Kpep Nsụkibuot ke Ndibọ Ntụnọ
KERE nte ọdọkde ada ke itiat ke enyọn̄ edikon̄ obot ye ekikere nte ke afo ke ataata usụn̄ odoro ke enyọn̄ ererimbot. Nso idara idara ekikere ifụre ke oro edi ntem!
Edi ifụre oro afo enyenede enen̄ede enyene adan̄a. Ibet oro odụride n̄kpọ aka isọn̄ ọbiọn̄ọ fi ọkpọsọn̄ ọkpọsọn̄ ke kpukpru afan̄; ekpri ndudue ekeme ndisụn̄o ke nsobo. Ke n̄kan eken, edi n̄kpọ inemesịt ndifiọk nte ke ukem ibet oro odụride n̄kpọ aka isọn̄ do ọbiọn̄ọ fi ndiyo ye unana un̄wam ke ufụm enyọn̄. Ntre ibet oro nte an̄wan̄ade edi ke ufọn fo. Ndidiọn̄ọ adan̄a oro enye onịmde ọnọ edinam fo ke enyọn̄ etịn̄e obot enyene ufọn, idem anyan̄a uwem fo.
Ih, ke ndusụk ini mme ibet ye edinịm mmọ ekeme ndinịm adan̄a nnọ ifụre nnyịn, edi nte emi anam nsụkibuot edi se owo mîyomke?
Nte Abasi Esede N̄kopitem
Nte “Andibot,” Jehovah edi “ntọn̄ọ uwem.” Ke ntak emi kpukpru edibotn̄kpọ esie ẹkama enye isọn nsụkibuot nnennen nnennen. Ke ndiwụt nnennen edu, andiwet psalm ekewet ete: “Mbufo ẹdi, nnyịn ituak ibuot inyụn̄ inụhọ: inyụn̄ itọn̄ọ edọn̄ ke iso Jehovah andinam nnyịn. Koro enye edide Abasi nnyịn; ndien nnyịn idi ikọt emi enye ọbọkde, ye ufene ubọk esie.”—Ecclesiastes 12:1; Psalm 36:9, NW; 95:6, 7.
Toto ke editọn̄ọ Jehovah omoyom nsụkibuot oto mme edibotn̄kpọ esie. Adam ye Eve ndikaiso ndu ke Paradise ọkọkọn̄ọ ke nsụkibuot. (Genesis 2:16, 17) Ẹma ẹyom nsụkibuot ẹto mme angel n̄ko, idem okposụkedi mmọ ẹdide mme edibotn̄kpọ oro ẹkon̄de ẹkan mme owo. Ke ntak emi ndusụk edibotn̄kpọ eke spirit ẹmi “ẹketụtde utọn̄ . . . ke adan̄aemi anyanime Abasi etiede ebet ke eyo Noah,” ẹma ẹnọ mmọ ufen ke nditop mmọ nsịn ke “n̄kịm n̄kịm ukpe, ete, ẹnịm mmọ ẹtie do ẹbet ikpe.”—1 Peter 3:19, 20; 2 Peter 2:4.
Ke nditịn̄ in̄wan̄în̄wan̄, Abasi ese nsụkibuot nte n̄kpọ oro ẹyomde man ẹnyene unyịme esie. Nnyịn ikot ite: “Nte edifọp uwa ye uwa emem enem Jehovah esịt nte edikop uyo Jehovah? Sese n̄kopuyo ọfọn akan uwa, n̄kpan̄utọn̄ onyụn̄ ọfọn akan ikpọn̄ okukịm.”—1 Samuel 15:22.
Ana Ẹkpep Enye —Ntak-a Ndien Didie
Nsụkibuot ada okosịm edinyene edinen idaha ye Abasi, ntre edi akpan n̄kpọ didie ntem ete nnyịn ikpep ndinyene enye! Ukem nte edikpep usem esenidụt, ikeme ndikpep ndikop item ke ini idide uyen. Ntak edi oro Bible odoride nsọn̄uyo ke edinọ nditọ ukpep toto ke uyen.—Joshua 8:35.
Ndusụk mbon eyomfịn ẹbiọn̄ọ ekikere Bible, ẹdọhọde ete ke ndiyom nsụkibuot nto nditọwọn̄ edi ukem ye edibiat ekikere mmọ. Mmọ ẹfan̄a ẹte ke akpana ẹyak nditọwọn̄ ẹkọri ọkpọkpọ ekikere ye mme edumbet mmọ emi ẹdidade ẹdu uwem ye unana ubiọn̄ọ otode ikpọ owo.
Edi ke mme iduọk isua 1960 ke ini ediwak ete ye eka ẹkenyenede ekikere emi, Wilhelm Hansen, akwa andikpep, ewetn̄wed, ye akwa ekpep n̄kpọ mban̄a ekikere, ikonyịmeke. Enye ekewet ete: “Ye eyenọwọn̄ oro odude ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ini n̄kọri esie, ke ini oro itie ebuana esie ye ete ye eka osụk ọsọn̄de, ‘idiọkn̄kpọ’ edi se ete ye eka ẹkpande ndien ‘eti n̄kpọ’ edi se mmọ ẹnyịmede m̀mê ẹtorode. Nsụkibuot ikpọn̄îkpọn̄, ke ntre, eyekpeme eyenọwọn̄ emi ke usụn̄ eti ido uwem ye mme akpan edu emi itie ebuana esie kaban̄a ewụhọ eti ido uwem ọkọn̄ọde.”—Men Mme N̄ke 22:15 domo.
Ikọ Abasi ọsọn̄ọ etịn̄ aban̄a ufọn oro ẹnyenede ke ndikpep nsụkibuot. Nnyịn ikot ite: “Mmọfiọk, O ỌBỌN̄, nte ke usụn̄ owo idịghe se enye ekemede ndimek, m̀mê owo ndibiere usụn̄ esie ke uwem.” (Jeremiah 10:23, The New English Bible) Mbụk ọyọhọ ye mme uwụtn̄kpọ emi mme owo ẹtịmerede usụn̄ uwem mmọ nte ekemde ye ọkpọkpọ edumbet ẹnyụn̄ ẹduọde ẹdụk ata ndiọi mfịna ke ndinam ntre. Ntak emi esitịbede ntre kpukpru ini? Koro mme owo inyeneke ifiọk, ọniọn̄, ye asian nditịm usụn̄ uwem mmọ ye unana un̄wam. Ke ọdiọkde akan oro, mmọ ẹnyene ndammana ntụhọ ndinam mme ukwan̄ ubiere. Ndondo oro ke Ukwọ ebede, Jehovah ama etịn̄ aban̄a owo ete: “Ekikere esịt owo [ọdiọk] toto ke uyen esie.”—Genesis 8:21.
Ntre, idụhe owo ndomokiet oro enyenede ndammana ntụhọ ndikop uyo nnọ Jehovah. Nnyịn inyene ndikpep nditọ nnyịn mban̄a enye nnyụn̄ n̄kaiso ndibọ ukpep mban̄a enye ke ofụri uwem nnyịn. Oyom nnyịn owo kiet kiet ikọri idaha oro okodude ke esịt Edidem David, emi ekewetde ete: “Wụt mi usụn̄ fo, O Jehovah; teme mi ido fo. Nam mi nsan̄a ke akpanikọ fo, nyụn̄ teme mi: koro afo edide Abasi edinyan̄a mi; mmebet fi ofụri usen.”—Psalm 25:4, 5.
Nọ Ukpep Nsụkibuot ke Ndikop Item
Eka Jesus ye ete andikpeme enye ẹma ẹtịm ẹdiọn̄ọ ẹban̄a idaha oro okodude akanade emana Jesus. Mmọ ke ntre ẹma ẹdiọn̄ọ ẹte ke enye ekenyene ndinyene akpan udeme ke edisu mme uduak Jehovah. (Men Luke 1:35, 46, 47 domo.) Ke idaha mmọ mme ikọ oro “Sese, nditọ ẹdi udeme Jehovah” ẹma ẹnyene ata akpan n̄kpọ oro ẹwọrọde. (Psalm 127:3) Mmọ ẹma ẹdiọn̄ọ ọkpọsọn̄ mbiomo oro mmọ ẹkenyenede ọyọhọ ọyọhọ ndien ke ntre ẹma ẹsọsọp ẹsụk ibuot ẹnọ mme ndausụn̄ Abasi, utọ nte ke ini ẹkesiande mmọ ẹte ẹfehe ẹka Egypt mîdịghe ke ukperedem ẹte ẹka Galilee.—Matthew 2:1-23.
Ete ye eka Jesus n̄ko ẹma ẹdiọn̄ọ mbiomo mmọ kaban̄a edinọ ntụnọ. Edi akpanikọ, ke ini enye okodude uwem mbemiso edide owo, Jesus kpukpru ini ama esikop item. Edi ke adan̄aemi okodude ke isọn̄, enye ama ekpep nsụkibuot ke idak mme ata esen esen idaha. N̄kpọ kiet edi, enye ekenyene ndikop item nnọ anana mfọnmma ete ye eka koro idem mfọnmma eyen oyom ntụnọ ke uduot item ye ukpep. Ete ye eka esie ẹma ẹnọ enye emi. Ntụnọ ke uduot edinọ ufen, ke n̄kan̄ eken, idịghe se ẹkeyomde. Jesus kpukpru ini ama esikop item; akananam owo itịn̄ke ikọ kiet inọ enye ikaba. Nnyịn ikot ite: “Ekem enye asan̄a ye mmọ [ete ye eka esie] ọnyọn̄ Nazareth onyụn̄ osụk ibuot ọnọ mmọ.”—Luke 2:51, Phillips.
Joseph ye Mary n̄ko ẹma ẹfiọk nte ẹnọde Jesus ukpep ebe ke uwụtn̄kpọ. Nnyịn ikot, ke uwụtn̄kpọ, ite “ete ye eka Esie ẹkam ẹkaka Jerusalem kpukpru isua ke ini usọrọ passover.” (Luke 2:41) Ebede ke ndinam ndutịm ndisan̄a ye ubon esie n̄ka, Joseph ama owụt ete ke imọ ima inyene udọn̄ ke mfọnọn̄kpọ eke spirit mmọ ye nte ke imọ ima ida utuakibuot Jehovah ke akpan n̄kpọ. Ke ukem usụn̄ oro, mme ete ye eka ebede ke nsụkibuot mmọ ke n̄kpọ aban̄ade utuakibuot ẹkeme ndikpep nditọ mmọ nsụkibuot mfịn.
Ke ntak eti edinọ ntụnọ ke edinen ido ke n̄kan̄ Joseph ye Mary, “Jesus [ama] ọkọri ke eti ibuot ye idaha, onyụn̄ ọdọdiọn̄ edi eyen mfọniso ke iso Abasi ye ke iso owo.” Nso eti uwụtn̄kpọ ke emi edi ntem ọnọ mme ete ye eka ẹdide Christian ndikpebe mfịn!—Luke 2:52.
“Ẹsụk Ibuot . . . ke Kpukpru N̄kpọ”
“Nditọ, ẹsụk ibuot ẹnọ mme ete mbufo ye mme eka mbufo ke kpukpru n̄kpọ, koro emi enemde Ọbọn̄ esịt.” (Colossae 3:20) Jesus ama ekeme ndisụk ibuot nnọ ete ye eka esie ke kpukpru n̄kpọ koro nsụkibuot mmọ nnọ Jehovah ama ọbiọn̄ọ mmọ ndiyom Jesus—m̀mê nditọeka esie iren ye iban—ẹnam n̄kpọ ekededi oro atuahade ye uduak Jehovah.
Ediwak ete ye eka mfịn ẹkụt unen n̄ko ke ndikpep nditọ mmọ ndikop item ke kpukpru n̄kpọ. Kpan̄ utọn̄ nọ ete ita, emi, ke ẹma ẹkekụre edibọk nditọ, ẹnamde utom idahaemi ke n̄kọk itieutom Watch Tower Society.
Theo etịn̄ aban̄a nte enye ye n̄wan esie ẹkebọkde nditọiren ition. Enye ọdọhọ ete: “Edi akpan n̄kpọ ndinam nditọwọn̄ ẹdiọn̄ọ toto ke ata ntọn̄ọ nte ke nnyịn ikpọ owo imesinam ndudue n̄ko. Ke mfụhọ, nnyịn imesikam ifiak inam mmọ inyụn̄ iben̄e Ete nnyịn eke heaven edifen nnọ ye un̄wam. Nnyịn ima isikokoi inam nditọ nnyịn ẹkụt ẹte ke kpa nte mmọ ẹn̄wanade ye mme editịmede esịt eke ini uyen, nnyịn ke ikan̄wana ye mme editịmede esịt eke ikpọ owo.”
Edieke anade eyen ekpep nsụkibuot, ima ima itie ebuana ke ufọt esie ye ete ye eka esie edi akpan n̄kpọ. Hermann etịn̄ aban̄a n̄wan esie ete: “Enye ikedịghe eka nditọiren ikpọn̄îkpọn̄ edi n̄ko ufan mmọ. Emi ama enem mmọ esịt, ntre ikedịghe ọkpọsọn̄ n̄kpọ inọ mmọ ndisụk ibuot.” Ndien ke adiande eti item ke nte ẹkpenamde itie ebuana ete m̀mê eka ye eyen ọfọn akan, enye ọdọhọ ete: “Nnyịn ima ikokoi itre ndikama machine uyet usan ke ediwak isua, anam ẹkenyene ndiyet nnyụn̄ n̄kwọhọde mme usan ke ubọk. Ima isinọ nditọiren nnyịn utom edikwọhọde mmọ, ẹnamde ntre ke adiana ke adiana. Idụhe eti ini ufan ufan nneme oro ọkọfọnde akan oro.”
Ima ima itie ebuana ete m̀mê eka ye eyen anam n̄kpọ nte uwụtn̄kpọ ọnọ itie ebuana oro anade Christian enyene ye Jehovah. Rudolf anam an̄wan̄a nte enye ye n̄wan esie ẹkekade iso ẹn̄wam nditọiren mmọ iba ẹtọn̄ọ utọ itie ebuana oro ete: “Eke nnyịn ọkọkọn̄ọ ke ukpepn̄kpọ ubon ofụri ini. Nnyịn ima isinọ nditọ nnyịn ediwak ibuotikọ oro ẹdotde ndikama nnam ndụn̄ọde. Nnyịn n̄ko ima isinam edikot Bible nnyịn ọtọkiet ndien ekem ineme iban̄a se ikotde. Nditọiren nnyịn ẹma ẹkeme ndikụt nte ke Jehovah oyom nsụkibuot oto mme ete ye eka, idịghe nditọ ikpọn̄îkpọn̄.”
Mme ete ye eka ẹdide Christian ẹdiọn̄ọ ete ke itien̄wed eke odudu spirit oro “Item ẹnyụn̄ ẹdi usụn̄ uwem” abuana mmọ ukem nte abuanade nditọ mmọ. Ntre ke adan̄aemi nditọ ẹnyenede mbiomo ndisụk ibuot nnọ mme ete ye eka mmọ ke kpukpru n̄kpọ, mme ete ye eka n̄ko ana ẹsụk ibuot ke kpukpru n̄kpọ oro Jehovah oyomde oto mmọ. Ke ẹsiode edisọn̄ọ itie ebuana ete m̀mê eka ye eyen ẹfep, mme ete ye eka ye nditọ ẹyeyom ndisọn̄ọ itie ebuana mmọ ye Abasi.—Mme N̄ke 6:23.
Se Nsụkibuot ke In̄wan̄în̄wan̄ Usụn̄
Nnyịn ikpowụt esịtekọm didie ntem nte ke Ikọ Abasi ọnọ utọ eti item oro aban̄a edibọk nditọ! (Se ekebe.) Nditọ ẹmi ẹkpepde nsụkibuot ẹto ete ye eka oro ẹtụnọde mmọ ke edinen ido ẹdi ata n̄kpọ idatesịt ẹnọ ofụri otu nditọete Christian.
Sia nsụkibuot nnọ Abasi ọwọrọde uwem, nnyịn ikpenyene ndifep ndikere mban̄a edikpọnọde mme ukpan oro mme ibet Abasi ẹdoride ke ọkpọkpọ ifụre nnyịn nnịm—idem ekpedi ke ekpri ini. Kere, ke uwụtn̄kpọ, nte nnyịn ikpọkpọnọrede ibet oro odụride n̄kpọ aka isọn̄ inịm ke ekpri ini. Didie ke nnyịn ikpokop nduaidem ntem ke inemesịt edidaha ke etịn̄e obot oro ndọk ikpaenyọn̄ ye unana n̄kpọ ndomokiet ndibiọn̄ọ ifụre nnyịn! Edi nso ikpetịbe ndondo oro n̄kpọ afiakde akada ke idaha mmọ? Kere ban̄a iduọ oro akpanade ebet nnyịn!
Ndikpep nsụkibuot ebe ke ndibọ ntụnọ esitịp n̄kpọ esịn ke ndikọri edu oro adade ukem ukem onyụn̄ an̄wam nnyịn ndidiọn̄ọ ukeme oro nnyịn inyenede. Enye esin̄wam nnyịn ifep nditie uyịre uyịre m̀mê ndinana udọn̄ ke unen ye udọn̄ mbon en̄wen. Enye esin̄wam nnyịn ndifep mme n̄kpọntịbe unana idotenyịn. Ke nditịn̄ ibio ibio, enye esisụn̄ọ ke inemesịt.
Ntre edide afo edi akamba owo mme eyenọwọn̄, kpep nsụkibuot ke ndibọ ntụnọ man “ọkpọfọn ye afo” n̄ko “man afo okponyụn̄ odu uwem ebịghi ke isọn̄.” (Ephesus 6:1-3) Anie oyom ndisịn idotenyịn esie ndidu uwem ke nsinsi ke itiendịk ke nditre ndikpep nsụkibuot ke ndibọ ntụnọ?—John 11:26.
[Ekebe ke page 29]
MME ETE YE EKA, ẸNỌ UKPEP NSỤKIBUOT KE NDINỌ NTỤNỌ KE EDINEN IDO
1. Nọ ntụnọ oro ọkọn̄ọde ke mme ibet ye mme edumbet N̄wed Abasi.
2. Kûnọ ntụnọ ebe ke ndiyom nsụkibuot edi ebe ke ndinam an̄wan̄a ntak emi nsụkibuot edide usụn̄ oro owụtde ọniọn̄.—Matthew 11:19b.
3. Kûnọ ntụnọ ke iyatesịt m̀mê ke nduari.—Ephesus 4:31, 32.
4. Nọ ntụnọ ye ufiop ufiop ima ye itie ebuana oro owụtde edikere mban̄a.—Colossae 3:21; 1 Thessalonica 2:7, 8; Mme Hebrew 12:5-8.
5. Nọ nditọwọn̄ ntụnọ toto ke uyen.—2 Timothy 3:14, 15.
6. Nọ ntụnọ kpukpru ini ye ifịk ifịk.—Deuteronomy 6:6-9; 1 Thessalonica 2:11, 12.
7. Bemiso nọ idemfo ntụnọ ndien ke ntre nọ ukpep ebe ke uwụtn̄kpọ.—John 13:15; men Matthew 23:2, 3 domo.
8. Nọ ntụnọ ye ọyọhọ ibetedem ke Jehovah, eben̄ede un̄wam esie ke akam.—Judges 13:8-10.
[Ndise ke page 28]
“Ntụnọ ye item ẹnyụn̄ ẹdi usụn̄ uwem”