Jehovah Ama Ọmụm Mi Akama ke Ufọk-n̄kpọkọbi ke Desert
NTE ISAIAH MNWE OBỤKDE
Ikpe ndomokiet ikodụhe, n̄konyụn̄ mbiatke ibet baba kiet. Edi, ẹma ẹnọ mi ubiereikpe asan̄ade ye ọkpọsọn̄ ufen ke ebiet emi ẹsinọde mme abiatibet ufen ke ufọt ufiop ufiop Sahara Desert eke Africa. Se ikanamde ọdiọk akan, edi nte ke idụhe ufan mi ndomokiet oro ọkọfiọkde ebiet oro n̄kodude. Emi okotịbe ke se ikande isua itiaita ẹmi ẹkebede, ke ndaeyo 1984. Yak nnam an̄wan̄a nte n̄kasan̄ade ndidu ke utọ enyene-ndịk idaha oro.
KE 1958, ke ini n̄kedide isua 12 kpọt ke emana, akamba eyeneka mi eren ama akabade edi kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah. Nte ededi, ete ye eka mi ẹma ẹkaiso ndituak ibuot nnọ mme abasi ekpụk eke Abia State, Nigeria, ke ebiet emi nnyịn ikodụn̄de.
Ke 1968, mma ndụk udịmekọn̄ mbon Biafra. Ke adan̄aemi n̄kodude ke an̄waekọn̄, mma n̄kere mban̄a san̄asan̄a idaha eke Mme Ntiense Jehovah, ndien mma mbọn̄ akam nnọ Abasi nte an̄wam mi. Mma n̄wọn̄ọ nte ke edieke enye ayakde mi mbọhọ ekọn̄ oro, ami nyekabade ndi kiet ke otu Mme Ntiense esie.
Ke ekọn̄ oro ama okokụre mma nnam n̄kpọ usọp usọp man nsu un̄wọn̄ọ mi. Mma nna baptism ke July 1970 ndien ke ndondo oro mma ndụk utom uyọhọ-ini nte asiakusụn̄. Nte ini akade ẹma ẹmek mi nte ebiowo ke esop Christian. Ikebịghike mma mbọ ikot nto ọfis n̄kọk itieutom Nigeria ndika utom isụn̄utom ke mbọhọ idụt emi owo mîkọnọhọ utom Mme Ntiense Jehovah unyịme nte ekemde ye ibet. Mma nnyịme, ndien ke January 1975, mma ntọn̄ọ isan̄, ye n̄wedisan̄ ke ubọk.
Edimụm
Ke 1978, ẹma ẹnọ mi ete n̄kese Mme Ntiense ke ofụri idụt oro. Sia mmọ mîkawakke, mma nnam isan̄ mbe ke ata akamba ikpehe, n̄kade n̄kese kpukpru ikpọ obio ẹmi mme esop ẹkedude, ọkọrọ ye mme ikpehe oro mbon oro ẹnyenede udọn̄ ẹkedude. Ediwak ini ẹma ẹsibụp mi mbụme ke mme itie ukpeme usụn̄ mme bodisi. Ikaba, ini kiet kiet esịnede usen inan̄, ẹma ẹmụm mi ẹtem ẹnyụn̄ ẹbụp mbụme ẹban̄a utom nnyịn.
Ekem, ke June 1984, nte nnyịn ikotịmde idem ndiwọrọ an̄wautom ke usen Sunday kiet, isụn̄utom ukara kiet emi eketiede ufan ufan ama asian nnyịn ete ke mme bodisi ke ẹkeyom ndimụm Mme Ntiense Jehovah. Urua kiet ke ukperedem ẹma ẹmụm mi ye Djagli Koffivi, emi otode Togo. Ẹma ẹda nnyịn ẹka ibuot itieutom mme bodisi ẹnyụn̄ ẹwụk nnyịn ete isiak enyịn̄ kpukpru Mme Ntiense Jehovah ke obio oro. Mmọ ẹkedọhọ ẹte, “Ibọhọke mbufo ẹnọ nnyịn mme enyịn̄ ẹmi, nnyịn idisanake mbufo iyak.”
Mma mbọrọ nte, “Mbufo ẹdi mme bodisi. Edi utom mbufo ndiyom mbon oro mbufo ẹyomde. Ami ndịghe isụn̄utom mbufo.” Nnyịn ima ifan̄a ke n̄kpọ nte minit 30, ndien mme bodisi oro ẹma ẹdọhọ ke imọn̄ imia nnyịn. Edi, nnyịn ikọnọhọ mmọ enyịn̄ nditọete Christian nnyịn. Mmọ ndien ẹma ẹbiere nditan̄ ediwak n̄wed oro nsidade nnam ndụn̄ọde ke Bible ke itie ubonn̄wed mi.
Ke Adan̄aemi Ndude ke N̄kọbintem
Ke ima ikasan̄a ye mme n̄wed ẹmi ikosịm itieutom mme bodisi, ami ye Djagli ima ision̄o mmọ ibon. Nte isụk ision̄ode, babru kiet ama ọwọrọ ke Bible mi oro ẹmịn̄de ke ikpọ abisi ọduọ. Enye ekedi ndutịm mbono district emi ẹkewetde enyịn̄ kpukpru mbiowo Christian ke idụt oro ẹsịn. Inikiet inikiet mma nnụhọ mmen nnyụn̄ nnụk nsịn ke ekpatọfọn̄ mi. Nte ededi, kiet ke otu mme bodisi oro ama okụt mi onyụn̄ owụk mi ete nnọ imọ. Ke akpanikọ, idem ama enyek mi.
Ẹkedori babru oro ke okpokoro ubet emi ami ye Djagli ikatan̄de n̄wed ikobon. Ke ini n̄kemende mbiomo mi efen ndụk n̄ka, mma nsan̄a n̄ka okpokoro oro, n̄kemen babru oro, nnyụn̄ nnụk nsịn ke ekpatọfọn̄ mi. Ekem mma ndọhọ ke nnyom ndika ikọt. Bodisi kiet ama asan̄a ye ami aka ebiet oro itie ukaikọt okodude. Ke mma n̄kodụk esịtufọk nnyụn̄ mberi usụn̄, mma n̄wai babru oro mbai mbai nnyụn̄ n̄kpọhọde mmọn̄ emen enye ebe ke itie ukaikọt oro.
Ke ini mme bodisi oro ẹkefiọkde se ikotịbede, mmọ ẹma ẹnen̄ede ẹyat esịt. Edi mmọ ẹma ẹkop ndịk ndinam n̄kpọ ekededi mban̄a oro, sia ikpọ owo mmọ ẹkpekedọhọde ke mmọ itịn̄ke enyịn ke ndikọnọ mi ifet ndibiat babru oro. Ke ẹma ẹkesịn nnyịn ke n̄kọbintem ke usen 17, etubom mme bodisi ama ọdọhọ nnyịn itan̄ n̄kpoduoho nnyịn koro ẹmọn̄ ẹda nnyịn ẹka ebiet efen. Nnyịn ima idọn̄ ndusụk ọfọn̄ ke ekpat ọkpọ, ndien ke idak mma nsịn ekpri Bible oro esenowo kiet akadade ọsọk nnyịn ke ndịbe.
Nnyịn ima ikeme ndisian Mme Ntiense nte ke ẹsio nnyịn ẹka ebiet efen edi ke nnyịn ifiọkke ebiet oro. Ke tụhitụhi usenubọk, July 4, 1984, etubom mme bodisi oro ama edemede nnyịn ke idap. Enye ama ese nnyịn idem, ọdọhọde nnyịn ete ision̄o mme ọfọn̄ oro ke ekpat inyụn̄ ikọn̄ mmọ ke afara nnyịn. Edi ke ini n̄kosịmde akpatre ọfọn̄idem, enye ama ọdọhọ ke mmekeme nditọn̄ọ ntak ndọn̄ ọfọn̄idem oro ke esịt ekpat, ntre owo ikekwe Bible oro.
Ufọk-N̄kpọkọbi ke Desert
Mme bodisi ẹmi ẹma ẹwat nnyịn ẹkesịm itiembehe ubomofụm, ke ebiet emi nnyịn ikodụkde ubomofụm mbonekọn̄. Ediwak hour ke ukperedem nnyịn ima ikebehe ke obio emi n̄kpọ nte owo 2,000 ẹdụn̄de, emi ufọk-n̄kpọkọbi odude ekpere. Enye edi n̄kpọ nte kilomita 650 to do sịm obio efen emi ekperede enye akan ke ẹsan̄ade ke ọkpọusụn̄. Ẹma ẹsio nnyịn ke ubomofụm oro ẹda ẹka ufọk-n̄kpọkọbi ẹnyụn̄ ẹkeyak nnyịn ẹsịn ke ubọk ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi oro. Owo ndomokiet ke ubon nnyịn m̀mê ufan nnyịn ikọfiọkke ebiet emi ẹkedade nnyịn ẹka.
Obio emi ẹkedade nnyịn ẹka edi eti isọn̄ ke Sahara. Mme n̄kịmenan̄, ibat ibat eto, ye mme ufọk ẹmi ibibene edide nsat ntan ẹma ẹdu do. Ẹkeme ndinyene mmọn̄ ke nditịbi isọn̄ otụn̄ọ ke n̄kpọ nte ikpat inan̄ m̀mê ition. Edi, amanaisọn̄ n̄kann̄kụk oro edide isua 31 ke emana ama asian nnyịn ete ke imọ ikụt edịm edepde inikiet kpọt ke eyouwem imọ! Ndien ebiet oro ama ofiop ata etieti. Owo n̄kpọkọbi kiet ọkọdọhọ ke inikiet ufiopeyo ama ọdọk osịm Fahrenheit 140 ke ebietidụn̄ mbon n̄kpọkọbi! Ọkpọsọn̄ ofụm ama esifụme ndien ndien, emende ntan oro atịghade owo ke idem onyụn̄ abiakde owo ke enyịn.
Owo ekededi eke ebehede ke ebiet oro eyefiọk ete ke imọ idu ke ndiọkn̄kan itie unọ owo ufen ke idụt oro. N̄kokon̄ ibibene oro ẹkenọde ndusụk ukpeme ẹbiọn̄ọ ofụm ye utịn ẹma ẹdu ẹkan ufọk-n̄kpọkọbi oro ẹkụk. Nte ededi, owo ikoyomke ibibene man akpan owo ndifehe n̄wọrọ, sia ebiet ndomokiet mîkodụhe ndifehe n̄ka. Ke ọwọrọde ọkpọn̄ eti isọn̄ oro, ndomo eto kiet ikodụhe, baba n̄kpọ kiet ikodụhe, ndikwi owo ekededi oro okoyomde ndifehe n̄wọrọ.
Mbemiso nnyịn ikodụkde, ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ama ese nnyịn idem. Enye ama ọdọhọ nnyịn ision̄o kpukpru n̄kpọ ke ekpat nnyịn. Mma ntọn̄ọ ndision̄o ọfọn̄idem nnyịn kiet kiet. Ke ini n̄kukụre n̄kpọ oro osụhọde ekedide ọfọn̄idem kiet oro okofụkde Bible oro, mma mmenede ekpat oro ke enyọn̄ n̄wụt enye ọfọn̄idem oro esịnede ke esịt nnyụn̄ ndọhọ nte: “Emi edi n̄kukụre se mmọ ẹkeyakde nnyịn imen.” Ke oyụhọde ye oro, enye ama ọdọhọ isan̄a idụk esịt okụre ufọk-n̄kpọkọbi oro. Bible ekedi n̄kukụre n̄wed oro nnyịn ikenyenede.
Uwem ke Ufọk-N̄kpọkọbi
Ke ofụri ofụri, n̄kpọ nte mbon n̄kpọkọbi 34 ẹkedu. Mmọ ẹkedi ata ndiọkn̄kan mme abiatibet oro ẹnyụn̄ ẹnyenede ndịk ẹkan ke idụt oro. Ediwak mmọ ẹkedi mme owotowo oro ẹkebatde nte se mîkemeke ndikpụhọde aba. Kpukpru nnyịn ikana ke ikpọ ubet iba oro ana-in̄wan̄ itie uyeremmọn̄ akabaharede. Itie uyeremmọn̄ oro ama enyene ana-in̄wan̄ n̄kpọ ukaikọt. Okposụkedi mbon n̄kpọkọbi ẹkesimende n̄kpọ emi ẹken̄wan̄a kpukpru usenubọk, eketie nte n̄kpọ eke kpukpru nsụn̄ oro ẹdude ke desert oro ẹkedide ndinọ idemmọ inemesịt ke mbịtmbit ye ndek oro odude ke n̄kpọ ukaikọt oro.
N̄kukụre udia oro nnyịn ikenyenede ekedi orụk ibokpot ẹkọtde sorghum. Owo n̄kpọkọbi ekesikọk, etem, onyụn̄ edeme ọdọn̄ ke usan, ekem ndien ẹmen ekenịm, usan kiet ke mbri owo n̄kpọkọbi kiet kiet. Owo ikesikịbike udia emi. Etisịm ini emi inyọn̄de utom idi, ediwak nsụn̄ ke mme itie ikie ẹyefụk usan udia emi kiet kiet. Ke ini nnyịn imende usan nnyịn, nsụn̄ ẹmi ẹyefe ẹwọrọ. Ke akpa usen iba, nnyịn ikadiaha n̄kpọ ndomokiet. Ke akpatre, ke ọyọhọ usen ita, ke ima ikebịn nsụn̄ ifep inyụn̄ idon̄ode enyọn̄ oro ifep, nnyịn ima itọn̄ọ ndidia udia emi. Nnyịn ima isibọn̄ akam ite Jehovah ekpeme nsọn̄idem nnyịn.
Nnyịn ikesinam utom ke eyo, iwụride ibibene akani okụre ufọk-n̄kpọkọbi inyụn̄ ibọpde mbufa ibibene. Emi ekedi ata ọkpọsọn̄ utom. Nnyịn ima isinam utom ye unana nduọkodudu to ke n̄kanika 6 usenubọk osịm ufọt uwemeyo, iyom n̄kpọ idia, ekem inam utom tutu osịm n̄kanika 6 mbubịteyo. Usen nduọkodudu ndomokiet ikodụhe. Ikokụreke ke ufiop eyo ndifọp nnyịn edi ke ini etuep nnyịn ima ikpa inọ tuep. Ndien nnyịn ima isibọ ufen n̄ko ito ibak ibak mme andikpeme.
Ndikaiso N̄kop Nsọn̄idem ke N̄kan̄ eke Spirit
Ami ye Djagli ima isikot Bible ke ndịbe, ndien nnyịn ima isineme ọtọkiet iban̄a se nnyịn ikekpepde. Nnyịn ikekemeke ndikot enye an̄wan̄wa koro ẹkpekebọ nnyịn Bible oro ẹnyụn̄ ẹnọ nnyịn ufen. Owo n̄kpọkọbi kiet oro n̄kọtọn̄ọde ndikpep Bible ama enyene utuenikan̄ oro enye ekesibuanade ye ami. Ediwak ini mma nsidemede ke n̄kanika kiet m̀mê iba usenubọk nnyụn̄ n̄kot n̄wed tutu osịm n̄kpọ nte n̄kanika ition. Ke usụn̄ oro mma n̄keme ndikot ofụri Bible mma.
Nnyịn ima isikwọrọ ikọ inọ mbon n̄kpọkọbi eken, ndien owo mmọ kiet ama etịn̄ ọnọ etubom ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi aban̄a nnyịn. Ke usụn̄ oro nnyịn mîkodorike enyịn, ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi emi ama ọnọ owo n̄kpọkọbi oro magazine Awake! oro enye ekenyenede, ndien owo n̄kpọkọbi oro ama ayak enye ọnọ nnyịn. Mma nsikot enye mfiak n̄kot. Nnyịn ndikokot n̄wed nnyụn̄ n̄kwọrọ ikọ ama an̄wam ndinam nnyịn ikop nsọn̄idem ke n̄kan̄ eke spirit.
Ndinyene Nneme ye Mme Ufan Nnyịn
Owo ikayakke nnyịn iwet m̀mê inọ leta ẹsọk owo. Nte ededi, owo kiet emi akanamde n̄kpọ ufan ufan ye nnyịn ama ọdọhọ ke imọ iyen̄wam mi. Ke August 20, n̄kpọ nte urua itiokiet tọn̄ọ nte ikebehe do, mma n̄wet leta iba ke ndịbe, nnọ kiet ẹsọk isụn̄utom Nigeria ke idụt oro nnyụn̄ nnọ efen ẹsọk mme ufan ẹdide Ntiense. Mma mbụk mmọ ke ntan nnyụn̄ nda akamba itiat nnịm idiọn̄ọ ke ọtọ oro. Nte ini akade ufan mi ama edi onyụn̄ edidọk isọn̄ osion̄o mmọ.
Ediwak urua ẹma ẹbe, ndien n̄kokopke n̄kpọ ndomokiet. Mma nduọk idotenyịn sụn̄sụn̄ nte ke owo ikadaha mme leta oro ikọnọ. Edi ẹma ẹda mmọ ẹkenọ, ndien nsan̄a Mme Ntiense nnyịn ẹma ẹtọn̄ọ ndin̄wana man ẹsana nnyịn ẹyak. Itieutom Nigeria Esede N̄kpọ Aban̄a Mbubehe Esenidụt ama enyene udọn̄ n̄ko ke n̄kpọ emi onyụn̄ obụp ukara idụt oro ọkọkọbide mi ntak emi enye ọkọkọbide mi ke utọ ufọk-n̄kpọkọbi oro.
Kan̄a kemi, ke usenubọk November 15, 1984, ẹma ẹda nnyịn ẹka ete ikanam ebiet ẹsana. Mme ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ẹma ẹda mi ẹka itie ukaikọt ufọkn̄wed sekọndri oro mme owo ẹkekade ikọt ke ediwak urua kpa ye oro ama ekesịre. Ifuọ ọkọyọyọhọ. Utom mi, nte mme ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi oro ẹkedọhọde, ekedi ndinam enye asana. N̄kukụre n̄kpọutom oro n̄kenyenede ẹkedi ubọk mi. Nte n̄kosụk n̄kerede nte ndisan̄ade nnam utom itekesịt emi, etubom ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ama edi edidọhọ ke akwa esenyịn mban̄a ikpehe oro ke okoyom ndikụt mi.
Ke ini n̄kosịmde do akwa esenyịn mban̄a ikpehe oro ama ọdọhọ ke ndondo oro ke imọ isụk ikụre ndinyene nneme ye adaibuot ukara idụt oro, emi ama okokop aban̄a nnanenyịn mi. Adaibuot ukara ama anam an̄wan̄a ete ke edieke ami ndinọde enyịn̄ Mme Ntiense Jehovah ẹmi ẹdude ke idụt oro, ke ẹyesana mi ẹyak ke ndondo oro ndien ke mmekeme ndisan̄a ke ubomofụm efen n̄kpọn̄ do. Mma ntọn̄ọ ntak ndọhọ nte ke edieke mmọ ẹyomde Mme Ntiense Jehovah, ke edi utom mme bodisi ndiyom mmọ. Akwa esenyịn mban̄a ikpehe oro ama ọdọhọ mi ete ntịm n̄kere mban̄a se mmimọ inemede oro ye ami. Imọ iyenọ mi usen inan̄ m̀mê ition ndikere mban̄a oro. Ekem ẹma ẹkpọn̄, ndien mme ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ẹma ẹsan̄a ye ami ẹfiak ẹka ufọk-n̄kpọkọbi oro ndien, ekọm enyene Abasi, idịghe aba itie ukaikọt oro!
Ke usen ition ẹma ẹkebe akwa esenyịn mban̄a ikpehe oro ama ọdọhọ ẹkot mi ẹnọ imọ onyụn̄ obụp se n̄kebierede. Mma ndọhọ nte ke n̄kukụre ntak oro anamde mi ndidu ke ufọk-n̄kpọkọbi mmọ ekedi sia ntiede ntiense mban̄a ata Abasi ndien ke n̄kanamke idiọkn̄kpọ ndomokiet. Mma nnam an̄wan̄a nte ke mma nnyene n̄wed emi ọnọde owo odudu ndika idụt efen emi ekemde ye ibet ye n̄wed ọnọde owo unen ndidụn̄ ke idụt efen. Kpukpru n̄wed mi ẹma ẹkem, ndien ini ekededi oro nnamde isan̄ n̄ka obio ekededi, ami kpukpru ini mmesinam ndụn̄ọde ye mme bodisi man n̄kụt nte ke kpukpru n̄kpọ ekem. Sia mmen̄kabiatke ibet baba kiet, mma mbụp nte: “Ntak ẹnọde mi ufen-e? Edieke owo mîyomke mi ke idụt emi, ntak emi owo mîbịnke mi nnyọn̄-ọ? Ntak emi ẹkebiomde mi ikpe ndidu ke utọ itie emi-e?”
Mma ntịn̄ ikọ ke n̄kpọ nte minit 15. Ke ini n̄kokụrede, ẹma ẹdọhọ mi n̄wet se n̄kosụk ntịn̄de emi, ndien ẹma ẹsian mi ete ke ẹyeyak se n̄wetde emi ẹnọ adaibuot ukara. Ẹma ẹnọ mi babru, ndien mma n̄wet n̄kpọ ke ikpan̄wed inan̄.
Edisana Nyak ke Akpatre!
N̄kokopke baba n̄kpọ kiet mban̄a n̄kpọ emi tutu ke January 1985, n̄kpọ nte ọfiọn̄ itiaba nte ẹkesịn mi ke ufọk-n̄kpọkọbi. Ke idaha oro, etubom ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ama edi onyụn̄ edibụp mi m̀mê mma n̄wet leta nnọ ẹsọk isụn̄utom Nigeria ke idụt oro. Mma mbọro, “Ih.”
Enye ama obụp ete, “Ntak akanamde oro-o? Ntak mûkanamke mi mfiọk?”
Mma ndọhọ enye nte ke n̄kpọ emi ikebeheke enye. Edi mma nsọn̄ọ ntịn̄ nnọ enye nte ke n̄kewetke idiọkn̄kpọ ndomokiet mban̄a enye, sia enye mîkenyeneke ubọk ke edinọ mi ndi ufọk-n̄kpọkọbi. Mma ndọhọ nte, “Idem eka mi ifiọkke ebiet emi ami ndude.” Enye ndien ama oyom ndifiọk nte n̄kasan̄ade nnọ leta oro aka, edi mma nsịn nditịn̄ nnọ enye.
Ke ndan̄nsiere mme ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi oro ẹma ẹtịm moto ẹkotde Land-Rover ẹnyụn̄ ẹsian mi ete ke ẹmọn̄ ẹnọ mi ye Djagli ika ebiet efen. Ẹma ẹda nnyịn ẹwọrọ an̄wa, ẹsion̄o ọfọn̄, ẹnyụn̄ ẹnam ndụn̄ọde. Mbemiso oro mma nyak Bible mi nnọ ekemmọ owo n̄kpọkọbi oro n̄kekpepde n̄kpọ koro mma mfiọk nte ke mme ekpeme ufọk-n̄kpọkọbi ẹyebọ edieke mmọ ẹdikụtde nte ami n̄kamade enye. Eren emi ama asian mi ete ke ẹma ẹsana imọ ẹyak, imọ ididi kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah. Nnyịn ibọn̄ akam ite enye akpakam edi.
Ikebịghike ke oro ebede, ẹma ẹbịn mi nnyọn̄ Nigeria, ndien ke February 1985, mma mfiak ntọn̄ọ utom mi nte esenyịn oro asan̄ade-san̄a ke idụt oro. Toto ke 1990, ami nnam utom nte esenyịn district ke Nigeria. Djagli idahaemi ke anam utom nte anam-akpanikọ Ntiense ke Côte d’Ivoire.
Otode ke ifiọk n̄kpọntịbe emi, ami mma n̄kụt ke idemmi nte ke Jehovah Abasi ekeme ndimụm nnyịn n̄kama idem ke idak ata ọkpọsọn̄ mfịghe. Ediwak ini nnyịn ima isikụt ubọk esie ekpemede nnyịn ke ufọk-n̄kpọkọbi. Edisana nnyịn nyak ama otụk mi ke idem nte ke Jehovah ọmọfiọk idịghe ebiet oro mme asan̄autom esie ẹdude ye se mmọ ẹsobode ikpọn̄îkpọn̄ edi n̄ko ọmọfiọk ndinyan̄a mmọ nsio ke idomo.—2 Peter 2:9.