Ndidara Ke Jehovah Kpa Ye Mme Idomo
NTE GEORGE SCIPIO OBỤKDE
Ke December 1945, n̄kodu ke ubet mbon udọn̄ọ ufọkibọk, mma ndọn̄ọ akpauben̄ ofụri idem ibọhọke ke ubọk ye ukot. N̄kekere ke mfịna mi edidi ke ibio ini, edi mbon en̄wen ẹma ẹyịk m̀mê ami nyekeme ndisan̄a isan̄ aba. Nso idomo ke oro ekedi ntem ọnọ ifịk ifịk eyen isua 17 ke emana! Mma nsịn ndinyịme utọ idiọk ekikere oro. Mma nduak ata ediwak n̄kpọ, esịnede edisan̄a ye eteutom mi n̄ka England ke isua oro eketienede.
N̄KEDI owo udọn̄ọ mbụn̄ọ nseknditọ emi okodụkde ofụri isuo St. Helena nnyịn. Enye ama owot owo 11 onyụn̄ obiom ediwak owo ndo. Ke adan̄aemi n̄kanade ke bed, mma nnyene ekese ini ndikere mban̄a ibio uwem mi ye ini iso mi. Nte n̄kanamde oro, mma ntọn̄ọ ndifiọk nte ke kpa ye ukụt mi, mma nnyene ntak ndidat esịt.
Ekpri Ntọn̄ọ
Ke 1933 ke ini n̄kedide isua ition ke emana, ete mi, Tom, owo bodisi ye deacon ke Ufọkabasi Baptist, ama ọbọ ndusụk ikpọ n̄wed oto owo iba ke otu Mme Ntiense Jehovah. Mmọ ẹkedi mme ọkwọrọikọ uyọhọ ini, m̀mê mme asiakusụn̄, ẹmi ẹkedide isuo oro ke ibio ini.
Ẹkekot kiet ke otu n̄wed oro The Harp of God. Ete mi ama esikama enye ke ndikpep Bible ye ubon nnyịn ye ediwak mbon oro ẹkenyenede udọn̄. Enye ekedi n̄wed oro ọkọsọn̄de, ndien ata esisịt n̄kpọ akan̄wan̄a mi. Edi mmeti nte n̄kesịnde idiọn̄ọ ke kpukpru itien̄wed Abasi oro nnyịn ikenemede ke Bible mi. Ikebịghike ete mi ama edifiọk ete ke se nnyịn ikekpepde ekedi akpanikọ ye nte ke enye ama okpụhọde ye se imọ ikesikwọrọde ke Ufọkabasi Baptist. Enye ama ọtọn̄ọ ndisian mbon efen mban̄a emi nnyụn̄ nda ke n̄kpoto n̄kwọrọ nte ke Abasi-Ita-ke-Kiet idụhe, hell ikan̄ idụhe, ukpọn̄ eke mîkemeke ndikpa inyụn̄ idụhe. Emi ama edemede ekese ndutịme ke ufọkabasi.
Ke akpatre, ke ukeme ndibiere mfịna emi, ẹma ẹkot mbono ufọkabasi. Ẹma ẹbụp mbụme emi, “Mmanie ẹda ẹnọ mbon Baptist?” N̄wakn̄kan owo ẹma ẹdaha ẹda. Mbụme efen ekedi, “Mmanie ẹda ẹnọ Jehovah?” N̄kpọ nte owo 10 m̀mê 12 ẹma ẹdaha ẹda. Ẹma ẹdọhọ mmọ ẹkpọn̄ ufọkabasi.
Emi ekedi ekpri ntọn̄ọ obufa ido ukpono ke St. Helena. Ete mi ama enyene nneme ye ibuot itieutom Watch Tower Society ke United States onyụn̄ eben̄e ete ẹnọ ukwak usuanetop ndida mbre mme utịn̄ikọ Bible oro ẹmụmde ẹsịn ke usanikwọ nnọ mme owo. Ẹma ẹsian enye nte ke masịn oro okpon akaha ndinọ edi St. Helena. Ẹma ẹnọ ekpri ukwak ubre usanikwọ edi, ndien ekem nditọete ẹma ẹfiak ẹtobo iba en̄wen. Mmọ ẹma ẹsan̄a ke ukot ye ke donkey ẹkanade ofụri isuo oro, ẹdade etop oro ẹsọk mme owo.
Nte etop oro akatarade, ntre ke ubiọn̄ọ akatara. Ke ufọkn̄wed mi, nditọwọn̄ ẹma ẹsikwọ ẹte: “Ẹdi ẹdikop, ẹdi ẹdikop, ukwakikwọ Tommy Scipio!” Emi ekedi ata idomo ọnọ mi, eyen ufọkn̄wed emi okoyomde unyịme ubọkn̄ka. Nso ikan̄wam mi ndiyọ?
Akamba ubon nnyịn—esịnede nditọwọn̄ itiokiet—ama esinyene ukpepn̄kpọ Bible ubon ofụri ini. Nnyịn ima isikot Bible ọtọkiet n̄ko kpukpru usenubọk mbemiso udia usenubọk. Emi nte eyịghe mîdụhe ekedi n̄kpọ un̄wam ke ndinam ubon nnyịn aka iso ọsọn̄ọ ada ke akpanikọ ke ediwak isua ẹmi ẹbede. Ami ke idemmi n̄kenyene ima nnọ Bible ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ini uyen mi, ndien ke ofụri isua ẹmi ẹbede, mmaka iso ke edu edikot Bible kpukpru ini. (Psalm 1:1-3) Etisịm ini oro n̄kọkpọn̄de ufọkn̄wed ke ndide isua 14 ke emana, mma ndọn̄ n̄kam ke akpanikọ, ndien uten̄e Jehovah ama odu mi ke esịt. Emi ama an̄wam mi ndidara ke Jehovah kpa ye mme idomo oro.
N̄kaiso Idomo ye Idatesịt
Nte n̄kanade ke bed udọn̄ọ oro n̄kere mban̄a mme ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua oro ye mme idotenyịn ini iso mi, mma ndiọn̄ọ nto ukpepn̄kpọ Bible nte ke udọn̄ọ emi ikedịghe idomo m̀mê ufen otode Abasi. (James 1:12, 13) Edi, mbụn̄ọ nseknditọ oro ekedi ata idiọk idomo, ndien nyodu ye mme utịp esie ke ofụri ini uwem mi.
Nte n̄kokopde nsọn̄idem, n̄kenyene ndikpep ndifiak nsan̄a isan̄. N̄ko mme esịp ke ubọk mi ẹma ẹmem. Mma nsiduọ ediwak ini ke usen. Edi, otode ke akam ofụri esịt ye n̄kaiso ukeme, etisịm 1947, mma n̄keme ndikama ọkọeto nsan̄a.
Ke ini oro mma ndima n̄kaiferi kiet, Doris, emi ekenyenede ukem edinịm ke akpanikọ eke ido ukpono nte ami. Nnyịn ima ikpri ikaha ndikere mban̄a ndọ, edi ama onụk mi ndinam n̄kaiso n̄kọri ke ndisan̄a isan̄. Mma n̄kpọn̄ utom mi n̄ko koro okụkọfiọn̄ oro ikekemke ndida n̄kama n̄wan, ndien mma ntọn̄ọ itie uyet edet eke idemmi, emi n̄kanamde ke isua iba oro ẹketienede. Nnyịn ima idọ ndọ ke 1950. Etisịm ini oro mma nnyene okụk ekem se ndade ndep ekpri ubomisọn̄. Idahaemi mma n̄keme ndisimen nditọete n̄ka mme mbono esop ye utom an̄wautom.
Mme N̄kọri Ukara Abasi ke Isuo
Ke 1951 N̄ka ama ọdọn̄ akpa andida ke ibuot mmọ edi ebịne nnyịn. Ekedi Jacobus van Staden, akparawa kiet otode South Africa. Nnyịn ikosụk iwọrọ ika ediye ufọkidụn̄ ndondo oro, ntre nnyịn ima ikeme ndinọ enye itie ndidụn̄ ke ofụri isua kiet. Sia n̄kanamde utom idemmi, nnyịn ima isibiat ekese ini ke utom ukwọrọikọ ọtọkiet, ndien mma mbọ ekese nti ukpep nto enye.
Jacobus, m̀mê Koos nte nnyịn ikesikotde enye, ama esidiomi mme mbono esop ofụri ini, emi kpukpru nnyịn ikesibuanade ye idatesịt. Nnyịn ima isinyene mfịna n̄kpọisan̄ koro owo iba kpọt ẹkenyene ubomisọn̄ ke otu ofụri mbon oro ẹkenyenede udọn̄. Ikpehe oro etie n̄kpotụk n̄kpotụk ye obot obot, ndien ibat ibat usụn̄ ẹkefọn ini oro. Ntem, ekedi ata akamba utom ndimen kpukpru owo ndi mme mbono esop. Ndusụk owo ẹma ẹsitọn̄ọ isan̄ ke tụhi-tụhi usenubọk. N̄kesimen owo ita ke ekpri ubomisọn̄ mi n̄kosụk ke usụn̄. Mmọ ẹyewọn̄ọ ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ isan̄. Nyafiak n̄ka n̄kemen ita efen n̄kosụk, ndien mfiak n̄ka. Ke akpatre, kpukpru owo ẹyedụk mbono esop ke usụn̄ emi. Ke mbono esop asuanade, nnyịn iyanam ukem oro man kpukpru owo ẹsịm ufọk.
Koos n̄ko ama ekpep nnyịn nte ikpenyenede nneme oro enyenede uforo ke enyịnusụn̄. Nnyịn ima inyene ediwak nti ifiọkutom ye ndusụk oro mîketịmke ifọn. Edi idatesịt oro ikesinyenede ke an̄wautom ama akan kpukpru idomo oro mme andibiọn̄ọ utom ukwọrọikọ nnyịn ẹkedade ẹdi. Usenubọk kiet n̄kanam utom ye Koos. Nte nnyịn isan̄ade ikpere enyịnusụn̄ kiet, ima ida ikop uyo owo ke esịt ufọk. Eren kiet ke okokot Bible uyo ọwọrọ. Nnyịn ima ikeme ndida n̄kop mme ikọ eke Isaiah ibuot 2 oro imehede in̄wan̄în̄wan̄. Ke ini enye esịmde ufan̄ikọ 4, nnyịn ima ikọn̄ usụn̄. Ufan ufan akanieren kiet ama ọdọhọ nnyịn idụk idi, ndien nnyịn ima ida Isaiah 2:4 ndinam eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi an̄wan̄a enye. Ẹma ẹtọn̄ọ ukpepn̄kpọ Bible ye enye idem okposụkedi enye okodụn̄de ke ebiet oro ọsọn̄de etieti ndisịm. Nnyịn ikesinyene ndisan̄a nsụhọde obot, itoho itiat ibe idịm, idọk obot efen, ndien ekem isụhọde isịm ufọk esie. Edi emi ama odot ye ukeme oro ikesịnde. Osụhọde-idem akanieren emi ama enyịme akpanikọ onyụn̄ ana baptism. Man enye esidụk mme mbono esop, enye ama esida ọkọeto iba asan̄a edisịm ebiet emi n̄kemede ndimen enye ke ubomisọn̄ n̄kesịm. Ekem enye ama akpa nte anam-akpanikọ Ntiense.
Akwa owo bodisi ama ọbiọn̄ọ utom nnyịn onyụn̄ esịn ndịghe ndien ndien ndinọ Koos ọnyọn̄. Ini kiet ke ọfiọn̄ enye ama esikot Koos okobụp mbụme. Koos ndisinọ enye nnennen ibọrọ nto Bible kpukpru ini ama akam anam enye etetịm okop iyatesịt. Ke idaha kiet kiet enye ama esidụri Koos utọn̄ ete ke ana enye etre ndikwọrọ ikọ, edi ke ini kiet kiet enye ekesibọ ikọ ntiense. Enye ama aka iso ndibiọn̄ọ utom idem ke Koos ama ọkọkpọn̄ St. Helena. Ekem akwa owo oro, akamba, okop-idem erenowo, ama ọduọ udọn̄ọ ke mbuari idem onyụn̄ enen̄ede ọwọrọ enye. Mme dọkta ikekemeke ndidiọn̄ọ se ikafịnade enye. Nte utịp, enye ama ọkpọn̄ isuo oro.
Baptism ye N̄kọri Oro Akade-Ka Iso
Ke Koos ama okodu ke isuo oro ke ọfiọn̄ ita, enye ama ekere ke odot ndinịm baptism. Ekedi ọkpọsọn̄ n̄kpọ ndikụt n̄kpọdiọhọ mmọn̄ oro odotde. Nnyịn ima ibiere nditịbi akamba obube, nyọn̄ọ simen, nnyụn̄ n̄ka mmọn̄ ndidọn̄ nyọhọ. Okoneyo oro mbemiso baptism, edịm ama edep, ndien ke ndan̄nsiere nnyịn ima ikop inemesịt ndikụt mmọn̄ ọyọhọde obube oro esịm inua.
Usenubọk Sunday oro Koos ama ọnọ utịn̄ikọ baptism. Ke ini enye ọkọdọhọde mbon baptism ẹdaha ẹda, nnyịn owo 26 ima idaha ida ndibọrọ mme mbụme oro ẹsibụpde. Nnyịn ima inyene ifet ndidi mme akpa Ntiense oro ẹkenade baptism ke isuo oro. Oro ekedi ata usen inemesịt ke uwem mi koro mma nsikere ke Armageddon ọmọn̄ edi mbemiso nnade baptism.
Ke akpatre ẹma ẹtọn̄ọ esop iba, kiet ke Levelwood ndien kiet ke Jamestown. Kpukpru urua nnyịn mbita m̀mê mbinan̄ ima isinam isan̄ kilomita 13 ika esop kiet ndikenịm Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi ye Esoputom ke mbubịteyo Saturday. Ke ikụrede utom an̄wautom ke usenubọk Sunday, nnyịn iyafiak inyọn̄ inyụn̄ ikenịm ukem mbono esop oro, ọkọrọ ye Ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme, ke esop nnyịn ke uwemeyo ye mbubịteyo. Ntre utịturua nnyịn ekesiyọhọ ye idara idara utom ukara Abasi. Ama ọdọn̄ mi ndinam utom ukwọrọikọ uyọhọ ini, edi mma nnyene ubon ndise mban̄a. Ntre ke 1952, mma mfiak n̄kanam utom ukara nte abia edet oro anamde utom ofụri ini.
Ke 1955 mme andida ke ibuot N̄ka ẹmi ẹsan̄ade-san̄a, mme esenyịn circuit, ẹma ẹtọn̄ọ ndidi ndise isuo oro kpukpru isua, ndien mmọ ẹkesidu ke ufọk mi ke ubak ini edidi mmọ. Mmọ ẹma ẹnyene eti odudu ke idem ubon nnyịn. Ke ukem ini oro, mma nnyene n̄ko ifet editiene mbuana ke ndiwụt ita ke otu ndise N̄ka ke isuo oro.
Aduai-Owo-Idem Mbono Uduak Abasi
Ke 1958, man ndụk Mbono Uduak Abasi eke Ofụri Ererimbot ke New York, mma mfiak n̄kpọn̄ utom ukara. Mbono oro ekedi akpan n̄kpọntịbe ke uwem mi—kpa ifet oro ọkọnọde mi ekese ntak ndidat esịt ke Jehovah. Ke ntak oro n̄kpọisan̄ ofụri ini mîkodụhe ke isuo oro, nnyịn ima iwọrọ ke ọfiọn̄ ition ye ubak. Mbono oro ekebịghi ke usen itiaita, ndien mme ikpehe edinam ẹkesitọn̄ọ ke n̄kanika usụkkiet usenubọk tutu esịm n̄kanika usụkkiet okoneyo. Edi akananam n̄kpaha mba, ndien mma nsisak iso nse usen kiet kiet. Mma nnyene ifet ndida minit iba ntịn̄ ikọ ke ibuot St. Helena ke ndutịm. Nditịn̄ ikọ nnọ akwa otuowo ke An̄wambre Yankee ye An̄wa Polo ekedi ifiọk n̄kpọntịbe oro akakamade nyekidem.
Mbono oro ama ọsọn̄ọ ubiere mi ndisiak usụn̄. Utịn̄ikọ an̄wa oro, “Obio Ubọn̄ Abasi Akara—Nte Utịt Ererimbot Ekpere?,” ekenen̄ede edi n̄kpọ nsịnudọn̄. Ke mbono oro okụrede, nnyịn ima ikese ibuot itieutom N̄ka ke Brooklyn inyụn̄ isan̄a ise ufọk umịn̄n̄wed. Mma nnyene nneme ye Brọda Knorr, etieibuot Watch Tower Society ini oro, mban̄a n̄kọri utom ke St. Helena. Enye ama ọdọhọ ke imọ ikpama ndidi isuo oro usen kiet. Nnyịn ima ida kpukpru utịn̄ikọ oro ẹmụmde ẹdọn̄ ke ọkpọ umụmikọ ọkọrọ ye ediwak ndise mbono oro inyọn̄ idi ndibuana ye ubon ye mme ufan.
Mma Ndisịm Utịtmbuba Utom Uyọhọ Ini
Ke nnyọn̄de ndi, ẹma ẹfiak ẹdọhọ mi mfiak ndinam akani utom mi, sia abia edet ndomokiet mîkodụhe ke isuo oro. Nte ededi, mma nnam an̄wan̄a nte ke nyom ndidụk utom uyọhọ ini. Ke nneme ama akaka iso ke anyan ini ẹma ẹnyịme ke mmekeme ndinam utom usen ita ke urua, edi ye okụkọfiọn̄ awakde akan ini n̄kanamde utom usen itiokiet ke urua. Mme ikọ Jesus ẹma ẹsu: “Ẹkam ẹbem iso ẹyom Obio Ubọn̄ Esie ye edinen ido Esie; ndien ẹyedian kpukpru n̄kpọ ẹmi ẹnọ mbufo.” (Matthew 6:33) Ndisan̄a ke ukot oro ẹma ẹkemem ke obot obot ikpehe isuo oro ikedịghe mmemmem n̄kpọ inọ mi. Kpa ye oro, mma nsiak usụn̄ ke isua 14 nnyụn̄ n̄keme ndin̄wam ediwak ekemmọ mbon isuo oro ẹkpep akpanikọ—ke akpanikọ emi ekedi ntak ndikop ekese idatesịt.
Ke 1961 ukara ama oyom ndinọ mi n̄ka ukpep isua iba ke Fiji Islands man n̄kpakabade ndi ata abia edet. Mmọ ẹma ẹkam ẹdọhọ ke iyọnọ mi nsan̄a ye ubon mi n̄ka. Emi ekedi enọ idomo, edi ke mma n̄ketịm n̄kere mban̄a, mma nsịn. N̄koyomke ndikpọn̄ nditọete ke utọ anyan ini oro nnyụn̄ nsana ifet oro n̄kenyenede ndinam utom ye mmọ nyak. Akwa ese n̄kpọ mban̄a usọbọidem oro okodiomide isan̄ emi ama enen̄ede okop iyatesịt. Enye ama ọdọhọ ete: “Edieke afo ekerede ke utịt enen̄ede ekpere, afo emekeme ndisụk nda okụk oro edibọde nnam n̄kpọ idahaemi.” Edi mma nsọn̄ọ nda.
Ke isua oro eketienede ẹma ẹnọ mi ikot ndikodụk Ufọkn̄wed Utom Obio Ubọn̄ ke South Africa, kpa ukpep ọfiọn̄ kiet ẹnọde mme esenyịn ke esop. Ẹma ẹnọ nnyịn nti item oro ẹken̄wamde nnyịn nditịm nse mban̄a utom nnyịn uforo uforo ke esop. Ke ufọkn̄wed oro okụrede, mma mbọ n̄kaiso ukpep ke ndinam utom ye esenyịn oro asan̄ade-san̄a. Ekem mma nnam utom ye esop iba ẹmi ẹkedude ke St. Helena ke se ibede isua duop nte andida itie esenyịn circuit. Nte ini akakade, ẹma ẹnyene nditọete iren efen oro ẹdotde, ndien ima isinam utom ke adiana ke adiana.
Kan̄a ke emi, nnyịn ima iwọrọ ke Jamestown ika Levelwood, ke ebiet emi udọn̄ okokponde akan, ndien nnyịn ima idu do ke isua duop. Ke ini emi, mma nnam utom ọkpọsọn̄—nsiak usụn̄, nnam utom usen ita ke urua nnọ ukara, nnyụn̄ nnyene ekpri ufọkurua unyam n̄kpọudia. Ke adianade do, mma nsise mban̄a mme mbubehe esop, ndien ami ye n̄wan mi ima ise iban̄a ubon ekesịnede nditọ inan̄ oro ẹkesụk ẹkọride. Man n̄keme ndiyọ, mma n̄kpọn̄ utom usen ita oro, nnyam ufọkurua oro, nnyụn̄ nda ofụri ubon n̄ka nduọkodudu ọfiọn̄ ita ke Cape Town, South Africa. Nnyịn ndien ima iwọrọ ika Ascension Island inyụn̄ ikodu do ke isua kiet. Ke ufan̄ ini oro, nnyịn ima ikeme ndin̄wam ediwak owo ndinyene nnennen ifiọk akpanikọ Bible.
Ke ifiakde inyọn̄ St. Helena, nnyịn ima ifiak iwọrọ ika Jamestown. Ima ikọdiọn̄ ufọk oro akadianade ye Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Man inyene n̄kpọ obụkidem, ami ye eyen mi John ima ida moto mbiomo Ford ibọp moto unyam ice cream, inyụn̄ inyam ice cream ke isua ition oro ẹketienede. Esisịt ini ke ima ikọtọn̄ọ mbubehe oro, mma nnyene mbabuat n̄kpọntịbe ye moto oro. Enye ama ọduọ efịk mi ukot. Nte utịp, mme esịp ke ukot mi ẹma ẹkpan̄a, ndien akada mi ọfiọn̄ ita ndifiak n̄kop nsọn̄idem.
Uwak Edidiọn̄ eke Ini Edem ye eke Ini Iso
Ke mme isua ẹmi ẹbede, nnyịn imenyene ediwak edidiọn̄—mme ntak efen efen ndidat esịt. Kiet ke otu mmọ ẹmi ekedi isan̄ oro nnyịn ikanamde ika South Africa ndikodụk mbono ofụri idụt ke 1985 nnyụn̄ n̄ka n̄kese obufa ufọkidụn̄ Bethel, emi ẹkesụk ẹbọpde ke ubọk. Efen ekedi ami ye eyen mi John ndinyene esisịt udeme ke ndibọp ediye Ufọk Mbono n̄kpere Jamestown. Nnyịn imokop inemesịt n̄ko nte ke ita ke otu nditọiren nnyịn ẹnam utom nte mbiowo, ndien eyeyen nnyịn kiet anam utom ke Bethel ke South Africa. Ndien ke akpanikọ imokop ekese idatesịt ye uyụhọ ke ndin̄wam ediwak owo ẹnyene nnennen ifiọk Bible.
An̄wautom ukwọrọikọ nnyịn ikponke; enyene n̄kpọ nte owo 5,000 kpọt. Edi, ndinam utom ke efakutom oro ndien ndien enyene nti utịp. Ata ibat ibat owo ẹsisọn̄ ido ye nnyịn. Ẹdiọn̄ọ St. Helena ke ufan ufan edu esie, ndien ẹyekọm fi ke ebiet ekededi oro afo akade—asan̄ade ke ukot m̀mê awatde ke ubomisọn̄. Ifiọk n̄kpọntịbe mi edi nte ke adan̄a nte afo ọdiọn̄ọde mme owo ọfọn akan, ntre ke emem utom akan ndinọ mmọ ikọ ntiense. Idahaemi nnyịn inyene asuanetop 150, idem okposụkedi ediwak ẹma ẹkewọrọ ẹka esenidụt.
Ye kpukpru nditọ nnyịn ẹkọride ẹwọrọ owo ẹnyụn̄ ẹkpọn̄de ufọk, ami ye n̄wan mi ikpọn̄ isụhọ, ke ima ikọdọ ndọ ke isua 48. Ima nsọn̄ọnda ye un̄wam esie ke mme isua ẹmi ẹbede ẹn̄wam mi ndika iso nnam n̄kpọ Jehovah ye idatesịt kpa ye mme idomo. Ukeme ikpọkidem nnyịn ke osụhọde, edi ukeme eke spirit nnyịn ke akabade edi obufa kpukpru usen. (2 Corinth 4:16) Ami, ọkọrọ ye ubon mi ye mme ufan, isak iso ise utịbe utịbe ini iso emi ẹdifiakde ẹnam mi nnyene nsọn̄idem ikpọkidem oro akam ọfọnde akan enye oro n̄kenyenede ke ini n̄kedide isua 17 ke emana. Se idọn̄de mi ikan edi ndidara mfọnmma ke ọyọhọ ọyọhọ usụn̄ifiọk ndien, ke akande kpukpru, ndinam n̄kpọ ima ima Abasi nnyịn emi ekerede aban̄a, Jehovah, ye Edidem esie emi akarade, Jesus Christ, ke nsinsi.—Nehemiah 8:10.
[Ndise ke page 26]
George Scipio ye ita ke otu nditọiren esie, ẹmi ẹnamde utom nte mbiowo
[Ndise ke page 29]
George Scipio ye n̄wan esie, Doris