“Edisana Ekụra Trier”

TRIER, emi mbụk esie ebịghide afiak edem ekesịm isua 2,000, edi mbịghi-n̄kan obio ke Germany.a Ke ediwak isua ikie Trier ama enyene ntotụn̄ọ ebuana ye Ufọkabasi Catholic. Ke 1996 akwa ufọkederi ke Trier ama osio mbiet kiet owụt emi ẹkerede ke ekpere ndibịghi nte obio oro ke idemesie. Ẹkot enye Edisana Ekụra Trier.

Ekụra oro edi mita 1.57 ke uniọn̄ ye mita 1.09 ke ubom onyụn̄ enyene ibio ubọk. Ẹda mfriukịm ẹnam enye ndien, nte Hans-Joachim Kann etịn̄de ke n̄wed esie oro Wallfahrtsführer Trier und Umgebung (Ndausụn̄ ke Isan̄ Ido Ukpono Ndika Trier ye N̄kann̄kụk Esie), etie nte ẹkesịne enye nte ewụra. Ndusụk owo ẹnọ ekikere ẹte ke akpasarade usenọfiọn̄ ọfọn̄ oro—emi ẹma ẹkefiak ẹkịm ekese itie ẹnyụn̄ ẹda mme ọfọn̄ efen ẹkịm ẹdian ke ediwak isua ikie ẹmi ẹbede—ebịghi afiak edem ekesịm ọyọhọ isua ikie iba m̀mê idem akpa isua ikie E.N. Edieke oro enende, oro ayanam enye edi ọfọn̄ emi mbiet esie mîwakke, n̄kpọ emi ẹnịmde ke itie ubon n̄kpọeset oro omụmde owo udọn̄.

Nte ededi, ndusụk owo ẹdọhọ ẹte ke ọfọn̄ emi idịghe sụk enyeemi mbiet esie mîwakke edi n̄ko edi edisana—ntem ẹnọ enye enyịn̄ oro Edisana Ekụra. Emi edi sia enye mînyeneke ituak, ukem nte ọfọn̄ idakidem oro Jesus Christ ekesisịnede. (John 19:23, 24) Ndusụk owo ẹdọhọ ẹte ke “Edisana Ekụra” emi enen̄ede edi eke Messiah.

Owo ifiọkke nte ekụra emi akasan̄ade edisịm Trier. N̄wed kiet ọdọhọ ete ke “ọbọn̄an̄wan Helena, eka Akwa Constantine, ọkọnọ obio oro ekụra emi.” Kann etịn̄ ete ke akpa mbụk oro enyenede isọn̄ emi aban̄ade ọfọn̄ oro ndidu ke Trier ọkọtọn̄ọ ke 1196.

Ẹsiwụt ekụra oro, emi ẹnịmde ke akwa ufọkederi, ke nsio nsio ini ọtọn̄ọde ke ọyọhọ isua ikie 16. Ke uwụtn̄kpọ, ẹma ẹnam emi ke 1655, esisịt ini ke Ekọn̄ Isua Edịp ye Duop ama okokụre, emi akatakde Trier n̄kpọ etieti. Edinyam n̄kpọ editi isan̄ ido ukpono esisio ata ediwak okụk ke ini ke ini.

Isan̄ ido ukpono ita ndika n̄kese “Edisana Ekụra” ẹkedu ke isua ikie emi—ke 1933, 1959, ye 1996. Ke 1933 ẹkenọ ntọt ẹban̄a isan̄ ido ukpono ke ukem usen oro ẹkemekde Hitler nte andikara ke Ukara Germany. Kann owụt ete ke n̄kpọ iba ẹmi nditịbe ke ukem usenọfiọn̄ owụt idaha oro okodude akanade edika isan̄ ido ukpono oro. Mme udịmekọn̄ Nazi oro ẹkesịnede ọfọn̄ekọn̄ ẹma ẹda ke an̄wa akwa ufọkederi ndiwụt ukpono nnọ mme akaisan̄ ido ukpono oro. Owo miliọn iba ye ubak ẹkese ọfọn̄ oro isua oro.

Herbert, emi odụn̄de ke Trier ke ediwak isua, ama emen isan̄ ido ukpono eke 1959 odomo ye eke 1996. “Ke 1959 ẹma ẹyọhọ ke mme efak, ye mme efeurua oro ẹnyamde mme n̄kpọ editi ke ekperede ndidi ke kpukpru itụn̄ efak. Isua enyeemi ofụri edinam emi edi ata sụn̄sụn̄.” Ke akpanikọ, owo 700,000 kpọt ẹkese ọfọn̄ oro ke 1996, adade owo miliọn kiet ekpri akan ibat eke isua 1959.

Ntak Emi Mmọ Ẹkade Ẹkese Ọfọn̄ Oro?

Ufọkabasi ọsọn̄ọ etịn̄ ete ke owo ikpenyeneke ndida ọfọn̄ oro nte n̄kpọ oro anade ẹkpono. Ẹda ọfọn̄ emi mînyeneke ituak mi nte idiọn̄ọ edidianakiet eke ufọkabasi. Frankfurter Allgemeine Zeitung ọtọt ete ke ini ẹketọtde isan̄ ido ukpono, Bishop Spital ama ọdọhọ ete: “Mme esen esen idaha ke ererimbot nnyịn ẹnyịk nnyịn mme Christian ndinyene mme esen esen ibọrọ. Ana nnyịn in̄wana ye usua, ibak, ye afai oro ẹkade iso ndikọri.” Bishop oro ama anam an̄wan̄a ete ke ndika n̄kese ọfọn̄ oro eyeti owo aban̄a edidianakiet.

Edi ntak emi owo ekededi okpoyomde ndikụt “Edisana Ekụra” man eti edidianakiet eke ufọkabasi? Nso edieke ọfọn̄ oro akpabiarade m̀mê akpawahade m̀mê ẹkpewụtde ke enye edi abian̄a? Nte edidianakiet ufọkabasi okpodu ke itiendịk adan̄aoro? Nso kaban̄a mme owo oro mîkemeke ndinam isan̄ ido ukpono n̄ka Trier? Nte mmọ inyeneke udọn̄ iban̄a edidianakiet ke esịt ufọkabasi?

Edisana N̄wed Abasi itịn̄ke n̄kpọ ndomokiet ndiwụt nte ke mme akpa Christian ẹma ẹyom n̄kpọ man eti mmọ aban̄a ufọn ndinyene edidianakiet Christian. Ke akpanikọ, apostle Paul ama esịn udọn̄ ọnọ mme Christian ye mme ikọ ẹmi: “[Nnyịn] isasan̄a ke mbuọtidem idu uwem, isan̄ake ke edikụt ke enyịn.” (2 Corinth 5:7) Ntem ẹtịn̄ ẹban̄a edidianakiet oro mme ata Christian ẹnyenede nte ‘edidi kiet ke mbuọtidem.’—Ephesus 4:11-13.

[Mme Ikọ idakisọn̄]