Jehovah Edi Abasi Ima-mfọnido Ọnọ Mi
NTE JOHN ANDRONIKOS OBỤKDE
Isua oro ekedi 1956. Usen usụkkiet kpọt tọn̄ọ nte n̄kọdọ ndọ, ami mma nda ke esop usion̄o ikpe ke Komotiní, edere edere Greece. Idotenyịn mi ekedi nte ke ẹyebiat n̄kpọkọbi ọfiọn̄ 12 oro ẹkebierede ẹnọ mi ke ndikwọrọ Obio Ubọn̄ Abasi ẹfep. Ubiere esop usion̄oikpe—n̄kpọkọbi ọfiọn̄ itiokiet—ama abiat idotenyịn oro efep onyụn̄ akabade edi ntọn̄ọ udịm udịm ikpe oro ẹkebịghide. Nte ededi, ke kpukpru oro, Jehovah ekedi Abasi ima-mfọnido ọnọ mi.
KE INI n̄kamanade ke October 1, 1931, ubon mi okodụn̄ ke obio Kaválla, Neapolis eke Macedonia emi apostle Paul akakade ke ọyọhọ isan̄ isụn̄utom esie iba. Mama ama akabade edi kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah ke ini n̄kedide isua ition ke emana, ndien okposụkedi enye mîketịmke ifiọk ndikot nnyụn̄ n̄wet n̄wed, enye ama esịn ofụri ukeme ndisịn ima ye mbak Abasi ke esịt mi. Ete mi ekedi owo emi ekenen̄erede ama akani ido, oro ọkọsọn̄ọde eyịre ye ido edinam Greek Orthodox. Enye ikenyeneke udọn̄ ke akpanikọ Bible ndien ama esibiọn̄ọ eka mi, ediwak ini ke afai afai usụn̄.
Ntem, ami n̄kọkọri n̄kpon ke ubon oro abaharede, emi Papa ekesimiade onyụn̄ esuenede Mama ndien ekem ọwọrọde ọkpọn̄ nnyịn. Toto ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ini uyen mi, Mama ama esida mi ye ekpri eyeneka mi an̄wan aka mme mbono esop Christian. Nte ededi, ke ini n̄kesịmde isua 15, mme udọn̄ ini uyen ye edu nda-ke-idem ẹma ẹwọn̄ọde mi ẹkpọn̄ Mme Ntiense Jehovah. Kpa ye oro, anam-akpanikọ eka mi ama esịn ọkpọsọn̄ ukeme, mmọn̄eyet ama onyụn̄ asiaha enye ke ukeme oro enye ekesịnde ndin̄wam mi.
Ke ntak unana ye idiọk uwem oro n̄kodude, mma ndọn̄ọ n̄kpa n̄kpa ndien n̄kenyene ndina ke bed ke se iwakde ikan ọfiọn̄ ita. Ini oro ke ata osụhọde-idem eyenete eren, oro akan̄wamde eka mi ekpep akpanikọ, okokụt ata ima oro n̄kenyenede nnọ Abasi. Enye ama ekere ke ẹkeme ndin̄wam mi mfiak n̄kop nsọn̄idem ke n̄kan̄ eke spirit. Mbon en̄wen ẹkedọhọ enye ẹte: “Afo abiat ini fo ke ndidomo ndin̄wam John; tutu amama enye idifiakke idi.” Edi ime eyenete emi ye ifịk esie ke ndin̄wam mi ama on̄wụm mfri. Ke August 15, 1952, ke ndide isua 21, mma nyarade uyakidem mi nnọ Jehovah ke baptism mmọn̄.
Edidọ Ndọ Obufa ye Edidu ke Ufọk-N̄kpọkọbi
Isua ita ke ukperedem mma mmehe ye Martha, eyenete an̄wan oro ekenyenede udọn̄ ke n̄kpọ eke spirit onyụn̄ enyenede mme n̄wọrọnda edu, ndien ikebịghike nnyịn ima idụk ediomi ndọ. Usen kiet mma nnen̄ede n̄kop n̄kpaidem ke ini Martha ọkọdọhọde mi ete: “Nduak ndikwọrọ ikọ to ke enyịnusụn̄ sịm enyịnusụn̄ mfịn. Ndi akpama ndisan̄a ye ami?” Tutu esịm ini oro akananam n̄kabuanake ke ikpehe utom emi, sia n̄kesikwọrọde ikọ ata ediwak ini ke ido nneme. Ke ini oro ẹma ẹdori ukpan ke utom ukwọrọikọ ke Greece, ndien nnyịn ikenyene ndinam utom ukwọrọikọ nnyịn ke ndịbe. Ẹma ẹsimụm ediwak owo, ẹkpe ediwak ikpe, ndien ke ntak oro ẹma ẹnọ ediwak owo ẹka ufọk-n̄kpọkọbi ye ọkpọsọn̄ ufen. Kpa ye oro, n̄kekemeke ndidọhọ n̄wan oro n̄koyomde ndidọ baba!
Martha ama akabade edi n̄wan mi ke 1956. Ekedi ini oro, usen usụkkiet ke ima ikadian ndọ, ke esop usion̄oikpe oro ke Komotiní ekebiere n̄kpọkọbi ọfiọn̄ itiokiet oro ọnọ mi. Emi ama anam nti mbụme oro n̄kebemde iso mbụp Christian eyenete an̄wan kiet, ufan eka mi, ini kiet ko: “Didie ke n̄keme ndiwụt ke ami ndi ata Ntiense Jehovah? Akananam nnyeneke ifet ndiwụt mbuọtidem mi.” Ke ini eyenete an̄wan emi ekedide edise mi ke ufọk-n̄kpọkọbi, enye ama eti mi mbụme oro onyụn̄ ọdọhọ ete: “Idahaemi afo emekeme ndiwụt Jehovah adan̄a nte afo amade enye. Utom ẹnọde fi edi emi.”
Ke ini n̄kokopde ke lọya ke okoyom okụk man ẹda ẹsio mi ke ubiọn̄, mma ndọhọ enye nte ke n̄kpama ndikụre ini n̄kpọkọbi mi. Esịt ekenem mi didie ntem ke utịt n̄kpọkọbi ọfiọn̄ itiokiet mi ndikụt owo iba ke otu ekemmọ mbon n̄kpọkọbi ẹbọde akpanikọ! Ke mme isua oro ẹketienede, mma nnyene ediwak ikpe ke esopikpe ke ntak eti mbụk.
Mme Edimek oro Akanam Nnyịn Mîtuaha N̄kpọfiọk
Ke 1959, isua ifan̄ ke ẹma ẹkesana mi ẹyak, ami n̄kanam utom nte asan̄autom esop, m̀mê esenyịn oro etiede ibuot, ndien ẹma ẹnọ mi ikot ndidụk Ufọkn̄wed Utom Obio Ubọn̄, kpa ndutịm unọ mbiowo esop ukpep. Nte ededi, ke ukem ini oro ẹma ẹnọ mi ifetutom oro ekpebịghide ke ufọkibọk obio, kpa utom oro akpanamde ami ye ubon mi inyene okụk oro ekemde ke ofụri eyouwem. Ewe ke n̄kpemek? Mma nnanam utom ke ibio ini ke ufọkibọk oro ke ọfiọn̄ ita, ndien adausụn̄ ama enen̄ede ama utom mi, edi ke ini ikot edidụk ufọkn̄wed oro ekedide edisịm, enye ikayakke mi n̄kpọn̄ utom ọkpọkọm ye unana ami ndibọ okụk. Ke mma n̄kesịn ọkpọsọn̄ mfịna oro ke akam, mma mbiere ndinịm udọn̄ n̄kpọ Obio Ubọn̄ akpa nnyụn̄ nsịn utom oro.—Matthew 6:33.
Ke ukem ini oro, esenyịn circuit ye district ẹma ẹdi ndise esop nnyịn. Nnyịn ikenyene ndinịm mme mbono esop nnyịn ndịbe ndịbe ke mme ufọk owo ke ntak ọkpọsọn̄ ubiọn̄ọ okotode mme ọkwọrọ ederi Greek Orthodox ye ukara. Ke kiet ke otu mme mbono esop oro ama akasuana, esenyịn district ama asan̄a ekpere mi onyụn̄ obụp m̀mê mma n̄kere ndidụk utom uyọhọ ini. Ekikere oro enye ọkọnọde ama enen̄ede otụk mi ke esịt koro emi ekedi udọn̄ mi toto nte n̄kana baptism. Mma mbọrọ nte: “Mmenen̄ede nyom.” Nte ededi, mma nnyenyene udiana mbiomo edide edibọk eyenan̄wan. Eyenete oro ama ọdọhọ mi ete: “Buọt idem ke Jehovah, ndien enye ayan̄wam fi ndinam se aduakde.” Ntem, ye unana edifụmi mme mbiomo ubon nnyịn, ami ye n̄wan mi ima ikeme ndikpụhọde mme idaha nnyịn, oro akanamde ami ntọn̄ọ ndinam utom ke n̄kan̄ edem usiahautịn Macedonia nte akpan asiakusụn̄ ke December 1960—kiet ke otu mme akpan asiakusụn̄ ition kpọt ẹkedude ke idụt oro.
Ke mma n̄kanam utom nte akpan asiakusụn̄ ke isua kiet, n̄kọk itieutom ke Athens ama ọnọ mi ikot ndinam utom nte esenyịn oro asan̄ade-san̄a. Ke mma n̄kọnyọn̄ ubọ ukpep ọfiọn̄ kiet oro n̄kakade ke orụk utom emi ndi, ndien ke adan̄aemi n̄kosụk mbụkde mme ifiọkutom mi nnọ Martha, adausụn̄ ke akamba usiakifia oro esidọkde mbat uda nnam ukwak ama edi onyụn̄ edinọ mi ikot ndidi etubom utom ke ikpehe oro ẹnamde ukwak asana, ọnọde mi eti ediomi utom isua ition, ediye ufọk, ye ubomisọn̄. Enye ọkọnọ mi usen iba ete nnọ ibọrọ. Inikiet efen, ye unana edimen̄e ndomo esisịt, mma mbọn̄ akam nnọ Jehovah nte: “Se mi, dọn̄ mi utom.” (Isaiah 6:8) N̄wan mi ama enyịme ọyọhọ ọyọhọ. Ke ibuọtde idem ye Abasi, nnyịn ima itọn̄ọ utom oro ẹsan̄ade-san̄a, ndien Jehovah ke ima-mfọnido esie akananam ikpụhu nnyịn.
Ndinam Utom Kpa ye N̄kpọsọn̄ Idaha ye Ubiọn̄ọ
Okposụkedi mme mfịna ndutịm uforo ẹkedude, nnyịn ima ika iso iso ndien Jehovah ama ọnọ mme akpan n̄kpọ oro ikoyomde. Ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ, n̄kesiwat ke ekpri ọkpọkkpọk o-moto n̄kese mme esop, n̄watde ikpehe ọniọn̄de esịm kilomita 500. Ediwak ini mma nsinyene mme mfịna, nnyụn̄ nnyene ibat ibat mbabuat n̄kpọntịbe. Ke ini etuep kiet ke ini n̄kotode esop nnyọn̄, moto ama odop ke ini n̄kebede idịm kiet oro ukwọ ọkọtọde odụk, ndien mmọn̄ ama ebit mi esịm edọn̄. Ekem ofụm ama okụre ke ọkpọ ọkpọkkpọk o-moto. Owo kiet emi akasan̄ade ebe oro ekenyenede n̄kpọ usịn ofụm ama an̄wam mi, ndien ke ntem mma n̄keme ndisịm obio-in̄wan̄ oro ekekperede akan emi n̄kadiande ọkpọ oro. Ke akpatre mma nsịm ufọk ke n̄kanika ita usiere, n̄kopde ọkpọsọn̄ etuep ye mmemidem.
Ke idaha efen, nte n̄kasan̄ade ke esop ke esop, ọkpọkkpọk moto oro ama ọfiọnọde ọduọ ọtọ mi edọn̄. Ke ntak oro, ọfọn̄ukot mi ama awaha, iyịp onyụn̄ obụrọde. N̄kenyeneke ọfọn̄ukot en̄wen, ntre ke mbubịteyo oro n̄kesịne ọfọn̄ukot eyenete efen oro okokponde akan mi, nnọ utịn̄ikọ. Kpa ye oro, mfịna ndomokiet ikekemeke ndinam udọn̄ mi ndinam n̄kpọ nnọ Jehovah ye ndima nditọete mi ebịt.
Ke mbabuat n̄kpọntịbe efen, mma nda unan idiọk idiọk, mbụn̄ ubọk nnyụn̄ mbek edet iso. Ini oro ndien ke eyeneka mi an̄wan, emi mîdịghe Ntiense, odụn̄de ke United States, ekedi edise mi. Nso n̄kpọ un̄wam ke ekedi ntem ke ini enye akan̄wamde ndidep ubomisọn̄ nnọ mi! Ke ini nditọete ke n̄kọk itieutom Athens ẹkekopde ẹban̄a mbabuat n̄kpọntịbe mi, mmọ ẹma ẹnọ leta nsịnudọn̄ ẹsọk mi, ndien ke adianade ye mme n̄kpọ eken mmọ ẹma ẹsịn mme ikọ eke Rome 8:28, emi ọdọhọde ke ubak ubak ete: “Kpukpru n̄kpọ ẹsan̄a ọtọ kiet ẹnam ufọn ẹnọ mmọ eke ẹmade Abasi.” Ediwak ini, un̄wọn̄ọ emi ama edi akpanikọ ke uwem mi!
Inem Inem N̄kpọ N̄kpaidem
Ke 1963, n̄kanam utom ye akpan asiakusụn̄ ke obio-in̄wan̄ emi mme owo mîkọnọhọ n̄kpan̄utọn̄. Nnyịn ima ibiere ndisan̄a nsio nsio, owo kiet ke ubọk n̄kan̄ kiet. Ke ufọk kiet, ami ndisụk n̄kọkọn̄ usụn̄, n̄wan kiet ama odụri mi esịn ke ufọk eberi usụn̄ onyụn̄ ọkọbi. Idem ama akpa mi, n̄kerede m̀mê nso iketịbe. Esisịt ini ke oro ebede, enye ama ọsọsọp okot akpan asiakusụn̄ oro n̄ko esịn ke ufọk. Ekem n̄wan oro ama ọdọhọ nnyịn ete: “Ẹkûsioro uyo! Ẹkûkpakpa ndidaha!” Ke esisịt ini ebede, nnyịn ima ikop uyom iyatesịt ke an̄wa. Mme owo ke ẹkeyom nnyịn. Ke kpukpru n̄kpọ ẹma ẹkedobo, n̄wan oro ama asian nnyịn ete: “N̄kanam emi man n̄kpeme mbufo. N̄kpokpono mbufo koro nnịmde nte ke mbufo ẹdi mme Christian akpanikọ.” Nnyịn ima inen̄ede ikọm enye inyụn̄ inyọn̄ọ, ikpọn̄de ediwak n̄wed inọ enye.
Isua 14 ke ukperedem, ke ini n̄kodụkde mbono district ke Greece, n̄wan kiet ama asan̄a ekpere mi onyụn̄ obụp ete: “Brọda, ndi emeti mi? Ami ndi n̄wan oro ekesịnde mbufo ke ufọk mbak mme andibiọn̄ọ ke ini mbufo ẹkedide obio nnyịn ndinọ ikọ ntiense.” Enye ama ọwọrọ idụn̄ aka Germany, ekekpep Bible, onyụn̄ abuana ye ikọt Jehovah. Idahaemi, ofụri ubon esie okodu ke akpanikọ.
Ke akpanikọ, ke ediwak isua ẹmi, nnyịn imenyene ediwak “n̄wed itoro.” (2 Corinth 3:1) Ediwak ke otu mbon oro nnyịn ikenyenede ifet ndin̄wam ẹbọ akpanikọ Bible ẹnam utom idahaemi nte mbiowo, mme asan̄autom unamutom, ye mme asiakusụn̄. Nso n̄kpọ idatesịt ke edi ntem ndikụt ibat ibat mme asuanetop ke mme circuit oro n̄kanamde utom ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ iduọk isua 1960 ẹkọride ẹwak ẹbe mme andituak ibuot nnọ Jehovah 10,000! Ofụri itoro enyene Abasi ima-mfọnido nnyịn, emi adade nnyịn anam n̄kpọ ke usụn̄ esie.
“Ke Bed Mmem-Idem”
Ke ofụri isua oro ikodude ke utom emi ẹsan̄ade-san̄a, Martha ekedi ata n̄wọrọnda andin̄wam, oro ekenyenede edu idatesịt kpukpru ini. Nte ededi, ke October 1976, enye ama ọdọn̄ọ idiọk idiọk ẹnyụn̄ ẹnam enye ubiak ubiak usiakidem. Ke akpatre enye ama akabade owo akpauben̄ ukot anamde enye asan̄a ke n̄kpọitie mbon n̄kpọnnam. Nnyịn idinam didie ke okụk ye ubiak eke ntụk? Ke iberide edem ke Jehovah inikiet efen, nnyịn ima ikụt ima ima ntatubọk esie. Ke ini n̄kakade ndinam utom ke Macedonia, Martha okodu ke ufọk eyenete kiet ke Athens man ẹdụri enye idem. Enye ama esikot mi ke urụk ukopikọ onyụn̄ etịn̄ mme ikọ nsịnudọn̄ nte: “N̄kpọ idiọkke ye ami. Afo ka iso, ndien mma mfiak n̄keme ndisan̄a, nyawat ke n̄kpọitie mbon n̄kpọnnam mi nsan̄a ye afo.” Ndien nnennen se enye akanamde edi oro. Ndima nditọete nnyịn ke Bethel ẹma ẹnọ ediwak leta nsịnudọn̄ ẹsọk nnyịn. Ẹma ẹti Martha ndien ndien ẹban̄a mme ikọ oro ke Psalm 41:3: “Jehovah oyomụm enye akama ke bed mmem-idem: afo okpụhọde ofụri mbri esie ke udọn̄ọ esie.”
Ke ntak ọkpọsọn̄ mfịna unana nsọn̄idem emi, ẹma ẹbiere ke 1986 ẹte ke ọkpọfọn ami ndinam utom nte akpan asiakusụn̄ ke Kaválla, ke ebiet emi ndụn̄de n̄kpere ubon edima adiaha nnyịn. Edima Martha mi ama akpa ke March, anamde akpanikọ tutu esịm utịt. Mbemiso enye akakpade, ke ini nditọete ẹkesibụpde enye ẹte: “Etie didie?” enye ekesiwak ndibọrọ ete: “Sia n̄kperede Jehovah, idem ọsọn̄ mi etieti!” Ke ini nnyịn ikesitịmde idem inọ mme mbono esop m̀mê ikọbọde ikot oro etiede nte idomo ndika n̄kanam utom ke mme ebiet oro idọk okponde, Martha ekesidọhọ: “John, yak ika ikanam utom ke ebiet oro udọn̄ okponde akan.” Akananam enye ikananake edu nsịnifịk.
Ke ndusụk isua ko, ami n̄ko n̄kenyene ndiyọ ọkpọsọn̄ mfịna unana nsọn̄idem. Ke March 1994, ẹma ẹdụn̄ọde ẹfiọk ke mmenyene akama-n̄kpa udọn̄ọ esịt, ndien ama oyom usiakidem. Inikiet efen, mma n̄kụt ima ima ubọk Jehovah an̄wamde ke ọkpọsọn̄ ini oro. Tutu amama ndifreke akam oro esenyịn circuit ọkọbọn̄de ke bed mi ke ini n̄kotode itie unọ san̄asan̄a usọbọ n̄wọrọ ndi, ọkọrọ ye usọrọ Editi oro n̄kenịmde ke ubet ufọkibọk mi ye mbon udọn̄ọ inan̄ oro ẹkewụtde ekpri udọn̄ ke akpanikọ.
Jehovah Edi Andin̄wam Nnyịn
Ini ebe usọp usọp, ndien ikpọkidem nnyịn ke emem, edi spirit nnyịn edi obufa kpukpru ini oto ukpepn̄kpọ ye utom. (2 Corinth 4:16) Isua 39 edi emi tọn̄ọ nte n̄kọdọhọ, “Se mi, dọn̄ mi utom.” Enye edi ọyọhọ ọyọhọ uwem inemesịt, oro ọnọde uyụhọ. Ih, ndusụk ini mmesikere ke “ami ndi eyen ubuene ye unana,” edi kpa ye oro mmekeme ndidọhọ Jehovah ye mbuọtidem nte: “Afo edi andin̄wam mi ye andinyan̄a mi.” (Psalm 40:17) Ke akpanikọ, enye edi Abasi ima-mfọnido ọnọ mi.
[Ndise ke page 25]
Ye Martha ke 1956
[Ndise ke page 26]
Itie mbehe ubom ke Kaválla
[Ndise ke page 26]
Ye Martha ke 1997