede ẹkpọn̄ Jehovah, ke uwụtn̄kpọ, ke ndidọ iban ke otu mme idụt ukpono ndem. Se ẹkebemde iso ẹtịn̄ ama otịbe. Ẹkeme ndikụt emi ke uwụtn̄kpọ Edidem Solomon, emi iban isenidụt esie ẹkenyịkde enye ndikpono ndem ke mme isua usọn̄ esie. (1 Ndidem 11:7, 8) Ih, Abasi ama odụri ikọt esie utọn̄, edi enye ikebemke iso ibiere inịm se mme edinam mmọ kiet kiet ẹdidide.

Ẹsịn udọn̄ ẹnọ mme Christian oro ẹmekde, m̀mê ndimek ikọt, ndisịn ifịk edieke mmọ mîyomke nditaba utịp edikara ye Christ ke heaven oro ẹken̄wọn̄ọde. (2 Peter 1:10; Ediyarade 2:5, 10, 16; 3:11) Nte ndusụk mme ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono eke eset ẹkebụpde, Ntak ẹkenọde mme utọ n̄kpọ editi oro edieke ikot oro ẹkekotde ndimek ikọt ekedide taktak?

Edibemiso Nnịm Akan̄a ye Ima Abasi

Ẹma ẹnọ owo ifụre edimek, sia ẹkebotde “ke mbiet Abasi.” (Genesis 1:27) Ifụre edimek ekedi akpan n̄kpọ edieke akanade mme owo ẹkpono ẹnyụn̄ ẹnam n̄kpọ Abasi ke ima, idịghe nte ukwakutom emi ẹma ẹkebebem iso ẹbiere kpukpru edinam esie. Ima oro mme enyene-ifiọk, edibotn̄kpọ oro ẹnyenede ifụre ẹwụtde eyen̄wam Abasi ndifan̄a ukwan̄ edori ikọ. Enye ọdọhọ ete: “Eyen mi, nyene ibuot, nyụn̄ dat mi esịt, man n̄kụt se ndibọrọde owo eke osụn̄ide mi.”—Mme N̄ke 27:11.

Edieke edide ẹma ẹbebem iso ẹbiere ẹnịm—m̀mê, yak idọhọ, ẹnịm akan̄a ẹnọ mme asan̄autom Abasi—nte owo ikpenyeneke eyịghe iban̄a ata ima oro mmọ ẹnyenede ẹnọ Andibot mmọ? N̄ko, nte oro ikpatuahake ye unana asari Abasi enye ndikpebemiso mmek mbon oro ẹdinyenede ubọn̄ ye inemesịt ye unana enye ndikere nte mmọ owo kiet kiet ẹdotde utịp? Akan oro, edieke ẹnamde n̄kpọ ọfọn ye ndusụk owo ntre, ke adan̄aemi ẹnịmde nsinsi ufen ẹnọ mbon en̄wen, ọkpọsọsọn̄ emi ndidemede “mbon oro ẹmekde,” m̀mê “ndimek ikọt,” ndiwụt esịtekọm ofụri esịt.—Genesis 1:27; Job 1:8; Utom 10:34, 35.

Ke akpatre, Christ ama asian mme mbet esie ete ẹkwọrọ eti mbụk ẹnọ ofụri ubonowo. Edieke edide Abasi ama ebebemiso emek mbon oro ẹdinyan̄ade, nte emi ikpanamke ifịk oro mme Christian ẹsịnde ke ndikwọrọ ikọ etek? Nte emi ikpotịmke inam utom ukwọrọikọ anana ufọn?

Ima unana asari otode Abasi edi ata ọkpọsọn̄ odudu oro ekemede ndinụk mme owo ndima enye n̄ko. N̄kponn̄kan edinam ima oro Abasi owụtde ekedi ndiwa Eyen esie ke ibuot anana mfọnmma, anam-idiọkn̄kpọ ubonowo. Abasi ndikebem iso mfiọk n̄kpọ mban̄a Eyen esie edi san̄asan̄a, edi emi ọsọn̄ọ ọnọ nnyịn nte ke mme un̄wọn̄ọ edifiak n̄wụk oro ẹkọn̄ọde ke Jesus ẹyesu ke akpanikọ. Ntre akpakam nnyịn inyene mbuọtidem ke Eyen oro inyụn̄ isịk ikpere Abasi. Ẹyak nnyịn iwụt esịtekọm oro nnyịn inyenede ebe ke ndinyịme ikot oro Abasi ọnọde ndidi ndinyene eti itie ebuana ye Andibot nnyịn. Mfịn, Abasi ọnọ kpukpru owo oro ẹyomde ndiwụt ifụre edimek oro mmọ ẹnyenede nnyụn̄ n̄wụt ima oro mmọ ẹnyenede ẹnọ enye ikot emi.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

[Ekebe ke page 7]

ẸBEM ISO ẸNỊM AKAN̄A ẸNỌ NTE OTU

“Mbon oro Abasi ekebemde iso ọfiọk enye n̄ko ama ebemiso onịm akan̄a ndidu ke mbiet Eyen esie, man enye ekpedi akpan ke otu ediwak nditọete. Ndien mbon oro enye ekebemde iso onịm akan̄a ọnọ, enye n̄ko ama okot; mbon oro enye okokotde, enye n̄ko ama etebe mmọ ikpe; mbon oro enye eketebede ikpe, enye n̄ko ama ọnọ ubọn̄.” (Rome 8:29, 30, New International Version) Didie ke ikọ oro “ebemiso onịm akan̄a” emi Paul akadade ke mme ufan̄ikọ ẹmi akpan̄wan̄a nnyịn?

Se Paul etịn̄de mi idịghe mfan̄a oro ọnọde ọyọhọ uyarade aban̄a ekikere edibemiso nnịm akan̄a nnọ owo kiet kiet. Ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua ikie nnyịn emi, Dictionnaire de théologie catholique ama anam mme mfan̄a Paul ẹn̄wan̄a (Rome, ibuot 9-11) ke usụn̄ emi: “Ke udomo oro ọkọride-kọri, ekikere oro odude ke otu nditọ ukpepn̄kpọ Catholic edi nte ke owo itịn̄ke iban̄a ataata ekikere aban̄ade edibemiso nnịm akan̄a nnọ nsinsi uwem.” Ekem ukem n̄wed ndụn̄ọde oro okot oto M. Lagrange nte ọdọhọde ete: “Mbụme oro Paul ekedemerede akpan akpan idịghe eke edibemiso nnịm akan̄a ye edibemiso nnịm akan̄a nnọ nsobo ndomokiet edi akam edi ikot oro ẹkotde mme Gentile ẹdisịn ke mfọn Ido Ukpono Christ, enye ndidi isio ye oro oto ntak unana edinịm ke akpanikọ eke mme Jew. . . . Enye aban̄a mme otu, mme Gentile, mme Jew, inyụn̄ idịghe san̄asan̄a mme owo nnennen nnennen.”—Sịghi sịghi ubọkn̄wed edi eke nnyịn.

Ke ata ndondo emi, The Jerusalem Bible ama ọnọ ukem ubiere oro aban̄ade mme ibuot n̄wed ẹmi (Ro 9-11), ọdọhọde ete: “Se ẹnemede ke mme ibuot n̄wed ẹmi, ke ntre, idịghe mfịna aban̄ade edibemiso nnịm owo kiet kiet nnọ ubọn̄, m̀mê idem edinịm nnọ mbuọtidem, edi aban̄a udeme oro Israel enyenede ke mbụk edinyan̄a ubonowo, kpa n̄kukụre eneni oro ikọ ẹmi ẹkedemerede ke A[kani] T[estament].”

Mme akpatre ufan̄ikọ eke N̄wed Mbon Rome ibuot 8 oro esịne ke ukem udọn̄ikọ oro. Ntem, ufan̄ikọ ẹmi nte enende ẹkeme nditi nnyịn nte ke Abasi ama ebemiso ada okụt edidu eke otu kiet ke otu ubonowo oro edinọde ikot ndikara ye Christ, ọkọrọ ye mme n̄kpọ oro ẹnamde owo odot oro mmọ ẹdisịmde—ndien ẹma ẹnam emi ye unana edibemiso mmek san̄asan̄a mme owo oro ẹdimekde, koro oro akpatuaha ye ima ye unenikpe esie.