Ini Edi Emi Ndidu Ke Edidemede!
“KÛNAM ndudue uban̄a eyo emi nnyịn idude mi; ini edi emi nnyịn ndidemede ke idap.” (Rome 13:11, Knox) Apostle Paul ekewet mme ikọ oro ọnọ mme Christian ke Rome isua 14 mbemiso akama-nsobo utịt editịm n̄kpọ mme Jew ke 70 E.N. Sia mmọ ẹkedude ke edidemede ke n̄kan̄ eke spirit, mme Christian ẹdide mme Jew ikodụhe ke Jerusalem ke akpan ini oro, ntre mmọ ẹma ẹbọhọ n̄kpa m̀mê edidụk ufụn. Edi mmọ ẹkesan̄a didie ẹdiọn̄ọ ke oyom mmimọ iwọn̄ọ ikpọn̄ obio oro?
Jesus Christ ama ọtọt mmọ nte ke mme asua ẹyekan Jerusalem ẹkụk ẹnyụn̄ ẹsụhọde mme andidụn̄ ẹnịm ke isọn̄. (Luke 19:43, 44) Ke oro ebede, Jesus ama ọnọ mme anam-akpanikọ anditiene enye ntan̄ndian idiọn̄ọ oro mîkedịghe ọkpọsọn̄ n̄kpọ ndidiọn̄ọ. (Luke 21:7-24) Ye mme Christian oro ẹkedụn̄de ke Jerusalem, ndikpọn̄ obio oro ọkọwọrọ ndikpọn̄ mme ufọk ye mme utom mmọ. Edi, edidu ke ukpeme ye itọk mmọ ẹkenịm mmọ uwem.
Ke ini Jesus ekebemde iso etịn̄ aban̄a nsobo Jerusalem, mbet esie ẹma ẹbụp ẹte: “Sian nnyịn ini eke mme n̄kpọ emi ẹdidide; nso idinyụn̄ idi idiọn̄ọ edidi Fo, ye eke akpatre ini eyo emi?” (Matthew 24:3) Ke ibọrọ esie, Jesus ekemen edidu esie eke ini iso odomo ye ini oro akadade ekesịm Ukwọ ofụri ekondo eke eyo Noah. Jesus ama owụt nte ke Ukwọ ama emen kpukpru mme idiọk owo efep. (Matthew 24:21, 37-39) Ntem enye ama owụt nte ke Abasi ayafiak esịbe odụk ke mme mbubehe owo. Ke nso udomo? Kamse, tutu enye osio ofụri idiọk ererimbot, m̀mê editịm n̄kpọ emi efep! (Men 2 Peter 3:5, 6 domo.) Nte oro ekeme nditịbe ke eyo nnyịn emi?
Ndi Kpukpru N̄kpọ Ẹtie Kpasụk Nte Ẹketiede?
Ibat ibat mme Jew eke akpa isua ikie ẹkekere ke ẹkeme ndisobo edisana obio mmimọ, Jerusalem. Ukem unana edinịm ke akpanikọ oro esidu ke otu mbon ẹmi ẹdụn̄de ẹkpere obot nsụn̄ikan̄ edi emi akanam mîkwe nte baba kiet obomode. Ke ini ẹnọde ntọt mmọ ẹsiwak ndidọhọ, “ididịghe ke eyouwem mi.” Lionel Wilson, ekpep n̄kpọ mban̄a obot nsụn̄ikan̄, ama anam an̄wan̄a ete: “Nte ido edide, obot nsụn̄ikan̄ esibomo kpukpru isua ikie iba m̀mê ikie ita. Afo eyetịmede esịt edieke obot nsụn̄ikan̄ okobomode ke eyo uwem ete ye eka fo. Edi edieke eketịbede ọnọ mme ete ete ye eka eka fo, do enye edidi mbụkeset.”
Nte ededi, nnennen ntọt ekeme ndinam nnyịn ikụt mme idiọn̄ọ n̄kpọndịk inyụn̄ ida mmọ ke akpan n̄kpọ. Kaban̄a mbon oro ẹkefen̄ede ẹkpọn̄ Obot Pelée, kiet ama emehe ye obot nsụn̄ikan̄ onyụn̄ ọfiọk mme idiọn̄ọ n̄kpọndịk. Ẹma ẹsiak mme utọ idiọn̄ọ oro nnennen nnennen esisịt ini mbemiso Obot Pinatubo okobomode. Ekpep n̄kpọ mban̄a obot nsụn̄ikan̄ oro, emi ekekpemede nte mme odudu oro enyịn mîkwe ẹbọpde ke esịt obot ama ekpe ye mbon n̄kann̄kụk oro ete ẹnyịme ndikpọn̄ ebiet oro.
Edi akpanikọ, ndusụk owo ẹyefụmi mme idiọn̄ọ n̄kpọndịk kpukpru ini ẹnyụn̄ ẹyịre nte ke n̄kpọ ndomokiet iditịbeke. Mmọ ẹkam ẹkeme ndisak mbon oro ẹnamde n̄kpọ ye iwụk. Apostle Peter ama ebemiso etịn̄ nte ke utọ ekikere oro edidi ọsọ n̄kpọ ke eyo nnyịn. Enye ọkọdọhọ ete: “Ke akpa itie, ẹfiọk emi ẹte, ke ukperedem ini mbon nsahi ẹyeda nsahi ẹdi; mmọ ẹyesan̄a ke mme idiọk itọn̄ mmọ, ẹnyụn̄ ẹdọhọ ẹte, Edidi eke Enye ọkọn̄wọn̄ọde ete iyedi enye? koro tọn̄ọ nte mme ete ẹkede idap, kpukpru n̄kpọ ẹtie kpasụk nte ẹketiede toto ke editọn̄ọ ererimbot.”—2 Peter 3:3, 4.
Ndi afo emenịm ke nnyịn idu ke “ukperedem ini”? Ke The Columbia History of the World, John A. Garraty ye Peter Gay ẹbụp ẹte: “Ndi nnyịn imokụt nte ntatenyịn nnyịn ọduọde?” Ekem mme ewetmbụk eset ẹmi ẹma ẹdụn̄ọde mme mfịna ukara, n̄kọri ke ubiatibet ye ntụtutọn̄ mbio obio, n̄wụre ke uwem ubon, edikpu eke ifiọk ntaifiọk ye ifiọk ubotn̄kpọ ẹkpude ndikọk mme mfịna n̄kaowo, afanikọn̄ oro odude ke ukara, ye mbiara ido uwem ye eke ido ukpono ke ofụri ererimbot. Mmọ ẹberi ẹte: “Edieke emi mîdịghe mme idiọn̄ọ ata utịt, mmọ ẹnen̄ede ẹbiet mme idiọn̄ọ oro.”
Nnyịn imenyene eti ntak ndinịm nte ke “utịt” ekpere. Baba, nnyịn inyeneke ndikop ndịk kaban̄a utịt ekondo isọn̄ ke idemesie, koro Bible ọdọhọ nte ke Abasi “odori isọn̄ ke itie esie, idisehekede ke nsinsi-nsinsi.” (Psalm 104:5) Edi, nnyịn ikpenyene ndidori enyịn idiọk editịm n̄kpọ emi edide ntak unana inemesịt ubonowo mi ndisịm utịt ke n̄kpet n̄kpet ini iso. Ntak-a? Koro nnyịn imokụt ediwak uyarade oro ẹwụtde ukperedem ini eke editịm n̄kpọ emi, nte Jesus Christ eketịn̄de aban̄a. (Se ekebe oro “Ndusụk N̄kpọntịbe eke Ukperedem Ini.”) Ntak mûmenke se Jesus eketịn̄de udomo ye mme n̄kpọntịbe ererimbot? Ndinam ntre ekeme ndin̄wam fi ndinam nti ubiere nnọ idemfo ye ubon fo. Edi ntak anade anam n̄kpọ idahaemi?
Ata Ata Ufọn Ndidu ke Edidemede
Okposụkedi ntaifiọk ẹkemede ndifiọk ini oro obot nsụn̄ikan̄ ekperede ndibomo, mmọ ikemeke nditịn̄ nnennen ini oro enye edibomode. Kpasụk ntre, kaban̄a utịt editịm n̄kpọ emi, Jesus ọkọdọhọ ete: “Baba owo kiet ifiọkke iban̄a usen oro m̀mê hour oro, kpa mme angel ke heaven, Eyen inyụn̄ ifiọkke, ke mîbọhọke Ete ikpọn̄.” (Matthew 24:36) Sia nnyịn mîdiọn̄ọke nnennen ini emi editịm n̄kpọ emi odude ke emi editrede, Jesus ama ọnọ nnyịn ntọt emi: “Ẹfiọk emi, ẹte, edieke enyene-ufọk ọkpọfiọkde ini eke inọ ẹdide, enye ekpekpeme, ikponyụn̄ iyakke ẹbụn̄ ufọk esie ẹdụk. Mmọdo mbufo nde ẹben̄e idem; koro ke ini eke mbufo mîdorike enyịn, Eyen Owo [Jesus] eyedi.”—Matthew 24:43, 44.
Mme ikọ Jesus ẹwụt nte ke nsobo utịt editịm n̄kpọ emi edimen ererimbot emi ke mbuari. Idem ọkpọkọm nnyịn idi mme anditiene enye, nnyịn inyene ndidu ke ‘mben̄eidem.’ Idaha nnyịn etie nte eke enyeneufọk oro ẹkemede ndimen ke mbuari koro enye mîdiọn̄ọke ini eke inọ edibụn̄de ufọk esie odụk.
Ukem ntre, apostle Paul ama ọdọhọ mme Christian ke Thessalonica ete: “Mbufo ke idem mbufo ẹmetịm ẹfiọk ete usen Ọbọn̄ mọn̄ edi nte inọ ke okoneyo. . . . Mbufo nditọ-ete idụhe ke ekịm, eke ekpesịnde usen oro abuat mbufo nte inọ.” Paul ama akpak n̄ko ete: “Ẹyak nnyịn ikûde idap, nte mmọ eken, edi ẹyak nnyịn itaba idap ikpeme, imụm idem ikama.” (1 Thessalonica 5:2, 4, 6) Nso ke ọwọrọ ‘nditaba idap n̄kpeme, nnyụn̄ mmụm idem n̄kama’?
Ke mîbietke itọk oro mme Christian akpa isua ikie ẹkefen̄ede ẹwọn̄ọ ke Jerusalem, itọk nnyịn kaban̄a ubọhọ ibuanake ndikpọn̄ akpan obio kiet. Ke ama akakpak mme ekemmọ andinịm ke akpanikọ ke Rome ete ẹdemede ke idap, Paul ama esịn udọn̄ ọnọ mmọ ‘ndifọrọde utom ekịm nnịm’ nnyụn̄ ‘mmen Ọbọn̄ Jesus Christ nsịne.’ (Rome 13:12, 14) Ebede ke nditiene nde ikpat Jesus ketket, nnyịn iyowụt nte ke imodu ke edidemede kaban̄a eyo nnyịn, ndien edidu ke ukpeme ke n̄kan̄ spirit emi ayanam nnyịn ikeme ndinyene ukpeme Abasi ke ini idiọk editịm n̄kpọ emi edisịmde utịt.—1 Peter 2:21.
Mbon oro ẹtienede Jesus Christ ẹdara uwem oro enyenede se ọwọrọde onyụn̄ ọnọde uyụhọ. Ediwak miliọn Mme Ntiense Jehovah ẹkụt nte ke ọkpọnọ edidi mbet eke Christian edi enye oro ememde onyụn̄ ọnọde nduọkodudu. (Matthew 11:29, 30, ikọ idakisọn̄ NW) Akpa usio-ukot ke ndikabade ndi mbet edi ‘ndifiọk ata Abasi kierakiet, ye enye emi enye ọkọdọn̄de, kpa Jesus Christ.’ (John 17:3) Mme Ntiense ẹsika ediwak million ufọk mme owo kpukpru urua man ẹken̄wam mmọ ẹsịm nnennen “ifiọk akpanikọ.” (1 Timothy 2:4) Mmọ ẹyedara ndinịm ukpepn̄kpọ Bible mfọn ye afo ke ufọk fo. Ndien nte afo ọkọride ke ifiọk Ikọ Abasi, nte eyịghe mîdụhe afo eyenịm ke akpanikọ nte ke eyo nnyịn enyene ukpụhọde. Ke akpanikọ, ini edi emi ndidemede ke idap!
[Ekebe/Mme ndise ke page 7]
Ndusụk N̄kpọntịbe Eke Ukperedem Ini
“Idụt ayadaha an̄wana ye idụt”; ‘ẹyesio emem ke isọn̄ ẹfep.’ (Matthew 24:7; Ediyarade 6:4)
Ekọn̄ ererimbot iba oro ẹn̄wanade ke isua ikie emi, ke adianade ye ediwak en̄wan eken, ẹsio emem ke isọn̄ ẹfep. Ewetmbụk oro John Keegan ekewet ete: “Akpa—ndien ekem Udiana—Ekọn̄ Ererimbot ẹma ẹnyene ukpụhọde ye kpukpru ekọn̄ oro ẹken̄wanade ke mbemiso, ẹkpụhọde ke udomo, ke odudu, nte atarade ye inyene ye owo ẹtakde. . . . Mme Ekọn̄ Ererimbot ẹma ẹwot ediwak owo, ẹsobo ediwak inyene ẹnyụn̄ ẹsịn ndutụhọ ke ntatara ikpehe ke ererimbot ẹkan ekọn̄ ekededi oro ẹken̄wanade ke mbemiso.” Mme ekọn̄ ẹtụhọde iban ye nditọwọn̄ idahaemi ẹkan mbonekọn̄. United Nations Children’s Fund ọnọ ekikere ete ke isua duop ẹmi ẹkebede, ẹwot nditọwọn̄ miliọn iba ke mme ekọn̄.
“Akan̄” (Matthew 24:7; Ediyarade 6:5, 6, 8)
Ke 1996 ekọmurua wheat ye ibokpot ẹma ẹdọk ke usụn̄ akpade owo idem. Ntak-a? Ibokpot oro ererimbot enịmde ama osụhọde esịm sụk se ẹkpenọde ke usen 50, nsụhọde n̄kan ibat ke mbụk. Ekọmurua mme akpan udia ndidọk ọwọrọ nte ke ediwak miliọn ke mme itie ikie ẹdide ubuene ke ererimbot—ẹmi ediwak ke otu mmọ ẹdide nditọwọn̄—ẹsina biọn̄.
“Unyek-isọn̄ ẹyenyụn̄ ẹdu ke nsio-nsio ebiet” (Matthew 24:7)
Ke isua 2,500 ẹmi ẹkebede, unyekisọn̄ usụkkiet kpọt ẹketịbe emi kiet kiet okowotde se ikande owo 100,000. Inan̄ ke otu unyekisọn̄ ẹmi eketịbe toto ke 1914.
‘N̄kọri ukwan̄ido’ (Matthew 24:12)
Nte ọyọhọ isua ikie 20 asan̄ade ekpere utịt esie, ukwan̄ido, m̀mê ubiatibet, ẹtara ẹsuana. Mbon edinam oyomonsia ndin̄wana ye mbio obio, ibak ibak mme owotowo, ye ediwot akpakịp owo ẹdi ubak ikpehe oro omụmde owo mbọribọ ke afai afai ukperedem ini emi.
“Mme idiọk udọn̄ọ ẹyenyụn̄ ẹdu ke nsio-nsio ebiet” (Luke 21:11)
Ke iduọk isua 1990, anaedi miliọn owo 30 ẹyekpan̄a ẹto udọn̄ọ akpaikpai ikọn̄. Etetịm edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ ibọk ndimụm n̄kpri unam oro ẹsuande udọn̄ọ. Utoenyịn, udọn̄ọ efen emi akamade n̄kpa, esimụm ọtọn̄ọde ke owo miliọn 300 esịm miliọn 500 kpukpru isua onyụn̄ owot n̄kpọ nte owo miliọn 2. Etisịm utịt isua duop emi, ẹdori enyịn AIDS ndiwot owo miliọn 1.8 ke isua. State of the World 1996 ọdọhọ ete: “Ubonowo mfịn ẹnyene akakan udọn̄ọ oro ebede owo.”
“Ẹyenyụn̄ ẹkwọrọ gospel Ubọn̄ Abasi emi ke ofụri ekondo.” (Matthew 24:14)
Ke 1997, Mme Ntiense Jehovah ẹma ẹbiat se ikande biliọn hour kiet ke ndikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi. Se iwakde ikan Mme Ntiense miliọn ition ẹsimen etop emi ẹbịne mme owo ke idụt 232 kpukpru ini.
[Mme Ebiet Ẹdade N̄kpọ Ẹto]
FAO photo/B. Imevbore
U.S. Coast Guard photo
[Ndise ke page 4, 5]
Mme Christian ẹma ẹfen̄e ẹkpọn̄ Jerusalem koro mmọ ẹkedude ke edidemede ke n̄kan̄ eke spirit