Ndọn̄esịt Ẹnọde Mbon Oro Ẹfịkde

NTE afo omokụt ete ke ofụri ini uwem fo odu ndusụk ikọ oro ẹtịn̄de ndien ndien ke mbụk n̄kpọntịbe? Nte afo amakpa mba ndikot mme utọ ikọ nte ekọn̄, ubiatibet, afanikọn̄, biọn̄, ye ndutụhọ? Nte ededi, odu ikọ kiet oro enen̄erede anana ke mbụk n̄kpọntịbe. Kpa ye oro, enye edi ikọ adade ọnọ n̄kpọ oro ubonowo enen̄erede oyom. Ikọ oro edi “ndọn̄esịt.”

“Ndidọn̄ esịt” ọwọrọ “ndinọ odudu ye idotenyịn” ye “ndisụhọde mfụhọ m̀mê ubiak” emi owo okopde. Ye ofụri ndutịme oro ererimbot osobode ke isua ikie 20 emi, ẹnen̄ede ẹyom idotenyịn ye edisụhọde ubiak. Edi akpanikọ, ndusụk nnyịn mfịn imadara mme n̄kpọ oro ẹnọde inemesịt ikan nte mme eteete nnyịn akanam ẹkerede. Emi enen̄ede edi ke ntak n̄kọri ke ifiọk ntaifiọk. Edi ifiọk ntaifiọk ye ifiọk ubotn̄kpọ inọhọ nnyịn ndọn̄esịt ke usụn̄ifiọk edisio kpukpru n̄kpọ oro ẹdide ntak ndutụhọ ubonowo mfep. Nso idi mme ntak ẹmi?

Ke ediwak isua ikie ẹmi ẹkebede enyene-ọniọn̄ owo oro Solomon ama etịn̄ aban̄a akpan ntak kiet emi esịnde ndutụhọ ke ini enye ọkọdọhọde ete: “Owo [akara] owo ọnọ enye unan.” (Ecclesiastes 8:9, NW) Ifiọk ntaifiọk ye ifiọk ubotn̄kpọ ikemeke ndikpụhọde edu oro owo enyenede ndikara ekemmọ owo. Ke ọyọhọ isua ikie 20, emi amada okosụn̄ọ ke ukara ufịk ke otu mme idụt ye mme enyene-ndịk ekọn̄ ke ufọt mme idụt.

Toto ke 1914 ẹmewot se ibede owo miliọn ikie nte utịp ekọn̄. Kere ban̄a ndutụhọ oro emi adade edi—ediwak ubon ke mme itie ikie ẹmi ẹtuan̄ade ẹyom ndọn̄esịt. Ndien ekọn̄ ẹsida ẹkesịm orụk ndutụhọ efen ke ẹsiode n̄kpa afai ẹfep. Ke utịt ọyọhọ ekọn̄ ererimbot iba, se iwakde ikan mbon itọkekọn̄ miliọn 12 ẹkedu ke Europe. Ke mme ata isua ndondo emi, se ibede owo miliọn kiet ye ubak ẹma ẹfehe ẹkpọn̄ mme ikpehe oro ekọn̄ an̄wanade ke ufọt Edem Usụk ye Edem Usiahautịn Asia. Ekọn̄ ke mme idụt Balkan ama enyịk se iwakde ikan owo miliọn iba ndifehe n̄kpọn̄ ufọkidụn̄ mmọ—ke ediwak idaha man ẹbọhọ “unam ekpụk asana.”

Mbon itọkekọn̄ ke akpanikọ ẹyom ndọn̄esịt, akpan akpan mbon oro mîdaha n̄kpọ ndomokiet iwọrọ ke ufọk mmọ ibọhọke se mmọ ẹkemede ndimen, emi mîfiọkke ebiet eke ẹkade m̀mê se ini iso akamade ọnọ mmọ ye ubon mmọ. Utọ mbon oro ẹdu ke otu mbon unọmọ ufịk oro ẹnyenede mbọm ẹkan; mmọ ẹyom ndọn̄esịt.

Ke mme ikpehe isọn̄ oro ẹnyenede emem ẹkan, ediwak miliọn owo ẹdụk ataata ufụn ẹnọ ndutịm uforo ererimbot. Edi akpanikọ, ndusụk owo ẹnyene nti n̄kpọ obụkidem barasuene. N̄wakn̄kan owo, nte ededi, ẹnyene ndin̄wana idem ke usen ke usen man ẹnyene se ẹdade ẹdu uwem. Ediwak owo ẹdu ke ndiyom eti ufọkidụn̄. Ibat mme owo oro ọkọride-kọri inyeneke utom. “Ererimbot,” nte n̄wedmbụk n̄kpọntịbe Africa kiet ekebemde iso etịn̄, “asak iso ese mfịna unana utom emi mbiet esie akananam mîdụhe, ye se iwakde ikan owo biliọn 1.3 ẹyomde utom etisịm isua 2020.” Ke akpanikọ mbon oro ẹfịkde ke n̄kan̄ ndutịm uforo ẹyom “odudu ye idotenyịn”—ndọn̄esịt.

Ke ndinam n̄kpọ mban̄a mme idaha mbrenyịn emi, ndusụk owo ẹkabade ẹdu uwem ubiatibet. Nte ededi, emi n̄kukụre esida nsọn̄ọn̄kpọ ọsọk mbon unọmọ mmọ, ndien n̄kọri ke ubiatibet anam ufịk etetịm okpon. Akpan ibuotikọ kiet eke ndondo emi ke The Star, n̄wedmbụk n̄kpọntịbe Johannesburg, South Africa, okot ete: “Usen kiet ke uwem ‘idụt oro owotde owo akan ke ererimbot.’” Ibuotikọ oro etịn̄ aban̄a ataata usen kiet ke esịt ye ke n̄kanade Johannesburg. Ke usen kiet oro, ẹma ẹwot owo inan̄ ẹnyụn̄ ẹbọ owo itiaita moto mmọ. Ẹma ẹtọt nte ẹkebụn̄de ufọk ẹdụk utịm ike 17 ke ukeuke obio uforo kiet. Ke adianade do, ẹma ẹkama ikan̄ ẹwo ediwak owo. Nte n̄wedmbụk n̄kpọntịbe oro ọkọdọhọde, mme bodisi ẹma ẹtịn̄ ẹban̄a emi nte usen oro enyenede “ukeuke ifụre.” Nte an̄wan̄ade, mme iman mbon oro ẹwotde ye mbon oro ẹbụn̄de ufọk ẹdụk ẹnyụn̄ ẹbọde moto mmọ ẹnen̄ede ẹkop mfụhọ. Oyom ẹnọ mmọ nsọn̄ọ ye idotenyịn—ndọn̄esịt.

Ke ndusụk idụt, mme ete ye eka ẹdu ẹmi ẹnyamde nditọ mmọ ẹnọ usan̄a akpara. Ẹtọt ẹte ke idụt Asia kiet emi mme akaisan̄ ẹbụn̄ọde ẹka ke ntak “isan̄ unam idan̄” enyene mme akpara miliọn iba, ẹmi ẹkedepde m̀mê ẹkemụmde ediwak mmọ ke n̄kanubọk ke ẹdide nditọwọn̄. Nte odu owo ekededi oro ẹfịkde ẹkan mme enyene-mbọm mbon unọmọ ẹmi? Ke enemede aban̄a ndek ndek mbubehe emi, magazine Time ama ọtọt ke mbono esop iban oro ẹkenyenede ke 1991 ke ufọt Edem Usụk ye Edem Usiahautịn Asia. Do, ẹma ẹnọ ekikere nte ke “ẹma ẹnyam iban miliọn 30 ke ofụri ererimbot ọtọn̄ọde ke ufọt ufọt iduọk isua 1970.”

Nte ededi, owo iyomke ẹnyanyam nditọwọn̄ ẹnọ usan̄a akpara mbemiso ẹdide mbon unọmọ. Ibat nditọwọn̄ oro akade-ka iso ndidọk ẹdu emi mme ete ye eka ye mme iman ẹsuenede ke ikpọkidem mîdịghe ke ẹkam ẹdan̄ mmọ ke n̄kanubọk ke ufọkidụn̄ mmọ. Mme utọ nditọ oro ẹkeme ndikama mme unan eke ntụk oro ke anyan ini. Ke akpanikọ, nte mfụhọ mfụhọ mbon unọmọ ufịk, mmọ ẹyom ndọn̄esịt.

Owo Emi Ekekpepde N̄kpọ Aban̄a Ufịk ke Eset

Edidem Solomon ama okop itekesịt ke udomo ufịk oro ẹkefịkde owo. Enye ekewet ete: “Ndien ami n̄wọn̄ọde nnyụn̄ nse kpukpru ufịk emi ẹnamde ke idak utịn: ndien se mmọn̄eyet mmọ ẹmi owo ẹfịkde: ndien owo kiet eke ọdọn̄de mmọ esịt idụhe; mme andifịk mmọ ẹnyụn̄ ẹkan mmọ ubọk; ndien baba owo kiet eke ọdọn̄de mmọ esịt idụhe.”—Ecclesiastes 4:1.

Edieke enyene-ọniọn̄ edidem oro ọkọfiọkde ke isua 3,000 ẹmi ẹkebede nte ke mbon oro ẹkefịkde ẹkedu ke mbrenyịn ẹyom owo eke ọdọn̄de mmọ esịt, nso ke enye ekpetịn̄ mfịn? Nte ededi, Solomon ama ọfiọk ete ke idụhe anana mfọnmma owo ndomokiet, esịnede enye ke idemesie, emi ekemede ndinọ ndọn̄esịt oro ubonowo oyomde. Ama oyom owo oro okponde akan ndibiat odudu mbon ufịk. Nte utọ owo oro odu?

Ke Bible, Psalm 72 etịn̄ aban̄a akwa andinọ kpukpru owo ndọn̄esịt. Ete Solomon, Edidem David, ekewet psalm oro. Ikọ enyọn̄ ibuotn̄wed oro ọdọhọ ete: “Eke Solomon.” Nte an̄wan̄ade, akanieren Edidem David ekewet enye aban̄a Owo emi edidade ebekpo esie enyene. Owo emi, nte psalm oro etịn̄de, ayanam ẹbọhọ ufịk ke nsinsi. “Edinen owo eyefiari ke eyo esie; ye ediwak emem n̄ko tutu ọfiọn̄ okụre. Ndien enye eyeda ubọn̄ ọtọn̄ọde ke inyan̄ kiet tutu osịm eken . . . tutu osịm ke utịt isọn̄.”—Psalm 72:7, 8.

Eyedi, ke ini David ekewetde mme ikọ ẹmi, enye ekekere aban̄a eyen esie Solomon. Edi Solomon ama ọfiọk ete ke ndinam n̄kpọ nnọ ubonowo ke usụn̄ oro ẹtịn̄de mi ke psalm ama okpon akan odudu esie. Enye ekekeme ndisu mme ikọ eke psalm oro ke ekpri usụn̄ kpọt ye ke ufọn idụt Israel, idịghe ke ufọn ofụri isọn̄. Nte an̄wan̄ade, prọfesi eke odudu spirit emi akanyan ubọk owụt owo oro etịmde okpon akan Solomon. Anie ekedi oro? Ekeme ndidi Jesus Christ kpọt.

Ke ini angel ọkọtọtde emana Jesus, enye ọkọdọhọ ete: “Jehovah Abasi eyenyụn̄ ọnọ Enye ebekpo ete Esie David.” (Luke 1:32) Akan oro, Jesus ama etịn̄ aban̄a idemesie nte “Enye emi okponde akan Solomon.” (Luke 11:31) Toto nte Jesus ekeset eketie ke ubọk nnasia Abasi, enye odu ke heaven, ke ebiet emi enye edikemede ndisu mme ikọ eke Psalm 72 oro. N̄ko-n̄ko, enye ama ọbọ ukeme ye odudu oto Abasi ndibụn̄ ọkpọnọ mbon ufịk. (Psalm 2:7-9; Daniel 2:44) Ntre Jesus edi owo emi edisude mme ikọ eke Psalm 72 oro.

Idibịghike Ufịk Eyetre

Nso ke emi ọwọrọ? Emi ọwọrọ ete ke ibịghike ubọhọ kpukpru orụk ufịk eke owo eyedi ata idem n̄kpọ. Jesus ama ebebem iso etịn̄ aban̄a anana-mbiet ndutụhọ ye ufịk oro ẹkụtde ke isua ikie 20 emi nte ubak idiọn̄ọ oro ediwụtde “akpatre ini eyo emi.” (Matthew 24:3) Adianade ye mme n̄kpọ eken, enye ama ebem iso etịn̄ ete: “Idụt eyedaha an̄wana ye idụt, obio edidem kiet eyenyụn̄ adaha an̄wana ye obio edidem efen.” (Matthew 24:7) Ikpehe prọfesi oro ama ọtọn̄ọ edisu esie ke n̄kpọ nte ini emi akpa ekọn̄ ererimbot akasiahade ke 1914. “Sia mme ukwan̄ido ẹditọtde,” Jesus ama adian ete, “ima ediwak owo eyesụhọ.” (Matthew 24:12) Ukwan̄ido ye unana ima ẹmeda idiọk ye ufịk ufịk emana edi. Ntem, ana edi ini ekpere Jesus Christ ndisịbe ndụk nte obufa Edidem isọn̄. (Matthew 24:32-34) Nso ke oro ediwọrọ ọnọ mme owo oro ẹfịkde ẹmi ẹnyenede mbuọtidem ke Jesus Christ ẹmi ẹnyụn̄ ẹsede enye nte Andinọ Ndọn̄esịt emi Abasi emekde ọnọ ubonowo?

Man inyene ibọrọ inọ mbụme emi, ẹyak nnyịn ikot ndusụk udiana ikọ eke Psalm 72 ẹmi ẹsude ke idem Christ Jesus: “Enye eyenyan̄a ubuene ke ini enye esemede; ye owo ukụt, ye owo eke mînyeneke andinyan̄a. Enye eyetua eyen unana ye ubuene mbọm, onyụn̄ anyan̄a ukpọn̄ mme ubuene, Enye eyefak ukpọn̄ mi osio ke ukụt ye nnama: onyụn̄ ese iyịp mmọ ke n̄kpọ-uto.” (Psalm 72:12-14) Ntem Edidem oro Abasi emekde, Jesus Christ, oyokụt ete ke owo ndomokiet idụhe ke ndutụhọ ke ntak ufịk. Enye enyene odudu ndida utịt nsọk kpukpru orụk ukwan̄ikpe.

Owo ekeme ndidọhọ: ‘Oro edi utịben̄kpọ, edi nso kaban̄a idahaemi? Nso ndọn̄esịt idu inọ mbon oro ẹkụtde ndutụhọ idahaemi?’ Ke akpanikọ, ndọn̄esịt odu ọnọ mbon oro ẹfịkde. Ibuotikọ iba oro ẹtienede ke magazine emi ẹyewụt nte ediwak miliọn owo ẹma ẹkebọbọ ndọn̄esịt ebe ke ndikọri n̄kpet n̄kpet itie ebuana ye Abasi akpanikọ, Jehovah, n̄ko ye edima Eyen esie, Jesus Christ. Utọ itie ebuana oro ekeme ndinọ nnyịn ndọn̄esịt ke mme ini ufịk ẹmi onyụn̄ ekeme ndida owo usụn̄ n̄kesịm nsinsi uwem oro ufịk mîdidụhe. Jesus ọkọdọhọ ke akam oro ọkọbọn̄de ọnọ Abasi ete: “Ndien nsinsi uwem oro edi ndifiọk Fi, ata Abasi kierakiet, ye Enye emi Afo ọkọdọn̄de, kpa Jesus Christ.”—John 17:3.

[Ndise ke page 4, 5]

Owo ndomokiet idifịkke kiet eken ke obufa ererimbot Abasi