Nyan̄a Uwem Eyen Fo!

MICHAEL ye Alphina ẹdụn̄ ke itịghede obio-in̄wan̄ kiet ke mme awawa obot KwaZulu-Natal, South Africa. Mmọ ẹsobo ediwak n̄kpọ-ata ke ndibọk nditọ itiaba. Ye ọyọhọ ibetedem emi n̄wan esie ọnọde, Michael ama anam ukeme esie ndinam ewụhọ oro Bible ọnọde mme ete: “Ẹkama [nditọ mbufo] ke ntụnọ ye item Ọbọn̄.” (Ephesus 6:4) Edi mme mfịna ẹsidemede ke ndusụk ini.

Ke uwụtn̄kpọ, edi ọsọ n̄kpọ nditọiren Africa ẹdide mme ekpeme enan̄ nditọ otu enan̄ ubon mmọ ndọn̄ kiet man ẹnen̄ede ẹnyene ini ẹbre mbre ọtọkiet. Ndusụk ini mmọ ẹsinam ibak ẹnyụn̄ ẹtịn̄ ẹban̄a mme n̄kpọ oro mmọ mîkpetịn̄ke. Ke ini nditọiren Michael ẹkesiwọrọde ẹka ndikpeme otu enan̄ ubon, enye ama esinen̄ede odụri mmọ utọn̄ ete ẹkûdụk ndụk ye ndusụk nditọwọn̄. (James 4:4) Edi, ke ọnyọn̄de utom edi ufọk, enye ndusụk ini ama esikụt mmọ ẹnamde ntre. Ke ntak oro, enye ekesinyene nditụnọ mmọ.—Mme N̄ke 23:13, 14.

Ndi afo ekere ke Michael ama etie ukpan ukpan akaha ye nditọ esie? Ndusụk owo ẹkeme ndikere ntre, edi Jesus Christ ọkọdọhọ ete ke “ubọkutom Eti Ibuot ẹwụt ẹte Eti Ibuot enen.” (Matthew 11:19) Michael ye Alphina ẹma ẹnam ima ima idaha odu ke ufọk mmọ, ẹdade ini ndidu ye nditọ mmọ ẹnyụn̄ ẹkpepde mmọ mme mbụk ye akpanikọ Bible.

Michael ye Alphina ẹnyene nditọiban inan̄—Thembekile, Siphiwe, Tholakele, ye Thembekani. Kpukpru mmọ ẹdi mme ọkwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi uyọhọ ini. Iba ke otu nditọiren esie ẹnam utom nte mme esenyịn ẹtiede ibuot ke esop Mme Ntiense Jehovah. Ọyọhọ eyeneren mmọ ita, emi n̄wan esie n̄ko edide ọkwọrọikọ uyọhọ ini, anam utom nte asan̄autom unamutom.

Ediwak Christian ete ye eka ẹmi ẹnyenede ikpọ ubon ẹbọ edidiọn̄ edide edikụt unen ke ndibọk nditọ mmọ. Nte ededi, ndusụk nditọ ẹmi ẹbọde eti ukpep ẹto mme ete ye eka ẹkpọn̄ akpanikọ. Nte eyịghe mîdụhe, mme ete ye eka mmọ ẹnyene uwụtn̄kpọ Jesus aban̄ade idiọk udọ ke ekikere ẹnyụn̄ ẹdori enyịn nte ke eyen mmimọ eren m̀mê n̄wan ayakabade esịt onyụn̄ enyene edinyan̄a ke akpatre.—Luke 15:21-24.

Ke mfụhọ, nte ededi, ererimbot esibọ ndusụk mme ete ye eka ẹdide Christian kpukpru nditọ mmọ. Emi enen̄ede edi n̄kpọ oro akamade editịmede esịt ke ndusụk ikpehe Africa emi etiede nte nditọ ẹsinam ọfọn ke ini mmọ mîsịmke mme isua uyen. Ekem, ke ini nsehe uyen, oburobụt usụn̄ ererimbot Satan atap mmọ ada. (1 John 5:19) Nte utịp, ediwak ete idotke ndinam utom nte mbiowo ke esop. (1 Timothy 3:1, 4, 5) Nte an̄wan̄ade, ete edide Christian ekpenyene ndise edinyan̄a mbonufọk esie nte ata akpan n̄kpọ. Ntre, nso ke mme ete ye eka ẹkeme ndinam man ẹnyan̄a uwem nditọ mmọ?

Di N̄kpet N̄kpet Ufan

Jesus ikedịghe sụk mfọnmma owo edi n̄ko ama etịm ọfọn akan owo efen ekededi ke ifiọk ye mbufiọk. Kpa ye oro, enye ama anam n̄kpọ ye mme anana mfọnmma mbet esie nte n̄kpet n̄kpet ufan esie. (John 15:15) Ntak edi oro ọkọdọn̄de mmọ ndidu ye enye ẹkenyụn̄ ẹnamde n̄kọri ke ini enye okodude. (John 1:14, 16, 39-42; 21:7, 15-17) Mme ete ye eka ẹkeme ndikpep n̄kpọ nto emi. Ukem nte n̄kpri eto ẹmi ikọn̄ mmọ ẹtarade man ẹbọ ufiop ẹto un̄wana utịn, nditọ ẹkọri ke ini ima ima, ufan ufan idaha odude ke ufọk.

Mme ete ye eka, nte nditọ mbufo ẹsidu ke ifụre ndidi mbịne mbufo nditịn̄ kpukpru n̄kpọ oro ẹtịmerede mmọ ekikere? Nte mbufo ẹmesikpan̄ utọn̄ ẹnọ mmọ? Mbemiso mbufo ẹsịmde ubiere, nte mbufo ẹmesinam mmọ ẹtịn̄ mme ekikere mmọ ye nte etiede mmọ ke idem man ẹnen̄ede ẹdiọn̄ọ se idude? Nte mbufo ke ime ẹmesin̄wam mmọ ndikụt mme ibọrọ nnọ ndusụk mbụme ebe ke ndinam ndụn̄ọde ye mmọ ke mme n̄wed Bible?

Ekaeyen kiet otode South Africa anam an̄wan̄a ete: “Ọtọn̄ọde ke akpa usen emi eyenan̄wan nnyịn ọkọtọn̄ọde ufọkn̄wed, nnyịn ima isịn udọn̄ inọ enye nditịn̄ se itịbede ke usen ke usen. Ke uwụtn̄kpọ, mmesibụp nte: ‘Afo okodu ye anie ke ini mbre udia? Tịn̄ n̄kpọ ban̄a obufa andikpep mbufo ise nọ mi. Enye etie didie? Nso ke ẹduak ndinam urua emi?’ Inikiet, eyenan̄wan nnyịn ama ọnyọn̄ edi ufọk onyụn̄ editịn̄ ete ke andikpep Ikọmbakara ọmọn̄ ada otu nditọ ufọkn̄wed aka man ẹkese senima oro mmọ ẹdiwetde n̄kpọ ẹban̄a. Owo ikọfiọkke ibuotikọ ndise oro. Ke inamde ndụn̄ọde, nnyịn ima idifiọk ite ke idifọnke Christian ese enye. Nnyịn ima ineme enye nte ubon. Ke ndan̄nsiere eyenan̄wan nnyịn ama aka ebịne andikpep, akanam an̄wan̄a ete ke imọ idisehe ndise oro, sia mme eduuwem oro enye ediwụtde mîdidụhe ke n̄kemuyo ye se enye enịmde ke akpanikọ nte Christian. Andikpep oro ama ekere aban̄a n̄kpọ emi ndien ekem ọkọm eyenan̄wan nnyịn, ọdọhọde ete ke imọ ididaha otu nditọ ufọkn̄wed oro ika ẹkese n̄kpọ oro imọ idituade n̄kpọfiọk.” Ima ima udọn̄ oro ete ye eka ẹmi ẹkade iso ẹwụt ke edinyan̄a eyenan̄wan mmọ ama osion̄o eti mfri. Enye enyene inem inem, in̄wan̄în̄wan̄ edu onyụn̄ anam utom idahaemi nte anamutom unyịmesịt ke n̄kọk itieutom Watch Tower Bible and Tract Society eke South Africa.

Jesus ama enịm mfọnn̄kan uwụtn̄kpọ ke ndinam n̄kpọ ye nditọ mbon en̄wen. Enye ama esisan̄a ye mmọ. (Mark 10:13-16) Mme ete ye eka ẹkpekop inemesịt didie ntem ndinam n̄kpọ ọtọkiet ye nditọ mmọ! Ke ndusụk ikpehe Africa, ete esikop bụt ndiyak ẹkụt enye ebrede bọl m̀mê mme mbre efen ye nditọiren esie. Edi ete emi edide Christian ikpedehede ikere ite ke imọ imedi n̄kpọ ikan ndidi se ẹkụtde imọ inamde n̄kpọ ye nditọ imọ. N̄kpri owo ẹyom mme ete ye eka oro ẹbiatde ini ndidu ye mmọ. Emi anam edi mmemmem n̄kpọ ọnọ nditọ nditịn̄ se ifịnade mmọ. Ke ini ẹfụmide utọ udọn̄ eke ntụk oro, nditọwọn̄ ẹkeme ndikop iyatesịt m̀mê ẹdụri idem ẹda, akpan akpan edieke ẹnọde mmọ edinen̄ede kpukpru ini.

Ke ewetde n̄wed ọnọ ẹsọk mbon Colossae aban̄a mme itie ebuana ke ubon, Paul ọkọdọhọ ete: “Mme ete, ẹkûfiomo nditọ mbufo, mbak esịt ediduọ mmọ.” (Colossae 3:21) Emi ekeme ndiwụt ete ke ndusụk ini ntụnọ oro mîdaha ukem ukem esiwak akaha ndien itie ufan ekpri akaha. Nditọwọn̄, esịnede mme uyen, ẹmi ẹmade ẹnyụn̄ ẹyomde ẹyetịm ẹnam n̄kpọ ẹban̄a ntụnọ oro ẹnọde.

Ima Abasi

Inyene oro ọsọn̄de urua akan emi mme ete ye eka ẹkemede ndikpọn̄ nnọ nditọ mmọ edi uwụtn̄kpọ oro mmọ ẹnịmde ke ndiwụt ima. Nditọ ẹyom ndikụt nnyụn̄ n̄kop nte mme ete ye eka mmọ ẹtịn̄de-tịn̄ ẹnyụn̄ ẹwụtde-wụt ata ima Abasi. Akparawa kiet emi anamde utom ke n̄kọk itieutom Watch Tower Bible and Tract Society eke South Africa anam an̄wan̄a ete: “Ke ini n̄kedide eyenọwọn̄, mma nsin̄wam ete mi ndinam mme n̄kpọ ke ufọk. Mma nsima ndin̄wam enye, koro Papa ama esinen̄ede ama ekpri se n̄kesinamde. Enye ama esida ini oro etịn̄ ekese n̄kpọ ọnọ mi aban̄a Jehovah. Ke uwụtn̄kpọ, mmeti Saturday kiet ke ini ikanamde utom ọkpọsọn̄ nditem mbiet ke an̄wa. Eyo ama ofiop etieti. Ibibiak ama asiaha Papa, ntre mma mfehe n̄kokoi akrasi mmọn̄ iba nnyụn̄ nsịn ice. Papa ama ọdọhọ ete: ‘Eyen mi, ndi afo omokụt nte Jehovah ọfiọkde n̄kpọ? Ice esifọfiọrọ ke mmọn̄. Edieke enye ekpeden̄de, kpukpru oduuwem n̄kpọ ke isọn̄ n̄kpọdiọhọ mmọn̄ ye obube mmọn̄ ẹkpekpan̄a. Utu ke oro, ice anam n̄kpọ nte bran̄kịn oro ofụkde n̄kpọ! Nte oro in̄wamke nnyịn ndifiọk Jehovah ọfọn akan?’a Ekem, ke ini ẹkekọbide mi ke ntak edimụm edida san̄asan̄a n̄kama, mma nnyene ini nditie n̄kere mme n̄kpọ. Ke n̄kopde mfụhọ okoneyo kiet ke ubet n̄kpọkọbi mi, mma nti mme ikọ Papa oro. Mmọ ẹkenyene ufọn didie ntem! Ami nyatuak ibuot nnọ Jehovah ke nsinsi ke n̄kemede.”

Ih, oyom nditọwọn̄ ẹkụt ima Abasi nte owụtde idem ke kpukpru n̄kpọ oro mme ete ye eka mmọ ẹnamde. Ẹkpenyene ndikụt ima ẹnyenede ẹnọ Abasi ye unyịme unyịme nsụkibuot nnọ enye akpan akpan nte odudu oro onụkde owo ndidu ke mme mbonoesop Christian, edibuana ke utom ukwọrọikọ, ye ke edikot ye edikpep Bible ke ubon. (1 Corinth 13:3) Ke edide akpan n̄kpọ akan, ima ẹnyenede ẹnọ Abasi ekpenyene ndiwụt idem ke mme akam ofụri esịt oro ubon ọbọn̄de. Nte edinọ nditọ utọ n̄kpọ akpa oro edide akpan n̄kpọ idịghe se ẹkpetịn̄de-tịn̄. Ntak edi oro ẹkenọde nditọ Israel ewụhọ ẹte: “Ma ndien Abasi fo ke ofụri esịt fo, ye ke ofụri ukpọn̄ fo, ye ke ofụri odudu fo. Ndien yak mme ikọ ẹmi ami ntemede fi mfịn emi, ẹdu fi ke esịt: nyụn̄ dọdiọn̄ siak mmọ nọ nditọ fo, nyụn̄ kama mmọ ke inua fo ke ini afo etiede ke ufọk fo, ye ini afo asan̄ade ke usụn̄, ye ke ini afo adahade ke enyọn̄.”—Deuteronomy 6:5-7; men Matthew 22:37-40 domo.

Akwa n̄kpọ oro ọbiọn̄ọde edima nnyụn̄ nsụk ibuot nnọ Abasi edi idaha idiọkn̄kpọ oro nnyịn ikadade imana. (Rome 5:12) Ke ntre, Bible n̄ko ọnọ ewụhọ ete: “Mbufo ẹmi ẹmade Jehovah, ẹsua idiọkido.” (Psalm 97:10) Ndiọi ekikere ẹsiwak ndida nsịm ndiọi edinam. Man ẹfep mmọ, ana eyen ọkọri akpan edu efen.

Mbak Abasi

Ima oro asan̄ade ye ukpono ukpono ndịk ediyat Jehovah esịt edi n̄kpọ ẹtịmde ẹma. Jesus Christ ke idemesie ama enịm mfọnmma uwụtn̄kpọ ọnọ nnyịn nte owo oro “uten̄e Jehovah” ekenemde enye esịt. (Isaiah 11:1-3) Utọ mbak oro edi akpan n̄kpọ ọnọ eyenọwọn̄ oro esịmde isua nsehe uyen onyụn̄ ọtọn̄ọde ndinyene ọkpọsọn̄ udọn̄ idan̄. Mbak Abasi ekeme ndin̄wam uyen ndibiọn̄ọ mme mfịghe ererimbot oro ẹkemede ndida n̄kesịm oburobụt ido. (Mme N̄ke 8:13) Ke ndusụk obio, mme ete ye eka ẹsifep ndikpep nditọ mmọ nte ẹkpenamde n̄kpọ ye mme idomo unam idan̄. Ke akpanikọ, ediwak owo ẹkere ke inenke ndineme mme n̄kpọ ẹmi. Edi nso isụn̄ọ ito mme ete ye eka ndifụmi ndinam oro?

Nta mbiaibọk usọbọ ita ẹmi ẹkerede Buga, Amoko, ye Ncayiyana ẹma ẹnam ndụn̄ọde ye n̄kaiferi 1,702 ye nditọiren 903 ẹtode obio-in̄wan̄ Transkei, South Africa. South African Medical Journal ama ọtọt ete ke “mbahade 76 eke ikie ke otu n̄kaiferi ye mbahade 90.1 eke ikie ke otu nditọiren ke ndụn̄ọde oro ẹma ẹnyenyene ebuana idan̄.” Ukem mbahade isua emana n̄kaiferi ekedi isua 15, ndien ẹkenyenyịk ediwak mmọ ndinam idan̄. Se ibede 250 ẹma ẹyomo idịbi inikiet m̀mê akande oro. Utịp efen ekedi n̄kọri ke mme udọn̄ọ ẹmende ẹto idan̄.

Nte an̄wan̄ade, ediwak ete ye eka ikwe ufọn edikpep nditọ mmọ nte ẹkpefepde idan̄ mbemiso ndọ. Utu ke oro, n̄wedmbụk oro ẹsiakde mi anam an̄wan̄a ete: “Unyene eyen ye edidi ekaeyen ẹdi edu iban oro ẹtịmde ẹma ke n̄kaowo obio-in̄wan̄ Transkei, ndien ẹsisọp ẹkụt emi ke idem n̄kaiferi ẹmi ẹwọrọde ẹdụk idaha akwa an̄wan obufa obufa.” Ẹnyene ukem mfịna oro ke mme ikpehe efen ke ererimbot.

Ediwak n̄kparawa owo ke Africa ke ẹkụt ndudue ẹnọ mme ete ye eka mmọ ke ntak ẹtrede ndin̄wam mmọ ẹdiọn̄ọ udọn̄ idan̄ mmọ. Ndusụk mme ete ye eka ẹdide Christian ẹkop bụt ẹkaha ndida n̄wed Uyen Fo—Ndibö se Itimde Ifön Ikan nto Enyeb nnam n̄kpọ. Ke page 20-23, enye anam an̄wan̄a nte ẹdade mme ndido idan̄ ẹnam n̄kpọ ke usụn̄ owụtde ukpono ye mme ukpụhọde oro ẹsidade itie ke ini owo ọkọride odụk idaha akwa owo.

Mme ete ye eka ẹdide Christian ẹmi ẹnemede se idide ekikere Abasi kaban̄a idan̄ ye nditọ mmọ ẹdot itoro. Mfọnn̄kan usụn̄ ndinam emi edi sụn̄sụn̄, nte ukeme eyenọwọn̄ ndidiọn̄ọ mme n̄kpọ ọkọride. Ọkọn̄ọde ke utọ n̄kpọ nte isua eyenọwọn̄, ekeme ndiyom mme ete ye eka ẹnam n̄kpọ nnennen ke ini ẹtịn̄de ẹban̄a ndido idem ye utom mmọ. Mîdịghe ntre, ekeme ndidi se ẹtịn̄de idin̄wan̄ake uyen oro mînyeneke ifiọk.—1 Corinth 14:8, 9.

Ete kiet otode South Africa oro enyenede nditọiban iba ye erenowo kiet anam an̄wan̄a ete: “Ediwak ini, mma nsinyene mme ifet ndineme mme n̄kpọ ẹban̄ade idan̄ emi oyomde ẹnen̄ede ẹwụt ukpeme idem ye nditọiban. Nte ededi, n̄wan mi ọkọnọ akpan ntịn̄enyịn ke nditọiban nnyịn, akamade n̄wed Uyen Fo—Ndibö se Itimde Ifön Ikan nto Enye. [Se page 26-31.] Ke ini eyeneren mi ekedide isua 12 ke emana, mma mbiere ndida enye n̄ka anyan isan̄ ke mme obot. Ke idaha oro, nnyịn ima ineme ọyọhọ ọyọhọ iban̄a nte idem eyeneren ọkọride ye san̄asan̄a uduak oro emi ke ukperedem ediyọhọde ke ndọ. Mma nneme n̄ko ye enye mban̄a ufọn oro odude ke ndifep esuene esuene ido ufiọn̄ọ ndido idan̄ n̄kop uyụhọ ye edinọ nditọiban ukpono ye uku—nte enye esinamde ye eka ye nditọeka esie iban.”

Mme Idara Idara Utịp

Ete ye eka oro ẹsụk ẹsiakde mi ẹma ẹnam utom ọkpọsọn̄ ẹnyụn̄ ẹkop inemesịt nte ke mmimọ imenyene nti utịp ke ndibọk nditọ mmimọ mbita. Kpukpru mmọ mbita idahaemi ẹdi ikpọ owo, ẹmi ẹdọde mme anam-akpanikọ Christian. Eyeneren mmọ ye mme ebe nditọ mmọ kpukpru ẹnam utom nte mbiowo ke esop Christian, ndien iba ke otu mme ọdọ ndọ oro ẹnam utom ukwọrọikọ uyọhọ ini ke ediwak isua.

Ih, mme ete ye eka oro ẹnamde utom ọkpọsọn̄ kaban̄a edinyan̄a mbonufọk mmọ ẹkeme ndinyene idara idara utịp nto nditọ mmọ ẹmi ẹmekde ndinam n̄kpọ mban̄a utọ item Bible oro, koro Mme N̄ke 23:24, 25 ọdọhọ ete: “Esịt eyenem ete eti eyen etieti. Esịt eyenem usọ ye uka.” Kere ban̄a akamba ubon oro ẹkesiakde ke ntọn̄ọ ibuotikọ emi. Alphina ọdọhọ ete: “Ke ini n̄kerede mban̄a n̄kọri eke spirit oro nditọ mi ẹnamde, esịt mi ọyọhọ ye idara.” Kpukpru mme ete ye eka ẹdide Christian ẹkpekam ẹnam utom ẹbịne idara idara utịp emi.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

[Ndise ke page 23]

Ete ekeme ndidiomi idaha oro odotde man anam mme akpan n̄kpọ eke uwem ẹn̄wan̄a