Ndisịm Kpukpru Orụk Owo ke Athens Eyomfịn
KE INI apostle Paul akakade Athens ke n̄kpọ nte 50 E.N., obio oro okosụk ededi akpan ebiet unyamurua, okposụkedi oro enye mîkenyeneke aba udomo ubọn̄ ubọn̄ uyai esie eke eset. N̄wedmbụk eset kiet ọdọhọ ete: “[Athens] ama akaiso ndidi akwa obio ke Greece emi n̄kpọ eke spirit ye utomusọ ẹtode, ọkọrọ ye ebiet emi mme ọfiọkn̄wed ye mme enyene-odudu ini oro ẹkesimade ndika n̄kese.”
Ke adan̄aemi okodude do, eyedi Paul ama enyene ifet ndikwọrọ ikọ nnọ mme Jew, mme okpono ndem mbon Athens, ye mme owo ẹketode ediwak nsio nsio ebiet. Sia enye ekedide andikpep emi odude ke edidemede onyụn̄ enyenede usọ, enye ama etịn̄ ke utịn̄ikọ esie kiet ete ke edi Abasi ọkọnọ “kpukpru owo uwem, ye ibifịk,” nte ke enye “anam kpukpru mme idụt ẹto ke ekpụk kiet ẹwọn̄ọ,” ndien nte yak “kpukpru owo ke kpukpru ebiet . . . ẹkabade esịt” koro Enye eyekpe ikpe ọnọ “ererimbot.” (Sịghisịghi ubọkn̄wed edi eke nnyịn.)—Utom 17:25-31.
Isio Isio Efakutom
Ke mme isua ndondo emi Athens amafiak akabade edi obio oro odụride mme owo oto kpukpru ebiet. Mbon oro ẹnyenede usọ ke ndinam mbubehe obio ye ikpọ mbonekọn̄ ẹdibehe nte mme anamutom esenidụt. N̄kparawa owo ẹtode Africa ye Ufọt Ufọt Edem Usiahautịn ẹdụn̄ do nte nditọ ufọkn̄wed ntaifiọk. Mme ọwọrọidụn̄ ẹdide mme anamutom ẹtode Africa, Asia, ye mme idụt n̄kan̄ Edem Usiahautịn ẹbụn̄ọ ẹdụk do. Ediwak mbon Philippines ye mbon eken ẹtode Ufọt Edem Usụk ye Edem Usiahautịn Asia, ẹmi ẹdide ndiyom utom nte nditọufọk ẹdu. Ndien mbon itọkekọn̄ ẹtode mme mbọhọ idụt oro ye mme itie oro ntịme ẹdude ke ofụri ererimbot ẹkaiso ndibụn̄ọ ndụk do.
Idaha emi odori n̄kpọ-ata ọnọ mme ọkwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ eke n̄kann̄kụk oro. Ediwak isenowo ẹdụn̄de do ke ibio ini ẹsem Ikọmbakara, edi ndusụk ẹsem usem emana mmọ. Mme owo ẹmi ẹto ediwak nsio nsio idaha ntatenyịn ye eke ido ukpono. Ke otu isenowo ẹmi, afo emekeme ndikụt mbon oro ẹdọhọde nte idide mme Christian, mbon Muslim, mbon Hindu, mbon Buddha, mbon oro ẹnịmde ke akpanikọ ẹte ke ukpọn̄ odu isio isio, mbon oro ẹdọhọde ke owo idiọn̄ọke m̀mê Abasi odu m̀mê idụhe, ye mbon oro mînịmke edidu Abasi ke akpanikọ. Ana Mme Ntiense Jehovah ẹkpep ndikpụhọ nneme mmọ ekekem ye nsio nsio idaha eke mme owo ẹmi.
Sia ediwak ke otu isenowo ẹmi ẹma ẹkesobo n̄kpọsọn̄ idaha, mmọ ẹsiwak ndibụp mbụme mban̄a se uwem ọwọrọde ye se ini iso akamade. Ndusụk owo ẹnyene ntotụn̄ọ ukpono ẹnọ Bible inyụn̄ inyeneke mfịna ndomokiet ke ndinyịme se enye etịn̄de. N̄wakn̄kan owo ẹdude ke isio isio efakutom emi ẹnyene nsụhọdeidem, sụn̄sụn̄ ido, ẹnyụn̄ ẹkop biọn̄ akpanikọ. Mmọ ẹnen̄ede ẹnyene ifụre ndidụn̄ọde nyom akpanikọ koro mmọ ẹdude nsannsan ẹkpọn̄ ubon mmọ ye n̄kann̄kụk ufọk mmọ.
Ẹma ẹtọn̄ọ akpa esop Ikọmbakara ke Athens ke 1986 man ẹse ẹban̄a efakutom emi. N̄kọri odude edi utịben̄kpọ. Ke isua ition ẹmi ẹbede, n̄kpọ nte mbufa owo 80 ẹkena baptism. Utịp edi nte ke ẹma ẹtọn̄ọ esop usem Arabic, esop usem Polish, ndien ke ini kiet, otu emi esemde French ke Athens. Ndusụk owo ẹtode esop Ikọmbakara ẹma ẹwọrọ ẹka man ẹken̄wam ke mme utọ esop ye otu oro ke Thessalonica ke n̄kan̄ edem edere, ke Heraklion, Crete, ye ke Piraeus, kpa esụkmbehe Athens. Nte afo akpama ndisobo ye ndusụk isenowo oro ẹkpepde akpanikọ ke Athens?
Se Mme Idụt Ẹyomde ke Ẹdụk Ẹdi
Thomas akamana ke Asmara, Eritrea, onyụn̄ ọkọri okpon nte enyene-ifiopesịt owo Catholic. Ke edide isua 15 ke emana, enye ama odụk ufọkidụn̄ mme mọn̄k. Enye ama obụp kiet ke otu ikpọ owo mọn̄k ete: “Abasi kiet asan̄a didie edi Abasi ita?” Akwa owo mọn̄k oro ama ọbọrọ ete: “Sia nnyịn inyịmede se pope etịn̄de aban̄a mme n̄kpọ eke spirit. Akande kpukpru, emi edi ndịben̄kpọ, ndien afo emekpri akaha ndifiọk emi.” Ke ama okodu isua ition ke ufọkidụn̄ mme mọn̄k, Thomas ama ọkpọn̄ do, okopde iduọesịt onyụn̄ okụtde edikpu oto eduuwem ye mme ukpepn̄kpọ ufọkabasi. Edi, enye ikakpaha mba ke ndidụn̄ọde nyom ata Abasi.
Usen kiet ke mîbịghike nte enye ọkọwọrọ aka Athens, enye ama okụt Enyọn̄-Ukpeme kiet ke enyịn̄usụn̄ esie, oro ibuotikọ ikpaedem ọkọdọhọde “Nsọn̄idem ye Inemesịt Ẹkeme Ndidi Okwo.” Enye ama okot enye ediwak ini. Kpa ke magazine oro, enye ama okot ete ke nnyin ikpenyene ndibem iso nyom Obio Ubọn̄ Abasi ye edinen ido esie. (Matthew 6:33) Thomas ama ọtọn̄ọ edọn̄ onyụn̄ ọbọn̄ akam eben̄e Abasi ete owụt imọ nte ẹnamde emi, ọn̄wọn̄ọde ete: “Edieke afo owụtde mi nte ẹyomde Obio Ubọn̄ fo, nyeda ọfiọn̄ itiokiet ke uwem mi n̄kpep nte ẹnamde n̄kpọ ẹnọ fi.” Urua inan̄ ke oro ebede, Mme Ntiense iba ẹma ẹkọn̄ enyịnusụn̄ esie. Inikiet inikiet Thomas ama onyịme ukpepn̄kpọ Bible, ndien ọfiọn̄ duop ke ukperedem enye ama ana baptism. Enye ọdọhọ ete: “Jehovah ama enen̄ede ọbọrọ akam mi, ndien enye ama ọnọ mi ifet ndidi kiet ke otu Mme Ntiense esie. Idahaemi ima esie omonụk mi ndibem iso nyom Obio Ubọn̄ ye edinen ido esie ke uwem mi.”
Ke adan̄aemi ẹkwọrọde ikọ ke ufọk ke ufọk, Mme Ntiense iba efen ẹma ẹkụt esen esen enyịn̄ adianade ekpere n̄kanika enyịnusụn̄.
N̄wan oro eketịn̄de ikọ ke n̄kpọ utịn̄ikọ ama obụp ete, “Mbufo ẹyom nso?”
Kiet ke otu Mme Ntiense oro ama ọdọhọ ete ke mmimọ ikan̄wana ndiyom mme owo oro ẹsemde Ikọmbakara ẹmi ẹnyenede udọn̄ ke Bible.
N̄wan oro ama obụp ete: “Mbufo ẹdi mbon ewe ido ukpono?”
“Nnyịn idi Mme Ntiense Jehovah.”
“Oh, ọfọn! Ẹdọk ẹdi ufọk ke enyọn̄.”
Mmọ ẹma ẹdọk ẹka ndien, nte usụn̄ n̄kpọ umen owo ndọk ufọkenyọn̄ ekebererede, ata akamba erenowo kiet emi enyenede etikwo etikwo eduuwem ama ada do. Edi n̄wan oro ama ada ke esịtufọk etịn̄ ikọ.
“Yak mmọ ẹdụk ẹdi. Nyom ndinyene nneme ye mmọ.”
N̄wan emi ama etịn̄ ete ke imọ imasan̄a ikanade ererimbot ye otu mbon mbre mbuba ebe imọ, ndien ke edem usen oro, imọ ikọbọn̄ akam iyom Mme Ntiense Jehovah. Ntre ẹma ẹtọn̄ọ ukpepn̄kpọ Bible ye unana ubiatini. Sia ini oro okosụhọde ọnọ mmọ ndidu ke Greece ekedide ibio, ẹma ẹnam ndutịm ndikpep n̄kpọ ikata ke urua, ẹkụrede n̄wed Ndidu Uwem ke Nsinsi ke urua duop kpọt.
Ini mbre mbuba efen ama afiak ada mmọ ẹdi Greece. N̄wan oro ama afiak ọtọn̄ọ ukpepn̄kpọ esie onyụn̄ anam eti n̄kọri. Ke ọfiọn̄ ifan̄ ẹma ẹkebe, enye ama adiana ye Mme Ntiense ke ndikwọrọ ikọ nte asuanetop oro mînaha baptism onyụn̄ ọsọsọp ọtọn̄ọ akpa ukpepn̄kpọ Bible esie. Ye anie? Ebe esie, emi enen̄erede okop inemesịt ye Mme Ntiense ye mme ukpụhọde oro n̄wan esie anamde.
Allan, eyen pastor Protestant kiet, ọkọkọri okpon ke South Africa. Toto ke ata isua uyen, enye ama onịm ke akpanikọ ete ke Bible edi ediyarade eke odudu spirit emi otode Abasi. Sia mîkokopke uyụhọ ye ido ukpono esie, enye ama ọwọn̄ọde ebịne ukpepn̄kpọ akwaifiọk ye mbre ukara, edi emi ama anam enye enen̄ede etie ukpọk ukpọk akan nte akanam edide. Ke enye ama ọkọwọrọ aka Greece, enye ama ọdọdiọn̄ etie ukpọk ukpọk akan. Enye ama okụt ete ke uwem imọ inyeneke uduak, nte ke imọ idu ke usụn̄ oro mînyeneke ebiet akade.
N̄kpọ ama otịbe okoneyo kiet. Allan obụk ete: “Mma ntọn̄ọ edọn̄ ke isọn̄ mbọn̄ akam nnyụn̄ n̄n̄wan̄a esịt mi nnọ Abasi. Ye mmọn̄eyet mfụhọ kaban̄a usụn̄uwem mi, mma mben̄e Abasi ada mi owụt ata mme anditiene enye. Mma n̄n̄wọn̄ọ nte ke ami nyesan̄a ke un̄wana usụn̄ esie.” Ke urua oro, enye okodu ke ufọkurua kiet, onyụn̄ ọtọn̄ọ nneme ye enyene ufọkurua oro, kpa n̄wan, emi ekedide Ntiense. Nneme oro ama anam ata ukpụhọde ada itie ke uwem Allan. “Ke mme usen oro ẹketienede, mma n̄kụt nte ẹbiatde mme edinịm ke akpanikọ oro n̄kamade: Abasi-Ita-ke-Kiet, hell ikan̄, ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi—kpukpru, nte an̄wan̄ade, emi mîdịghe ukpepn̄kpọ Bible.” Ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄, ebe ye n̄wan ẹdide Mme Ntiense ẹma ẹdọhọ ke imọn̄ ikpep Bible ye enye. Enye ama onyịme onyụn̄ anam usọp usọp n̄kọri. Allan eti ete: “Akpanikọ ama anam mmọn̄eyet inemesịt asiaha mi ke enyịn, ndien enye anam mi mbọhọ ufụn.” Isua kiet ke ukperedem enye ama ana baptism. Mfịn enye okop inemesịt ndinam utom nte asan̄autom unamutom ke esop n̄kann̄kụk.
Elizabeth oto Nigeria, ke ebiet emi enye ama okoyom Abasi ke nsio nsio ufọkabasi edi ikokopke uyụhọ. Se ikanamde enye ndịk ikan ekedi ukpepn̄kpọ nsinsi ndutụhọ ke hell ikan̄. Ke ini enye ekedide Athens ye ubon esie, Mme Ntiense iba ẹma ẹwaha enyịnusụn̄ esie, ndien ẹma ẹtọn̄ọ ukpepn̄kpọ Bible. Elizabeth ama okop inemesịt ndifiọk nte ke Abasi itụhọkede mme owo, edi ke enye ọnọ idotenyịn nsinsi uwem ke paradise isọn̄. Enye akasan̄a ye idịbi ọyọhọ eyen esie inan̄, emi enye okoyomde ndision̄o. Ekem enye ama ekpep oto Bible se idide ekikere Jehovah kaban̄a edisana idaha eke uwem. Enye enyene ediye eyenan̄wan idahaemi. Elizabeth ama anam n̄kọri ata usọp usọp ndien ikebịghike enye ama ana baptism. Okposụkedi enye enyenede nditọ inan̄ ye utom oro anamde ofụri ini, enye esikeme ndinam usiakusụn̄ unọ un̄wam ke ekperede ndidi kpukpru ọfiọn̄. Enye ama ọbọ edidiọn̄ ke ndikụt ebe esie ọtọn̄ọde ndikpep Bible. Enye ọdọhọ ete: “Ke akpatre mmokụt ata Abasi ye ido ukpono akpanikọ, ekọm enyene Jehovah ye ima ima esop esie.”
Ẹsisobo ye ediwak owo ke isio isio efakutom emi ke utom efak, edi esiyom ime man ẹkọri udọn̄ mmọ. Emi ekedi ntre ye n̄kaiferi kiet ekerede Sallay, otode Sierra Leone. Ntiense kiet ama ọnọ enye tract kiet, ọbọ adres esie, onyụn̄ anam ndutịm man ẹka ẹkese enye. Sallay ama enyene udọn̄ onyụn̄ onyịme ukpepn̄kpọ Bible, edi ke ntak mfịghe ye mme mfịna eken, owo ikesinịmke enye ofụri ini. Ekem enye ama ọkpọn̄ do inikiet inikiet ye unana edinọ adres esie. Ntiense oro ama akaiso ndiwaha n̄ka akani itieidụn̄ esie, ndien ke akpatre Sallay ama ọdọn̄ utom ọnọ Ntiense emi ete edi obufa ebietidụn̄ imọ.
Ẹma ẹsinịm ukpepn̄kpọ oro kemi kpukpru ini kpa ye oro Sallay okodude ke mme ukperedem ọfiọn̄ idịbi esie. Ke eyen oro ama akamana, Sallay ama akabade edi asuanetop oro mînaha baptism. Edieke kpukpru emi etiede nte ekedi mmemmem n̄kpọ, ikedịghe. Ke n̄kanika ebede 6 ke minit 30 usenubọk, enye esinyene nditịm idem ndụk bọs emi ediwatde ke ubak hour ndimen nsekeyen esie n̄ka ufọkn̄wed n̄kpri nditọ, ndien odụk bọs efen emi awatde hour kiet aka utom. Ke ama okokụre utom esie emi edide edinam ebiet asana, enye esinam isan̄ afiak ọnyọn̄ ufọk. Ke mme mbubịteyo usen ukpepn̄kpọ, mîdịghe ke ini enye akade utom ukwọrọikọ, enye esidụk bọs emi awatde hour kiet efen uka ye unyọn̄, kpa ye ubiọn̄ọ otode ebe esie. Ke adan̄aemi owụtde ebe esie ima ye ime, enye ama anam n̄kọri okosịm uyakidem ye baptism. Nso kaban̄a ebe esie? Enye ama odụk Editi n̄kpa Christ onyụn̄ onyịme ukpepn̄kpọ Bible.
Ẹdiọn̄ ye Nti Utịp
Ye ata ediwak ke otu mme owo ẹmi, edidu mmọ ke Athens edi ke ibio ini. Ediwak owo ẹfiak ẹnyọn̄ obio emana mmọ man ẹkebuana eti mbụk ye mme iman ye mme ufan mmọ. Mmọ eken ẹwọn̄ọ ẹka mme idụt Edem Usoputịn ẹnyụn̄ ẹkaiso ndinam n̄kpọ Jehovah. Mbon oro ẹdude ke Greece ẹnyene nti utịp ke ndinọ mbon obio mmọ ẹmi ẹwọrọde ẹka do ikọ ntiense. Ke mme idaha efen n̄kpasịp akpanikọ okon̄wụm mfri n̄kukụre ke isenowo oro ẹma ẹkenyọn̄ ẹka idụt efen ndien Mme Ntiense ẹkesobo ye mmọ do.
Kpukpru ẹmi owụt ete ke Jehovah inamke asari. Ke kpukpru idụt enye adadara mme owo ẹmi ẹten̄ede enye ẹnyụn̄ ẹmade edinen ido. (Utom 10:34, 35) Ye utọ mbon mbieterọn̄ oro, mmọ ndiwọrọ n̄ka idụt efen ndikoyom n̄kpọ eke obụk ama osụn̄ọ ke mme edidiọn̄ oro ẹkponde ẹkan nte mmọ ẹkedoride enyịn—ifiọk Abasi akpanikọ, Jehovah, ye un̄wọn̄ọ esie kaban̄a nsinsi uwem ke edinen obufa ererimbot. Ih, Jehovah ke akpanikọ ọdiọn̄ ukeme oro ẹsịnde ndisịm mbon oro ẹsemde esen usem ke Athens eyomfịn uwak uwak!
[Mme ndise ke page 16]
Mme owo ẹtode ediwak idụt ke ẹkop eti mbụk ke Athens