Akwa Utom Ernst Glück

KE SE ikande isua 300 emi ẹkebede, Ernst Glück ama anam utom emi ibat ibat owo ke ofụri emana ẹnyenede uko ẹkem nditọn̄ọ. Enye ama ebiere ndikabade Bible nsịn ke usem oro enye mîkọfiọkke.

Glück akamana ke n̄kpọ nte isua 1654 ke ekpri obio Wettin, emi ekperede Halle ke Germany. Ete esie ekedi pastọ Ufọkabasi Lutheran, ndien sia ẹkemade ido ukpono ke ufọk mmọ, emi ama anam ekpri Ernst ama n̄kpọ Abasi. Ke ini enye ekedide isua 21, enye ama okụre ukpepn̄kpọ ido ukpono ke Germany onyụn̄ ọwọrọ aka idụt emi ẹdiọn̄ọde idahaemi nte Latvia. Ata ediwak owo do ikakaha n̄wed ini oro, n̄wed ikonyụn̄ iwakke ke usem mmọ. Glück ekewet ete: “Ke mma n̄kedi ndisịm idụt emi ke ini n̄kedide uyen, akpa mfịna emi n̄kokụtde ekedi ke ufọkabasi ke Latvia ikenyeneke Bible . . . Emi ama anam mi n̄n̄wọn̄ọ nnọ Abasi ke nyekpep nnyụn̄ nnen̄ede mfiọk usem obio emi.” Enye ama enen̄ede ebiere ndinam mbon Latvia ẹnyene Bible ke usem mmọ.

Ntịmidem Ndikabade Bible

Ini oro ẹkediọn̄ọ ebiet oro Glück okodude nte Livonia ndien Sweden akakara enye. Johannes Fischer emi okotode do ekedi andida ke ibuot edidem Sweden. Enye okoyom ndinam mme owo ẹfiọk n̄wed ke idụt oro nnyụn̄ nnam okụk n̄ko. Glück ama eneme ye Fischer aban̄a ndikabade Bible nsịn ke usem Latvian. Fischer ama enyene itie umịn̄n̄wed ke Riga, emi edide ibuot obio. Edieke enye emịn̄de Bible ke usem Latvian, emi ayanam mme owo ẹfiọk n̄wed, onyụn̄ ekeme ndinam enye adia ekese udori. Fischer ama eben̄e Edidem Charles XI ke Sweden ete enyịme ẹkabade Bible oro. Edidem ama enyịme onyụn̄ ọdọhọ ke iyọnọ okụk ẹda ẹnam utom oro. Edidem ọkọnọ unyịme ke August 31, 1681, ete ẹtọn̄ọ utom oro.

Ofụri emi Glück ke eketịm idem. Sia enye okotode Germany, enye akpakada edikabade eke Martin Luther akabarede esịn ke usem Latvian. Edi Glück okoyom ndisio ata eti edikabade, ndien enye ekenịm ke emi oyom ikabarede ito akpasarade uwetn̄kpọ usem Hebrew ye Greek. Glück ikenen̄ekede ifiọk usem Hebrew ye Greek, ntre enye ama aka Hamburg ke Germany, man ekekpep usem Hebrew ye Greek. Ke ini enye okodude do, etie nte Jānis Reiters, ọkwọrọ ederi emi otode Livonia, ama ekpep enye usem Latvian ye usem Greek emi ẹkedade ẹwet Bible.

Ediwak Isua Utom ye Ediwak Isua Editie Mbet

Ke Glück ama okokụre ukpep esie ke isua 1680, enye ama afiak ọnyọn̄ Latvia onyụn̄ ekedi pastọ do. Ikebịghike enye ama ọtọn̄ọ utom edikabade Bible. Ẹma ẹmenerede Glück itie ke isua 1683 nte pastọ akwa ufọkabasi obio Alūksne, emi nte ini akakade ekenen̄erede enyene ebuana ye utom edikabade Bible emi.

Usem Latvian ikenyeneke ikọ ini oro inọ ediwak ikọ ye n̄kpọ emi ẹdude ke Bible. Ntem, Glück ama ada ndusụk ikọ German esịn ke edikabade esie. Edi enye ama esịn ofụri ukeme ndikabade Ikọ Abasi nsịn ke usem Latvian, ntaifiọk ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke edikabade esie ọfọn etieti. Glück ama akam etịbi mbufa ikọ edi, ndien ẹsitịn̄ ekese ke otu ikọ oro enye eketịbide edi ke usem Latvian. Emi esịne ikọ usem Latvian emi adade ọnọ “uwụtn̄kpọ,” “usọrọ,” “edikon̄ owo,” “ndiyep,” ye “nditie ntiense.”

Johannes Fischer ama esitịn̄ ọnọ edidem Sweden aban̄a n̄kọri utom oro, ndien leta emi mmọ ẹkesiwetde kiet eken ẹwụt ke etisịm isua 1683, Glück ama akabade N̄wed Abasi Christian Usem Greek okụre. Enye ama akabade ofụri Bible okụre ke isua 1689; ọwọrọ ke enye okokụre akwa utom esie ke isua itiaita kpọt.a Ama enen̄ede ebịghi mbemiso ẹkesiode Bible emi, edi enye ama edisịm utịtmbuba esie ke isua 1694—ukara ama enyịme ẹsuan Bible usem Latvian emi.

Ndusụk mme ewet mbụkeset ẹkere ke Glück ikakabakede Bible oro ikpọn̄. Eyịghe idụhe ke enye ama esinam ndụn̄ọde ke Bible emi Luther akakabarede onyụn̄ ada ndusụk n̄kpọ ke mme ikpehe Bible oro ẹma ẹkedodu ke usem Latvian. Nte ededi, ikpehe emi enye akanamde emi ekedi ata esisịt. Nte mbon en̄wen ẹma ẹtiene enye ẹkabade? Enyene owo emi akan̄wamde Glück ke ini enye akakabarede, ndien mbon en̄wen ẹkot ẹse ẹnyụn̄ ẹnen̄erede mme n̄kpọ. Edi etie nte mmọ iketieneke ikabade. Ntre etie nte Glück akakabarede ikpọn̄.

Bible oro Glück akakabarede ama enen̄ede ofori nte ẹwetde usem Latvian, edi Bible oro ama akam enyene utịp emi okponde akan oro. Ke akpatre, mbon Latvia ẹma ẹkeme ndikot Ikọ Abasi ke usem mmọ nnyụn̄ mbọ ukpep oro ekemede ndinọ uwem. Mmọ ifreke se Ernst Glück akanamde ọnọ mmọ. Mbio-obio Alūksne ẹmese ẹban̄a ata ikpọ eto iba emi ẹkotde Glika ozoli, m̀mê eto Glück, ke se ibede isua 300. Glück ọkọtọ mmọ ndida nti Bible usem Latvian. Odu ekpri itie ubon n̄kpọeset ke obio Alūksne emi ẹbonde nsio nsio edikabade Bible, ndien kiet ke otu ata akpa Bible Glück oro ẹkemịn̄de odu do n̄ko. Ndien idiọn̄ọ ukara obio Alūksne esịne Bible ye isua 1689, emi Glück okokụrede utom esie.

N̄kaiso Utom Esie

Esisịt ini ke Glück ama ekedibehe ke Latvia, enye ama ọtọn̄ọ ndikpep usem Russian. Ke isua 1699 enye ama ewet ete ke imọ ke inam n̄kpọ en̄wen oro ọkọdọn̄de imọ ndinam—ndikabade Bible nsịn ke usem Russian. Ke leta oro enye ekewetde ke isua 1702, enye ama ọdọhọ ke imọ ima itọn̄ọ ndinen̄ede Bible usem Latvian. Edi n̄kpọ ẹma ẹtọn̄ọ ndikpụhọde ke usụn̄ oro mîkayakke ẹkabarede aba Bible. Latvia ama akabade an̄waekọn̄ ke ata ediwak isua emem ẹma ẹkebe. Udịmekọn̄ Russia ẹma ẹkan Sweden ke isua 1702 ẹnyụn̄ ẹda obio Alūksne ẹnyene. Ẹma ẹbịn Glück ye ikọtufọk esie ẹka Russia.b N̄wed obufa Bible usem Latvian ye Bible usem Russian oro Glück akakabarede ẹma ẹsomo ke ini afanikọn̄ oro. Enye akakpa ke Moscow ke isua 1705.

Mme n̄wed obufa Bible usem Latvian ye eke Bible usem Russian ndisomo ekedi akwa ntakurua. Edi tutu esịm mfịn emi, owo ekededi oro okotde Bible usem Latvian ọbọ ufọn oto akpasarade edikabade oro Glück akakabarede.

Ernst Glück edi kiet kpọt ke otu ediwak owo emi ẹnamde ata akamba utom edikabarede Bible nsịn ke usem emana mme owo. Emi anam se ikperede ndidi kpukpru ekpụk ke isọn̄ ẹkeme ndikot Ikọ Abasi ke usem emana mmọ, ndien ke ntem ẹn̄wọn̄ ọsọn̄urua mmọn̄ akpanikọ. Ih, Jehovah aka iso ndida Bible ke se ibede usem 2,000 nnam mme owo ẹfiọk imọ ke kpukpru ebiet.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

[Ndise ke page 13]

Bible emi Glück akakabarede

[Ndise ke page 14]

Mme Ntiense Jehovah ẹkpep mme owo Bible ke obio emi Glück akakabarede Bible