Ndi Emekpep Ndiyụhọ ye Se Enyenede?

1. Owo ndiyụhọ ye se enye enyenede ọwọrọ nso? Edi nso ke mîwọrọke?

NDI emesiyụhọ ye se enyenede? Owo emi esiyụhọde ye se enye enyenede esisịn ekikere esie ke mme edidiọn̄ emi enye enyenede idaha-emi, onyụn̄ enyene idatesịt ye emem. Enye isiyatke esịt inyụn̄ itiehe ikọ ikọ ke ntak mme n̄kpọ emi enye mînyeneke. Edi owo ndiyụhọ ye se enye enyenede iwọrọke ke enye edidu uwem nte ndusụk nditọ ufọkn̄wed emi ẹsidọhọde ẹte, ‘Mbebe, mbehe-be, ndia kpa gari.’ Ke uwụtn̄kpọ, Christian esidomo ndinam se idinamde enye odot ndinam mme utom en̄wen ke esop Abasi. Inyeneke se idiọkde do. (Rome 12:1; 1 Tim. 3:1) Edi mme utom emi enye oyomde do mîsọpke isịm enye ubọk nte enye ekekerede, enye iditreke ndidat esịt ke ntak oro.

2. Ntak emi owo nditre ndiyụhọ ye se enye enyenede ọdiọkde ntre?

² Owo nditre ndiyụhọ ye se enye enyenede ekeme ndida ikpọ mfịna ndi. Mbon emi edide mmọ ẹkpenyene se ẹnyenyene ikemke mmọ ẹkeme ndinam utom ata ediwak hour man ẹdep emi ye oko, ke ini edide inyeneke akpan n̄kpọ emi mmọ ẹdidade n̄kpọ oro inam. Ndusụk mme Christian ẹyịp okụk m̀mê mme n̄kpọ en̄wen emi mmọ ẹmade. Utọ ikọ oro edehe ndikop eti-eti. Ekeme ndidi mmọ ẹkedọhọ idemmọ ẹte, ‘Mmodot ndinyene n̄kpọ oro,’ ‘Mmebet ebịghi ndinyene n̄kpọ oro,’ mîdịghe, ‘Yak mmen okụk emi ekem ko nyedikpe nsịn.’ Se owo ekpeyeyịp ye nte owo asan̄ade eyịp n̄kpọ oro isinemke Jehovah esịt, esinyụn̄ esuene enye. (N̄ke 30:9) Eke mbon en̄wen edi ke abiak mmọ nte owo mînọhọ mmọ utom emi mmọ ẹyomde ke esop Abasi tutu mmọ ẹtre ndinam n̄kpọ nnọ Jehovah. (Gal. 6:9) Nso ikpanam owo emi akayakde idem ọnọ Jehovah onyụn̄ atuakde ibuot ọnọ enye ekpekere ndinam utọ n̄kpọ oro? Mfịna edi ke ekeme ndidi enye etre ndiyụhọ ye se enye enyenede.

3. Ewe akpanikọ ke ikụt ke Philippi 4:11, 12 emi ọsọn̄ọde nnyịn idem?

³ Kpukpru nnyịn imekeme ndikpep ndiyụhọ ye se inyenede. Apostle Paul ama ewet ete ke imọ ima ‘ikpep ndiyụhọ ye se imọ inyenede ke idaha ekededi oro imọ idude.’ (Kot Philippi 4:11, 12.) Ini ẹkekọbide Paul ke ufọk ke enye ekewet ikọ oro. Edi oro ikọbọhọ enye idatesịt esiemmọ. Enye ama ekpep ndiyụhọ ye se enye enyenede; iwakke mme owo emi ẹdiọn̄ọde ndinam utọ n̄kpọ oro. Ekpedi ọsọn̄ nnyịn ndiyụhọ ye se inyenede, se Paul ekewetde ye se enye ke idemesie akanamde ẹkeme ndinam inịm ke imekeme ndikpep ndiyụhọ ye se inyenede. Ẹyak ikûkere ke eyemem nnyịn utom ndiyụhọ ye se inyenede. Edi n̄kpọ emi anade ikpekpep. Didie? Ẹyak ineme mme edu emi ẹdin̄wamde nnyịn.

KPEP NDINYENE ESỊTEKỌM

4. Didie ke ndinyene esịtekọm edin̄wam nnyịn iyụhọ ye se inyenede? (1 Thessalonica 5:18)

⁴ Owo emi enyenede esịtekọm esiyụhọ ye se enye enyenede. (Kot 1 Thessalonica 5:18.) Se uwụtn̄kpọ mi. Ima inen̄ede inem esịt nte inyenede mme n̄kpọ emi idade idu uwem, edisọsọn̄ nnyịn ndikpa ekikere mban̄a mme n̄kpọ emi nnyịn mînyeneke. Ima ikop inemesịt ke mme utom emi ikemede ndinam nnọ Jehovah idaha-emi, iyesịn ofụri ukeme nnyịn inam mme utom oro utu ke nditie n̄kere nte ikpasan̄ade inyene obufa utom emi ọdọn̄de nnyịn. Imosụk ise N̄wed Abasi ọdọhọde ima ibọn̄ akam inọ Jehovah, yak ekọm asan̄a ke akam oro! Nnyịn ndinyene esịtekọm ayan̄wam nnyịn inyene “emem Abasi emi akande kpukpru ekikere.”​—Phil. 4:6, 7.

5. Tịn̄ mme ntak emi akpakanamde nditọ Israel ẹkọm Jehovah. (Se ndise n̄ko.)

⁵ Kere se iketịbede inọ nditọ Israel. Ediwak ini mmọ ẹma ẹsiseme ẹnọ Jehovah ẹte ke mmimọ ikwe mme udia emi mmimọ ikesidiade ke Egypt. (Num. 11:4-6) Uwem ke wilderness ikememke; enye oro edi akpanikọ. Edi nso ikpakan̄wam mmọ ẹyụhọ ye se mmọ ẹkenyenede? Akpakana mmọ ẹkere kpukpru se Jehovah ama akananam ọnọ mmọ ẹnyụn̄ ẹkop inemesịt. Ke Egypt emi mmọ ẹkedide ifịn emi ufen ye ukụt mîkonyụn̄ idịghe ekpri, Jehovah ama ada ufen duop amia mbon emi ẹkesịnde mmọ ufụn. Ke nditọ Israel ẹma ẹkewọrọ ke ufụn, mmọ ẹma “ẹbụme” mme n̄kpọ silver ye gold ye ọfọn̄ “nditọ Egypt.” (Ex. 12:35, 36) Ini ẹbịnede nditọ Israel ẹkesịm itie emi edide se mmọ, se Ididuot Inyan̄, Jehovah ama anam utịben̄kpọ yak inyan̄ oro abahade. Nte mmọ ẹsụk ẹsan̄ade ke wilderness, enye ama ọnọ mmọ manna kpukpru usen ẹdia. Nso ikedi mfịna ndien? Idịghe udia emi nditọ Israel mîkekwe idia akanam mmọ ẹkûyụhọ ye se mmọ ẹnyenede, mfịna ekedi ke mmọ ikowụtke esịtekọm ke se mmọ ẹma ẹkenyenyene.

6. Mme usụn̄ ewe ke ikeme ndikpep ndinyene esịtekọm?

⁶ Didie ndien ke afo ekeme ndikpep ndinyene esịtekọm? Akpa, kpukpru usen, da ini kere nti n̄kpọ emi afo enyenede. Emekeme ndiwewet iba m̀mê ita emi enen̄erede ama. (Eseme 3:22, 23) Ọyọhọ iba, wụt ke emenem esịt ke se ẹnamde ẹnọ fi. Kọm mbon emi ẹnamde n̄kpọ ẹnọ fi. Enye emi edide akpan n̄kpọ akan edi afo ndisikọm Jehovah kpukpru ini. (Ps. 75:1) Ọyọhọ ita, yak mbon emi ẹdide mme akpan ufan fo ẹdi mbon emi ẹnyenede esịtekọm. Ekpenyene mme utọ ufan oro, eyenyene esịtekọm. Mmọ ẹkpedi mbon emi mîyụhọke ye se mmọ ẹnyenede, afo edinyụn̄ etie ntre. (Deut. 1:26-28; 2 Tim. 3:1, 2, 5) Ikpesima ndiwụt esịtekọm, edisọsọn̄ nnyịn nditre ndiyụhọ ye se inyenede.

7. Didie ke Aci ekekpep ndiwụt esịtekọm? Nso ufọn ke enye akadia?

⁷ Kere se iketịbede inọ Sista Aci emi odụn̄de ke Indonesia. Enye ọdọhọ ete: “Ke ini udọn̄ọ COVID-19, mma ntọn̄ọ ndimen nte n̄kpọ etiede ye ami ndomo ye nte n̄kpọ etiede ye nditọ-ete mi. Oro ama anam n̄kûyụhọ aba ye se n̄kenyenede.” (Gal. 6:4) Nso ikan̄wam enye etre ndinam n̄kpọ ntre? Enye ọdọhọ ete: “Mma ntọn̄ọ ndibat mme edidiọn̄ emi ẹsịmde mi kpukpru usen nnyụn̄ ntie n̄kere uwak nti n̄kpọ emi nnyenede ke ntak emi ndude ke esop Abasi. Ekem mma n̄kọm Jehovah ke mme n̄kpọ oro. Oro ama anam ntọn̄ọ ndinen̄ede nyụhọ ye se nnyenede.” Ekpedi mme ekikere emi mînen̄ekede ifọn ẹtịmede fi tutu, ndi emekeme ndinam mbiet n̄kpọ emi Aci akanamde man ekeme ndifiak nnyene esịtekọm?

KA ISO SỊN EKIKERE KE SE IDIDE AKPAN N̄KPỌ NYỤN̄ KA ISO SỤHỌDE IDEM

8. Nso afia ke Baruch ọkọduọ odụk?

⁸ Enyene afia kiet emi Baruch emi ekedide ewetn̄wet prọfet Jeremiah ọkọduọde odụk ke ekpri ini. Utom Baruch ekedi ndin̄wam Jeremiah ndọhọ mbon idụt mmọ emi mîkenyeneke esịtekọm se iditịbede inọ mmọ. Utom oro ekedi ọkpọsọn̄ utom. Enyene ini emi Baruch mîkesịnke ekikere aba ke se idide akpan n̄kpọ. Utu ke enye ndisịn ekikere ke se Jehovah okoyomde enye anam, etie nte enye ama ọtọn̄ọ ndikere n̄kaha mban̄a idemesie ye se enye okoyomde ndinam. Jehovah ama ọdọn̄ Jeremiah ọdọhọ Baruch ete: “Amaedi afo, afo osụk oyom ikpọ n̄kpọ ọnọ idemfo. Kûyom.” (Jer. 45:3-5) Eketie nte Jehovah ọdọhọ Baruch ete: “Yụhọ ye se afo enyenede idaha-emi.” Baruch ama ada ikọ oro onyụn̄ aka iso edi ufan Jehovah.

9. Akpa Corinth 4:6, 7 owụt ke nsụhọde-idem edin̄wam nnyịn idiọn̄ọ nso? (Se mme ndise n̄ko.)

⁹ Ndusụk ini, Christian ekeme ndikere ke imọ imodot se ẹnọde utom emi m̀mê utom oko. Enye ekeme ndinyene nsio nsio enọ mîdịghe esisịn idem anam utom mîdịghe ebịghi enye akanam n̄kpọ ọnọ Jehovah, onyụn̄ ekeme ndidi ẹkụt n̄kpọ mbita oro ke idem esie. Edi ẹkeme ndimen utom emi enye akpamade ndinam ke esop Abasi nnọ mbon en̄wen. Ekpetịbe ntre, enye edida didie se itịbede oro? Enye ekeme ndikere se apostle Paul ekewetde ke 1 Corinth 4:6, 7. (Kot.) Kpukpru utom emi ẹnọde nnyịn ke esop Abasi ye nsio nsio enọ emi inyenede ẹto Jehovah. Enye ikọnọhọ nnyịn mme n̄kpọ oro sia enyene se inamde idot mîdịghe ke imọfọn ikan mbon en̄wen. Mfọnido Jehovah emi owo mîdotke anam enye ọnọ nnyịn kpukpru n̄kpọ oro.​—Rome 12:3, 6; Eph. 2:8, 9.

10. Didie ke ikeme ndikpep ndisụhọde idem?

¹⁰ Se ikemede ndin̄wam nnyịn ikpep ndisụhọde idem edi ndinen̄ede ntie n̄kere uwụtn̄kpọ emi Jesus ekenịmde ọnọ nnyịn. Kere se iketịbede okoneyo emi Jesus ekeyetde mme apostle esie ukot. Apostle John ekewet ete: “Sia [Jesus] ọfiọkde ete, [1] Ete ama ayak kpukpru n̄kpọ esịn imọ ke ubọk ye [2] nte ke imọ ikoto Abasi [ndien 3] inyụn̄ inyọn̄ itiene Abasi, enye . . . ọtọn̄ọ ndiyet mme mbet ukot.” (John 13:3-5) Jesus ekpekekere ke imọ ke mme mbet ẹkpekam ẹyet ukot. Edi ofụri ini emi Jesus okodude ke isọn̄, akananam enye ikekereke ke sia imọ idide Eyen Abasi ke akpana imọ inyene ata eti itie-idụn̄, inyene ediwak okụk, inyụn̄ ikop inem uwem emi. (Luke 9:58) Jesus ama osụhọde idem, enye ama oyụhọ ye se enye ekenyenede. Uwụtn̄kpọ emi enye ekenịmde ọnọ nnyịn ekedi mfọnmma uwụtn̄kpọ.​—John 13:15.

11. Didie ke nsụhọde-idem an̄wam Dennis oyụhọ ye se enye enyenede?

¹¹ Dennis emi otode Netherlands odomo ndisụhọde idem nte Jesus edi imemke-o. Enye ọdọhọ ete: “Ẹma ẹnọ owo ke esop utom emi n̄kpamade ndinam, ndusụk ini mmesitọn̄ọ ndikụt idem nnyụn̄ n̄kere ke ami ke ẹkpekam ẹnọ utom oro, mîdịghe utom enye emi nnyenede ọtọn̄ọ ndidorode mi. Ama etịbe ntre, mmesikekpep mme ibuotikọ emi aban̄ade nsụhọde-idem. Ke JW Library^® mmọdọn̄ ndusụk itie Bible emi aban̄ade nsụhọde-idem ke tag man n̄keme ndisọp n̄kụt mmọ nsinyụn̄ mfiak n̄kot mmọ. Mmosio n̄ko ndusụk utịn̄ikọ emi aban̄ade nsụhọde-idem ndọn̄ ke fon mi, mmesinyụn̄ n̄wak ndikpan̄ utọn̄ n̄kop mmọ.a Mmekpep ke kpukpru utom emi inamde idaha-emi edi se inamde man inọ Jehovah ubọn̄ idịghe ndinọ idem nnyịn ubọn̄. Se nnyịn owo kiet kiet inamde ke esịt oro edi ata ekpri, Jehovah anam kpukpru oko.” Ekpedi esịt inemke fi sia utom emi akpamade ndinam isịmke fi ubọk, kụt ete ke amanam se idin̄wamde fi ekpep ndisụhọde idem. Oro ayan̄wam fi etetịm edi ufan Jehovah onyụn̄ oyụhọ ye se enyenede.​—Jas. 4:6, 8.

TIE KERE MME N̄KPỌ EMI JEHOVAH ỌN̄WỌN̄ỌDE NDINỌ FI KE INI ISO

12. Nso ke idori enyịn ndinyene ke ini iso emi an̄wamde nnyịn iyụhọ ye se inyenede idaha-emi? (Isaiah 65:21-25)

¹² Ima ikere utọ ndinem n̄kpọ emi Jehovah ọn̄wọn̄ọde ndinọ nnyịn ke ini iso, imesinen̄ede iyụhọ ye se inyenede idaha-emi. Se Jehovah ke idemesie eketịn̄de, emi prọfet Isaiah ekewetde enịm owụt nte nsio nsio mfịna ke uwem emi ẹkemede ndinam uwem odorode nnyịn onyụn̄ ọsọn̄ọ ọnọ nnyịn ke Jehovah ayanam kpukpru mme mfịna oro ẹtre. (Kot Isaiah 65:21-25.) Iyodụn̄ ke ndiye ufọk, iyenyene nti utom, iyadia nti udia emi anamde idem ọsọn̄ nnyịn onyụn̄ eye nnyịn. Tutu amama nnyịn idifiakke itie ifịna idem m̀mê n̄kpọ ayanam nnyịn m̀mê nditọ nnyịn. (Isa. 32:17, 18; Ezek. 34:25) Se idoride enyịn ndinyene ke ini iso enem nnyịn tutu, idụhe se idikpande mme n̄kpọ oro nditịbe.

13. Mme ini ewe ke oyom inen̄ede ikere iban̄a mme n̄kpọ emi idoride enyịn ndinyene ke ini iso?

¹³ Idaha-emi ke enen̄ede oyom itetịm isịn ekikere ke se idoride enyịn ndinyene ke ini iso. Ntak edi ke idu uwem ke “mme akpatre usen,” ndien kpukpru nnyịn imenyene mme mfịna emi “ọsọn̄de ndiyọ.” (2 Tim. 3:1) Jehovah ke eteme nnyịn nte ikpodude uwem, ke ọsọn̄ọ nnyịn idem, enye onyụn̄ odu ye nnyịn. Nte enye an̄wamde nnyịn man ikeme ndiyọ kpukpru usen edi oro. (Ps. 145:14) N̄kpọ en̄wen edi ke idotenyịn emi nnyịn mme Christian inyenede ekeme ndin̄wam nnyịn ima inyene mme n̄kpọ emi ẹnamde uwem ọsọn̄ ye nnyịn. Yak idọhọ ke afo ke akpa utom man enyene se ọnọde mbonubon mbufo ẹdia, ẹsịne, man onyụn̄ ọnọ mmọ itie ẹdak ibuot, ndi oro ọwọrọ ke edikpa utom ke nsinsi? N̄wan̄ansa-o! Jehovah ọn̄wọn̄ọ ke imọ iyọnọ fi se adade odu uwem, ke iyonyụn̄ inọ fi se ikande-kan oro ke Paradise. (Ps. 9:18; 72:12-14) Ekeme ndidi edi ama odụk ana, ana ye ubiak, ama edemede, edemede ye ubiak, mîdịghe edi ọkpọsọn̄ mfụhọ, mîdịghe enyene udọn̄ọ en̄wen emi edide nte eyo esierede aka, ke ọbọ fi odudu aka. Ndi edibọ ufen ntre ke nsinsi usọbọ idụhe? Ihih-o. Udọn̄ọ ye n̄kpa ididụhe ke obufa ererimbot Abasi. (Edi. 21:3, 4) Mme n̄kpọ emi idoride enyịn ndikụt do ẹsin̄wam nnyịn iyụhọ ye se inyenede idaha-emi, iyatke esịt inyụn̄ itọhọke. Ẹkpediọk uwem ye nnyịn, mîdịghe owo nnyịn akpa, mîdịghe nnyịn idọn̄ọ, mîdịghe edi ke edi mfịna en̄wen, imekeme ndisụk nnyene idatesịt ye emem. Ntak edi ke ọkpọkọm se iwọrọde nnyịn idaha-emi ọsọn̄ didie, imọdiọn̄ọ ke “ukụt nnyịn [edi] ke ibio ini,” ke nnyịn idibọhọ ufen tutu amama ke obufa ererimbot.​—2 Cor. 4:17, 18.

14. Ikpanam nso man itetịm idori enyịn ke se Jehovah ọn̄wọn̄ọde ndinam nnọ nnyịn?

¹⁴ Mme n̄kpọ emi idoride enyịn ndinyene ke ini iso ẹdi akpan n̄kpọ emi ẹdin̄wamde nnyịn iyụhọ ye se inyenede idaha-emi. Sia edide ntre, ikpanam nso man ika iso inen̄ede idori enyịn ke mme n̄kpọ oro? Ekeme ndiyom owo esịne akrasi enyịn man enye ekeme ndikụt n̄kpọ emi odude ke ata anyan usụn̄ ọfọn. Ukem ntre n̄ko, ekeme ndidi se inamde mme n̄kpọ emi ẹdin̄wamde nnyịn itetịm idori enyịn ke mme n̄kpọ emi Abasi edinamde inọ nnyịn ke ini iso man inen̄ede ikụt Paradise emi edide ko ke iso. Mfịna okụk ọkpọnọ nnyịn n̄kọn̄ibuot, imekeme ndikere mban̄a ini emi okụk mîdidụhe, imọ owo idụhe, ubuene idụhe, owo ikamake owo isọn. Ekpedi mme utom emi owo mînọhọ nnyịn ke esop ẹtịmede nnyịn esịt, imekeme ndikere nte utọ editịmede esịt oro mîdidịghe n̄kpọ ndomokiet ima ifọn ima inyụn̄ inam n̄kpọ Jehovah ke ediwak tọsịn isua. (1 Tim. 6:19) Imesitie ifịna idem iban̄a ediwak n̄kpọ idaha-emi tutu ekeme ndisọn̄ nnyịn ndikere mban̄a mme n̄kpọ emi Abasi ọn̄wọn̄ọde ndinam ke ini iso. Edi adan̄a nte ikade iso ikere iban̄a utọ mme n̄kpọ emi Jehovah ọn̄wọn̄ọde ndinam nnọ nnyịn ke ini iso, ntre ke edimem nnyịn utom ndisịn ekikere ke mme n̄kpọ oro utu ke mme mfịna emi inyenede.

15. Nso ke ekpep oto se Christa etịn̄de?

¹⁵ Kere nte se idoride enyịn ndinyene ke ini iso an̄wamde Christa n̄wan Dennis emi ima iketetịn̄ iban̄a. Enye ọdọhọ ete: “Ndọn̄ọ udọn̄ọ emi anamde idem emem mi eti-eti. N̄kemeke ndisan̄a, nsinyụn̄ ntie ke n̄kpọ-itie mbon n̄kpọnnam, ediwak ini nnana ke bed. N̄kop ubiak kpukpru usen. Ndondo emi ke dọktọ mi ọdọhọ mi ke etie nte idotenyịn idụhe-o. M̀mê enye ama etetịn̄ ikọ oro ama m̀mê itịn̄ke ima, mma n̄kere, ‘Se ndade n̄kụt ke ini iso, ete emi ikwe.’ Nsịn ofụri ekikere mi ke se ndoride enyịn ndinyene ke ini iso, oro onyụn̄ anam esịt ana mi sụn̄. Mfịn emi nyọyọ uwem ke ererimbot emi, edi ke obufa ererimbot emi edide, nyokop inem uwem utọ oro idụhe!”

“MMỌ EKE ẸBAKDE ENYE INANAKE BABA N̄KPỌ KIET”

16. Ntak emi Edidem David ekekemede ndiwet ke mbon emi ẹbakde Jehovah “inanake baba n̄kpọ kiet”?

¹⁶ Asan̄a-utom Jehovah emi oyụhọde ye se enye enyenede oyosụk enyene mfịna. Nditọ ẹma ẹbọhọ Edidem David ẹkpa, etie nte ẹma ẹsụk ẹkpa ẹsịm nditọ ita. Ẹma ẹdori enye se enye mînamke, ẹtọ enye edem ke isọn̄, enye ama onyụn̄ efehe ke ediwak isua man edidem emi okoyomde ndiwot enye okûsịm enye uwot. Kpa ye oro, ini enye ekenyenede ata akamba mfịna, enye ọkọdọhọ ntem aban̄a Jehovah: “Mmọ eke ẹbakde enye inanake baba n̄kpọ kiet.” (Ps. 34:9, 10) Ntak emi enye ekekemede nditịn̄ utọ ikọ oro? Ntak edi ke kpa ye emi nnyịn emi idide ikọt Jehovah mîdorike enyịn ite ke iyodu uwem mfịna ndomokiet isịmke nnyịn, imenịm ke tutu amama ke nnyịn idinanake se idide akpan n̄kpọ, idinanake se idade idu uwem. (Ps. 145:16) Imonyụn̄ inịm ke Jehovah oyodu ye nnyịn kpukpru ini emi inyenede mfịna. Ke ntak oro, imekeme ndiyụhọ ye se inyenede.

17. Nso inam ebiere ndiyụhọ ye se afo enyenede?

¹⁷ Jehovah oyom fi oyụhọ ye se enyenede. (Ps. 131:1, 2) Ntre, domo ndikpep ndiyụhọ ye se enyenede. Edieke esịnde idem ekpep ndinyene esịtekọm, akade iso esịn ekikere ke se idide akpan n̄kpọ ikan, osụhọrede idem, onyụn̄ anamde se idin̄wamde fi aka iso odori enyịn ke mme n̄kpọ emi Jehovah ọn̄wọn̄ọde ndinọ nnyịn ke ini iso, afo eyekeme ndidọhọ ete: “Ke akpanikọ, udeme mi ọmọfọn ye ami.” Oro ọwọrọ ke omoyụhọ ye se enyenede.​—Ps. 16:5, 6.