Idaha Ọfọnde Ọnọ N̄kọri Odu Ke Equatorial Guinea

AKWA n̄kọri eto ye mbiet edi akpa n̄kpọ emi akaisan̄ edikụtde ke ini ubomofụm esie ebehede ke akwa an̄wambehe ubomofụm eke Equatorial Guinea. Ikpọ eto ẹda ẹkanade usụn̄ emi ubomofụm esiwatde, ẹnamde mme ufọk ẹbọpde ke an̄wambehe oro ẹtie n̄kpri n̄kpri. Nsehe ikọn̄ ẹkọri ọtọn̄ọde ke mbeninyan̄ tutu esịm etịn̄e ikpọ obot, oto ntak ekese edịm ye eti idaha eyo oro okodude ke ofụri ufọt ufọt iduọk isua 1980.

Okopodudu orụk n̄kọri efen ke ada itie n̄ko ke Equatorial Guinea, “n̄kọri emi Abasi ọnọde.” (Colossae 2:19, NW) Ukem nte akwa owo ukara Ethiopia emi okoyomde un̄wam oto Philip, ediwak owo mi ẹnyene udọn̄ ndifiọk N̄wed Abasi. (Utom 8:26-39) Idịghe esen n̄kpọ owo ndisan̄a mbịne kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah ke efak n̄keben̄e ukpepn̄kpọ Bible. N̄kpọ nte Mme Ntiense 325 ke Equatorial Guinea ke ẹnịm se ibede ukpepn̄kpọ Bible tọsịn kiet.

Nditọ N̄kpasịp ke Ntọn̄ọ Ntọn̄ọ Ini

Equatorial Guinea, idut emi ekpride akan ke Africa, odu ke edem usụk Nigeria ye Cameroon. (Se n̄wed ndise obio.) Mme Ntiense ẹdide mbon Nigeria ẹmi ẹkedide ndiyom utom ke mme in̄wan̄ cocoa ẹkebem iso ẹda eti mbụk ẹdụk mi. Okposụkedi ẹketọn̄ọde ediwak esop Ikọmbakara, ẹma ẹsuan mmọ ke ukperedem ke ini akanade nditọete ẹmi ẹfiak ẹnyọn̄ Nigeria. Nte ededi, ke ndondo oro ẹkenọde idụt oro ukaraidem ke 1968, ẹma ẹnọ mme isụn̄utom Watchtower ita ẹdide mme ọdọ ndọ ẹdi mi. Mmọ ikekemeke ndidu mbịghi ke ntak ndutịme ukaraidem, edi unọ ikọ ntiense mmọ ama enyene nti utịp.

Santiago, kiet ke otu mme isụn̄utom oro, ama osobo ye Buenaventura, anyan, ikribọ erenowo emi ẹdiọn̄ọde ke n̄kann̄kụk oro nte ọkpọsọn̄ erenowo. Enye ekedi owo ido ukpono emi owụtde ukpono ọnọ Bible, edi enye ekedi owo ikponesịt. Ekpri usọn̄enyịn ama ekem ndinam enye asiak owo ufia. Ke ini enye ayatde esịt ke itie un̄wọn̄ mmịn, kpukpru owo ẹdude ẹsifen̄e, idem ẹfrọde ke window ẹwọn̄ọ mbak enye editọ mmọ ita. Ke akpanikọ, nte enye akakpan̄de utọn̄ ọnọ Santiago, enye ama eben̄e idem ndimia enye edieke enye mînọhọ isọn̄ N̄wed Abasi oro ekemde ke se enye etịn̄de. Enye ama etịn̄ ke idemesie ete, ‘Owo ikemeke ndida ọkpọsọn̄ erenowo nnam ndisịme.’ Se enye okokopde ama omụm udọn̄ esie, akpan akpan kaban̄a idotenyịn nsinsi uwem ke paradise isọn̄, ntre enye ama enyịme ukpepn̄kpọ Bible.

Nte ukpepn̄kpọ oro akakade iso, udọn̄ Buenaventura ndidu uwem ke nsinsi ke Paradise ama enen̄ede okpon, ndien enye ama ọfiọk ete ke ana imọ inam uwem imọ ekekem ye mme idaha oro Abasi oyomde man ibọ utọ utịp oro. Ke ọfiọkde ete ke inaha mme ata Christian ‘ẹda idiọk ẹsio owo usiene idiọk,’ enye ama ọtọn̄ọ ndisịn ọkpọsọn̄ ukeme ndikara iyatesịt esie.—Rome 12:17.

Enye ama osobo ata udomo usen kiet ke ini enye ke iduenyịn okobomde akrasi mmịn owourua kiet ke itie un̄wọn̄ mmịn. Ọbọn̄ oro ama ayat esịt onyụn̄ amia enye. Ke ndondo oro, mbon eken ke itie un̄wọn̄ mmịn ẹma ẹsuana, ẹdoride enyịn en̄wan ndisiaha. Edi Buenaventura ke nsụhọdeidem ama ekpe okụk akrasi oro okobomode do, edep mmịn efen ọnọ ọbọn̄ oro, onyụn̄ ekpe ubọk aban̄a unana ntịn̄enyịn esie. Ke ini mme mbọhọidụn̄ ẹkekụtde ẹte ke edikpep Bible okpụhọde enye ntre, ediwak owo ẹma ẹnyịme ndikpep n̄kpọ ye enye. Etisịm ini emi Buenaventura akanade baptism, enye ama enenịm ukpepn̄kpọ Bible ition. Enye anam utom nte ebiowo ke isua ition ẹmi ẹkebede, ndien okposụkedi mme owo ẹsụk ẹkotde enye ọkpọsọn̄ erenowo, idahaemi mmọ ẹnam ntre ke mbubru.

‘Ẹnyene Udọn̄ ke N̄kpọ eke Spirit Mmọ’

Ke mme iduọk isua 1970 ibat ibat Mme Ntiense n̄kann̄kụk ẹma ẹka iso ndikwọrọ ikọ nnyụn̄ nsop idem ọtọkiet nte mmọ ẹkekemede. Ekem, ẹma ẹnọ ediwak isụn̄utom ẹtode Spain ẹdin̄wam mmọ. Andrés Botella, emi ama akanam utom ke Equatorial Guinea ke isua 12, eti ete ke esisịt ini ke imọ ima ikebehe, nte mme owo ẹkenen̄erede ‘ẹnyene udọn̄ ke n̄kpọ eke spirit mmọ’ ama enen̄ede otụk imọ ke idem. (Matthew 5:3) Enye etịn̄ ete: “Edi ata n̄kpọ inemesịt ndikpep Bible ye mme utọ mbon oro ẹwụtde esịtekọm mi.”

Mary, eyenete an̄wan otode Spain, ama ekpep Bible ye eyenan̄wan ekerede María emi eketịn̄de ete ke ete ye eka imọ, Francisco ye Fausta, ẹma ẹnyene udọn̄ n̄ko ndikpep n̄kpọ. Sia Mary ekenịmde ukpepn̄kpọ 15 ndien ete ye eka María ẹkedụn̄de nsannsan, ediwak urua ẹma ẹbe mbemiso enye ekekemede ndika n̄kese mmọ.

Ke ini Mary ye ebe esie, Serafín, ke akpatre ẹkesobode ye ete ye eka oro, mmọ ẹma ẹnyenyene n̄wed Afo Emekeme Ndidu Uwem ke Nsinsi ke Paradise ke Isọn̄a ye Bible, ndien mmọ ẹma ẹnyene ọkpọsọn̄ udọn̄ nditọn̄ọ ukpepn̄kpọ. Ntre mmọ ẹma ẹtọn̄ọ ye unana ubiatini. Serafín ama okụt ete ke ete ye eka María ẹma ẹtịm ẹmehe ye n̄wed emi. Ukem oro ke ekedi ke udiana usen emi mmọ ẹkekụrede ọyọhọ ibuot iba. Serafín eti ete: “Eketie ukem ukem nte ndikpep n̄kpọ ye Mme Ntiense iba oro ẹma ẹkena baptism.” Ke ini ẹkewahade ọyọhọ ikata, sia eketiede nte mmọ ẹma ẹtịm ẹmehe ye n̄wed oro, Serafín ama ọnọ ekikere ete ẹnam ke ido mbụme ye ibọrọ man ẹfiọk adan̄a nte n̄kpọ ekenen̄erede an̄wan̄a mmọ. Enye ama okụt ete ke Francisco ye Fausta ẹma ẹkpep ofụri n̄wed oro ke idemmọ!

Didie ke obufa ifiọk mmọ okotụk mmọ? Nte ekemde ye se mmọ ẹkekpepde, mmọ ẹma ẹtetre ndidụk mme mboho ubụpekpo ẹma ẹnyụn̄ ẹtre kpukpru ebuana ye Ufọkabasi Catholic. N̄ko-n̄ko, Francisco ama etre ndin̄wọn̄ sika, mmọ ẹma ẹnyụn̄ ẹtre ndita unam oro owo mîkọduọkke iyịp nte ọfọnde. Sia mmọ nte an̄wan̄ade ẹma ẹkeda kpukpru n̄kpọ oro mmọ ẹkekpepde ẹsịn ke edinam, ẹma ẹsịn udọn̄ ẹnọ mmọ nditọn̄ọ ndibuana ifiọk mmọ ye mbon en̄wen. Inikiet inikiet mmọ ẹma ẹtọn̄ọ ndikwọrọ ikọ nnọ mme mbọhọidụn̄ mmọ. Ke ọfiọn̄ ita kpọt, mmọ ẹma ẹdot ndina baptism. Francisco edi asan̄autom unamutom idahaemi, ndien ke ntak eti uwụtn̄kpọ ye ifịk mmọ ke ndikwọrọ ikọ, nditọ mmọ iban ita ẹdi Mme Ntiense idahaemi, nditọiren iba ẹsidụk mme mbonoesop, ndien mme iman itiokiet eken ke ẹkpep n̄kpọ.

Ibịghike ke enye ama akana baptism, Francisco ama osobo ye Pablo, enyene-ifịk owo Catholic ẹmi akanamde utom nte andikpeme n̄kpọ ke ufọkabasi esie. Pablo ama esikwọrọ ikọ ke ini ekededi oro oku mîkodụhe. Edieke owo ufọkabasi ọdọn̄ọde, enye ama esika ekese; edieke owo etrede ufọkabasi, Pablo ama esika man ọkọnọ nsịnudọn̄; ndien edieke owo akpade, enye ama esinam se ekekeme ndidọn̄ ubon oro esịt. Nte eyịghe mîdụhe, kpukpru mbon ufọkabasi ẹma ẹma Pablo.

Sia Pablo ekenyenede ntotụn̄ọ ukpono ọnọ Bible, enye ama ọsọsọp enyịme Francisco ekpep n̄kpọ ye imọ. Pablo ama ọsọsọp okụt nte etop Bible esịnede ifiọk, ndien ke ẹma ẹkekpep n̄kpọ ke ini ifan̄, enye ama ebiere ndida ndusụk itien̄wed oro enye ekekpepde nnam n̄kpọ ke kiet ke otu “utom ubọkerọn̄” oro enye akanamde ọnọ owo ufọkabasi emi ọkọdọn̄ọde. Esisịt ini ke oro ebede, ke ukwọrọikọ esie kiet ke Sunday, Pablo ama anam an̄wan̄a nte edide akpan n̄kpọ ndikot enyịn̄ Abasi oro, Jehovah, ye ntak emi nnyịn mîkpakamake ndisọi mbiet.

Nte enye ọkọbọde akpanikọ usọp usọp, enye ama odori enyịn ke ayan̄wan̄a mbon eken ke ufọkabasi esie kpa ntre. Edi ke ama ọkọkwọrọ ikọ emi ọkọn̄ọde ke Bible mi ikata m̀mê ikanan̄, Pablo ama okụt ete ke mme owo ikenemke esịt ye etop oro enye ọkọnọde. Ntre enye ama ebiere ndikpọn̄ ufọkabasi nnyụn̄ mbuana kpukpru ini ye Mme Ntiense Jehovah. Ke ufan̄ ọfiọn̄ ifan̄, enye ama odot ndina baptism, ndien idahaemi enye edi ifịk ifịk ọkwọrọ eti mbụk. Okposụkedi mîkemeke ndikwọrọ ikọ uyọhọ ini, enye ke enịm ukpepn̄kpọ Bible duop idahaemi.

Ndisịn Udọn̄ nnọ N̄kọri ebe ke Ndisop Idem Ọtọkiet

Mme Ntiense ke Equatorial Guinea ẹda ewụhọ Bible oro ọdọhọde ẹkûsịn ndisop idem ọtọkiet ke akpan n̄kpọ. (Mme Hebrew 10:25) Ọtọn̄ọde ke 1994 emi ukara ọkọnọde utom emi unyịme, nditọete ẹnyene ọkpọsọn̄ udọn̄ ndinyene mme Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ẹmi ẹdotde. Ke akpanikọ, ata ediwak esop ẹbọbọp ufọkmbono mmọ mîdịghe ke ẹnanam ntre.

Ke Mongomo, emi ibat mme andidụk mbonoesop ke Sunday ediwak ini esiwakde utịm ikaba ye ubak akan ibat mme andikwọrọ etop Obio Ubọn̄, esop ke anam utom ọkpọsọn̄ man ẹbọp itie usopidem oro okponde. Mme ido ukpono eken ke Mongomo ẹsiwak ndikpekpe mme anamutom ẹbọp mme ufọkabasi mmọ, ntre utom Mme Ntiense ke n̄kann̄kụk oro ekedi n̄wọrọnda. Usen kiet pastọ Iglesia Nueva Apostólica (Obufa Ufọkabasi Apostolic) ama atuak ada man obụp kiet ke otu mbiowo ibat okụk oro enye ekpede n̄kpọsọn̄ mbonutom oro. Pastọ oro ama etịn̄ ete ke kpa ye oro imọ ikpede ndusụk mme ọkọkufọk ẹmi ẹdide mbon ufọkabasi imọ, ẹsụk ẹnam utom oro ata sụn̄sụn̄. Enye ama ekere m̀mê ikpada mme anamutom oro ẹkebọpde Ufọkmbono Obio Ubọn̄ oro ke ukpeokụk. Ke ini ẹkesiande enye ke kpukpru Mme Ntiense oro ẹkenam utom ke mfọn, enye ama asan̄a adaha ye akwa n̄kpaidem.

Ndidụk mme mbonoesop ekeme ndiyom akwa n̄waidem nto mbon oro ẹdụn̄de anyan usụn̄ ẹkpọn̄ Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Juan, ekpri akparawa emi akanade baptism ke 1994, ama osobo ukem idaha oro. Enye ọkọbọ akpanikọ ke Gabon, emi enye ekekpepde akpa mbahade n̄wed Ndidu Uwem ke Nsinsi. Ekem enye ama afiak ọnyọn̄ Equatorial Guinea, aka obio emana esie emi odude kilomita 100 ọkpọn̄ Mongomo. Emi ama odori n̄kpọ-ata ọnọ enye ndika iso ke ukpepn̄kpọ esie. Edi enye ikakpaha mba. Kpukpru ọfiọn̄, enye ama esiwat hour itiaita ke enan̄ukwak aka Mongomo, emi Santiago, kiet ke otu mbiowo n̄kann̄kụk, ekesikpepde enye n̄kpọ. Enye ama esitie ke Mongomo ke usen ifan̄ onyụn̄ ekpep n̄kpọ utịm ikata m̀mê ikanan̄. Ke usụn̄ emi enye ama ekeme ndikụre ukpepn̄kpọ esie onyụn̄ odot ndina baptism.

Didie ke Juan akaka iso okop nsọn̄idem ke n̄kan̄ eke spirit ye utọ esisịt ebuana oro ye ekemmọ mme Christian? Ke akande kpukpru, ebe ke ndidi ifịk ifịk andikwọrọ eti mbụk. Enye ọkwọrọ ikọ ọnọ kpukpru owo ke obio esie, ndien etisịm ini emi enye anade baptism, enye ekenịm ukpepn̄kpọ Bible 13. Nditọ ukpepn̄kpọ esie itiokiet ẹma ẹsan̄a ye enye ẹka usen akpan mbono ke Mongomo ndikese nte enye anade baptism. Idahaemi enye ke enịm Ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme ofụri ini ye mbon oro ẹnyenede udọn̄ ke ikpehe emi enye odude, ndien n̄kpọ nte owo 20 ẹsiwak ndidụk.

Ndibọk N̄kpasịp ke Mmọn̄ ye Ime

Idịghe kpukpru n̄kọri eke spirit esisọp. Ndusụk ini esiyom anyan ime mbemiso n̄kpasịp on̄wụmde mfri ke akpatre. Ekedi ntre ye Paca, emi okokopde eti mbụk akpa ini ko-o ke 1984 ke ini Edita, eyenete an̄wan edide asiakusụn̄, ọkọnọde enye ikọ ntiense ke urua. Ke ini Edita akakade ekese Paca ke ufọk esie ke urua oro eketienede, Paca ama enyịme ukpepn̄kpọ Bible. Okposụkedi enye mîkanamke eti n̄kọri, Edita iketreke koro enye ama okụt nti edu ke idem Paca. Edita anam an̄wan̄a ete: “Etie nte enye edi owo mbieterọn̄, ndien mma mbọn̄ akam nnọ Jehovah nte eberede esịt esie.”

Paca ama aka iso ke ukpepn̄kpọ esie ke isua inan̄ ye ubak anam-etre edi ke osụk anam ata esisịt n̄kọri. Ntre ke ini mmọ ẹkekụrede n̄wed Ndidu Uwem ke Nsinsi, Edita ama enyene in̄wan̄în̄wan̄ nneme ye Paca aban̄a nte edide akpan n̄kpọ ndida akpanikọ nte akpan n̄kpọ. Ke ukeme esie ndisịm esịt Paca, mmọn̄eyet ama asiaha Edita ke enyịn.

Paca eti ete: “Item esịt akpanikọ oro ama enen̄ede otụk mi. Ọtọn̄ọde ke ini oro ka iso mma ntọn̄ọ ndinam mme ukpụhọde ke uwem mi. Mma nsịn enyịn̄ ke Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi, ndien ke ukem isua oro mma n̄kabade ndi asuanetop oro mînaha baptism. Usen oro n̄kanade baptism ke akpatre ekedi akakan usen inemesịt ke uwem mi!” Ifiopesịt Paca eke idahaemi okpụhọde ye akani edu unana udọn̄ esie. Enye ke enịm ukpepn̄kpọ Bible 13 idahaemi, ndien nte ededi enye esinyene ime ye mbon oro mînamke n̄kọri usọp usọp.

Ndin̄wam Mme Owo Ẹnam Uwem Mmọ Ọfọn

Ebede ke ndidu uwem ekekem ye mme idaha Bible, Mme Ntiense Jehovah ke Equatorial Guinea ẹnyene eti etop kaban̄a edinam akpanikọ ye eti uwem. Eren kiet, emi eduuwem mmọ okotụkde enye an̄wan̄wa, ama aka ebịne ebiowo kiet ke Esop Bata onyụn̄ okobụp ete: “Ndi emenyene n̄wed Reasoning?b Mmakpa mba ndidi owo ererimbot. N̄kpama ndikabade ndi kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah!”

Antonio, asan̄autom unamutom ke Esop Malabo, edi ataata uwụtn̄kpọ aban̄ade owo ererimbot emi akakabarede edi Ntiense. Mbemiso enye ekekpepde Bible, enye okodu uwem unana ukpan. Enye ekesibiat ata ediwak ke otu okụk emi enye ekenyenede nte ọdiọn̄ n̄kanika ke un̄wọn̄ mmịn, ndien enye n̄ko okodu oburobụt uwem. Nso ikan̄wam enye ndikpụhọde usụn̄uwem esie? Okopodudu ikọ ẹmi ẹwetde ke 1 Corinth 6:9, 10 ama enen̄ede otụk enye: “Ẹkûbian̄a idem mbufo. Mbon-use, . . . ye mme oyụhọ mmịn, . . . ididaha Obio Ubọn̄ Abasi inyene.” Enye ama ọfiọk ete ke man inyene mfọn Abasi, ana imọ ikpụhọde usụn̄uwem imọ. Ke ntak oro enye ama ọtọn̄ọ ndikpeme nsan̄a esie. (Mme N̄ke 13:20) Ke ini n̄kani ufan esie ẹkewahade ndikot enye man ẹken̄wọn̄ mmịn, enye ama esịn ikot mmọ ndien utu ke oro ọwọn̄ọde ọnọ mmọ ikọ ntiense. Ikebịghike mmọ ẹma ẹtre ndifịna enye.

Nte ofụri ukeme oro ama odot? Antonio anam an̄wan̄a ete: “Mmokop inemesịt etieti nte ke mma n̄kpụhọde usụn̄uwem mi. Mmenen̄ede n̄kop nsọn̄idem idem okposụkedi ndude idahaemi ke iduọk isua 60, ke adan̄aemi n̄kani ufan mi ẹma ẹkekpan̄a mîdịghe ẹnyene udọn̄ọ. Idahaemi mmenyene mme ufan akpanikọ utu ke ndidi sụk mbon oro ẹyomde nsan̄a emi edimade ndikpe okụk mmịn nnọ mmọ ini efen. Ke edide ata akpan n̄kpọ akan, mmenyene eti itie ebuana ye Abasi. Ami nnam utom idahaemi nte asiakusụn̄ ofụri ini, ndien ke nnịm ukpepn̄kpọ Bible ye owo emi onyụn̄ enyenede n̄ko mfịna un̄wọn̄ mmịn, ntre mmekeme ndida ifiọk eyouwem mi n̄n̄wam enye.”

Ndikabade Ndi Ifịn Abasi

Ke n̄kpọ nte isua 200 ẹmi ẹkebede, ẹma ẹtan̄ mme owo ke mbenesụk Equatorial Guinea ẹbok ọtọkiet ẹnyụn̄ ẹwat ke nsụn̄ikan̄ ẹka mme idụt America nte ifịn. Mfịn, ediwak owo ke ẹkabade ẹdi ifịn ke unyịmesịt—ifịn Abasi. Orụk ufụn enyeemi ada ata ifụre ọsọk mmọ, anamde mmọ ẹbọhọ ufụn ukpepn̄kpọ Babylon ye mme edinam ubụpekpo. Enye n̄ko ekpep mmọ nte ẹkemede ndidu uwem oro ọnọde uyụhọ onyụn̄ on̄wụmde mfri. Mmọ ẹdikụt se Jesus ọkọn̄wọn̄ọde ete: “Mbufo ẹyefiọk akpanikọ, akpanikọ eyenyụn̄ anam mbufo ẹwọrọ ufịn.”—John 8:32.

Ye owo 1,937 ẹkedụkde usọrọ Editi ke 1995—ekperede ndiwak utịm ikotiokiet nte ibat mme asuanetop ke idụt emi—eti idotenyịn odu aban̄a n̄kaiso n̄kọri eke spirit. Nte Mme Ntiense ke Equatorial Guinea ẹkade iso ifịk ifịk nditọ nnyụn̄ nduọk mmọn̄ ke n̄kpasịp akpanikọ, mmọ ẹnịm ke akpanikọ ẹte ke ‘n̄kọri edito Abasi.’ (1 Corinth 3:6) Ye unana eyịghe, idaha ọfọnde ọnọ n̄kọri eke spirit odu ke Equatorial Guinea!

[Mme Ikọ idakisọn̄]