Mme Ete Ye Eka, Nditọ Muufo Ẹyom San̄asan̄a Ntịn̄enyịn
“Nditọ fo ẹyebiet olive ẹkan okpokoro fo ẹkụk.”—PSALM 128:3.
1. Didie ke ekeme ndimen edibọk mme eto ndomo ye edibọk nditọ?
KE EDIWAK usụn̄, nditọ ẹsikpon ẹnyụn̄ ẹkọri nte eto. Ke ntre, idịghe n̄kpọ n̄kpaidem nte ke Bible etịn̄ aban̄a n̄wan owo nte “vine eke on̄wụmde mfri” onyụn̄ emen nditọ esie odomo ye ‘nditọ olive oro ẹkande okpokoro esie ẹkụk.’ (Psalm 128:3) Ọtọin̄wan̄ eyesian fi ete ke ndibọk nsek eto imemke utom, akpan akpan ke ini idaha eyo ye isọn̄ mîfọnke. Kpasụk ntre, ke ndiọkeyo eke “ukperedem ini” emi, edi ata ọkpọsọn̄ n̄kpọ ndibọk nditọ man ẹkabade ẹdi ikpọ owo oro ẹdade ukem ukem, ẹbakde Abasi.—2 Timothy 3:1-5.
2. Nte ido edide nso ke ẹsiyom man ẹnyene eti idọk?
2 Man ọdọk eti mfri, ọtọin̄wan̄ oyom eti isọn̄, ukeuke ufiop eyo, ye mmọn̄. Ke adianade ye editọ n̄kpọ ye ediwak mbiet, ana enye ekpeme ọbiọn̄ọ utan̄kpọ onyụn̄ ọnọ ukpeme ntịn̄enyịn eken. N̄kpọsọn̄ ini ẹkeme ndidu ke usụn̄, tutu osịm ini idọk. Esidi n̄kpọ mfụhọ didie ntem ke ini mfri mîn̄wụmke! Edi, ọtọin̄wan̄ ekeme ndikop uyụhọ didie ntem ke ini ọdọkde eti idọk, ke ama akakpa ọkpọsọn̄ utom!—Isaiah 60:20-22; 61:3.
3. Didie ke mme eto ye nditọ ẹmen udomo ke edidi akpan n̄kpọ, ndien nso orụk ntịn̄enyịn ke nditọ ẹkpebọ?
3 Uwem owo oro okụtde unen, emi enyenede uforo ke akpanikọ ọsọn̄ urua akan idọk ọtọin̄wan̄. Ke ntre idịghe n̄kpọ n̄kpaidem nte ke edikụt unen ke edibọk eyen ekeme ndikam nda ini ye ukeme oro okponde akan editọ akpakịp mfri. (Deuteronomy 11:18-21) Eyenọwọn̄ oro ẹtọde ke in̄wan̄ uwem, edieke ẹduọkde mmọn̄ ẹnyụn̄ ẹkamade ke ima ẹnyụn̄ ẹnọde ifụre oro enyenede-nyene adan̄a, ekeme ndikọri nnyụn̄ nsehe ke n̄kan̄ eke spirit idem ke ererimbot oro ọyọhọde ye mme idaha oro ẹbiatde-biat nti ido uwem. Edi edieke ẹnamde n̄kpọ nsọn̄ido nsọn̄ido ẹnyụn̄ ẹfịkde, eyen oro eyeyemede ke esịtidem onyụn̄ ekeme ndikpa ke n̄kan̄ eke spirit. (Colossae 3:21; men Jeremiah 2:21; 12:2 domo.) Ke akpanikọ, kpukpru nditọ ẹyom san̄asan̄a ntịn̄enyịn!
Ntịn̄enyịn eke Usen ke Usen Toto ke Uyen
4. Nso orụk ntịn̄enyịn ke nditọ ẹyom “toto ke uyen”?
4 Mme ete ye eka ẹnyene ndinọ obufa nsekeyen ntịn̄enyịn ke ekperede ndidi kpukpru ini. Nte ededi, nte nsekeyen oyom sụk ntịn̄enyịn ke nte ẹkamade m̀mê ke n̄kpọ eke obụkidem kpọt ke usen ke usen? Apostle Paul ekewet ọnọ ẹsọk Timothy, asan̄autom Abasi ete: “Toto ke uyen afo ama ọfiọk Edisana N̄wed Abasi, emi ekemede ndinam fi ọwọrọ ọniọn̄ ọbọ edinyan̄a.” (2 Timothy 3:15) Ntre ntịn̄enyịn oro otode ete ye eka emi Timothy ọkọbọde, idem toto ke uyen, ekedi ke uduot eke spirit n̄ko. Edi ini ewe ke uyen ọtọn̄ọ?
5, 6. (a) Nso ke Bible etịn̄ aban̄a eyen oro mîmanake kan̄a? (b) Nso iwụt ite ke mme ete ye eka ẹkpenyene ndikere mban̄a mfọnọn̄kpọ eyen oro mîmanake kan̄a?
5 Ẹsida ikọ Greek oro Paul akadade mi (breʹphos) n̄ko ẹtịn̄ ikọ ẹban̄a eyen oro mîmanake kan̄a. Elizabeth, eka John Andinịm Owo Baptism, ama asian Mary iman esie ete: “Uyo ekọm fo okododụk mi utọn̄, eyen [breʹphos] ọfrọ mi ke idịbi ọnọ idatesịt.” (Luke 1:44) Ntem, ẹkam ẹkot nsek nditọ oro mîmanake kan̄a nditọ, ndien Bible owụt ete ke mmọ ẹkeme ndinam n̄kpọ mban̄a mme edinam oro ẹkade iso ke ọwọrọde ọkpọn̄ idịbi. Nte ukpeme oro ebemde emana iso, emi ẹsiwakde ndisịn udọn̄ nnọ mfịn, ke ntre esịne edinọ ntịn̄enyịn mban̄a mfọnọn̄kpọ eke spirit eke eyen oro mîmanake kan̄a?
6 Emi edi n̄kpọ ndikere mban̄a, sia uyarade owụtde ete ke se nditọ oro mîmanake kan̄a ẹkopde ekeme ndinyene ufọn nnọ mmọ m̀mê nditụk mmọ ke usụn̄ oro ọdiọkde. Esenyịn ikwọ kiet ama okụt ete ke imọ ima imehe ye nsio nsio ikwọ oro imọ ikodomode ise ke esen esen usụn̄, akpan akpan ikpehe oro ẹbrede ke ndido urụk. Ke ini enye akasiakde mme enyịn̄ ikwọ oro ọnọ eka esie, emi edide ata ebre ndido urụk, enye ama ọdọhọ ete ke mmọemi ẹkedi kpa ikwọ oro imọ ikesidomode ise ke ini imọ ikasan̄ade ye idịbi esie. Ukem ntre, ke ini mme eka ẹnyenede mbumehe use mme mbre TV oro edemerede ntụk, emi ekeme nditụk nsek nditọ oro mîmanake kan̄a idiọk idiọk. Ntem, n̄wedmbụk ibọkusọbọ kiet ama etịn̄ aban̄a “ọbọn̄eyen oro enyenede mbumehe mbre oro edemerede ntụk.”
7. (a) Didie ke ediwak ete ye eka ẹnọ mfọnọn̄kpọ nditọ mmọ oro mîmanake kan̄a ntịn̄enyịn? (b) Nso ukeme ke eyen enyene?
7 Ke ẹfiọkde ẹban̄a ufọn oro edidemede nnennen udọn̄ ẹnyenede ẹnọ mme uyen, ediwak ete ye eka ẹma ẹtọn̄ọ ndikot n̄wed, nditịn̄ ikọ, nnyụn̄ n̄kwọ ikwọ nnọ eyen mmọ idem mbemiso enye amanade. Afo emekeme ndinam ukem oro. Ke adan̄aemi eyen fo mîkemeke ndifiọk mme ikọ oro, eyedi enye eyebọ ufọn oto inem inem uyo fo ye ima ima uduot esie. Ke ama akamana, eyen oro eyetọn̄ọ ndifiọk mme ikọ fo, iso-ọfọn enen̄ede ọsọp akan nte afo ekerede. Ke isua iba m̀mê ita kpọt, eyen esikpep awak-n̄kukọhọ usem n̄kukụre ke ndikop nte ẹtịn̄de enye. Nsekeyen ekeme n̄ko nditọn̄ọ ndikpep “edisana usem” akpanikọ Bible.—Zephaniah 3:9, NW.
8. (a) Nte an̄wan̄ade, nso ke ikọ Bible ọwọrọ ke ini enye ọdọhọde ete ke Timothy ama ọfiọk edisana n̄wed Abasi “toto ke uyen”? (b) Nso ikedi akpanikọ kaban̄a Timothy?
8 Nso ke ikọ Paul ọkọwọrọ ke ini enye ọkọdọhọde ke Timothy ‘ama ọfiọk Edisana N̄wed Abasi toto ke uyen’? Nte an̄wan̄ade ikọ esie ọkọwọrọ ke Timothy ama ọbọ ukpep eke spirit toto ke ini ekedide nsek, ikam idịghe toto ke ini enye ekedide eyenọwọn̄. Emi odu ke n̄kemuyo ye se ikọ Greek oro breʹphos ọwọrọde, emi ke ofụri ofụri aban̄ade obufa nsekeyen. (Luke 2:12, 16; Utom 7:19) Timothy ọkọbọ item eke spirit oto eka esie Eunice ye ekaeka esie Lois toto ke ini oro ukeme uti n̄kpọ esie ekemede ndifiak edem n̄kosịm. (2 Timothy 1:5) Ke akpanikọ ikọ oro, ‘Nte ẹwọn̄ọrede nsek eto ẹnịm, ntre ke enye ọkọri’ ama edi ntre ye Timothy. ‘Ẹketeme enye nte ekemde ye usụn̄ esie,’ ndien, nte utịp, enye ama akabade edi eti asan̄autom Abasi.—N̄ke 22:6; Philippi 2:19-22.
San̄asan̄a Ukpeme Oro Ẹyomde
9. (a) Nso ke mme ete ye eka ẹkpefep ndinam, ndien ntak-a? (b) Nte eyen ọkọride, nso ke oyom mme ete ye eka ẹnam, ndien nso uwụtn̄kpọ ke mmọ ẹkpetiene?
9 Nditọwọn̄ n̄ko ẹbiet eto sia kpukpru mmọ mînyeneke ukem edu, m̀mê kpukpru mmọ ndinam n̄kpọ mban̄a ukem usụn̄ unọ ukpeme kiet. Mme ete ye eka oro ẹnyenede ifiọk ẹyekpono mme ukpụhọde oro ẹdude ẹnyụn̄ ẹfep edimen eyen kiet ndomo ye eken. (Men N̄wed Mbon Galatia 6:4 domo.) Edieke oyomde nditọ fo ẹkọri ẹkabade ẹdi nti ikpọ owo, oyom afo ọfiọk ataata edu mmọ, anamde nti edu mmọ ẹkọri onyụn̄ osion̄ode ndiọi edu efep. Nso edieke afo okụtde mmeme m̀mê idiọk edu, ndusụk kaban̄a unana edinam akpanikọ, uma inyene, m̀mê ibụk? Nen̄ede enye ke mfọnido, kpa nte Jesus ekenen̄erede mmeme mme apostle esie. (Mark 9:33-37) Toro eyen kiet kiet kpukpru ini ban̄a ukeme ye nti edu esie akpan akpan.
10. Nso ke nditọ ẹyom akpan akpan, ndien didie ke ẹkeme ndinọ emi?
10 Se nditọ ẹsiyomde akpan akpan edi ima ima ọkpọkpọ ntịn̄enyịn. Jesus ama esida ini ndinọ n̄kpri owo utọ san̄asan̄a ntịn̄enyịn oro, idem ke mme akpatre usen utom esie oro ọkọyọhọde ye edinam. (Mark 10:13-16, 32) Mme ete ye eka, ẹtiene uwụtn̄kpọ oro! Ye unana ibụk ẹnam ini odu man ẹdu ye nditọ mbufo. Ndien ẹkûyak bụt anam mbufo ndiwụt mmọ ata ima. Ẹdori mmọ ubọk, nte Jesus akanamde. Ẹfat mmọ ẹkama ẹnyụn̄ ẹtịm mmọ inua ke inem inem, ima ima usụn̄. Ke ini ẹkebụpde mme ete ye eka n̄kparawa oro ẹdade ukem ukem m̀mê mmọ ẹnyene item oro ẹkemede ndinọ mme ete ye eka eken, ke otu ibọrọ oro ẹkewakde ndinọ ẹkedi: ‘Ẹnen̄ede ẹma mmọ,’ ‘ẹbiat ini ọtọkiet,’ ‘ẹkọri ukpono oro ẹnyenede ẹnọ edem mbiba,’ ‘ẹnen̄ede ẹkpan̄ utọn̄ ẹnọ mmọ,’ ‘ẹnọ ndausụn̄ utu ke utịn̄ikọ,’ ẹnyụn̄ ‘ẹwụt ata idem n̄kpọ.’
11. (a) Didie ke mme ete ye eka ẹkpese edinọ nditọ mmọ san̄asan̄a ntịn̄enyịn? (b) Ini ewe ke mme ete ye eka ẹkpekeme ndinyene nti nneme ye nditọ mmọ?
11 Ndinọ utọ san̄asan̄a ntịn̄enyịn oro ekeme ndidi n̄kpọ idatesịt. Ete kiet oro okụtde unen ekewet ete: “Ke ini nditọiren nnyịn iba ẹkedide n̄kpri, ndutịm editịm mmọ idem nnọ bed, edikot n̄wed nnọ mmọ, edinụk ọfọn̄ mmọ ndọn̄, ye edibọn̄ akam ye mmọ ekedi inem inem n̄kpọ.” Ndibiat mme utọ ini oro ọtọkiet esinọ ifet nneme oro ekemede ndisịn udọn̄ nnọ ete m̀mê eka ye eyen. (Men N̄wed Mbon Rome 1:11, 12 domo.) Ebe ye n̄wan kiet ẹma ẹkpan̄ utọn̄ ke ini eyen mmọ oro ekedide isua ita ekeben̄ede ete Abasi ọdiọn̄ “Wally.” Enye ama ọbọn̄ akam aban̄a “Wally” ke mme okoneyo oro ẹketienede, ndien ete ye eka ẹma ẹnen̄ede ẹbọ nsịnudọn̄ ke ini mmọ ẹkefiọkde ẹte ke enye eketịn̄ aban̄a nditọete ke Malawi, oro ẹkesobode ukọbọ adan̄aoro. N̄wan kiet ọkọdọhọ ete: ‘Ke ini n̄kedide isua inan̄ kpọt, eka mi ama an̄wam mi nditịn̄ mme itien̄wed Abasi ke ibuot nnyụn̄ n̄kwọ mme ikwọ Obio Ubọn̄ ke adan̄aemi n̄kadade ke akpakaha ndikwọhọde usan nte enye ekeyetde mmọ.’ Nte afo emekeme ndikere mban̄a mme ini oro mbufo ẹkemede ndineme nti nneme ye n̄kpri nditọ mbufo?
12. Nso ke mme Christian ete ye eka ke eti ibuot ẹkpenọ nditọ mmọ, ndien mme usụn̄ ewe ke ẹkpeda ẹnam emi?
12 Mme ete ye eka Christian oro ẹnyenede eti ibuot ẹsidiomi ndutịm ukpepn̄kpọ eke ofụri ini. Okposụkedi mbufo ekemede ndida ido mbụme ye ibọrọ eke ofụri ini, nte mbufo ẹmekeme nditịp n̄kpọ nsịn ke inem inem nneme ebe ke ndinam mme ikpehe ukpepn̄kpọ ẹkpụhọde ẹda ẹkekem, akpan akpan kaban̄a ata n̄kpri nditọ? Mbufo ẹmekeme ndisịn ediwet mme ndise mban̄a mme ebiet oro ẹsiakde ke Bible, editịn̄ mme mbụk Bible, m̀mê ndikpan̄ utọn̄ nnọ ntọt oro afo ọkọdọhọde eyen oro otịm. Ẹnam Ikọ Abasi enyene inem nte mbufo ẹkekeme ẹnọ nditọ mbufo man mmọ ẹnyene udọn̄ ẹnọ enye. (1 Peter 2:2, 3) Ete kiet ọkọdọhọ ete: ‘Ke ini nditọ ẹkedide ata n̄kpri, nnyịn ima isinyọni ke isọn̄ ye mmọ inyụn̄ inam mme akpan n̄kpọntịbe ẹmi ẹbuanade mme ọwọrọetop owo ke Bible iwụt. Nditọ ẹma ẹsima oro.’
13. Nso ufọn ke mme ini ukpep enyene, ndien nso ke afo ekeme ndidomo nse ke mme ini ẹmi?
13 Mme ini ukpep n̄ko ẹsisụn̄ọ ke nti nneme koro mmọ ẹsin̄wam n̄kpri owo nditịm idem nnọ mme idaha oro ẹsitịbede ke ata uwem. Kiet ke otu nditọ Kusserow—oro ofụri mmọ owo 11 ẹkesọn̄ọde ẹda ẹnam akpanikọ ẹnọ Abasi ke ini ukọbọ Nazi—ọkọdọhọ aban̄a ete ye eka esie ete: “Mmọ ẹma ẹsiwụt nnyịn nte ikpanamde n̄kpọ ye nte ikpadade Bible ikan̄ idem. [1 Peter 3:15] Ediwak ini nnyịn ima isinyene mme ini ukpep, ibụpde mme mbụme inyụn̄ inọde mme ibọrọ.” Ntak mûnamke ukem oro? Mbufo ẹmekeme ndinam n̄wụt nte ẹkwọrọde ikọ ke an̄wautom, ete m̀mê eka anamde n̄kpọ nte enyeneufọk. Mîdịghe ini ukpep ekeme ndikọn̄ọ ke mme idomo oro ẹsitịbede ke ata uwem. (Mme N̄ke 1:10-15) Owo kiet akanam an̄wan̄a ete: “Ndinam ndomonse mban̄a n̄kpọsọn̄ idaha ekeme ndinam usọ ye mbuọtidem eyen ọkọri. Ukpep oro ekeme ndisịne edinam n̄kpọ nte ufan oro ọnọde eyen fo sika, mmịn m̀mê ọkpọsọn̄ ibọk.” Mme ikpehe ẹmi ẹkeme ndin̄wam fi ndifiọk nte eyen fo edinamde n̄kpọ ke mme utọ idaha oro.
14. Ntak emi ima ima ye mbọm mbọm nneme ye nditọ fo edide akpan n̄kpọ ntre?
14 Ke ini enemede nneme ye eyen fo, tịn̄ ikọ ye enye ke ukem ima ima usụn̄ oro andiwet mme ikọ ẹmi eketịn̄de: “Eyen mi, kûfre mbet mi; edi yak esịt fo ekpeme mme ewụhọ mi: koro ẹyekọrọ anyan usen, ye isua uwem, ye ifụre ẹnọ fi.” (Mme N̄ke 3:1, 2) Nte enye iditụkke eyen fo esịt edieke afo ke ima ima usụn̄ anamde an̄wan̄a ete ke afo omoyom enye okop item koro emi eyesụn̄ọ ke enye ndinyene emem ye anyan usen—ke akpanikọ, nsinsi uwem ke emem emem obufa ererimbot Abasi? Kere ban̄a edu n̄kpri nditọ fo nte afo ọkọkde ibuot oto Ikọ Abasi. Bọn̄ akam ban̄a emi, ndien Jehovah eyediọn̄ mme ukeme fo. Eyedi mme utọ ima ima ye mbọm mbọm nneme oro ọkọn̄ọde ke Bible do eyenyene nti utịp onyụn̄ ada mme ufọn oro ẹbịghide ẹdi.—Mme N̄ke 22:6.
15. Didie ke mme ete ye eka ẹkeme ndin̄wam nditọ mmọ ndikọk mme mfịna?
15 Idem edieke utọ nneme oro mîdaha itie ke ini ukpepn̄kpọ oro afo odiomide, kûyak mme n̄kpọ efen ẹwọn̄ọde ntịn̄enyịn fo. Tịm nọ n̄kpan̄utọn̄ idịghe ke se eyen fo etịn̄de kpọt edi n̄ko ke nte enye etịn̄de mme ekikere esie. Ataifiọk kiet ọkọdọhọ ete: “Se eyen fo. Nọ enye ọyọhọ n̄kpan̄utọn̄ fo. Oyom ikọ esie an̄wan̄a fi, idịghe ndikokop kpọt. Mme ete ye eka oro ẹsịnde ọkpọsọn̄ ukeme ẹkeme ndinam akamba ukpụhọde odu ke uwem nditọ mmọ.” Nditọ ẹsisobo ikpọ mfịna mfịn ke ufọkn̄wed ye ke mme ebiet efen. Nte ete m̀mê eka, nam eyen fo etịn̄ ikọ ifụre ifụre, nyụn̄ n̄wam enye ese mme n̄kpọ nte Abasi esede. Edieke afo mûfiọkke nte ekpebierede mfịna, nam ndụn̄ọde ke N̄wed Abasi ye ke mme n̄wed oro ẹnọde ebe ke “asan̄autom emi anamde akpanikọ, onyụn̄ enyenede ọniọn̄.” (Matthew 24:45) Ke kpukpru usụn̄, nọ eyen fo ofụri san̄asan̄a ntịn̄enyịn oro oyomde man ọkọk mfịna oro.
Da Ini Oro Ẹdude Ọtọkiet ke Akpan N̄kpọ
16, 17. (a) Ntak emi n̄kparawa akpan akpan ẹyomde san̄asan̄a ntịn̄enyịn ye item mfịn-e? (b) Nso ke nditọ ẹnyene ndifiọk ke ini mme ete ye eka ẹnọde mmọ ntụnọ?
16 N̄kparawa owo ẹyom san̄asan̄a ntịn̄enyịn mfịn ẹkan nte akanam ẹdide koro nnyịn idude uwem ke “ukperedem ini,” ndien mmọemi ẹdi “ndiọkeyo.” (2 Timothy 3:1-5; Matthew 24:3-14) Mme ete ye eka ye nditọ ukem ukem ẹyom ukpeme oro ẹnyenede ẹto ata ọniọn̄ oro anamde “mme andinyene enye ẹdu uwem.” (Ecclesiastes 7:12) Sia ọniọn̄ Abasi abuanade nnennen edida ifiọk oro ọkọn̄ọde ke Bible nsịn ke edinam, nditọ ẹyom item ofụri ini ke Ikọ Abasi. Ke ntre, kpep N̄wed Abasi ye n̄kpri nditọ fo. Tịn̄ ban̄a Jehovah nọ mmọ, tịn̄ enyịn nam mme n̄kpọ oro enye oyomde an̄wan̄a, nyụn̄ nam mmọ ẹdori enyịn ye idatesịt ẹban̄a edisu eke mme akwa un̄wọn̄ọ esie. Neme ban̄a mme utọ n̄kpọ oro ke ufọk, nte nditọ fo ẹsan̄ade ye afo ke n̄kan̄—ke akpanikọ, ke kpukpru idaha oro ẹdotde.—Deuteronomy 6:4-7.
17 Mme ọtọin̄wan̄ ẹfiọk ẹte ke idịghe kpukpru eto ẹkọri ke ukem idaha. Eto ẹyom san̄asan̄a ukpeme. Ukem ntre, eyen kiet kiet enyene ukpụhọde onyụn̄ oyom san̄asan̄a ntịn̄enyịn, item, ye ntụnọ. Ke uwụtn̄kpọ, ete m̀mê eka ndimọnọde enyịn ekeme ndikem ke ndinam eyen kiet etre idiọk edinam, ke adan̄aemi eyen efen ekemede ndiyom ọkpọsọn̄ ntụnọ. Edi oyom kpukpru nditọ fo ẹfiọk ntak emi afo mûkopke inemesịt uban̄a ndusụk ikọ m̀mê edinam, ndien ete ye eka ẹkpenyene ndidiana kiet man ntụnọ enyene iwụk. (Ephesus 6:4) Enen̄ede edi akpan n̄kpọ ete mme Christian ete ye eka ẹnọ in̄wan̄în̄wan̄ ndausụn̄ oro odude ke n̄kemuyo ye N̄wed Abasi.
18, 19. Nso mbiomo ke mme Christian ete ye eka ẹnyene kaban̄a nditọ mmọ, ndien nso ikeme ndidi utịp edieke ẹnamde utom oro nte ọfọnde?
18 Ana ọtọin̄wan̄ anam utom editọ ye edibọk ke nnennen ini. Edieke enye anamde ubịghi m̀mê ofụmide mfri esie, enye edidọk esisịt m̀mê ididọkke-dọk n̄kpọ ndomokiet. Ọfọn, n̄kpri nditọ fo ẹdi “mme eto” ẹmi ẹkọride-kọri oro ẹyomde san̄asan̄a ntịn̄enyịn idahaemi, idịghe ọfiọn̄ efen m̀mê isua efen. Ke nti ifet ẹberede kûtre ndisịn udọn̄ nnọ n̄kọri eke spirit mmọ ke n̄kemuyo ye Ikọ Abasi nnyụn̄ nsion̄o mme ekikere ererimbot oro ẹkemede ndinam mmọ ẹyemede ẹnyụn̄ ẹkpan̄a ke n̄kan̄ eke spirit. Da mme hour ye mme usen ẹmi afo enyenede ifet ndidu ye nditọ fo ke akpan n̄kpọ, koro mme ini ẹmi ẹbede usọp usọp. Nam utom ọkpọsọn̄ ndinam mme edu Abasi oro ẹyomde kaban̄a uwem inemesịt nte mme anam-akpanikọ asan̄autom Jehovah ẹkọri ke esịt nditọ fo. (Galatia 5:22, 23; Colossae 3:12-14) Emi idịghe utom owo efen; enye edi utom fo, ndien Abasi ekeme ndin̄wam fi anam emi.
19 Nọ nditọ fo eti akpa eke spirit. Kpep Ikọ Abasi ye mmọ, ẹnyụn̄ ẹdara unọ idem inemesịt oro ọfọnde ọtọkiet. Da n̄kpri nditọ fo ka mme mbonoesop Christian, nyụn̄ san̄a ye mmọ ke utom edikwọrọ Obio Ubọn̄. Nam utọ edu oro ekemde ye unyịme Jehovah ọkọri ke esịt edima eyen fo, ndien iso-ọfọn mmọ ẹyeda akwa idatesịt ẹsọk fi ke ini iso. Ke akpanikọ, “esịt eyenem ete eti eyen etieti: enyene-ibuot eyen eyenyụn̄ adat andibon enye esịt. Esịt eyenem usọ ye uka: andiman fi eyenyụn̄ adat esịt.”—Mme N̄ke 23:24, 25.
Akpakịp Utịp
20. Nso idi ukpọhọde kaban̄a edidi ete m̀mê eka mme uyen oro okụtde unen?
20 Edibọk nditọ edi awak-n̄kukọhọ utom anyanini. Ẹkot edibọk ‘nditọ olive emi ẹkande okpokoro fo ẹkụk’ mi man ẹkabade ẹdi ikpọ owo oro ẹbakde Abasi emi ẹn̄wụmde mfri Obio Ubọn̄ utom isua 20. (Psalm 128:3; John 15:8) Utom emi nte ido edide esikabade ọsọn̄ akan ke ini nditọ ẹsịmde mme isua uyen, ke ini mfịghe ẹmi ẹfịkde mmọ esiwakde ndikọri ndien mme ete ye eka ẹkụtde nte oyomde mmimọ isịn ukeme ikan. Edi ukpọhọde edikụt unen edi ukem—edinọ ntịn̄enyịn, edinyene ima, ye ediwụt mbufiọk. Ti ete ke nditọ fo ẹnen̄ede ẹyom ọkpọkpọ ntịn̄enyịn. Afo emekeme ndinọ mmọ utọ ntịn̄enyịn oro ebe ke ndiwụt ata ima ima edikere mban̄a nnọ mfọnọn̄kpọ mmọ. Man an̄wam mmọ, ana afo esịn̄ede idemfo ebe ke ndinọ ini, ima, ye edikere mban̄a oro mmọ ẹnen̄erede ẹyom.
21. Nso ikeme ndidi utịp edinọ nditọ san̄asan̄a ntịn̄enyịn?
21 Utịp oro edibọde ke ukeme emi afo esịnde ke ndikpeme ọsọn̄urua mfri oro Jehovah ayakde esịn fi ke ubọk ekeme ndinen̄ede nnọ uyụhọ n̄kan eduek eduek idọk ọtọin̄wan̄ ekededi. (Psalm 127:3-5) Ntre ndien mme ete ye eka, ẹkaiso ndinọ nditọ mbufo san̄asan̄a ntịn̄enyịn. Ẹnam ntre kaban̄a ufọn mmọ ye itoro Ete nnyịn eke heaven, kpa Jehovah.
Didie ke Afo Ọkpọbọrọ?
◻ Didie ke ẹkeme ndimen edibọk mme eto ndomo ye edibọk nditọ?
◻ Nso orụk ntịn̄enyịn ke eyen ọkpọbọ ke usen ke usen toto ke uyen?
◻ Nso san̄asan̄a ukpeme ke nditọ ẹyom, ndien didie ke ekeme ndinọ emi?
◻ Ntak emi ọnọde nditọ fo san̄asan̄a ntịn̄enyịn?