Nte Nnyịn Imenen̄ede Iyom Mbon En̄wen?
“KE INI nnyịn idụn̄ọrede uwem ye mme edinam nnyịn, nnyịn imesisọp ndikụt nte ke ekpere ndidi kpukpru edinam ye udọn̄ nnyịn ẹnyene ebuana ye uwem mbon efen,” ntem ke Albert Einstein, kpa ataifiọk oro ẹtịmde ẹdiọn̄ọ ọkọdọhọ. Enye ama adian do ete: “Nnyịn imesidia udia emi mbon efen ẹtemde, isịne ọfọn̄ emi mbon efen ẹkịmde, idụn̄ ke mme ufọk emi mbon efen ẹbọpde. . . . Owo edi se enye edide onyụn̄ enyene ufọn emi enye enyenede ke ntak emi enye abuanade ke akwa ekpụk ubonowo emi akarade uwem esie ke n̄kan̄ eke obụk ye eke spirit tọn̄ọ ke emana tutu esịm n̄kpa, idịghe ke ntak emi enye odude uwem ikpọn̄.”
Esidi ọsọ n̄kpọ ndikụt nte mme unam ẹnyenede nsan̄a. Mme enen ẹsisan̄a ke udịm, ẹnen̄erede ẹkpeme nditọ mmọ. Mme uman ye nyara ekpe ẹsibịn ikọt ọtọkiet ẹnyụn̄ ẹbuana udia ẹdia. Mme okụn̄abak ẹsibre mbre ọtọkiet ẹnyụn̄ ẹsikam ẹkpeme mme unam eken m̀mê mme ọwọk ewọk emi ẹdude ke nnanenyịn.
Nte ededi, ke otu mme owo, ntaifiọk ẹkpepde n̄kpọ ẹban̄a edinam n̄kaowo ẹmekụt edu emi akamade ọkpọsọn̄ editịmede esịt. Nte n̄wedmbụk n̄kpọntịbe kiet oro ẹmịn̄de ke Mexico ọdọhọde, ndusụk ntaifiọk ẹkere ke “edidian̄ade ntie ikpọn̄ ke ediwak isua ye n̄wụre ke uwem otuowo amada idiọk utịp ọsọk mbon United States.” N̄wedmbụk n̄kpọntịbe oro ọkọdọhọ ete ke “mfọnọn̄kpọ idụt oro ọkọn̄ọ ke n̄kaowo ndinam akamba ukpụhọde, oro abuanade edifiak mbịne uwem otuowo.”
Mfịna emi emenen̄ede atara ke otu mbon oro ẹdụn̄ọde ke mme idụt ntatenyịn. Edu edidian̄ade ntie ikpọn̄ ke ọkọri usọp usọp ke otu ediwak owo. Mme owo ẹyom ‘ndidu uwem mmọ ikpọn̄’ ẹnyụn̄ ẹnen̄ede ẹsua mbon en̄wen ‘ndifịna mmọ uwem.’ Ẹdọhọ ke ido emi amanam mme owo ẹnyene mfịna eke ntụk, ẹkop mfụhọ, ẹnyụn̄ ẹwot idem.
Ke afan̄ emi, Dr. Daniel Goleman ọkọdọhọ ete: “Edidian̄ade ntie ikpọn̄—ekikere oro nte ke owo inyeneke owo efen ekededi emi enye ekemede ndibuana mme ọkpọkpọ ntụk esie m̀mê ndinyene n̄kpet n̄kpet itie ebuana—ekeme ndinam ibat udọn̄ọ ye n̄kpan̄a ẹdọk utịm ikaba.” Ntọt kiet ke n̄wedmbụk n̄kpọntịbe oro Science ama eberi ete ke edidian̄ade ntie ikpọn̄ ‘edi akpan n̄kpọ oro anamde ibat n̄kpan̄a ọdọk ukem nte ido un̄wọn̄ sika, udọn̄ọ n̄kon̄n̄kon̄ iyịp, ediwak isek, ubom, ye unana edisịn̄ede idem.’
Ntem, ke nsio nsio ntak, nnyịn imenen̄ede iyom mbon en̄wen. Nnyịn ikemeke ndidu uwem ikpọn̄ n̄kụt unen. Ntre didie ke ẹkeme ndikọk mfịna edidian̄ade ntie ikpọn̄? Nso inam uwem ediwak owo enen̄ede enyene se ọwọrọde? Ibuotikọ oro etienede ọyọbọrọ mme utọ mbụme oro.
[Se Ẹwetde ke Ikpọ Abisi ke page 3]
“Ekpere ndidi kpukpru edinam ye udọn̄ nnyịn ẹnyene ebuana ye uwem mbon efen.”—Albert Einstein