Bethel—Obio Eti ye Idiọk

NDUSỤK obio ẹsiwọrọ eti etop—m̀mê idiọk etop—ke ntak mme n̄kpọntịbe oro ẹdade itie do. Nte ededi, Bethel edi esen esen koro ẹkediọn̄ọde enye kaban̄a eti ye idiọk. Ete-ekpụk oro Jacob okokot obio oro Bethel, emi ọwọrọde “Ufọk Abasi.” Edi ediwak tọsịn isua ke ukperedem, prọfet Hosea okokot obio oro “Ufọk Mfiomo.” Obio emi akasan̄a didie okpụhọde oto ke eti akabade idiọk? Ndien nso ke nnyịn ikeme ndikpep nto mbụk esie?

Ebuana Bethel ye ikọt Abasi ọkọtọn̄ọ ke 1943 M.E.N. ke ini Abraham okosụk odude ke uwem. Ke ini oro, ẹkediọn̄ọ obio oro nte Luz, ata akpa enyịn̄ Canaan esie. Enye okodu ke idụt etiede obot obot, emi odude n̄kpọ nte kilomita 17 ke edem edere Jerusalem. Kere ban̄a Abraham ye Lot eyen eyeneka esie nte ẹdade ke eti itie emi okon̄de ke ikpọ obot oro ẹdude ẹkanade Bethel ẹse eti unaisọn̄ usụk usụk Itịghede Jordan. Ye mbufiọk, Abraham ama odụri ntịn̄enyịn Lot owụt mfịna oro odude ke edinyene mbiet oro ekemde nnọ ikpọ otuerọn̄ mmọ ete: “Mbọk, kûyak utọk odu ke ufọt mi ye afo, ye ke ufọt mme ekpeme ufene mi ye mme ekpeme ufene fo; koro nnyịn idide nditọ ete kiet. Nte ofụri isọn̄ inaha fi ke iso? Dianade ye ami, mbọk; afo ama aka ke ubọk ufien, ndien nyaka ke ubọk nnasia; edi afo ama aka nnasia, ndien nyaka ufien.”—Genesis 13:3-11.

Abraham ikọsọn̄ọke iyịre ke unen esie ndibem iso mmek. Utu ke oro, enye ama ayak owo oro ekpride akan emek itie oro ọfọnde akan. Nnyịn imekeme ndikpebe eti edu Abraham. Nnyịn imekeme ndibiere mme mfịna oro ẹdemerede utọk ebe ke ndinam usio-ukot ke nditịn̄ ikọ sụn̄sụn̄ nnyụn̄ nnam n̄kpọ ye unana ibụk.—Rome 12:18.

Ediwak isua ke ukperedem ke ini Jacob, eyeyen Abraham akadan̄de ke Luz, enye ama enyene utịbe utịbe ndap. Enye ama okụt “udịghi ukot eke adade ke isọn̄, ibuot esie onyụn̄ esịm ke enyọn̄; ndien, sese mme angel Abasi ke ẹdọk ẹnyụn̄ ẹsụhọde ke esịt. Ndien, sese, Jehovah adada ke enyọn̄.” (Genesis 28:11-19; men John 1:51 domo.) Ndap oro ama enen̄ede enyene se ọwọrọde. Mme angel oro Jacob okokụtde ẹdinam n̄kpọ ẹnọ enye ke ndisu un̄wọn̄ọ oro Abasi akanamde ọnọ enye kaban̄a mfri. N̄kokon̄ idaha Jehovah ke enyọn̄ eberi oro okowụt ete ke enye ayada mme angel oro usụn̄ ke utom emi.

Nsọn̄ọ emi kaban̄a edinyene ibetedem Abasi ama otụk Jacob ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ. Ke ama akadaba ndap oro ama onyụn̄ edemede, enye ama okot ebiet oro Bethel, emi ọwọrọde “Ufọk Abasi,” onyụn̄ ọn̄wọn̄ọ ọnọ Jehovah ete: “Nyosio ubak kiet ke itie duop kpukpru se afo edinọde mi, nda ntomo fi.”a (Genesis 28:20-22) Ke ọfiọkde ete ke kpukpru n̄kpọ oro enye ekenyenede ẹketo Abasi, enye ama enyene udọn̄ ndifiak nyak udeme oro okponde nnọ nte idiọn̄ọ esịtekọm esie.

Mme Christian mfịn ẹnyene n̄ko mme angel ẹmi ẹnamde n̄kpọ ke ufọn mmọ. (Psalm 91:11; Mme Hebrew 1:14) Mmọ n̄ko ẹkeme ndiwụt esịtekọm kaban̄a kpukpru edidiọn̄ mmọ ebe ke ndinam ‘ediwak n̄kpọ ẹbe ẹsịm Abasi ye ediwak ekọm.’—2 Corinth 9:11, 12.

Nte ini akakade, mme andito ubon Jacob ẹma ẹkabade ẹdi idụt. Joshua adausụn̄ mmọ ama akan okpono ndem edidem Bethel ke ntọn̄ọ edikan oro enye akakande Canaan. (Joshua 12:16) Ke eyo mme Ebiereikpe, prọfet an̄wan oro Deborah okodụn̄ ekpere Bethel onyụn̄ etịn̄ ikọ Jehovah ọnọ mbon oro. Samuel n̄ko ama esika Bethel kpukpru ini nte enye ekekpede ikpe ọnọ idụt Israel.—Judges 4:4, 5; 1 Samuel 7:15, 16.

Bethel Akabade Iwụk Ebiet Nsọn̄ibuot

Edi ebuana oro Bethel ekenyenede ye edisana utuakibuot ama etre ke ẹma ẹkebahade Obio Ubọn̄ oro ke 997 M.E.N. Edidem Jeroboam ama anam Bethel edi iwụk ebiet utuakibuot nnọ edisọi mbiet, edisọi mbiet oro ẹkekerede nte adade ke ibuot Jehovah. (1 Ndidem 12:25-29) Ntak edi oro, ke ini eketịn̄de prọfesi aban̄a nsobo Bethel, Hosea eketịn̄de aban̄a enye nte “Beth-aven,” emi ọwọrọde “Ufọk Mfiomo.”—Hosea 10:5, 8.

Okposụkedi Bethel akakabarede edi itie mfiomo eke spirit, mme n̄kpọntịbe oro ẹnyenede ebuana ye enye ẹka iso ndinọ mme akpan ukpepn̄kpọ. (Rome 15:4) Utọ ukpepn̄kpọ oro kiet aban̄a prọfet kiet emi owo mîsiakke enyịn̄ oro ẹkedọn̄de oto Judah aka Bethel ekebem iso etịn̄ edisobo mme itieuwa ye mme oku esie. Jehovah ama ọdọhọ enye n̄ko afiak ọnyọn̄ Judah—oro okodude ibat ibat kilomita ke n̄kan̄ edem usụk—okûdia udia okûnyụn̄ ọn̄wọn̄ n̄kpọ. Prọfet oro ama etịn̄ prọfesi uko uko ke iso Jeroboam, edidem Israel, atan̄ade isụn̄i odori itieuwa Bethel. Edi ekem enye ama ọsọn̄ ibuot ye Abasi ke ndidia udia ke ufọk akani prọfet kiet ke Bethel. Ntak-a? Akani prọfet oro ke nsu ọkọdọhọ ete ke angel Jehovah ọkọdọhọ imọ iwụt ekemmọ prọfet mfọnido. Nsọn̄ibuot prọfet okotode Judah do ama ada okosụn̄ọ ke n̄kpa esie.—1 Ndidem 13:1-25.

Edieke ekemmọ andinịm ke akpanikọ ọnọde ekikere ete nnyịn inam n̄kpọ oro etiede eyịghe eyịghe, nnyịn ikpanam didie? Ti ete ke idem item oro ẹnọde ye eti uduak ekeme ndinọ unan edieke enye akwan̄ade. (Men Matthew 16:21-23 domo.) Ebede ke ndiyom ndausụn̄ otode Jehovah ke akam ye edikpep Ikọ esie, nnyịn iyefep akama-mmọn̄eyet ndudue eke prọfet oro owo mîsiakke enyịn̄ mi.—Mme N̄ke 19:21; 1 John 4:1.

N̄kpọ nte isua 150 ke ukperedem, prọfet Amos n̄ko ama anam isan̄ aka edem edere ndiketịn̄ prọfesi mban̄a Bethel. Amos ama ọsọn̄ọ okụt ndudue ọnọ ọsọn̄ido otuowo esie, esịnede oku Amaziah, emi ke n̄kohodeidem ọkọdọhọde Amos ete ‘efehe aka ke isọn̄ Judah.’ Edi Amos ama asian Amaziah uko uko aban̄a mme afanikọn̄ oro ẹdisịmde ofụri ufọk oku oro. (Amos 5:4-6; 7:10-17) Uwụtn̄kpọ esie eti nnyịn ete ke Jehovah ekeme ndinam mme osụhọde idem asan̄autom esie ẹnyene uko.—1 Corinth 1:26, 27.

Ke akpatre, anam-akpanikọ Edidem Josiah eke Judah ama owụri ‘itieuwa oro okodude ke Bethel, ọfọp edikon̄ ebiet oro, anuak enye emem, onyụn̄ ọfọp eto-n̄kpe.’ (2 Ndidem 23:15, 16) Mbiowo mfịn ẹkeme ndikpebe eti uwụtn̄kpọ esie ke ndinam item Abasi ifịk ifịk ye ke ndida usụn̄ ke ndinịm esop asana.

Ke in̄wan̄în̄wan̄ usụn̄ mme n̄kpọntịbe ẹmi ke mbụk Bethel ẹwụt mme utịp edinen ido ye idiọkido, eke edikop item ye eke edisọn̄ ibuot ye Jehovah. Ediwak isua ke mbemiso, Moses ama enịm idụt Israel edimek emi ke iso: “Mmada uwem, ye nti n̄kpọ, ye n̄kpa, ye idiọk, nnịm fi ke iso mfịn emi.” (Deuteronomy 30:15, 16) Nditie n̄kere mbụk Bethel eyesịn udọn̄ ọnọ nnyịn ndinam ẹbat nnyịn ẹdian ye “Ufọk Abasi,” kpa ebiet utuakibuot akpanikọ, utu ke ndidi se ẹbatde ẹdian ye “Ufọk Mfiomo.”

[Mme Ikọ idakisọn̄]

[Ndise ke page 23]

N̄wụre ke ebiet Bethel okodude, emi Jeroboam okowụkde utuakibuot nnọ eyenenan̄