Mmọsọn̄ ke Isua Ikie Ndien ke Nsọsọn̄ Idem
NTE RALPH MITCHELL OBỤKDE
Ete mi, eren emi mîkọniọn̄ke inyụn̄ imụhọke ikaha, ekedi ọkwọrọikọ Methodist. Kpukpru isua iba m̀mê ita ẹma ẹsinọ enye aka nsio nsio ufọkabasi ke adiana ke adiana akpan akpan n̄kpri obio, esịnede Asheville, North Carolina, U.S.A., emi n̄kamanade ke February, 1895. Ntre mma ntịm mmehe ye Christendom ke ini n̄kekọride.
MMETI nte ẹkedade mi ẹka “n̄kpọitie mbon ẹfụhọde ẹban̄a idiọkn̄kpọ mmọ” ke ini n̄kedide ekpri eyen ke mbono edifiak ndemede udọn̄ ido ukpono man nyọhọ ye edisana spirit—man “mbọ ido ukpono,” nte mmọ ẹkekotde enye. Ẹma ẹdọhọ ẹte nyarade mme idiọkn̄kpọ mi, nnịm Ibet Duop, nnyụn̄ mfọn ido. Ntem nyeka heaven ke mma n̄kpa. ‘Ọfọn,’ mma ntịn̄ ke idemmi nte, ‘n̄kere ke ami ndika hell koro ndikemeke ndifọn n̄kem ndika heaven.’ N̄kekere ke ikpọ owo ikpọn̄—akpan akpan mme ọkwọrọikọ—ẹkedu uwem ẹkekem ye mme idaha Bible.
Edi idem mbemiso ini uyen mi, mma ntọn̄ọ ndikụt mbubịk ke ido ukpono. Ke uwụtn̄kpọ, ete mi ama esitịp ekese okụk emi akpadade ọbọk ubon esie esịn ke okụk oro ẹtịpde ẹnọ bishop ke ini akwa mbono. Enye okodori enyịn ete ke emi eyenam ẹnọ imọ ika akamba ufọkabasi. Mmeti ọkwọrọikọ n̄kann̄kụk kiet emi ekedide n̄ko ọtọin̄wan̄ mfriukịm. Enye ama enyene ọkpọsọn̄ udọn̄ ndinyene akamba itie, ntre enye ama anyam ekpat mfriukịm ikie onyụn̄ aka akwa mbono ye ediwak okụk. Ke ini eketiede nte ke ẹma ẹbọ kpukpru okụk ẹmi ẹkekemede ndinyene nto otuowo—emi n̄wakn̄kan ẹkedide mme ọkwọrọikọ—ọtọin̄wan̄ mfriukịm emi ekedide ọkwọrọikọ mi ama ọfrọ ke enyọn̄ onyụn̄ ofiori ete: “Ndi ofụri se mbufo ẹnọde bishop mbufo edi emi? Ọkwọrọikọ kiet kiet emi esịnde dollar ition, ami nyesịn nyọhọ ye dollar duop!” Ẹma ẹbọ se ibede dollar tọsịn kiet, ndien bishop ama emek eren emi ndidi ebiowo oro etiede ibuot ọnọ ete mi. N̄kekemeke ndinịm ke akpanikọ ke utọ edimek oro okoto Abasi. Toto ke ini oro mma ntọn̄ọ ndinyene eyịghe mban̄a se ededi oro enyenede n̄kpọ ndinam ye ido ukpono.
Ẹma ẹnyịk mi ẹsịn ke ekọn̄ ke ini United States akan̄wanade akpa ekọn̄ ererimbot. Mmotịm nti n̄kopde mme ọkwọrọikọ nnọ mbonekọn̄ ẹkekwọrọde ikọ ẹnọ nnyịn mbonekọn̄ ẹte in̄wana ke edinam akpanikọ nnọ idụt nnyịn, ndien emi ama ototịm anam usua oro n̄kenyenede nnọ ido ukpono okpon. Uduak mi ekedi ndibọhọ, ndikụre ukpep mi, nnyụn̄ ndọ ndọ. Ido ukpono ikenyeneke itie ndomokiet ke ndutịm ini iso mi.
Edikpụhọde Edu
Ke 1922, mma mma n̄kaiferi kiet emi ekekerede Louise. Nte n̄kpọ eketiede, enye ekedi enyene-ifịk owo Catholic, ndien ke ini nnyịn ikebierede ndidọ ndọ, enye okoyom idian ndọ ke ido Catholic. Ọfọn, ami n̄koyomke orụk usọrọ ido ukpono ekededi, ntre enye ama onyịme nnyịn ndinam ndọ ke ufọkmbono obio ke New York City.
Nnyịn ikenyeneke mme ntuaha ido ukpono ke akpa. Mma nnam enye ọfiọk in̄wan̄în̄wan̄ nte ke ami nyeneke mbuọtidem ke ido ukpono ndien ke nnyịn iyetie emem emem adan̄a nte owo mîsiakke enye. Ekem, ke ufọt isua 1924 osịm 1937, ima inyene nditọ—ke adiana ke adiana, tutu nnyịn inyene iren ition ye iban ition! Louise okoyom nditọ nnyịn ẹka ufọkn̄wed Catholic. Ami n̄koyomke mmọ ẹnyene orụk ukpep ido ukpono ekededi, ntre nnyịn ima ifan̄a iban̄a oro.
Ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ 1939 n̄kpọ ama otịbe emi okokpụhọrede ekikere mi ofụri ofụri aban̄a ido ukpono. Owo iba ke otu Mme Ntiense Jehovah, Henry Webber ye Harry Piatt, ẹma ẹdi ufọk mi ke Roselle, New Jersey. Ama edina in̄wan̄în̄wan̄ usọp usọp nte ke mmọ ẹkeyom nditịn̄ mban̄a kpa ibuot nneme oro mmen̄kenyeneke udọn̄ ndineme mban̄a—ido ukpono. Ami n̄kosụk nnyeneke mbuọtidem koro mme ọkwọrọikọ mbonekọn̄ ẹkesidọhọde ẹte: ‘N̄wana nọ idụt fo,’ ke adan̄aemi mbon ido ukpono ke edem nnyịn ko ẹkesidọhọde ẹte: ‘Ẹkûwot owo.’ Nso mbubịk ke emi ekedi ntem! N̄kekere ke ami nyenen̄ede Mme Ntiense iba ẹmi. Mma ndọhọ mmọ nte: “Ẹyak ntịn̄ n̄kpọ nnọ mbufo. Edieke ido ukpono mbufo edide akpanikọ, do kpukpru mmọ eken ẹdi nsu. Ndien idem edieke kiet kpọt ke otu mmọ eken edide akpanikọ, do kpukpru mmọ eken, ọkọrọ ye eke mbufo, ẹdi nsu. Ido ukpono akpanikọ kiet kpọt ekeme ndidu.” Ke ata n̄kpaidem mi, mmọ ẹma ẹnyịme ye ami!
Ekem, mmọ ẹma ẹdọhọ nda Bible mi ndi nnyụn̄ n̄kụbọde n̄ka 1 Corinth 1:10. Mma n̄kot do nte: “Idahaemi mmekpe mbufo ubọk, nditọete, ebe ke enyịn̄ Ọbọn̄ nnyịn Jesus Christ, nte mbufo ẹtịn̄ ukem n̄kpọ kiet, ubahade okûnyụn̄ odu ke otu mbufo; edi nte mbufo ẹtịm ẹdiana kiet ke ekikere kiet ye ubiere kiet.” (King James Version) Itien̄wed emi ama edemerede udọn̄ mi. Ke ukem ini oro, mma n̄kop ndịk m̀mê iren iba ẹmi ẹkedomo ndinam mi ndụk ndusụk orụk n̄ka. Edi mma n̄kpep n̄kpọ—nte ke ubahade ikpenyeneke ndidu ke otu mme Christian. Mma nnyene ekese mbụme efen ke ekikere mi. Ke uwụtn̄kpọ, Nso itịbe inọ ukpọn̄ ke n̄kpa? Didie ke ndikop idatesịt ntem ndineme mbụme oro ye mmọ! Edi, mma n̄kere ke oro eyeda ekese eneni aban̄ade ido ukpono edi ke ufọk.
Ekem kiet ke otu iren iba ẹmi ama ọdọhọ ete: “Nnyịn iyema ndifiak ndi nnyụn̄ ndinyene nneme ye afo urua en̄wen.” Mma ndomo ndida mbufiọk nnam mmọ ẹnyọn̄, edi n̄wan mi ama osioro uyo. Enye ama ọdọhọ ete: “Ralph, mmọ ẹyom ndifiọk ini emi mmọ ẹkemede ndifiak ndi.” Emi ama anam mi n̄kop n̄kpaidem, sia enye ekedide enyene-ifịk owo Catholic! Edi, mma n̄kere nte, ‘Nte ededi, eyedi nnyịn imekeme ndinyene ndusụk akpan n̄kpọ oro inyịmede ke ibuot nneme ido ukpono emi.’ Ntre mma nnyịme nte Henry Webber ye Harry Piatt ẹfiak ẹdi ke Friday en̄wen.
Ntem ke n̄kọtọn̄ọ ndikpep Bible ye Mme Ntiense Jehovah. Ikebịghike ke emi ebede, ẹma ẹnọ mi ikot ndidụk akamba mbono ke Madison Square Garden ke New York City. Mmeti in̄wan̄în̄wan̄ mban̄a utịn̄ikọ Joseph F. Rutherford oro “Ukara ye Emem,” emi ọkọnọde ke June 25, 1939. N̄kedi kiet ke otu owo 18,000 ẹmi ẹkedụkde. Ke nditịm ntịn̄, owo 75,000 ẹkekop utịn̄ikọ oro, ke ini ẹsịnde mbon ẹmi ẹkenamde ndutịm ke ofụri ererimbot ẹnọ ke urụk ukopikọ.
Nte ededi n̄kpọ ikefereke. Mme mbet oku Catholic oro Charles Coughlin ẹma ẹyom ndisuan mbono oro, ndien ke ata akpanikọ, ke utịn̄ikọ Brọda Rutherford ama akaka anyan, ediwak mbon iyatesịt ke mme itie ikie ẹma ẹtọn̄ọ ndinam uyom nnyụn̄ mfiori mme utọ ufiet nte, “Edinyan̄a Enyene Hitler!” ye “Itọn̄ Uwem Ọsọn̄ Franco!” Ẹma ẹsịn ọkpọsọn̄ editịm tutu ẹkeme ndikop ntịme oro ke urụk ukopikọ! Ama ada n̄kpọ nte minit 15 mbemiso mme adaidaha ẹkekemede ndinam otu mbon ntịme oro ẹdobo. Ke ofụri ini emi, Brọda Rutherford, ye uko, ama akaiso nditịn̄ ikọ nte otuowo ẹkenọde enye ibetedem oto ke ndikwak ubọk ndien ndien.
Mma nnyene ọkpọsọn̄ udọn̄ idahaemi etieti. Ntak emi oku Catholic ekpesịnde ekese nsọk ntre ete ẹsua Mme Ntiense Jehovah? Mma ndikụt nte ke anaedi akpanikọ odu ke se Rutherford ọkọkwọrọde—n̄kpọ emi mme ọkwọrọ ederi mîkoyomke mme owo nte ami n̄kop. Ntre mma n̄kaiso ndikpep Bible nnyụn̄ nnam n̄kọri. Ke akpatre, ke October eke 1939, mma nyarade uyakidem mi nnọ Jehovah ke mmọn̄ baptism. Ndusụk nditọ mi ẹma ẹna baptism ke isua oro eketienede, ndien Louise, n̄wan mi, ama ana baptism ke 1941.
Ndiyọ Mme Idomo
Eka mi ama akpa esisịt ini ke mma n̄kọbọ akpanikọ, ndien n̄kenyene ndifiak n̄ka North Carolina man ẹkebụk enye. Mma n̄kere ke eti ubieresịt mi idiyakke mi ndụk edinam ubụkowo oro ẹkeyomde ndinịm ke esịt ufọkabasi Methodist. Ntem mbemiso n̄kanamde isan̄ mma nnọ ete mi ikot ke urụk ukopikọ nnyụn̄ ndọhọ nte enye onịm ekebe okpo ke ufọk udiọn̄ okpo. Enye ama onyịme, edi ke ini n̄kosịmde do, mmọ ẹkedu ke usụn̄ ndika ufọkabasi, ke ebiet emi mmọ ẹkekerede ke nditreke nditiene mmọ.
Nte ededi, n̄ketieneke, ndien emi ama ada ata afanikọn̄ edi ke ubon nnyịn. Okposụkedi ami ye Edna eyeneka mi an̄wan ikedide n̄kpet n̄kpet ufan, enye iketịn̄ke ikọ aba ye ami toto nte ẹkebụk Mama ẹkụre. Mma nsiwet mme leta edi enye ikesibọrọke mmọ. Ke ini Edna ekesidide New York ke kpukpru ini ndaeyo ndibọ ukpep emi ẹkediomide ẹnọ mme andikpep ke City College, mma nsidomo ndikụt enye. Edi enye ikesinyịmeke ndikụt mi, ọdọhọde ete ke imọ inyeneke ini. Mma nsion̄o idem n̄kpọn̄ ke akpatre, sia eketiede nte n̄kesinọ enye iyatesịt. Ediwak isua ẹma ẹbe mbemiso n̄kafiakde n̄kop n̄kpọ nto enye.
Ke ntak emi mmọ ẹkesịnde ndikọm ọfọn̄ etakubom, ẹma ẹbịn nditọ mi itiokiet ẹsion̄o ke ufọkn̄wed ke 1941, kpa nte ẹkenamde ye ediwak nditọwọn̄ eken ke United States ye Canada. Man otodo ẹsịm se ibet oyomde ke ukpepn̄wed, Mme Ntiense ẹma ẹdiomi mme ufọkn̄wed idemmọ ẹmi ẹkekotde mme Ufọkn̄wed Obio Ubọn̄. Akani ufọkisen ke Lakewood, New Jersey, ekedi itie emi ẹkenịmde ufọkn̄wed oro nditọ mi ẹkesikade. Ufọkmbono Obio Ubọn̄ okodu ke akpa enyọn̄, ọkọrọ ye ubet ukpepn̄kpọ ufọkn̄wed oro, itie utemudia, ye itie udia. Ubetnna nditọiban ẹkedu ke ọyọhọ enyọn̄ iba, ndien ubetnna nditọiren ẹkedu ke ọyọhọ enyọn̄ ita. Enye ekedi ediye ufọkn̄wed. Ekese nditọ oro ẹkedụn̄de-dụn̄ do ẹkesika ufọk n̄kukụre ke mme utịturua. Mbon ẹmi ẹkedụn̄de usụn̄ enen̄ede oyom ẹkesika ufọk ke ọyọhọ utịturua iba.
Toto ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua mi ke akpanikọ, mma nnyene ufiop ufiop udọn̄ ndikabade ndi asiakusụn̄, nte ẹkotde mme ọkwọrọikọ uyọhọ ini Mme Ntiense Jehovah. Ke akamba mbono 1941 ke St. Louis, Missouri, eyenete kiet ama etịn̄ nte enye ekekemede ndisiak usụn̄ ke adan̄aemi ọbọkde nditọ 12. Mma n̄kere, ‘Edieke enye ekemede ndisiak usụn̄ ye nditọ 12, ami mmekeme ndisiak usụn̄ ye nditọ 10.’ Nte ededi, mme idaha mi ikayakke ntọn̄ọ utom usiakusụn̄ tutu isua 19 ke ukperedem. Ke akpatre, ke October 1, 1960, mma n̄keme nditọn̄ọ ndinam n̄kpọ Jehovah nte asiakusụn̄ ofụri ini.
Edidi ke Mbuari
Ke 1975, mma mbọ ikot ke urụk ukopikọ nto Edna eyeneka mi an̄wan. Idahaemi n̄kedi isua 80 ke emana, n̄konyụn̄ n̄kwe enye m̀mê ndikop uyo esie ke n̄kpọ nte isua 20. Enye ọkọnọ ikot oto an̄wambehe ubomofụm, onyụn̄ ọdọhọ yak ndi ndimen enye ye ebe esie. Ekedi n̄kpọ inemesịt ndifiak n̄kụt Edna, edi n̄kponn̄kan n̄kpọ n̄kpaidem ikedịghe kan̄a. Ke usụn̄ oro inyọn̄de idi ufọk, ebe esie ama ọdọhọ ete, “Afo emenyene owo emi akabade esịt.” N̄kọfiọkke se ikọ esie ọkọwọrọde. Ke ini nnyịn ikosịmde ufọk, enye ama afiak ọdọhọ ete, “Afo emenyene owo emi akabarede esịt mi.” Ama ọsọsọp an̄wan̄a n̄wan mi. Ke ọwọn̄ọrede ese eyeneka mi an̄wan, enye ama obụp ete, “Edna, ndi afo edi owo Ntiense?” Edna ama ọbọrọ ete: “Ami mmedi ke akpanikọ.”
Edna akasan̄a didie edibọ akpanikọ? Ọfọn, ke 1972, mma nnọ etịbe Enyọn̄-Ukpeme ke mfọn ẹsọk enye, ke ukeme ndinen̄ede itie ebuana nnyịn emi ama akabiara. N̄kpọ nte isua kiet ke ukperedem, Edna ama ọduọ udọn̄ọ ndien ekesidu ke ufọk esie. Mme magazine oro ẹkesụk ẹsịne ke efọk mmọ ẹdoro ke okpokoro ukotn̄wed esie. Ke ntak ọkpọsọn̄ udọn̄ Edna ama okubọde kiet onyụn̄ ọtọn̄ọ ndikot. Ke ama okokụre ndikot magazine oro, enye ama ọdọhọ ke idemesie ete, ‘Akpanikọ edi emi!’ Etisịm ini emi Mme Ntiense Jehovah ẹkewahade ufọk esie, enye ama okot ofụri eboho magazine Enyọn̄-Ukpeme oro okụre. Enye ama onyịme ukpepn̄kpọ Bible, ndien nte ini akakade enye ama akabade edi kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah.
Ndiyọ Nnama
Louise, n̄wan mi, nte ini akade ama enyene udọn̄ọ ikịm an̄wan n̄kụhọ, ndien idaha esie ama ototịm ọdiọk tutu enye akpa ke 1979, ke ekedide isua 82 ke emana. Ke ini Louise akakpade, ubak idemmi ama akpa n̄ko. Ofụri edinam mi ke uwem ama etre. N̄kọfiọkke se n̄kpanamde. N̄kenyeneke ndutịm ndomokiet nnọ ini iso, ndien mma nyom nsịnudọn̄ ke mbrenyịn. Richard Smith, esenyịn emi asan̄ade-san̄a, ama esịn udọn̄ ọnọ mi ndikaiso ke usiakusụn̄ mi. Mma ndikụt nte ke ami n̄kenyene n̄kponn̄kan ndọn̄esịt nto edidọn̄ mbon en̄wen ẹmi ẹkeduọkde mbonima mmọ ke n̄kpa esịt.
Ke 1979, Watch Tower Society ama anam ndutịm ndikese Israel, ntre mma nsịn enyịn̄. Isan̄ emi ekedi akwa n̄kpọ nsịnudọn̄ ọnọ mi, ndien ke ini mfiakde n̄kosịm ufọk, mma mfiak nnennen n̄kanam utom usiakusụn̄. Kpukpru isua toto ke ini oro, mmesinam edi ido mi ndinọ un̄wam ke mme efakutom oro owo mîbahakede inọ owo m̀mê oro owo mînamke utom ndien ndien ke ikpehe en̄wen ke idụt emi. Kpa ye nnen̄ede nsọn̄ ke isua emana, ami ke nsụk nnanam utom ke ifetutom emi.
Ke ediwak isua ẹmi ẹbede mbat ke mmenyene idatesịt ndin̄wam n̄kpọ nte owo 50 ẹsan̄a ke usụn̄ oro adade osịm uwem. Ekese ke otu nditọ mi ẹdu ke akpanikọ. Iba ke otu nditọiban mi ẹnam utom nte mme asiakusụn̄ ofụri ini. Louise Blanton, eyenan̄wan en̄wen, anam utom ke ibuot itieutom ofụri ererimbot eke Mme Ntiense Jehovah ke Brooklyn, New York, ye George, ebe esie, ndien kiet ke otu nditọiren mi anam utom nte ebiowo ke ediwak isua.
Nte ededi, ke ntak unana mfọnmma oro ikọbọde ito akpa ete ye eka nnyịn, kpukpru nnyịn imesidọn̄ọ inyụn̄ ikpa. (Rome 5:12) Ke akpanikọ ami mbọhọke ubiak ke uwem mi. Idahaemi mmenyene udọn̄ọ ewan̄kọ ke ukot ufien mi. Ndusụk ini esinam mi n̄kop ọkpọsọn̄ ubiak, edi oro ikpanke mi ndinyene se nnamde. Nnyụn̄ mbọn̄ akam nte enye okûkpan. Nyom ndikakaiso nnam n̄kpọ. N̄kponn̄kan udọn̄ mi edi ndikaiso ke utom usiakusụn̄ tutu osịm utịt, nnamde kpukpru se n̄kekeme ndinam ẹfiọk enyịn̄ ye mme uduak Jehovah.
[Ndise ke page 23]
Ye Rita eyen mi an̄wan