Mme Mbụme Ẹtode Mme Andikot
Didie ke Mme Ntiense Jehovah ẹse edidep mme n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp?
Mme Christian ẹsifep edikokoi nnyene ebuana ke edidep mme n̄kpọurua mme n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp.
Ke akpanikọ uyịpinọ akwan̄a. Ibet oro Abasi ọkọnọde Israel ọkọdọhọ in̄wan̄în̄wan̄ ete: “Kûyịp inọ.” (Exodus 20:15; Leviticus 19:11) Edieke ẹkemụmde inọ, enye ekenyene ndinọ usiene utịm ikaba, ikanan̄, m̀mê ikotion, ọkọn̄ọde ke mme idaha.
Toto ke eset, inọ ẹma ẹsidomo ndinyam mme n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp man ẹnyene usọp usọp udori ẹkûnyụn̄ ẹmụm mmọ ye n̄kpọ ntiense idiọkn̄kpọ mmọ. Ke ntak emi, mmọ ẹkesiwak ndinyam mme n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp ke ata usụhọde ekọmurua oro anamde ọsọn̄ ediwak mme andidep ndisịn. Ekeme ndidi utọ edinam oro ama abuana ke se nnyịn ikotde ke Exodus 22:1: “Edieke owo oyịpde mme enan̄, m̀mê erọn̄, onyụn̄ owotde-wot, m̀mê onyụn̄ anyamde-nyam; yak enye ọnọ enan̄ ition ke usiene enan̄ kiet, ye erọn̄ inan̄ ke usiene erọn̄ kiet.”
Ke ọfiọkde se ibuanade ke mme utọ ibet oro, Rabbi Abraham Chill ewet ete: “Edi idiọkn̄kpọ ndidep m̀mê ndibọ n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp, idem ekpedi owo ifiọkke m̀mê n̄kpọ oro edi n̄kpọ inọ. Ke ntre inaha owo edep ebot oto ekpemerọn̄, koro ekeme ndidi ekpemerọn̄ oro anyam emi ye unana eteutom esie ndifiọk mban̄a onyụn̄ oyom ndida okụk oro.”—The Mitzvot—The Commandments and Their Rationale.
Ke akpanikọ, ibet Abasi ‘ikpanke edibọ ekpemerọn̄ ebot ndep’ n̄kukụre ke ntak eyịghe nte ke enye ekeme ndida okụk eteutom esie, ke editịm ntịn̄ anyamde ebot oro ẹyịpde-yịp. Edi ke n̄kan̄ eken ke n̄kpọ emi, mme asan̄autom Jehovah ikpenyeneke ndikokoi ndep (ebot m̀mê n̄kpọ efen ekededi) ke ini anade in̄wan̄în̄wan̄ nte ke idịghe andinyam enyene enye m̀mê nte ke ekeme ndidi ẹyeyịp. Ibet Abasi owụt ete ke Enye ọfiọk ọkpọkpọ inyene, edi inọ esibọ enyene-n̄kpọ inyene esie. Ekeme ndidi owo emi edepde n̄kpọ oro ẹdiọn̄ọde ke ẹyeyịp idinen̄ekede idi inọ, edi enye ndidep n̄kpọ emi anam okûmem utom ọnọ andinyene ndifiak n̄kụt inyene esie.—Mme N̄ke 16:19; men 1 Thessalonica 4:6 domo.
Kpukpru nnyịn imọfiọk ite mme edep n̄kpọ ẹsiyom ndidep n̄kpọurua ke mfọnn̄kan ekọmurua. Iban ke ofụri ererimbot ẹsiyom mmemurua n̄kpọ, ẹsidomo ndimen̄e udep n̄kpọ tutu ini oro ekọmurua n̄kpọ ẹsụhọrede, mîdịghe ẹdep ke urua m̀mê ufọkurua ẹmi ẹsidepde n̄kpọ ke ediwak ye esisịt n̄kpọ odorode ke ntem ẹdepde ke mmemurua. (Mme N̄ke 31:14) Edi, utọ udọn̄ oro ndidep n̄kpọ ke eti urua ekpenyene ndinyene adan̄a ke n̄kan̄ ido uwem. Mme anam-akpanikọ ke eyo Nehemiah ẹma ẹsịn ndidep n̄kpọ ke Sabbath, idem ekpedi oro mmọ ẹkpekedepde n̄kpọ ke eti urua ke mme usen oro. (Nehemiah 10:31; men Amos 8:4-6 domo.) Kpasụk ntre ke edi ye mme Christian. Mmọ nditre uyịp inọ an̄wam mmọ ndikan idomo ekededi ke ndidep mmemurua n̄kpọ oro nte an̄wan̄ade ẹkeyịpde-yịp.
Ekeme ndifiọk nte ke ndusụk mme anyamurua ẹnyam n̄kpọurua oro ẹyịpde-yịp. Mîdịghe ekọmurua n̄kpọ oro ẹnọde ekeme ndinen̄ede nsụhọde tutu eyedi se owo eti ibuot ekededi ekemede ndibiere nte ke ẹkenyene n̄kpọurua oro nte mîkemke ye ibet. Idem ibet idụt ekeme ndiyom ete ẹwụt utọ eti ibuot oro. N̄wed aban̄ade ukpepn̄kpọ ibet ọdọhọ ete:
“Iyomke ite ẹdụn̄ọde ẹfiọk nte ke owo oro ẹdoride ikọ do ọdiọn̄ọ owo emi okoyịpde ye owo emi ẹkeyịpde n̄kpọ esie, mîdịghe ini m̀mê ebiet emi ẹkeyịpde, m̀mê mme idaha oro ẹkeyịpde enye, edi enye ndifiọk ke ẹkeyeyịp n̄kpọ emi ekem. . . . Ndusụk esopikpe ẹkere ẹte ke ẹkeme ndidọhọ ke ẹnyene ifiọk ẹban̄a idiọkn̄kpọ ọkọn̄ọde ke akpanikọ oro nte ke akan̄idem ọkọbọ n̄kpọ oro ke mme utọ idaha oro akpanamde owo oro enyenede ukeuke ifiọk ye ekikere ọfiọk nte ke ẹkeyeyịp.”
Emi adian eti ntak ke Christian nditre ndidep n̄kpọurua oro ẹyịpde-yịp. Enye ndidep utọ n̄kpọurua oro akpanam enye edi abiatibet. Ke akpanikọ, ke ndusụk idụt ẹda owo eke edepde n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp ke mme idaha ekededi nte enyenede ubiomikpe ubiatibet. Ediwak owo ikereke ke akwan̄a ndibiat ibet edieke mmọ ẹkerede ke mmimọ imekeme ndibọhọ ufen. Oro idịghe ntre ye mme Christian, ẹmi ẹyomde ‘ndisụk idem nnọ mme enyene-odudu ẹmi ẹkarade.’ Ndidi mme onịmibet ekpeme mmọ osio ke ndidi se ẹkotde ikpe nte mme abiatibet, onyụn̄ otịp n̄kpọ esịn ke ndinyene eti ubieresịt ke iso Jehovah.—Rome 13:1, 4, 5.
Abraham ufan Abasi ama onịm eti uwụtn̄kpọ ke se iban̄ade ubieresịt. Ke eyo esie, mme andikara inan̄ ke edem usiahautịn ẹma ẹkan ndidem ke edem emi Lot okodụn̄de, ẹtan̄de ediwak nsọn̄urua n̄kpọ ke ido inọ mbonekọn̄. Abraham, ama ebịne, akakan mme asua oro, onyụn̄ afiak ada mme n̄kpọ oro ẹkeyịpde do edi. Edidem Sodom ama ọdọhọ Abraham ete: “Bọ inyene ke idemfo” nte utịp. Edi, Abraham ama ọkpọn̄ n̄kpọ oro ọnọ mme ata andinyene mmọ, ọdọhọde ete: “Baba, ndibọhọ baba n̄kpọ kiet ke n̄kpọ ekededi oro edide okwo, mbak afo edidọhọ ete, ‘Edi ami n̄kanam Abraham oforo.’”—Genesis 14:1-24, NW.
Mme Christian inyeneke udọn̄ ke mfọnurua n̄kpọ oro ekemede ndidu ke ẹdepde mme n̄kpọurua oro ẹyịpde-yịp. Jeremiah ekewet ete: “Kpa nte nduduọk okûbọde nsen, ndien mîbotke; kpa ntre ke owo eke ọkọde inyene ke usụn̄ eke mînenke.” (Jeremiah 17:11) Ntem, akande ediwụt eti ibuot ke nditre ndibiat ibet Caesar oro aban̄ade n̄kpọ oro ẹyịpde-yịp, mme Christian ẹyom ndisọn̄ọ mmụm unenikpe Abasi n̄kama ebe ke nditre ndinyene ebuana ke usụn̄ ekededi ye ukwan̄ikpe aban̄ade uyịp inọ. David ama ewet nte ọfọnde ete: “Ekpri n̄kpọ eti owo ọfọn akan inyene ediwak mme idiọkowo.”—Psalm 37:16.