Shunem—Ẹdiọn̄ọ ke Ima ye Afai

OBIO Shunem odu ke usụk usụk Galilee, ke n̄kan̄ utịt utịt edem usiahautịn unaisọn̄ Jezreel. Ekpri obio emi ama okụt iba ke otu ikpọ ekọn̄ eke mbụk Bible, edi enye n̄ko ekedi ọwọrọetop obio emana ọnọ iban iba ẹdide uwụtn̄kpọ ima nsọn̄ọnda.

Obot ẹkerede ke edi Moreh okodu ke edem Shunem, ke ini Obot Gilboa oro okoyomde usụn̄ ke kilomita itiaita, okodude ke edem unaisọn̄ n̄kan̄ eken. Ke ufọt n̄kpri obot iba oro, eti isọn̄ oro mmọn̄ awakde ama odu—kiet ke otu ikpehe oro on̄wụmde mbun̄wụm akan ke ofụri Israel.

Eti isọn̄ obio-in̄wan̄ emi ke n̄kann̄kụk Shunem etịm itie ọnọ ata inem inem mbụk ima oro akanam ẹbụkde—Ikwọ Solomon. Ikwọ emi etịn̄ ọnọ nnyịn aban̄a ediye n̄kaiferi idụt oro ekemekde ndidọ ekpemerọn̄ nsan̄a esie utu ke ndibọ enọ Edidem Solomon ndikabade ndi kiet ke otu ibanndọ esie. Solomon ama ada ofụri ọniọn̄ ye inyene esie anam n̄kpọ ndinyene esịt esie. Ndien ndien, enye ama otoro enye ete: “Anie owo edi emi esierede nte eyo, ediye nte ọfiọn̄, edisem nte utịn?” Ndien enye ama ọn̄wọn̄ọ ndida kpukpru n̄kpọmbana gold oro enye ekemede ndikere mban̄a mbana enye idem.—Ikwọ Solomon 1:11; 6:10.

Man anam enye atabi uwem ufọk ubọn̄ ese, Solomon ama anam eyenan̄wan emi asan̄a ye enye nte kiet ke otu ikọt esie aka Jerusalem, ke idak ukpeme mfọnn̄kan mbonekọn̄ esie 60. (Ikwọ Solomon 3:6-11) Enye ama anam eyenan̄wan emi odụn̄ ke okụre ubọn̄ esie, okụre oro ekeyede tutu ke ini ọbọn̄ an̄wan Sheba okokụtde, “idem akpa enye.”—1 Ndidem 10:4, 5.

Edi eyenan̄wan Shunem oro ama ọsọn̄ọ eyịre ye akparawa ekpemerọn̄ oro. Enye ọkọdọhọ ete: “Nte apple ke otu eto akai, kpa ntre ke ama mi etie.” (Ikwọ Solomon 2:3) Yak Solomon adara ye tọsịn in̄wan̄esa esie. In̄wan̄esa kiet—ọtọkiet ye owo ima esie—ama ekem ye eyenan̄wan oro. Ima esie ikemeke ndisehede.—Ikwọ Solomon 8:11, 12.

Ediye n̄wan efen ama odụn̄ ke Shunem. Nnyịn ifiọkke n̄kpọ ndomokiet iban̄a nte enye eketiede ke ikpọkidem, edi enye ke akpanikọ ama eye ke esịt. Bible ọdọhọ ete ke enye ‘ama ada ofụri ekikere ekere’—m̀mê ama esịn ekese ukeme—man ọnọ prọfet Elisha udia kpukpru ini ye itieidụn̄.—2 Ndidem 4:8-13.

Nnyịn imekeme ndikụt Elisha ọnyọn̄de edi ye inemesịt ke ama akasan̄a anyan, mba mba isan̄, edidụk ekpri ubet enyọn̄ oro enye ye ebe esie ẹketịmde ẹnọ enye. Enyene ndidi enye ama esika ufọk mmọ ndien ndien, sia utom esie ekebịghide ke isua 60. Ntak emi n̄wan Shunem emi ekeyịrede ete Elisha odu ke ufọk mmọ kpukpru ini oro enye asan̄ade do ebe? Koro enye akadade utom Elisha ke akpan n̄kpọ. Osụhọdeidem, awa-idem prọfet emi akanam n̄kpọ nte ubieresịt idụt oro, etide ndidem, mme oku, ye mbio obio aban̄a utom mmọ ndinam n̄kpọ Jehovah.

Nte eyịghe mîdụhe n̄wan Shunem oro ekedi kiet ke otu mme owo oro Jesus ekenyenede ke ekikere ke ini enye ọkọdọhọde ete: “Owo eke enyịmede prọfet ke enyịn̄ prọfet ọyọbọ utịp prọfet.” (Matthew 10:41) Jehovah ama ọnọ abak-Abasi an̄wan emi san̄asan̄a utịp. Okposụkedi enye ekedide ada ke ediwak isua, enye ama aman eyeneren. Ediwak isua ke ukperedem ẹma ẹnọ enye n̄ko un̄wam Abasi ke ini akan̄ isua itiaba okosobode idụt oro. Mbụk oro otụkde owo esịt mi eti nnyịn ete ke Ete nnyịn eke heaven iditreke-tre ndikụt mfọnido oro nnyịn iwụtde mme asan̄autom Abasi.—2 Ndidem 4:13-37; 8:1-6; Mme Hebrew 6:10.

Ekọn̄ Iba Ẹkenyenede Ukpụhọde

Okposụkedi ẹtide Shunem nte obio mme anam-akpanikọ iban iba oro, enye n̄ko ama okụt ekọn̄ iba oro ẹkekpụhọrede mbụk nditọ Israel. Eti an̄waekọn̄ ama odu ke mbọhọ oro—unaisọn̄ ke ufọt obot Moreh ye Gilboa. Mme etubom ekọn̄ ke mme ini Bible ẹkesinam nna ke ebiet oro mmọn̄ awakde, obot emi ọnọde ukpeme, ndien, ke ẹkemede, n̄kokon̄ itie oro asakde iso ese nsasat unaisọn̄ emi enyenede ukpọk ufan̄ oro okponde ekem ndinam udịmekọn̄, mme enan̄-mbakara, ye mme chariot ẹtịm idem. Shunem ye Gilboa ẹma ẹnam ẹnyene utọ itie oro.

Ke eyo mme ebiereikpe, udịmekọn̄ esịnede owo 135,000 ẹtode Midian, Amalek, ye mbon eken ẹma ẹnam nna ke unaisọn̄ okodude ke nsakiso Moreh. Mme camel mmọ ẹma “ẹnana ibat, nte ntan ke mbeninyan̄ ke uwak.” (Judges 7:12) Nditọ Israel ke idak ndausụn̄ Ebiereikpe Gideon, oro ekenyenede mbonekọn̄ 32,000 kpọt, ẹkedu ke nsakiso mmọ ke unaisọn̄ oro, ke n̄kan̄ obube mmọn̄ Harod ke unaisọn̄ Obot Gilboa.

Ke mme usen oro ẹkebemde ekọn̄ iso, n̄kan̄ kiet kiet ẹma ẹdomo ndinam idem emem n̄kan̄ eken. Akwa otu udịmekọn̄ ẹmi ẹsakde nsahi, mme camel ekọn̄, mme chariot, ye mme enan̄-mbakara ẹkeme ndinam mbonekọn̄ ẹmi ẹsan̄ade ke ikpat ẹkop ndịk. Nte eyịghe mîdụhe, mbon Midian—emi ẹma ẹkedodu ke itie mbemiso nditọ Israel ẹsopde idem—ẹkedi ndise oro akamade ndịghe. Ke ini Gideon okobụpde, “Anie odu do emi okopde ndịk onyụn̄ enyekde idem?” mbahade iba ke itie ita ke otu udịmekọn̄ esie ẹma ẹnọ ibọrọ ke ndikpọn̄ an̄waekọn̄.—Judges 7:1-3, NW.

Owo 10,000 kpọt ke otu udịmekọn̄ nditọ Israel ẹkeda idahaemi ẹse udịmekọn̄ mme asua edide owo 135,000 ke unaisọn̄ n̄kan̄ eken, ndien ikebịghike Jehovah ama osụhọde ibat mbonekọn̄ nditọ Israel ekesịm n̄kpasịp owo 300. Ke etienede ido nditọ Israel, ẹma ẹbahade ekpri otu emi ẹsịn ke otu ita. Ke ekịm, mmọ ẹma ẹsuana ẹnyụn̄ ẹda itie mmọ ke n̄kan̄ mbita ke nnaekọn̄ mme asua. Ndien ke ewụhọ Gideon, owo 300 oro ẹma ẹnuak mme aban̄ oro ẹkekwide mme nsaran̄ikan̄ mmọ, ẹmenede mme nsaran̄ikan̄ oro ke enyọn̄, ndien ẹfiori ẹte, “Ofụt Jehovah ye eke Gideon”! Mmọ ẹma ẹfụri obukpon̄ mmọ ẹnyụn̄ ẹka iso ẹfụri. Ke ekịm oro, eketie mbuaha otu mbonekọn̄ oro ẹkedịghede do nte ke udịm esịnede owo 300 ke ẹkebịne mmimọ. Jehovah ama esịn kpukpru owo ẹda ofụt ẹn̄wana ye mbọhọidụn̄ mmọ, ndien “ofụri nna etịbi itọk, ẹnyụn̄ ẹsion̄o n̄kpo, ẹnyụn̄ ẹfen̄e.”—Judges 7:15-22; 8:10.

Ọyọhọ ekọn̄ iba akada itie ekpere Shunem ke eyo Edidem Saul. Bible obụk ete ke ‘mme Philistine ẹma ẹbono ẹdi ndinam nnaekọn̄ ke Shunem: Saul onyụn̄ obon ofụri Israel ọtọkiet, mmọ ẹnyụn̄ ẹnam nnaekọn̄ ke Gilboa,’ kpa nte udịmekọn̄ Gideon ẹkenamde ke mme isua oro ẹkebemde iso. Edi Saul, ke mîbietke Gideon, ekenyene esisịt mbuọtidem ke Jehovah, emekde ndisobo ye obụpekpo ke En-dor. Ke ini enye okokụtde nnaekọn̄ mme Philistine, “enye edịghe, nsia onyụn̄ oyomo enye etieti.” Ke ekọn̄ oro eketienede, nditọ Israel ẹma ẹfen̄e ndien ẹma ẹkan mmọ akwa edikan. Saul ye Jonathan ẹma ẹduọk uwem mmọ.—1 Samuel 28:4-7; 31:1-6.

Ntre ke akasan̄a tutu ẹkabade ẹdiọn̄ọ mbụk Shunem ke ima ye afai, mbuọtidem ke Jehovah ye ibetedem ke mme demon. Ke unaisọn̄ emi, iban iba ẹma ẹnyene iwụk ke ndiwụt ima ye ntatubọk, ndien mme adausụn̄ iba ke Israel ẹma ẹn̄wana ekọn̄ ẹkenyenede ukpụhọde. Ofụri uwụtn̄kpọ inan̄ ẹmi ẹwụt ufọn ediberi edem ke Jehovah, emi akananam mîkpụho ndinọ mbon oro ẹnamde n̄kpọ esie utịp.

[Ndise ke page 31]

Obio-in̄wan̄ Sulam eke eyomfịn ke itie oro Shunem eset okodude, ye Moreh ke edem edem

[Ebiet Ẹdade N̄kpọ Ẹto]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.