Ndidọk Obot Oro Okon̄de Akan Mme Obot Himalaya

MME Obot Himalaya! Nso ke mme ikọ oro ẹnam fi ekere? Enyene-ndịk, obot ice ye ọkpọsọn̄ mbịtmbịt ofụm? Idatesịt edikan, edida ke enyọn̄ obot emi okon̄de akan ke isọn̄? Ye ata ediwak nnyịn, ndidọk Obot Everest, ke Mme Obot Himalaya ke Nepal, edi se owo mîkemeke ndinam. Edi, mfịn ediwak owo ke Nepal ke ẹdọk obot oro okon̄de akan Mme Obot Himalaya! Mbemiso inemede iban̄a isan̄ edidọk akamba obot emi, ẹyak nnyịn ibem iso ise ekpri ediye Obio Ubọn̄ Nepal.

Nepal—Obio Ubọn̄ Obot

Obio Ubọn̄ Nepal edi esen esen koro enye edide kiet ke otu nsụhọ ibat ibat obio emi edidem kiet akarade emi odude ke ererimbot ndien n̄ko koro enye idịghe obio ubọn̄ eke ererimbot, edi edi obio ubọn̄ eke ido ukpono. Nepal edi n̄kukụre idụt Hindu ke ererimbot. Ata ediwak ke otu owo miliọn 20 ẹmi ẹdụn̄de do ẹdi mbon Hindu. Nte ededi, akamba ukpụhọde odu ke ntọn̄ọ ekpụk mme owo oro ẹdude do. Mbon oro ẹdụn̄de ke edere edere ikpehe emi etiede obot obot ẹwak ndidi mme andito Tibet-Burma, ke adan̄aemi edide ke n̄kan̄ usụk usụk unaisọn̄, mme owo ẹdude do ẹnen̄ede ẹwak ndidi mbon ẹtode Indo-Aryan. Nepali edi akpan usem idụt oro onyụn̄ edi usem emana ọnọ n̄kpọ nte mbahade owo 60 eke ikie ke otu mbio obio oro. Mbon oro ẹsụhọde ẹsem nsio nsio usem ekpụk 18.

Nepal etie akwa-akwa, kilomita 880 ọtọn̄ọde ke edem usiahautịn osịm edem usoputịn ye kilomita 200 ọtọn̄ọde ke edem edere osịm edem usụk. Ikpọ enyene-uten̄e Obot Himalaya, ẹmi ẹnamde adan̄a n̄kan̄ edem edere, esịnede Obot Everest, obot emi okon̄de akan ke ofụri ererimbot edide mita 8,848, ye mme obot itiaita eken ẹkon̄de ẹbe mita 8,000. N̄kpri obot ye mme n̄kpọdiọhọ mmọn̄ ye mme itịghede ẹdu ke ufọt ufọt Nepal. Eti isọn̄ Tarai, kpa akpan ikpehe emi ẹtọde in̄wan̄, odu ke nsannsan edem usụk, emi adianarede adan̄a kiet ye India.

Kathmandu, ibuot obio, emi odude ke ufọt ufọt ikpehe, enen̄ede edi inem inem itie emi mme owo ẹsikade ndikasan̄a n̄kanade nse mme n̄kpọ. Ubomofụm odu ndiwat mbe ke enyọn̄ ikpọ obot esie, ndika mme in̄wan̄ unam, ye ediwak n̄kpọ ke n̄kann̄kụk oro ẹkemede ndisan̄a nse. Ndusụk ini ẹsikot Nepal itịghede mme abasi koro ido ukpono enyene ekese ndinam ke uwem mme andidụn̄ ke enye. Ido ukpono n̄ko edi ntak emi ediwak miliọn owo ke ofụri ererimbot ẹnamde isan̄ ẹka “obot” oro okon̄de akan Mme Obot Himalaya.

Ke n̄kpọ nte isua 2,700 ẹmi ẹkebede, ẹma ẹnọ Isaiah prọfet Hebrew oro odudu ndibem iso ntịn̄ nte “ke utịt eyo, obot ufọk Jehovah eyewụhọ ke enyọn̄ ikpọ obot . . . Ediwak obio ẹyeka ẹkedọhọ, ẹte, Mbufo ẹdi, nnyịn idọk ke obot Jehovah, . . . enye eyekpep nnyịn ido esiemmọ, nnyịn iyenyụn̄ isan̄a ke usụn̄ esie.” (Isaiah 2:2, 3) Mi ẹmen n̄kokon̄ edisana utuakibuot Jehovah, kpa Andibot ye Andikara ekondo, ẹdomo ye obot, emi okon̄de akan kpukpru orụk utuakibuot eken oro ẹbietde obot. Emi edi n̄kpọ aban̄ade unọ ukpep eke ofụri ererimbot oro an̄wamde mbon oro biọn̄ akpanikọ ọdọn̄de ndikpep mban̄a mme usụn̄ Jehovah. Didie ke utom emi ọkọtọn̄ọ ke Nepal?

N̄kpri Ntọn̄ọ

Owoekọn̄ kiet ke Udịmekọn̄ Britain ke Ekọn̄ Ererimbot II ama anam ndụn̄ọde oyom ido ukpono akpanikọ. Ete ye eka esie ẹkedide mbon Hindu ẹtode Nepal ẹma ẹkabade ẹdi mbon Catholic. Nte enye ọkọkọride okpon, enye ama okụt unana ifiọk oro odude ke ukpono ndem, esịn mme ukpepn̄kpọ nte ukpepn̄kpọ hell ikan̄, onyụn̄ ọtọn̄ọ ndidụn̄ọde mme ukpepn̄kpọ ufọkabasi Protestant. Edi enye ikokopke uyụhọ.

Ke mbonekọn̄ Japan ẹma ẹkemụm nte mbuotekọn̄ ke se ikedide Rangoon, Burma, ini oro, owoekọn̄ emi ama ọbọn̄ akam ete imọ ikpakam ibọhọ ọkpọsọn̄ ufen ke itienna ọkpọsọn̄ utom man ikaiso ndiyom utuakibuot akpanikọ. Ke ukperedem, enye ama an̄wana ọbọhọ mme andimụm enye efehe ndien andikpep ke ufọkn̄wed kiet oro, ke ufọk esie, enye okokụtde ekpri n̄wed Where Are the Dead? oro J. F. Rutherford ekewetde, ama an̄wam enye. Ke okụtde akpanikọ, enye ye ọkpọsọn̄ udọn̄ ama onyịme ndikpep Bible ke ini Mme Ntiense Jehovah ẹkewahade ẹtiene enye ke Rangoon ke 1947. Ke ufan̄ ọfiọn̄ ifan̄, enye ama ana baptism, ekpri ini ke oro ebede ekpri n̄wan esie ama ana baptism. Mmọ ẹma ẹbiere ndifiak nnyọn̄ India, ẹkedụn̄ ke Kalimpong obio emana mmọ, ke obot obot n̄kan̄ ufọt edem edere ye edem usiahautịn. Mi ke n̄kpri nditọ mmọ iba ẹkemana ẹnyụn̄ ẹka ufọkn̄wed. Ke March 1970, mmọ ẹma ẹwọn̄ọ ẹkedụn̄ ke Kathmandu.

Ibet Nepal ama akpan edinam owo okpụhọde ido ukpono. Owo ekededi oro ẹkekụtde atan̄ade inua-okot esen ido ukpono ekenyene ndika n̄kpọkọbi isua itiaba, ndien owo ekededi oro akade utọ ido ukpono oro ekeme ndidi se ẹbierede n̄kpọkọbi isua ita ẹnọ ọkọrọ ye akamba isop. Ntre ẹkenyene ndinọ ikọ ntiense ye ukpeme. Ndinam utom eke ufọk ke ufọk ọkọwọrọ ndiwaha ufọk owo kiet, ndien ẹwọrọ ẹka ikpehe efen ẹnyụn̄ ẹkewaha ufọk efen do. Nte an̄wan̄ade, ikọ ntiense ido nneme ama enyene akpan udeme ke ndisuan eti mbụk.

Utịp ikọsọpke idu. Ye mme andidụn̄ ẹwakde ẹsịm n̄kpọ nte owo miliọn duop, an̄wautom eketie nte n̄kpọ eke owo mînyeneke udọn̄. Ẹma ẹtọ n̄kpasịp akpanikọ nte ubon kiet emi kpọt ọkọnọde mme ufan, mme ọdiọn̄ọ, mme ekpeutom, ye ekemmọ mbonutom ikọ ntiense. Mmọ ẹma ẹsinịm mme mbonoesop ofụri ini ke ufọk mmọ ẹnyụn̄ ẹkot mbon oro ẹnyenede udọn̄ ndibuana ye mmọ. Ke akpatre, ke March 1974, ke ẹma ẹkekaiso nditọ n̄kpasịp nnyụn̄ nduọk mmọn̄ ke isua inan̄, akpa mbun̄wụm otode Nepal ama edi—ndien oro okoto ebiet owo mîkodorike enyịn!

Ke awahade ufọk owo kiet, asuanetop emi ama etịn̄ ikọ ọnọ imọ owo kiet oro ekedide ewetn̄wed ọnọ owo kiet emi otode ubon ubọn̄. Eren oro ama ọdọhọ ete: “Nneme ye eyen mi.” Eyen esie ama onyịme ukpepn̄kpọ Bible. Nte ini akade enye ama okpụhọ utom esie, sia enye akanamde utom ke ufọk ubre mbre mfọniso. Ete esie, enyene-ifịk owo Hindu, ama ọbiọn̄ọ enye. Kpa ye oro, ekpri akparawa emi ama ọsọn̄ọ ada ke n̄kan̄ Jehovah. Nso ikedi utịp? Nte ini akade ete esie ama etre ndibiọn̄ọ enye, ndien otu n̄kpet n̄kpet iman ẹma ẹnyịme akpanikọ Bible. Enye anam utom idahaemi nte ebiowo ke esop Christian.

Man ẹkaiso ẹsọn̄ idem ke n̄kan̄ eke spirit ẹnyụn̄ ẹnam ewụhọ N̄wed Abasi nte ẹkûsịn ndisop idem ọtọkiet, ekpri otu odude ke Kathmandu ẹma ẹsinịm mme mbonoesop ofụri ini ke ufọk owo. Edi ke akamba udomo, nditọete oro ẹma ẹsitaba ikpọ mboho. Mbon oro ẹkenyenede ukeme ẹma ẹsika India man ẹkedụk mme mbono—anyan usụn̄ isan̄ oro ọsọn̄de urua ke ikpehe oro mme obot ẹdude ke udịm udịm.

Nso n̄kpọ idatesịt ke ekedi ntem ke ini ẹkenịmde ofụri ndutịm mbono district ke ufọk owo oro mmọ ẹkesinịmde mme mbonoesop! Kere ban̄a nditọete inan̄, esịnede owo kiet oro abuanade ke n̄kọk itieutom India, ndise mban̄a ofụri ndutịm oro! Ẹma ẹkam ẹwụt drama Bible. Didie? Ẹma ẹsio ndise slide ke ini ẹkesịnede ọfọn̄ drama ẹnam ndomonse ke India. Ke Nepal, ẹma ẹwụt ndise slide emi ke n̄kpọ uwụt ndise, asan̄ade ye nneme oro ẹmụmde-mụm ẹsịn ke tape. Otuowo ama ama emi. Otuowo oro akawak adan̄a didie? Owo 18!

Un̄wam otode idụt efen ndida nnam utom ukwọrọikọ ikawakke. Owo ikekemeke ndinam utom isụn̄utom, ikonyụn̄ idịghe mmemmem n̄kpọ inọ isenowo ndinyene utom idịbi udia do. Nte ededi, Ntiense iba ẹtode India ẹma ẹnyene utom ke Nepal ke nsio nsio ini, ẹbiatde ekese ini ke Kathmandu ẹnyụn̄ ẹn̄wamde ndinọ obufa esop oro ẹketọn̄ọde do nsịnudọn̄. Etisịm 1976 mme asuanetop Obio Ubọn̄ 17 ẹkedu ke Kathmandu. Ke 1985 nditọete ẹma ẹbọp Ufọkmbono Obio Ubọn̄ eke mmọ. Ke ẹma ẹkekụre enye, ẹma ẹtọn̄ọ ndinyene mme mbono district eke isua ke isua, ọkọrọ ye mme mbono eken, ofụri ini. Ufọkmbono oro ekenen̄ede edi iwụk itie edisana utuakibuot ke nsannsan ikpehe oro etiede obot obot do.

N̄kọri Kpa ye Mme Mfịna

Ke mme ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua oro, utom ukwọrọikọ, oro ẹkenamde ye akwa ukpeme, ikodụrike ntịn̄enyịn mme andikara. Nte ededi, ke ekperede utịt utịt 1984, ẹma ẹtọn̄ọ ndidori ukpan. Ẹma ẹmụm eyenete eren kiet ye nditọete iban ita ẹnyụn̄ ẹsịn ke ufọk-n̄kpọkọbi ke usen inan̄ mbemiso ẹsion̄ode ẹnyụn̄ ẹdụri utọn̄ ẹte ẹkûka iso aba ke utom mmọ. Ke obio-in̄wan̄ kiet, ẹma ẹmụm owo usụkkiet ke adan̄aemi ẹkenịmde ukpepn̄kpọ Bible ke ufọk mmọ. Ẹma ẹsịn itiokiet ke ufọk-n̄kpọkọbi ke usen 43. Ẹma ẹmụm ediwak owo eken, edi owo ikekpehe ikpe.

Ata ndondo emi ke 1989, ẹma ẹmụm kpukpru nditọete iren ye iban ke itie Ukpepn̄kpọ N̄wedesop kiet, ẹsịn ke ufọk ke usen ita, ekem ẹsana ẹyak. Ndusụk ini, ẹma ẹsidọhọ mmọ ẹsịn ubọk ke n̄wed oro ọdọhọde ke mmimọ idikwọrọke ikọ. Mmọ ẹma ẹsịn. Ẹkesana ndusụk owo ẹyak n̄kukụre ke mmọ ẹma ẹkesịn ubọk ke n̄wed ke mmimọ iyeben̄e idem ndiyọ ufen ekededi edieke ẹmụmde mmimọ nte itọn̄ọde ntak ikwọrọ ikọ.

Kpa ye mme utọ mfịna oro, nditọete ẹma ẹkaiso ndikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ ifịk ifịk. Ke uwụtn̄kpọ, ke 1985, isua kiet ke ukara ama ekesịbe odụk, n̄kọri ke ibat mme ọkwọrọikọ ama ọdọk osịm mbahade 21 eke ikie. Mme asuanetop 35 oro ẹma ẹbiat hour 20 ke ọfiọn̄ ke ẹbaharede ukem ukem nditịn̄ nnọ mbon efen mban̄a edisana utuakibuot.

Nte ini akade, ofụm ukpụhọde ukaraidem ama ọtọn̄ọ ndifụme ke Nepal. Ikpọ owo ukara ẹma ẹtọn̄ọ ndikụt nte ke Mme Ntiense Jehovah idịghe n̄kpọndịk. Ke akpanikọ, utom unọ ukpep eke Bible mmọ ama enyene eti utịp oro ọbọpde-bọp ke idem mme owo, anamde mmọ ẹdi nti nditọisọn̄. Ikpọ owo ukara ẹma ẹkụt ẹte ke ẹdori nsọn̄uyo ke edinam akpanikọ, edinam utom ọkpọsọn̄, ye eti ido uwem nte mme akpan n̄kpọ oro ẹyomde ẹto mme andituak ibuot nnọ Jehovah.

Ẹma ẹnọ eti ikọ ntiense ke ini n̄wan kiet oro ke akpa ekedide enyene-ifịk owo Hindu akakabarede edi Ntiense onyụn̄ esịnde ndibọ edikịm iyịp nsịn ke idem. Idem ama akpa mme dọkta aban̄a esịne-ifiọk, ọkpọsọn̄ ubiere esie. Ẹken̄wam n̄wan emi ndikpep akpanikọ ye un̄wam ediye uduot ekpri n̄wed oro Dara Uwem ke Isọn̄ ke Nsinsi! Kpa ye ubiọn̄ọ ye nsahi oro okotode ubon esie, enye ama ana baptism ke 1990 nte enye ekekperede ndisịm isua 70 ke emana. Ekem enye ama obụn̄ ukot ndien, adianade ye mme ufen ẹtode mme ekikọhọ ekikọhọ n̄kpọ eken, enye ekenyene ndika akpan usiakidem. Ke urua iba enye ama ọbiọn̄ọ mfịghe otode mme dọkta ye mme iman nte ọbọ iyịp. Ke akpatre, otu mme asiakidem ẹma ẹsiak enye idem uforo uforo ye unana edisịn iyịp. Okposụkedi mîkemeke ndisan̄a ọkpọsọn̄ isan̄ aba idahaemi, anam-akpanikọ eyenete an̄wan emi esiwọrọ etie ke inuaotop esie kpukpru usenubọk onyụn̄ ọnọ mbon oro ẹsan̄ade ẹbe ikot ete ẹditie ye imọ ẹnyụn̄ ẹkop ndusụk inem inem eti mbụk.

Nepal Mfịn

N̄kpọ etie didie ke Nepal mfịn? Mme Ntiense Jehovah ẹnyene akamba ifụre ndituak ibuot nte nditọete mmọ ẹnamde ke ofụri ererimbot. Ọtọn̄ọde ke ini anam ndamban̄a isan̄ kiet m̀mê iba ẹketọn̄ọde ndidiana ye mbon oro ẹdọkde obot utuakibuot akpanikọ, ibatowo oro akade-kaiso ndikọri ẹma ẹdọhọ ẹte, “Mbufo ẹdi, nnyịn idọk ke obot Jehovah.” Etisịm 1989 ẹma ẹnyene se iwakde isịm owo 43 ke ẹbaharede ukem ukem ke ọfiọn̄ kiet kiet ẹbuanade ke utom ukwọrọikọ, ndien owo 204 ẹkedụk Editi n̄kpa Christ isua oro.

Ekem, nte ọkọn̄wọn̄ọde, Jehovah ama ọtọn̄ọ ndisịn usọp ke nditan̄ mbon oro ẹyomde akpanikọ mbok ke ufọk esie. (Isaiah 60:22) Ke ndondo emi ẹma ẹtọn̄ọ ọyọhọ esop iba ke Kathmandu, ndien idahaemi otu iba oro ẹdude nsannsan ẹdu ke ẹwọrọde ẹkpọn̄ ibuot obio oro. Ke April 1994, mme Christian 153 ẹkenọ ibatutom ukwọrọikọ—n̄kọri awakde osịm mbahade 350 eke ikie ke se mîsịmke isua ition! Mmọ ẹma ẹnịm ukpepn̄kpọ Bible 386 ye mme owo oro ẹnyenede udọn̄. Ke ini Editi ke 1994, aduai-owo-idem owo 580 ẹkedụk. Ke usen akpan mbono, owo 635 ẹma ẹyọhọ ufọkmbono, ndien owo 20 ẹma ẹnọ idemmọ ndina baptism. Ntre ikpọ n̄kọri oro Mme Ntiense Jehovah ẹdarade ke ofụri ererimbot ke ẹda itie n̄ko ke ekpri Nepal.

Ke mme isua ndondo emi ibat n̄wed oro ẹmịn̄de ke usem Nepali ọdọk akamba akamba, an̄wamde mbon nsụhọdeidem ndisọn̄ọ mmụm akpanikọ n̄kama. Mme akabade n̄wed oro ẹnọde ukpep ke ọfis n̄kọk itieutom India ke usọ ukabade n̄wed ye nte ẹdade kọmputa ẹnam utom ke ẹnam utom uyọhọ ini idahaemi ke Kathmandu. Ke ẹdide se ẹtịmde idem ẹnọ editat utom, mme andidọk obot ukara Abasi ke Nepal ke ẹka iso iso!

Ndidọk se Ikọn̄de Ikan Mme Obot Himalaya

Afo n̄ko emekeme ndidara edisan̄a ndọk obot oro okon̄de akan Mme Obot Himalaya. Ke anamde ntre, afo ududianake ye mbon oro ẹtode Nepal ikpọn̄ edi ye ediwak miliọn “ẹtode ke kpukpru obio ye esien ye idụt ye usem.” (Ediyarade 7:9) Ke adianade ye mmọ, afo eyedara ndidi se Andibot ikpọ obot ọnọde ukpep nte ọnọde mbon oro ke Nepal. Afo eyekụt nte Andibot ‘ekpede ikpe,’ ndien afo eyenyene idotenyịn ndidu uwem ke nsinsi ke isọn̄ oro ẹnamde asana onyụn̄ eye.—Isaiah 2:4.

[Ndise obio ke page 24]

(Ama oyom ndikụt nte enye enen̄erede etie, se n̄wed)

Kathmandu

Obot Everest

[Ndise ke page 25]

Ke an̄wa Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ke Kathmandu

[Ndise ke page 26]

Ediwak mbon Nepal ke ẹbọ ufọn ẹto mme ukpepn̄kpọ Bible