Uwem Fo—Nso Idi Uduak Esie?

“Esịt mi onyụn̄ osụk ada mbufiọk eteme (mi) usụn̄ . . . tutu ndikụt se ifọnde ye nditọ owo . . . ke adan̄a ibat mme usen uwem mmọ.”—ECCLESIASTES 2:3.

1, 2. Ntak mîkwan̄ake owo ndinyene udọn̄ oro owụtde eti ibuot ke idemesie?

AFO emenyene udọn̄ ke idemfo, nte unyeneke? Oro edi ndammana n̄kpọ. Ntem nnyịn imesidia udia ke usen kiet kiet, ide idap ke ini nnyịn ikpade mba, inyụn̄ ima ndidu ye mme ufan ye mbonima. Ndusụk ini nnyịn imesibre mme mbre, iwọk ewọk, mîdịghe inam mme n̄kpọ en̄wen oro nnyịn imade, iwụtde udọn̄ oro adade ukem ukem ke idem nnyịn.

² Utọ udọn̄ idemowo oro odu ke n̄kemuyo ye se Abasi okonụkde Solomon ndiwet: “Baba n̄kpọ kiet ifọnke ye owo, ikan ndidia n̄kpọ, nnyụn̄ n̄n̄wọn̄, nnyụn̄ nnam ukpọn̄ esie adia se ifọnde ke utom esiemọ.” Ọkọn̄ọde ke ifiọk n̄kpọntịbe, Solomon ama adian do ete: “Ama edi emi n̄ko, ami mmokụt nte ke oto Abasi ke ubọk. Koro anie adia, anie onyụn̄ ọsọp ubọk akan mi?”—Ecclesiastes 2:24, 25.

3. Mme mbụme ewe oro ẹtịmerede mme owo ekikere ke ata ediwak owo ẹkụt ke owo ikemeke ndibọrọ?

³ Edi afo ọmọfiọk ete ke uwem akan edidia udia, edin̄wọn̄ n̄kpọ, edide idap, ye edinam ndusụk eti n̄kpọ. Nnyịn imesikop ubiak, inyene mme edikpu, ye mme editịmede esịt. Ndien esitie nte nnyịn imesinana ini ikaha nditie n̄kere se uwem nnyịn ọwọrọde. Nte oro idịghe ntre ye afo? Ke ama okokụt ntatara ifiọk ye mme usọ nnyịn, Vermont Royster, akani andiwet The Wall Street Journal, ama ewet ete: “Emi edi n̄kpọ oro edemerede udọn̄. Ke ndikere mban̄a owo ke idemesie, mme nnanenyịn esie, itie esie ke ekondo emi, nnyịn ika anyan esisịt ikan ini emi ini ọkọtọn̄ọde. Nnyịn isụk inyenyene mme mbụme iban̄a owo emi nnyịn idide ye ntak emi nnyịn idude ye ebiet emi nnyịn ikade.”

4. Ntak owo nnyịn kiet kiet okpoyomde ndikeme ndibọrọ mme mbụme ẹmi ẹbuanade nnyịn?

⁴ Didie ke afo ọkpọbọrọ mbụme ẹmi: Mmanie ke nnyịn idi? Ntak emi nnyịn idude mi? Ndien m̀mọ̀n̄ ke nnyịn ika? Ete Royster ama akpa ke July emi ekebede. Ndi afo emekere ke enye ama okụt mme ibọrọ oro ẹnọde uyụhọ adan̄aoro? Ke etịmde edi akpan n̄kpọ, Ndi usụn̄ odu emi afo ekemede ndinam ntre? Ndien didie ke emi ekeme ndin̄wam fi ndidara ata inem inem uwem oro etịmde enyene se ọwọrọde? Yak ise.

Akpan Ebiet Emi Ikike Otode

5. Ntak oyomde nnyịn ise Abasi ke ini nnyịn iyomde ikike ke mme mbụme ẹban̄ade se uwem ọwọrọde?

⁵ Edieke nnyịn ikpoyomde uduak uwem nnyịn ke idem nnyịn, ekeme ndidi nnyịn ikpokụt esisịt unen mîdịghe ikpekwe unen ndomokiet, nte edide ye ata ediwak iren ye iban, idem mbon oro ẹnen̄erede ẹkpep n̄wed ẹnyụn̄ ẹnyenede ifiọk n̄kpọntịbe. Edi owo ikpọn̄ke nnyịn ke idem nnyịn. Andibot nnyịn ọmọnọ un̄wam. Ke ini ekerede aban̄a oro, nte enye idịghe akakan Ebiet emi ikike ye ọniọn̄ ẹtode, odude “ke nsinsi-nsinsi” onyụn̄ enyenede ọyọhọ ifiọk aban̄a ekondo ye mbụkeset? (Psalm 90:1, 2) Enye okobot mme owo omonyụn̄ okụt ofụri ifiọk owo, ntre enye edi Owo emi nnyịn ikpesede kaban̄a ikike, idịghe mme anana mfọnmma owo, ẹmi ẹnyenede esisịt ifiọk ye ekikere.—Psalm 14:1-3; Rome 3:10-12.

6. (a) Didie ke Andibot ọnọ ikike oro ẹyomde? (b) Didie ke Solomon abuana?

⁶ Ke adan̄aemi nnyịn mîkemeke ndidori enyịn Andibot nditịn̄ ediyarade aban̄ade se uwem ọwọrọde nnọ nnyịn ọkpọkpọ, enye ọmọnọ ebiet emi ikike otode—kpa Ikọ esie eke odudu spirit. (Psalm 32:8; 111:10) N̄wed Ecclesiastes enyene ufọn ke afan̄ emi akpan akpan. Abasi ama ọnọ andiwet enye odudu spirit, tutu “ifiọk Solomon onyụn̄ awak akan ifiọk kpukpru nditọ edem usiaha-utịn.” (1 Ndidem 3:6-12; 4:30-34) “Ifiọk Solomon” emi ama otụk edidem kiet emi ekedide edise tutu n̄wan emi ọdọhọ ete ke owo iketịn̄ke mbahade iba ye nte ke mbon oro ẹkpan̄de utọn̄ ke ọniọn̄ esie ẹma ẹkop inemesịt ke akpanikọ.a (1 Ndidem 10:4-8) Nnyịn n̄ko imekeme ndinyene ikike ye inemesịt ito ọniọn̄ Abasi emi Andibot nnyịn ọnọde ebe ke Solomon.

7. (a) Nso ke Solomon eketịn̄ nte akpatre ikọ aban̄a ata ekese edinam ke idak ikpaenyọn̄? (b) Nso inam mme ndụn̄ọde Solomon ẹdide ata idem n̄kpọ an̄wan̄a?

⁷ Ecclesiastes owụt ọniọn̄ emi Abasi ọnọde, emi okotụkde esịt ye mfre Solomon. Sia ekenyenede ini, inyene, ye ikike ndinam ntre, Solomon ama odụn̄ọde “kpukpru se [ẹkenamde] ke idak ikpaenyọn̄.” Enye ama okụt ete ke ata ekese ke otu mmọ “ẹdi ikpîkpu ye idomo eke mîwọrọke usụn̄,” emi edide ndụn̄ọde eke odudu spirit emi oyomde nnyịn iti ke ini nnyịn ikerede iban̄a uduak nnyịn ke uwem. (Ecclesiastes 1:13, 14, 16) Solomon eketịn̄ akpanikọ, ata idem n̄kpọ. Ke uwụtn̄kpọ, kere ban̄a mme ikọ esie oro ẹdude ke Ecclesiastes 1:15, 18. Afo ọmọfiọk ete ke ediwak isua ikie mme owo ẹmedomo nsio nsio orụk ukara ẹse, ndusụk ini ẹdomode ke ofụri esịt ndikọk mme mfịna nnyụn̄ nnam uwem owo ọfọn akan. Nte ededi, nte ukara ekededi etịm enen̄ede kpukpru n̄kpọ “eke ẹkwan̄ade” ke anana mfọnmma editịm n̄kpọ emi? Onyụn̄ ekeme ndidi afo omokụt ete ke nte ifiọk owo okponde, ntre ke enye enen̄ede ọfiọk ete ke owo ikemeke ndinen̄ede n̄kpọ ọyọhọ ọyọhọ ke ibio ibio eyouwem. Utọ ifiọk oro esida edikpu ọsọk ediwak owo, edi inen̄ekede ida isọk nnyịn.

8. Mme edisan̄a n̄kanade ewe ẹdu ke anyanini?

⁸ N̄kpọ en̄wen ndikere mban̄a edi mme edisan̄a n̄kanade oro mîkpụhọkede ẹmi ẹtụkde nnyịn, utọ nte utịn ndisiaha nnyụn̄ nsop m̀mê isan̄ ofụm ye mmọn̄. Mmọ ẹma ẹdu ke eyo Moses, Solomon, Napoléon, ye mme ete eteete nnyịn. Ndien mmọ ẹsụk ẹkaka iso. Ukem ntre, “emana kiet aka, emana efen onyụn̄ edi.” (Ecclesiastes 1:4-7) Ke ekikere owo, esisịt ukpụhọde odu. Mbon eset ye eke eyomfịn ẹnyene mme mbiet edinam, idotenyịn, udọn̄ n̄kọri, ye se ẹnamde. Idem ke usụn̄ eke owo, ndusụk owo ẹma ẹnam ọwọrọetop enyịn̄ mîdịghe ẹma ẹwọrọ ẹda ke uyai m̀mê ukeme, enye owo oro kemi? Ama akpa onyụn̄ ekeme ndidi ẹma ẹfre. Oro idịghe nditie ndịk ndịk. Ata ediwak owo ikam ikemeke ndisiak enyịn̄ ete eteete mmọ m̀mê ndisiak itie emi ẹkemande ẹnyụn̄ ẹbụkde mmọ. Afo emekeme ndikụt ntak emi Solomon ke ata idem n̄kpọ okokụtde nte mme edinam ye ukeme owo ẹdide ikpîkpu.—Ecclesiastes 1:9-11.

9. Didie ke ẹkeme ndin̄wam nnyịn ebe ke ndinyene ata ikike mban̄a idaha owo?

⁹ Utu ke ndinam nnyịn ikụt edikpu, ikike Abasi emi aban̄ade akpan idaha owo mi ekeme ndinyene eti utịp, onụkde nnyịn ifep ndidori mme ufọn oro mîdotke ke mme utịtmbuba ye mme edinam oro ẹdisọpde ẹbe ẹfep ẹnyụn̄ ẹfre ẹban̄a. Enye ekpenyene ndin̄wam nnyịn idụn̄ọde se nnyịn inyenede ito uwem ye se nnyịn idomode ndiyọhọ. Ke ndinam an̄wan̄a, utu ke ndidi mme asua inem uwem, nnyịn imekeme ndinyene idatesịt ke edidia udia ye edin̄wọn̄ n̄kpọ ke usụn̄ oro adade ukem ukem. (Ecclesiastes 2:24) Ndien, nte nnyịn idikụtde, Solomon ama esịm ata eti ye akama-idotenyịn ubiere. Ke ibio ibio, enye edi nte ke nnyịn ikpenyene ndiwụt esịtekọm ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ ke itie ebuana nnyịn ye Andibot nnyịn, emi ekemede ndin̄wam nnyịn inyene akama-nsinsi inemesịt ini iso oro enyenede uduak. Solomon ama ọsọn̄ọ etịn̄ ete: “Yak nnyịn ikop utịt ofụri n̄kpọ emi: bak Abasi, nyụn̄ nịm mbet esie: koro emi edi eke kpukpru owo.”—Ecclesiastes 12:13.

Uduak ke Ikerede Iban̄a Edisan̄a N̄kanade eke Uwem

10. Ke nso usụn̄ ke Solomon ekemen mme unam ye owo odomo?

¹⁰ Ọniọn̄ Abasi oro ẹwụtde ke Ecclesiastes ekeme ndika iso n̄n̄wam nnyịn ke ndikere mban̄a uduak nnyịn ke uwem. Didie ke edi ntre? Koro Solomon ke usụn̄ owụtde ata idem n̄kpọ okowụk ntịn̄enyịn ke mme akpanikọ efen oro ekemede ndidi nnyịn isiwakke ndikere mban̄a. Kiet abuana mbiet oro ẹdude ke ufọt mme owo ye mme unam. Jesus ekemen mme anditiene enye odomo ye mme erọn̄, edi mme owo ke ofụri ofụri isimaha ẹda mmimọ ẹdomo ye mme unam. (John 10:11-16) Edi Solomon ama ada ndusụk akpanikọ oro owo mîkemeke ndineni edi: “Abasi odụn̄ọ [nditọ owo], man ẹnyụn̄ ẹkụt ẹte mmimọ idi mme unam ke idem mmimọ. Koro amadi se inọmọde nditọ owo, oro ọnọmọ mme unam: n̄kọm n̄kpọ kiet ọnọmọ mmọ; nte enye emi akpade, kpa ntre ke eken akpa; . . . akakan eke owo akande unam inyụn̄ idụhe koro kpukpru ẹdide ikpîkpu. . . . Kpukpru ẹto ke ntan: kpukpru ẹyenyụn̄ ẹfiak ke ntan.”—Ecclesiastes 3:18-20.

11. (a) Didie ke ẹkeme ndinam edisan̄a n̄kanade eke uwem unam an̄wan̄a? (b) Afo ekere didie aban̄a utọ edinam an̄wan̄a oro?

¹¹ Kere ban̄a unam oro afo esimade ndise, ekeme ndidi eku mbakara m̀mê oyot. (Deuteronomy 14:7; Psalm 104:18; Mme N̄ke 30:26) Mîdịghe afo emekeme ndikere mban̄a adua; se iwakde ikan orụk 300 ẹdu ke ofụri ererimbot. Nso idi edisan̄a n̄kanade eke uwem esie? Ke ẹma ẹkeman enye, eka esie ọyọbọk enye ke ndusụk urua. Ibịghike enye enyene idet onyụn̄ ekeme ndiwọrọ n̄kpọn̄ efọk. Afo emekeme ndikụt nte enye efehede akanade ekpep ndiyom udia. Edi ediwak ini esitie nte enye n̄kukụre ebre mbre, adarade uyen esie. Ke ama ọkọkọri ke isua kiet m̀mê n̄kpọ ntre, enye okụt nsan̄a. Ekem enye enyene ndibọp efọk m̀mê ndudu onyụn̄ ese aban̄a nditọ. Edieke enye enyenede mfri, isịp, ye n̄kpasịp oro ekemde, ubon adua oro ekeme ndikọri n̄kponi ẹnyụn̄ ẹnyene ini nditat ufọk mmọ. Edi ke n̄kpasịp isua ifan̄, unam emi ọsọn̄ onyụn̄ enen̄ede edi se unọmọ ye udọn̄ọ ẹsịmde. Ke edide n̄kpọ nte isua duop enye akpa. Okposụkedi n̄kpri ukpụhọde ẹdude ke ufọt nsio nsio orụk adua, oro edi edisan̄a n̄kanade eke uwem esie.

12. (a) Ke ata idem n̄kpọ, ntak emi edisan̄a n̄kanade eke uwem ediwak owo ebietde eke ukeuke unam? (b) Nso ke nnyịn ikeme ndikere mban̄a isan̄ efen oro nnyịn ikụtde unam oro nnyịn inyenede ke ekikere?

¹² Ata ediwak owo idifan̄ake edisan̄a n̄kanade eke unam oro, ndien ọsọsọn̄ mmọ ndidori enyịn adua ndinyene uduak oro owụtde eti ibuot ke uwem. Nte ededi, uwem ediwak owo inen̄ekede ikpụhọde ikpọn̄ oro, nte enen̄ede okpụhọde? Ẹman ẹnyụn̄ ẹse ẹban̄a mmọ nte nseknditọ. Mmọ ẹdia udia, ẹkọri, ẹnyụn̄ ẹbre mbre nte mme uyen. Ke mîbịghike mmọ ẹdi ikpọ owo, ẹyom nsan̄a, ẹnyụn̄ ẹyom ebiet ndidụn̄ ye usụn̄ ndinyene udia. Ke mmọ ẹkụtde unen, mmọ ẹkeme ndikọri n̄kponi nnyụn̄ ntat ufọk (efọk) mmọ ndida mbọk nditọ. Edi ediwak isua ẹsọsọp ẹbe, ndien mmọ ẹkọri ẹsọn̄. Ke mîbemke iso ikpa, mmọ ẹkeme ndikpa ke isua 70 m̀mê 80 oro ọyọhọde ye “ọkpọsọn̄ utom ye ukụt” ẹbede. (Psalm 90:9, 10, 12) Afo emekeme ndikere mban̄a mme akpanikọ ẹnamde owo ekere n̄kpọ mi isan̄ efen emi afo okụtde adua (m̀mê unam efen emi afo ekenyenede ke ekikere).

13. Nso utịt edi akpanikọ kaban̄a mme unam ye mme owo?

¹³ Afo emekeme ndikụt ntak emi Solomon ekemende uwem mme owo odomo ye unam. Enye ekewet ete: “Ẹmenịm ini ẹnọ kpukpru n̄kpọ: . . . ini eke ẹmande, ye ini eke ẹkpade.” Akpatre n̄kpọntịbe oro, n̄kpa, edi ukem ọnọ owo ye unam, “nte enye emi akpade, kpa ntre ke eken akpa.” Enye ama adian do ete: “Kpukpru ẹto ke ntan: kpukpru ẹyenyụn̄ ẹfiak ke ntan.”—Ecclesiastes 3:1, 2, 19, 20.

14. Didie ke ndusụk owo ẹdomo ndikpụhọde ọsọ edisan̄a n̄kanade eke uwem, edi ye nso utịp?

¹⁴ Iyomke nnyịn ida ndụn̄ọde edide ata idem n̄kpọ mi nte etikwo etikwo ekikere. Edi akpanikọ, ndusụk owo ẹsidomo ndikpụhọ idaha, utọ nte edinam utom efen efen man ẹfori idaha mmọ ke n̄kan̄ eke obụk ẹkan nte ete ye eka mmọ ẹkenamde. Mmọ ẹkeme ndika n̄wed ke ediwak isua efen efen man ẹnyene n̄kokon̄ idaha uduuwem, ke adan̄aemi ẹyomde nditat ifiọk oro mmọ ẹnyenede ẹban̄a uwem. Mîdịghe mmọ ẹkeme ndiwụk ntịn̄enyịn ke nsịn̄edeidem m̀mê edikpeme udia oro ẹdiade man ẹnyene eti nsọn̄idem ye uwem oro ebịghide esisịt. Ndien mme ukeme ẹmi ẹkeme ndida ndusụk ufọn ndi. Edi anie ekeme nditịm mfiọk m̀mê mme utọ ukeme oro ẹkeme ndikụt unen? Idem edieke mmọ ẹkụtde, edibịghi adan̄a didie?

15. Nso edidụn̄ọde eke esịt akpanikọ aban̄ade uwem ata ediwak owo odot?

¹⁵ Solomon okobụp ete: “Koro enyenede ediwak n̄kpọ eke esịnde ikpîkpu n̄kpọ ẹwak, owo enyene nso udori? Koro anie owo ọfiọk se ifọnde ye owo ke uwem esie, ke adan̄a ibat usen ikpîkpu uwem esie, emi enye adiade nte ukpọn̄? Ndien anie ekeme ndisian owo n̄kpọ eke editienede enye?” (Ecclesiastes 6:11, 12) Sia n̄kpa ke ẹmende ẹdomo esisọpde etre mme ukeme owo, nte ufọn enen̄ede odu ke ndin̄wana man ẹnyene ekese n̄kpọ obụkidem m̀mê ndika n̄wed ke ediwak isua akpan akpan man ẹnyene inyene efen efen? Ndien sia uwem edide ata ibio ibio ntre, ebede efep nte ukpọn̄, ediwak owo ẹfiọk ke ini idụhe ndifiak n̄wọn̄ọde mme ukeme nsịn ke utịtmbuba en̄wen eke owo ke ini mmọ ẹkụtde edikpu; owo inyụn̄ ifiọkke se ikemede nditịbe nnọ nditọ esie “eke ẹditienede enye.”

Ini Ndinam Eti Enyịn̄

16. (a) Nso ke nnyịn ikpanam emi mme unam mîkemeke ndinam? (b) Ewe akpanikọ efen okpotụk ekikere nnyịn?

¹⁶ Ke mîbietke mme unam, nnyịn mme owo imenyene ukeme ndikere, ‘Nso ke edidu mi ọwọrọ? Ndi enye n̄kukụre edi edisan̄a n̄kanade oro ẹma ẹkewụk, enyenede ini eke ẹmande ye ini eke ẹkpade?’ Ke afan̄ oro, ti akpanikọ esịnede ke mme ikọ Solomon ẹban̄ade owo ye mme unam: “Kpukpru ẹyenyụn̄ ẹfiak ke ntan.” Ndi oro ọwọrọ ete ke n̄kpa etre edidu owo ofụri ofụri? Nte ededi, Bible owụt ete ke mme owo inyeneke ukpọn̄ oro mîkemeke ndikpa oro esibọhọde ikpọkidem. Mme owo ẹdi ukpọn̄, ndien ukpọn̄ eke anamde idiọkn̄kpọ akpa n̄kpa. (Ezekiel 18:4, 20) Solomon ama anam an̄wan̄a ete: “Mme odu-uwem [ẹfiọk] ẹte ke mmimọ inyene ndikpa: edi ama edi mme akpa-n̄kpa, mmọ ifiọkke baba n̄kpọ kiet: mmọ inyụn̄ inyeneke aba n̄kpọ-eyen-utom: koro owo mîtịghi aba enyịn̄ mmọ. Da odudu fo nam kpukpru se ubọk fo okụtde ndinam: koro baba edinam, baba uduak, baba ifiọk, baba mbufiọk mîdụhe ke [Sheol, NW] emi afo akade do.”—Ecclesiastes 9:5, 10.

17. Nso ke Ecclesiastes 7:1, 2 akpanam nnyịn ikere?

¹⁷ Ye akpanikọ oro owo mîkemeke ndifep do, kere ban̄a ikọ emi: “Eti enyịn̄ ọfọn akan eti aran; kpa ntre ke usen n̄kpa owo akan usen emana owo. Ọfọn ndika ufọk ntuan̄a, akan ndika ufọk udia: koro oro edide utịt kpukpru owo: ndien owo uwem eyekere ke esịt.” (Ecclesiastes 7:1, 2) Nnyịn inyene ndinyịme nte ke n̄kpa edi “utịt kpukpru owo.” Idụhe owo emi ekemede ndin̄wọn̄ ibọk udu anana-utịt uwem, ndidia mbuaha udia emi ọnọde idem ukpeme ekededi, nditiene ndutịm udia ekededi, m̀mê esịn idem ke nsịn̄edeidem ekededi emi adade ekesịm nsinsi uwem. Ndien nte ido edide ‘owo isitịghi aba enyịn̄ mmọ’ ke mîbịghike nte mmọ ẹkekpan̄a. Ntre ntak emi ‘eti enyịn̄ ọfọnde akan eti aran; usen n̄kpa owo onyụn̄ ọfọnde akan usen emana owo’?

18. Ntak emi nnyịn ikemede nditịm nnịm nte ke Solomon ama enịm ediset ke n̄kpa ke akpanikọ?

¹⁸ Nte ẹkewụtde, Solomon eketịn̄ ata idem n̄kpọ. Enye ama ọfiọk aban̄a mme eteete esie Abraham, Isaac, ye Jacob, ẹmi ke akpanikọ ẹkenamde eti enyịn̄ ye Andibot nnyịn. Ke etịmde emehe ye Abraham, Jehovah Abasi ama ọn̄wọn̄ọ ndidiọn̄ enye ye mfri esie. (Genesis 18:18, 19; 22:17) Ih, Abraham ama enyene eti enyịn̄ ye Abasi, akabarede edi ufan esie. (2 Chronicles 20:7; Isaiah 41:8; James 2:23) Abraham ama ọfiọk ete ke uwem imọ ye eke eyen imọ ikedịghe ikpîkpu ikpehe edisan̄a n̄kanade eke emana ye n̄kpa oro mînyeneke utịt. Ke akpanikọ n̄kpọ efen efen ama odu akan oro. Mmọ ẹma ẹnyene idotenyịn oro enyenede nsọn̄ọ ndifiak ndu uwem, idịghe koro mmọ ẹnyenede ukpọn̄ oro mîkemeke ndikpa, edi koro ẹdinamde mmọ ẹset ke n̄kpa. Abraham ama etịm enịm ete ke “Abasi ekeme ndisio [Isaac] ke otu mme akpa-n̄kpa nnam enye eset.”—Mme Hebrew 11:17-19.

19. Nso ikike ke nnyịn ikeme ndinyene nto Job kaban̄a se Ecclesiastes 7:1 ọwọrọde?

¹⁹ Oro edi ukpọhọde ndifiọk nte ‘eti enyịn̄ ọfọnde akan eti aran; usen n̄kpa owo onyụn̄ ọfọnde akan usen emana owo.’ Nte Job emi okodude mbemiso enye, Solomon ama etịm enịm ete ke Enyeemi okobotde uwem owo ekeme ndifiak nda enye ndi. Enye ekeme ndinam mme owo oro ẹkekpan̄ade ẹfiak ẹdidu uwem. (Job 14:7-14) Anam-akpanikọ Job ọkọdọhọ ete: “Afo [Jehovah] okpokot, ndien ami n̄kpeyere fi, utom ubọk fo ọkpọdọn̄ fi.” (Job 14:15) Kere ban̄a oro! Mme anam-akpanikọ asan̄autom esie oro ẹma ẹkekpan̄a ‘ẹmedọn̄’ Andibot nnyịn. (“Afo okpoyom ndifiak n̄kụt utom ubọk fo inikiet efen.”—The Jerusalem Bible.) Ke adade uwa ufak Jesus Christ anam n̄kpọ, Andibot ekeme ndinam mme owo ẹset. (John 3:16; Utom 24:15) Nte an̄wan̄ade, mme owo ẹkeme ndikpụhọde ye ikpîkpu unam oro ẹkpan̄ade.

20. (a) Ini ewe ke usen n̄kpa ọfọn akan usen emana? (b) Anaedi ediset ke n̄kpa Lazarus okotụk ediwak owo didie?

²⁰ Emi ọwọrọ ete ke usen n̄kpa owo ekeme ndifọn n̄kan usen emana owo, edieke edide etisịm ini oro owo ama anam eti enyịn̄ ye Jehovah, emi ekemede ndinam mme anam-akpanikọ ẹmi ẹkpan̄ade ẹset. Akamba Solomon, Jesus Christ, ama ọsọn̄ọ oro. Ke uwụtn̄kpọ, enye ama anam anam-akpanikọ eren oro Lazarus eset. (Luke 11:31; John 11:1-44) Nte afo ekemede ndikere, ama otụk ediwak owo oro ẹkekụtde nte Lazarus afiakde edidu uwem akamba akamba, ẹbuọtde idem ye Eyen Abasi. (John 11:45) Ndi afo ekere ke mmọ ẹma ẹkere nte ke mmimọ inyeneke uduak ke uwem, ifiọkke owo emi mmọ ẹkedide ye ebiet emi mmọ ẹkekade? Ke edide isio ye oro, mmọ ẹma ẹkeme ndikụt ke iyomke mmimọ idi ikpîkpu unam oro ẹmanade, ẹdu uwem ke ibio ini, ndien ekem ẹkpan̄a. Uduak mmọ ke uwem ama enyene ebuana nnennen nnennen ye ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ ye edifiọk Ete Jesus ye edinam uduak Esie. Nso kaban̄a fi? Ndi nneme emi an̄wam fi ndikụt, m̀mê nditịm n̄kụt in̄wan̄în̄wan̄, nte uwem ekemede okponyụn̄ enyenede ata uduak?

21. Nso ikpehe aban̄ade ediyom se uwem nnyịn ọwọrọde ke nnyịn isụk iyom ndidụn̄ọde?

²¹ Edi, ndinyene eti uduak oro enyenede se ọwọrọde ke ndidu uwem etịm ọwọrọ n̄kpọ akan edikere mban̄a n̄kpa ye edidu uwem ke oro ebede. Enye abuana se nnyịn idade uwem nnyịn inam ke usen ke usen. Solomon ama anam oro an̄wan̄a n̄ko ke Ecclesiastes, nte nnyịn idikụtde ke ibuotikọ oro etienede.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

Nte Afo Emeti?

◻ Ke mme usụn̄ ewe ke mme unam ẹbiet mme owo?

◻ Ntak emi n̄kpa ọsọn̄ọde nte ke ekese ukeme ye edinam owo edi ikpîkpu?

◻ Didie ke usen n̄kpa ekeme ndifọn n̄kan usen emana?

◻ Nnyịn ndinyene uduak oro enyenede se ọwọrọde ke uwem ọkọn̄ọ ke nso itie ebuana?

[Ndise ke page 10]

Didie ke uwem fo okpụhọde ke akamba udomo ye eke mme unam?