Mme N̄kpọntịbe Ẹtode Isọn Un̄wọn̄ọ

Nazareth—Obio Prọfet Oro

“MME otuowo ẹdọhọ ete, Emi edi Jesus, prọfet emi otode ke Nazareth, ke Galilee.” Ih, idem ke ini utom ukwọrọikọ Jesus, ikpîkpu edisasiak enye enyịn̄ ama anam owo eti obio Nazareth oro ọwọrọde etop idahaemi. Ntem, mbon oro ẹkedide ndimụm enye ikọdọhọke ke mmimọ ikoyom Jesus edi ẹkedọhọ ke ikoyom “Jesus eyen Nazareth.”​—Matthew 21:11;’26:71;’John 18:3-5; Utom 26:9.

Ndise eke enyọn̄ emi owụt se afo edikụtde edieke afo akade Nazareth mfịn. Enye okpon akan ini emi angel kiet ekedide “ke obio Galilee emi ekerede Nazareth” ndisian Mary nte ke enye eyeman Eyen Abasi. (Luke 1:26-33) Ko ke edem adan̄aoro, Nazareth eketie nte obio-in̄wan̄ ẹwụtde ke udian page, mme ufọk ẹnyenede itụn̄ inan̄ ẹdu ke n̄kan̄ n̄kpri obot. Eyedi Joseph ye Mary ẹkedụn̄ ke ufọk ebietde mmọemi. Edi esisịt ini mbemiso Mary amande eyen, mmọ ẹkenyene ndika edem usụk n̄kan̄ Bethlehem, ndien do Jesus ama amana. Edikem mmọ ẹma ẹfen̄e ẹka Egypt ndinyan̄a eyen oro nsio ke uduak uwotowo eke Herod. Ke oro ebede, “mmọ [ẹma] ẹfiak ẹnyọn̄ọ ke Galilee, ke Nazareth obio mmọ.”​—Luke 2:4, 39; Matthew 2:13-23.

Idịghe ke uyom uyom akwa obio nte Jerusalem m̀mê Tiberias ke Jesus ọkọkọri ọwọrọ owo, edi ke ndobo ndobo ebiet. Nazareth okodu ke itịghede oro n̄kpri obot Usụhọde Galilee ẹkande ẹkụk, emi ibokpot, grape, olive, ye fig ẹkekọride. Ebiet emi ama enyene eti mbịt mbịt ndaeyo, kpa ye oro ukwọ edịm ikọsọn̄ke ubọk nte ekesisọn̄de ke Enyọn̄-Enyọn̄ Galilee.

Joseph ekesin̄wam n̄wan esie, nditọiren, ye nditọiban esie oto utom unam-usọ, iso-ọfọn enyenede ufọkutom ebietde enyeemi ke Nazareth eyomfịn. Eyedi enye ama esidiọn̄ eto ọkọmufọk ye usun̄ufọk ọnọ mme owo ke obio, m̀mê mme okpokoro, ifụm, ye mme n̄kpọufọk eken ẹdade eto ẹnam. Nnyịn imọ:fiọk ite ke Jesus ama esise onyụn̄ ekpep, koro ẹma ẹsikot enye n̄ko “anam-usọ.” (Mark 6:3; Matthew 13:55) Eyedi utom in̄wan̄ ke mbọhọ Nazareth ama ada osịm utom en̄wen. Ekeme ndidi Jesus ama ọdiọn̄ ọkpọnọ eke ebietde enyeemi ẹkụtde ye mme ufene ẹmi. Mi kan̄a, ekeme ndidi Joseph ama esida mme n̄kpọutom esie ọdiọn̄ n̄kpọ ufụn̄isọn̄ m̀mê n̄kpọ ubek-ibokpot oro ẹdade ke edem ọkpọnọ oro ẹdụri.​—2 Samuel 24:22; Isaiah 44:13.

Nte ekpri eyeneren, ekeme ndidi Jesus ama esisan̄a ke n̄kan̄ mbọhọ Nazareth, utọ nte edika “Cana ke Galilee,” edide itiat itiaita ke edem edere, emi enye ke ukperedem akanamde akpa utịben̄kpọ esie. (John 2:1-12) Ke asan̄ade n̄kpọ nte itiat itiokiet ke edem usụk usiahautịn n̄kan̄ Itịghede Jezreel ye Obot Moreh, Jesus ekpekeme ndisịm obio Nain, ẹkụtde ke page 17.a (Judges 6:33; 7:1) Ti ete ke ini akpa isan̄a ukwọrọikọ esie, Jesus ama edisobo ye mbon ubiom okpo ke ebiet ekperede Nain. Ke mbọm, enye ama anam eyeneren ebeakpa oro eset.​—Luke 7:11-16.

Nazareth ikodụhe ke ikpọ ọkpọusụn̄ ndomokiet oro ebede obio emi, kpa ye oro ẹma ẹkeme ndito do mmemmem mmemmem nsịm utọ ikpọ ọkpọusụn̄ ntre. Afo emekeme ndikụt emi ke ikpaedem ndise eke 1990 Calendar of Jehovah’s Witnesses, emi n̄ko enyenede akamba ndise Nazareth eyomfịn. Usụn̄ otode edem usiahautịn aka usoputịn oro ebede Itịghede Jezreel ama eyịri esụk-mbehe Acre, m̀mê Ptolemais, ye Inyan̄ Galilee ye Itịghede Jordan. Usụn̄ otode Damascus ke edem usoputịn edi, onyụn̄ anade osụhọde ebe Samaria osịm Jerusalem ama ebe enyeemi ibiọn̄.

Nazareth ama enyene synagogue esie, ndien ntọn̄ọ ntọn̄ọ ke utom ukwọrọikọ esie, Jesus ama aka do “nte ido Esie edide.” Enye ama okot n̄wed Isaiah 61:1, 2, ọdọhọde ke enye osu imọ ke idem. Didie ke mbio obio ẹkenam n̄kpọ, ẹmi ndusụk mmọ ẹma ẹkekụt enye ọkọride do ọwọrọ owo, ekemede ndikam ndi ẹma ẹsikpe enye utom nte anam-usọ? Mmọ ẹma ẹkop iyatesịt ẹnyụn̄ ẹdomo ndisio enye nduọk ke ebeden̄, edi Jesus ama ọbọhọ. (Luke 4:16-30) Nte an̄wan̄ade, etop aban̄ade se enye akanamde ke ukperedem ke Nain ye ebiet en̄wen ama osịm Nazareth, koro ke ini enye akafiakde edi onyụn̄ ekpep n̄kpọ ke synagogue obio oro, owo baba kiet iketịn̄ke iban̄a ndiwot enye. Kpa ye oro, “enye inyụn̄ inamke ediwak utom odudu do,” koro mme ọdiọn̄ọ ke Nazareth ikọbuọtke idem ye enye nte prọfet.​—Matthew 13:53-58.

Mark ewet se Jesus ọkọbọrọde ete: “Prọfet inanake ukpono ke mîbọhọke ke obio esie, ye ke otu iman esiemọ, ye ke ufọk esiemọ.” Nso n̄kpọ mfụhọ ke emi ndikosu ediwak owo ntem ke idem ke Nazareth. Kpa ye oro, nnyịn imekeme ndikere mban̄a obio oro nte ebietidụn̄ Prọfet emi nnyịn imekde ndikpono.​—Mark 6:4.

[Mme Ikọ Idakisọn̄]

[Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page 16]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

[Ndise ke page 17]

[Ndise ke page 17]

[Ndise ke page 17]