Ọsọn̄urua N̄kpọuto Ndinyene Ebuana
NTE GLORIA MALASPINA OBỤKDE
Ke ini owo mîkadaha aba ikụt mbenesụk Sicily, ami ye ebe mi ima itọn̄ọ ndiwụk ntịn̄enyịn nnyịn ke ebiet emi nnyịn ikakade, kpa isuo Mediterranean eke Malta. Nso idotenyịn emi aduaide owo idem ke emi ekedi ntem! Nte nsụn̄ikan̄ akawatde ebe inyan̄ oro, nnyịn ima ikere iban̄a ifiọk n̄kpọntịbe apostle Paul ke Malta ke akpa isua ikie.—UTOM 28:1-10.
EKEDI ke isua 1953, ndien Malta ikonyịmeke utom ukwọrọikọ Mme Ntiense Jehovah adan̄aoro. Ke isua oro ekebede, nnyịn ima ikụre ukpep ke Watchtower Bible School of Gilead ndien ẹkenọ nnyịn ika Italy. Ke ima ikakam ikpep usem Italian ke ibio ini, nnyịn ima inyene udọn̄ ndikụt se ikanade ibet nnyịn ke Malta.
Didie ke ami, n̄kaiferi, n̄kakabade ndi isụn̄utom esenidụt? Yak nnam an̄wan̄a.
Akama-Nsịnudọn̄ Uwụtn̄kpọ Mama
Ke 1926, ke ini ubon nnyịn okodụn̄de ke Fort Frances, Ontario, Canada, eka mi ama ọbọ ekpri n̄wed oro Millions Now Living Will Never Die oto Eyen Ukpepn̄kpọ Bible (nte ẹkediọn̄ọde Mme Ntiense Jehovah adan̄aoro). Enye ama okot enye ye ọkpọsọn̄ udọn̄, ndien kpa ke urua oro enye ama odụk ukpepn̄kpọ Bible otu, ẹkamade magazine Enyọn̄-Ukpeme. Mama ekedi andikot Bible emi ekenyenede ifiopesịt, enye okonyụn̄ ọbọ etop aban̄ade Obio Ubọn̄ Abasi nte n̄kpọuto oro enye ẹkesiyomde. (Matthew 6:33; 13:44) Kpa ye ikan̄ ikan̄ ukọbọ emi okotode Papa, n̄ko okposụkedi enye ekenyenede n̄kpri nditọiban ita ndise enyịn, enye ama ọsọn̄ọ ada ye se enye ekekpepde.
Ọkpọsọn̄ mbuọtidem Mama ke isua 20 ẹmi ẹketienede ama anam mi ye ikpọ nditọeka mi iban iba, Thelma ye Viola, inyene ifiọk iban̄a utịbe idotenyịn uwem nsinsi ke obufa ererimbot eke edinen ido. (2 Peter 3:13) Enye ama osobo ediwak n̄kpọsọn̄ idomo, edi akananam nnyịn ikeyịkke m̀mê usụn̄ oro enye ekemekde ama enen.
Ke 1931, ke ini n̄kedide isua duop kpọt, nnyịn ima iwọrọ ika in̄wan̄ kiet ke n̄kan̄ edem edere Minnesota, U.S.A. Do nnyịn ikekemeke ndinyene ebuana aba kpukpru ini ye Mme Ntiense Jehovah edi ikedịghe ye item Bible emi Mama ekesinọde. Ifịk ifịk utom esie nte colporteur, m̀mê asan̄autom uyọhọ ini, ama edemede mi udọn̄ ndiyom nditiene enye mbuana ke utom oro. Ke 1938 ami ye nditọeka mi iban iba ima iyarade uyakidem nnyịn inọ Jehovah ebe ke ndina baptism ke mbono kiet ke Duluth, Minnesota.
Ke mma n̄kokụre ufọkn̄wed sekọndri ke 1938, Mama ama esịn udọn̄ ọnọ mi ndibọ ukpep unam mbubehe man n̄kpekeme ndinọ idemmi un̄wam nte asiakusụn̄ (obufa enyịn̄ emi ẹnọde colporteur). Emi ekedi eti item, akpan akpan sia Papa ekebierede ndika usụn̄ esiemmọ nnyụn̄ nsana nnyịn nyak.
Ndibuana N̄kpọuto Nnyịn ke Utom Uyọhọ Ini
Ekem mma n̄wọrọ n̄ka California, ndien ke 1947, mma ntọn̄ọ utom usiakusụn̄ ke San Francisco. Ke adan̄aemi n̄kabuanade ke utom mbono eke Mbono “Editat Kpukpru Mme Idụt” ke Los Angeles, mma nsobo ye Francis Malaspina. Utịtmbuba utom isụn̄utom oro nnyịn mbiba ikenyenede ama ada okosịm ntọn̄ọ ima ima itie ebuana. Nnyịn ima idọ ndọ ke 1949.
Ke September 1951, ẹma ẹnọ mi ye Francis ikot ndidụk ọyọhọ otu 18 eke Gilead. Ke usen edinam ukụre ukpep, February 10, 1952, ke ima ikokụre san̄asan̄a ukpep ọfiọn̄ ition, etieibuot ufọkn̄wed oro, Nathan H. Knorr, ama okot mme enyịn̄ idụt oro ẹkeyomde ndinọ nnyịn ika ke adiana ke adiana ẹtienede mme abisi. Ke ini enye ọkọdọhọde ete, “Italy, Brọda ye Sista Malaspina,” nnyịn ima ikam idadaha isan̄ ke ekikere nnyịn!
Urua ifan̄ ke ukperedem, nnyịn ima idụk nsụn̄ikan̄ ke New York ndinam isan̄ mmọn̄ usen duop n̄ka Genoa, Italy. Giovanni DeCecca ye Max Larson, eke mbonutom ibuot itieutom ke Brooklyn, ẹma ẹdu do ke itiembehe nsụn̄ikan̄ ndidọhọ nnyịn ẹka ẹdi-o. Ke Genoa mme isụn̄utom ẹmi ẹmehede ye mme awak n̄kukọhọ ndutịm eke edibe ndụk idụt oro ẹma ẹdisobo ye nnyịn.
Ke ikopde nduaidem iban̄a kpukpru n̄kpọ oro ẹkande nnyịn ẹkụk, nnyịn ima idụk tren ika Bologna. Se nnyịn ikokụtde ke ima ikosịm ekedi obio oro okosụk odude ke n̄wụre ke ntak bọmb oro ẹkeduọkde ke Ekọn̄ Ererimbot II. Edi ediwak nti n̄kpọ ẹma ẹdu n̄ko, utọ nte inem inem ufuọn̄ kọfi oro ẹkesin̄wande emi ẹkesiyọhọde ofụm usenubọk ye inem inem ufuọn̄ ata ndinem efere oro ẹbọkde ndida ndia ediwak orụk usụn̄uyo.
Ndiyọhọ Utịtmbuba
Nnyịn ikọtọn̄ọ utom ukwọrọikọ ye ibuot nneme oro ẹkotde-kot ẹsịn ke ibuot, ndien nnyịn ima ikwọrọ enyeoro tutu ẹnyịme etop oro mîdịghe ẹberi usụn̄. Udọn̄ nnyịn ndinyene nneme ama onụk nnyịn ndisịn ifịk n̄kpep usem oro. Ke ọfiọn̄ inan̄ ẹma ẹkebe, ẹma ẹnọ nnyịn ikanam utom ke obufa ufọkidụn̄ isụn̄utom ke Naples.
Ẹdiọn̄ọ akwa obio emi kaban̄a mme utịbe utịbe n̄kpọ ndise esie. Nnyịn ima ikop inem utom nnyịn do, edi ke ọfiọn̄ inan̄ en̄wen ẹma ẹkebe, ẹma ẹnọ ebe mi ndinam utom circuit, m̀mê utom oro ẹsan̄ade-san̄a, akade ekese mme esop ọtọn̄ọde ke Rome osịm Sicily. Nte ini akade, nnyịn n̄ko ima ika Malta ye idem Libya ke N̄kan̄ Edem Edere Africa.
Ndisan̄a ke tren nto Naples n̄ka Sicily ke mme isua oro ekedi ndidomo nte owo ekemede ndiyọ ke ikpọkidem. Nnyịn iyedụk tren oro ọyọhọde kpak inyụn̄ ida ke mme ufan̄ oro ẹsisan̄ade ẹbe oro mme owo ẹdade ẹyọhọ, ndusụk ini ke hour itiokiet osịm itiaita. Nte ededi, oro ama ọnọ nnyịn eti ifet nditịm nse mbon oro ẹkedude ẹkpere nnyịn. Ediwak ini akamba otu ikat mmịn emi mbon obio ẹnamde ekesidi n̄kpọitie ọnọ andinyene, emi ekesin̄wọn̄de mmịn oro ke ini ke ini ndibịt itọn̄ ke anyan usụn̄ isan̄ oro. Mbonisan̄ oro ẹketiede ufan ufan ẹma ẹsiwak ndibuana bred ye unam mmọ ye nnyịn, kpa ima ima edinam mfọnido oro nnyịn ikadarade.
Ke Sicily nnyịn iyesobo ye nditọete ẹmi ẹkemende mme ekpatisan̄ nnyịn ẹdọk obot ke isan̄ emi akadade hour ita ye ubak ndidọk nnennen n̄ka esop oro okodude ke enyọn̄. Ufiop ufiop idara oro nditọete Christian ẹkedarade nnyịn ama anam ifre iban̄a mmemidem nnyịn. Ndusụk ini nnyịn ikesiwat ke mme enan̄ mbiomo ẹmi ẹsọn̄de idem, edi akananam nnyịn ikosụkke enyịn ise mme ebeden̄ ẹmi ikpatisan̄ kiet oro enan̄ mbiomo eduede akpanamde nnyịn iduọn̄ọ idụk. Nditọete nnyịn ndikọsọn̄ọ nda nnọ akpanikọ Bible kpa ye mme nsọn̄ọn̄kpọ mmọ ama ọsọn̄ọ nnyịn idem, ndien ima oro ẹkewụtde nnyịn ama anam nnyịn iwụt esịtekọm ke ndidu ye mmọ.
Malta ye Libya
Ke inyenede nditọete nnyịn ke Sicily ọyọhọ ọyọhọ ke ekikere, nnyịn ima isio ika Malta. Apostle Paul ama okụt mbon mfọnido do, nnyịn ima inyụn̄ ikụt n̄ko. Oyobio ke St. Paul’s Bay ama anam nnyịn ifiọk n̄kpọndịk oro n̄kpri nsụn̄ikan̄ ẹkesisobode ke akpa isua ikie. (Utom 27:39–28:10) Itie en̄wen emi nnyịn ikakade ekedi Libya. N̄kpọ editie didie ye nnyịn ke idụt Africa emi ẹma ẹkedori ukpan ke utom nnyịn?
Inikiet efen nnyịn ima isobo ata isio isio ido edinam. Mme ndise ye uyom obio Tripoli ẹma ẹmụm ntịn̄enyịn mi nte nnyịn ikasan̄ade ibe mme efak usụk usụk ikpehe obio oro ẹkeyọhọde ye mme adaha. Irenowo ẹkesisịne mme ọfọn̄ ẹdade idet camel ẹdọk ndida n̄kwe idemmọ ke ọkpọsọn̄ ufiopeyo Sahara Desert ke uwemeyo ye tuep okoneyo. Nnyịn ima ikpep ndifiọk nnyụn̄ n̄wụt ukpono nnọ usụn̄ oro mme owo ẹkpụhọde ẹda ẹkekem ye mme idaha eyo ke ebiet emi mmọ ẹdụn̄de.
Mbufiọk ye ifịk oro nditọete ẹkewụtde ama ekpep nnyịn ekese aban̄a ediberi edem ọyọhọ ọyọhọ ke Jehovah nnyụn̄ ntiene mme item mbon oro ẹtịmde ẹnyene ifiọk ẹban̄a edikwọrọ ikọ ke mme utọ idaha ẹmi. Nditọete Christian nnyịn ẹketo nsio nsio idụt; edi mmọ ẹma ẹnam n̄kpọ ọtọkiet ke utom oro ẹnamde ẹnọ Jehovah.
Obufa Utom
Ke ntak ubiọn̄ọ ke utom ukwọrọikọ nnyịn, akana nnyịn ikpọn̄ Italy, edi nnyịn ye inemesịt ima ibọ obufa itieutom ukwọrọikọ ke Brazil ke 1957. Ami ye Francis ima ikpụhọ ida ikekem ye uwem ye mme ido edinam, ndien ke ọfiọn̄ itiaita ẹma ẹkebe, ẹma ẹnọ Francis ikot ndinam utom circuit. Nnyịn ima isisan̄a ke bọs, ke ubomofụm, ye ke ukot. Akwa, ediye idụt emi eketie nnyịn nte n̄kpọ emi ibọde ukpep ke ukpepn̄kpọ aban̄ade isọn̄.
Akpa circuit nnyịn ekesịne esop duop ke obio São Paulo, ọkọrọ ye n̄kpri obio duop ke esịt esịt ye n̄kan̄ usụk usụk ikpehe mbenesụk ke stet São Paulo. Esop ndomokiet ikodụhe ke mme obio oro ke ini oro. Nnyịn ima isiyom ebiet ndidu, ndien ke ima ikenyene itie ndidụn̄, nnyịn iyeda etop Obio Ubọn̄ isan̄a ke ufọk ke ufọk. Nnyịn ima isinọ n̄wedikot n̄ko kaban̄a ediwụt kiet ke otu ndise unọ ukpep Watch Tower Society.
Ndisan̄a ke bọs ye mme ndise, ukwak uwụt ndise, ukwak ukpụhọde odudu ilektrik, mme n̄kpọ usịnn̄wed, mme n̄wed, mme n̄wedikot, ye n̄kpọ ufịk idiọn̄ọ ndiwet ebiet emi ẹdisiode ndise ikedịghe ekpri utom. Ke ẹmende ẹdomo, ekpri ekpat ọfọn̄ nnyịn ikedịghe akamba mbiomo. Ikenyene ndidori ukwak uwụt ndise ke ifụhi nnyịn mbak editon̄ode oto isan̄ idiọk usụn̄.
Ke ima ikokụt ebiet oro idiwụtde ndise, nnyịn iyesan̄a to ke enyịnusụn̄ sịm enyịnusụn̄ inyụn̄ inọ mme n̄wedikot kaban̄a ndise oro idiwụtde. Ndusụk ini nnyịn ima isibọ unyịme ndiwụt ndise oro ke ufọkudia m̀mê ufọkisen. Ke mme ini en̄wen nnyịn ima isitebe ọfọn̄ ke eto iba ke an̄wa. Otuowo ẹmi ẹwụtde esịtekọm, ediwak mmọ akananam ikwe ndise oro ẹnamde-nam n̄kpọ ẹwụt, ẹyedada ẹnyụn̄ ẹnọ n̄kpan̄utọn̄ mfọn mfọn nte Francis okotde mbụk. Ke oro ebede, nnyịn iyesuan mme n̄wed ukpep Bible.
Man isịm mme obio-in̄wan̄, nnyịn ikesisan̄a ke bọs. Ndusụk akpa ikenyeneke ebọp, ntre ẹyedori bọs oro ke akamba obukpọk umen n̄kpọ ke mmọn̄ enye onyụn̄ ọfiọrọ ekebehe ke n̄kan̄ oko. Ẹma ẹteme nnyịn ẹte iwọrọ ke bọs ndien, edieke ikụtde nte bọs oro oyomde ndidorode ndụk mmọn̄, yak ifrọ idoro ke obukpọk n̄kan̄ eken mbak ididụk mmọn̄. Ekọm enyene Abasi, bọs ndomokiet ikọduọhọ idụk akpa—ima inyene mfọniso, akpan akpan sia ẹkediọn̄ọde ẹte ke iyak oro esitade unam efen, ẹkotde piranha, ẹdu ke akpa oro!
Ke ima ikodụk mbono ofụri ererimbot ke New York ke 1958, ima ifiak inyọn̄ Brazil, ke ebiet emi ikafiakde ika utom emi ẹsan̄ade-san̄a ibio ini ke oro ebede. District nnyịn ama ada nnyịn osịm adan̄a Uruguay ke edem usụk, Paraguay ke edem usoputịn, stet Pernambuco ke edem edere, ye Inyan̄ibom Atlantic ke n̄kan̄ edem usiahautịn Brazil.
Itienna Mbon Akpamfia
Ke ufọt iduọk isua 1960, nnyịn ima inyịme ikot ndiwụt kiet ke otu ndise N̄ka ke itienna mbon akpamfia. Ana nnyịme nte ke mma n̄kop nyekidem. Nnyịn ikenyeneke ifiọk iban̄a akpamfia, ibọhọke se nnyịn ikokotde iban̄a enye ke Bible. Ke ima ikodụk okụre oro, emi ekeyetde afia ndom, ẹma ẹda nnyịn ẹka akwa efe mbono. Ẹma ẹda urụk ẹbahade ikpehe kiet ke ufọt ẹnọ nnyịn ye n̄kpọutom nnyịn.
Anam utom ikan̄ ilektrik oro akan̄wamde nnyịn ekedi owo kiet emi okodụn̄de ke itienna mbon akpamfia oro ke isua 40. Enye ikenyeneke ekaubọk ye ndusụk mbak idemesie eken, obiomode enye ndo idiọk idiọk. Mma n̄kop n̄kpaidem ke akpa, edi idara idara ye usọ usọ edu esie ke ndinam utom esie ama anam mi ndu ke ifụre. Ikebịghike nnyịn ima itọn̄ọ ndinyene nneme mban̄a ediwak n̄kpọ nte nnyịn ikokụrede ndinam ntịmidem oro ẹkeyomde. Ke otu mbon unọmọ tọsịn kiet ẹmi ẹkedude ke ebiet oro, se ikodụkde ẹma ẹkan ikie iba. Nte mmọ ẹkesọkde isan̄ ẹdụk ẹdi, nnyịn ima ikụt ediwak nsio nsio idaha ke udọn̄ọ oro ọkọnọmọde mmọ. Nso ifiọk n̄kpọntịbe emi anamde owo mbọm onyụn̄ otụkde owo ke emi ekedi ntem ọnọ nnyịn!
Nnyịn ima ikere iban̄a se Jesus eketịn̄de ọnọ owo akpamfia oro ekekpede ubọk ete, “Ọbọn̄, edieke onyịmede, emekeme ndinam mi nsana.” Ke otụkde owo oro, Jesus ama ọsọn̄ọ ọdọhọ enye ete, “Mmonyịme, sana.” (Matthew 8:2, 3) Ke ndutịm oro ama okokụre, ediwak ẹma ẹsan̄a ẹdi ndikọm nnyịn ke ndikedi, ndo oro mmọ ẹbiomode edi in̄wan̄în̄wan̄ n̄kpọ ntiense ọnọ akwa ndutụhọ oro ubonowo osobode. Ekem, Mme Ntiense n̄kann̄kụk ẹma ẹkpep Bible ye mbon oro ẹkeyomde ndikaiso n̄kpep n̄kpọ.
Ke 1967 ima inyọn̄ ika United States ndise mban̄a ndusụk n̄kpọsọn̄ mfịna nsọn̄idem. Nte nnyịn ikakade iso ndise mban̄a ẹmi, nnyịn ima ifiak inyene ifet ndinam utom circuit. Ke isua 20 efen, ami ye Francis ima ibuana ke utom oro ẹsan̄ade-san̄a ke United States. Ke ufan̄ ini emi enye n̄ko ama ọnọ ukpep ke Ufọkn̄wed Utom Obio Ubọn̄.
Nso nsịnudọn̄ ke emi ekedi ntem ọnọ mi ndinyene ima ima ebe ye nsan̄a oro anamde akpanikọ emi ekesede aban̄a utom ekededi oro ẹkenọde enye! Nnyịn ima inyene ifet ndibuana n̄kpọuto akpanikọ Bible ọtọkiet ke ikpehe akamba ubak isọn̄ inan̄.
Ndidi se N̄kpọuto Omụmde Akama
Ko ke 1950, Mama ama ọdọ David Easter, anam-akpanikọ eyenete emi akanade baptism ke 1924. Mmọ ẹma ẹnam utom ọtọkiet ke utom uyọhọ ini ke ediwak isua. Nte ededi, ke ukperedem isua uwem Mama, udọn̄ọ mfre ẹkotde Alzheimer ama ọtọn̄ọ ndiwụt idem. Enye ama oyom ekese ntịn̄enyịn nte udọn̄ọ oro ọkọbọde enye odudu ukere n̄kpọ. Nditọeka mi iban ye David ẹmi ẹkenọde ibetedem ẹma ẹbiom akamba mbiomo edise enye enyịn, sia mmọ mîkoyomke nnyịn ikpọn̄ san̄asan̄a ifetutom uyọhọ ini nnyịn. Uwụtn̄kpọ edinam akpanikọ Mama tutu osịm n̄kpa esie ke 1987 ama anam ekese ndin̄wam nnyịn idiomi usụn̄uwem nnyịn, ndien idotenyịn utịp uwem eke heaven emi enye ekenyenede ama ọdọn̄ nnyịn esịt.
Etisịm 1989, mma n̄keme ndidiọn̄ọ nte ke Francis ikokopke odudu aba nte enye ekesikopde. Nnyịn ikọfiọkke ke udọn̄ọ idiọk utụn̄, kpa udọn̄ọ emi ẹtịmde ẹfiọk ke ediwak ikpehe ererimbot, ke ekenyene idiọk utịp esie. Ke 1990, okopodudu udọn̄ọ emi ama akan enye ubọk, ndien mma ntaba edima nsan̄a mi emi n̄kabuanade utom Jehovah ke se ikande isua 40.
Edinam mme ukpụhọde edi ubak uwem. Ndusụk ẹsimem, ndien ndusụk isimemke. Edi Jehovah, Andinọ ọsọn̄urua n̄kpọuto akpanikọ Bible, ama omụm mi akama ebe ke esop esie ye ima ye nsịnudọn̄ emi otode ubon mi. Ami ke nsụk n̄kop uyụhọ nte nsakde iso nse edisu kpukpru un̄wọn̄ọ Jehovah ẹmi mîdikpụhe.
[Ndise ke page 23]
Ke ini ami ye ebe mi ikedide isụn̄utom ke Italy