Itie Nnanenyịn Ukpepn̄kpọ Ido Ukpono
“EKIKERE ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi ye mbuọtidem ke ediset ke n̄kpa . . . ẹdi ekikere iba oro ẹsan̄ade ke ata nsio nsio afan̄, emi oyomde ẹnam edimek.” Mme ikọ Philippe Menoud ẹmi ẹwụt ibio ibio nnanenyịn oro mme ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono Protestant ye Catholic ẹsobode kaban̄a idaha mme akpan̄kpa. Bible etịn̄ aban̄a idotenyịn ediset ke n̄kpa ke “akpatre usen.” (John 6:39, 40, 44, 54) Edi idotenyịn ediwak mme andinịm ke akpanikọ, nte ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono oro Gisbert Greshake ọdọhọde, “ọkọn̄ọ ke ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi, emi ọwọrọde ọkpọn̄ ikpọkidem ke n̄kpa onyụn̄ afiak etiene Abasi, ke adan̄aemi idotenyịn ke ediset ke n̄kpa osopde ke akamba udomo, edieke mîdịghe ofụri ofụri.”
Bernard Sesboüé anam an̄wan̄a ete ke ọkpọsọn̄ mfịna ama edemede ke afan̄ emi: “Nso idi idaha mme akpan̄kpa ke ‘ufan̄ ini’ emi ikpọkidem akpade ye akpatre ediset ke n̄kpa?” Etie nte mbụme oro ekedi akpan mfan̄a ukpepn̄kpọ ido ukpono ke isua ifan̄ ẹmi ẹkebede. Nso ikada ikosịm emi? Ke onyụn̄ edide akpan n̄kpọ akan, nso idi ata idotenyịn inọ mme akpan̄kpa?
Ntọn̄ọ ye N̄kọri Itie Nnanenyịn
Mme akpa Christian ẹma ẹnyene in̄wan̄în̄wan̄ ifiọk ẹban̄a n̄kpọ emi. Mmọ ẹma ẹfiọk ẹto N̄wed Abasi nte ke mme akpan̄kpa ifiọkke n̄kpọ ndomokiet, koro N̄wed Abasi Usem Hebrew ọdọhọ ete: “Mme oduuwem [ẹfiọk] ẹte ke mmimọ inyene ndikpa: edi amaedi mme akpan̄kpa, mmọ ifiọkke baba n̄kpọ kiet . . . Baba edinam, baba uduak, baba ifiọk, baba mbufiọk [idụhe] ke obio ekpo emi afo akade do.” (Ecclesiastes 9:5, 10) Mme Christian oro ẹkedori enyịn ke ediset ke n̄kpa oro edidade itie ke ini iso ke ini “edidi Ọbọn̄.” (1 Thessalonica 4:13-17) Mmọ ikodorike enyịn ndifiọk n̄kpọ ke ebiet ekededi ke adan̄aemi mmọ ẹbetde ini oro. Joseph Ratzinger, emi adade ibuot idahaemi ke Esop Vatican Esede Aban̄a Ukpepn̄kpọ Mbuọtidem, ọdọhọ ete: “Nsọn̄ọ ukpepn̄kpọ ido ukpono ndomokiet ikodụhe ke Ufọkabasi eset kaban̄a ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi.”
Nte ededi, Nuovo dizionario di teologia, anam an̄wan̄a ete ke ini ikotde uwetn̄kpọ Mme Ewetn̄wed Ido Ukpono, utọ nte eke Augustine m̀mê Ambrose, “nnyịn ikabade idifiọk obufa n̄kpọ aban̄ade item Bible—ediwọrọ ndi eke ukpepn̄kpọ akan̄a ubonowo mbon Greek, okpụhọrede akpan akpan ye eke mme Christian ẹdide mme Jew.” Obufa ukpepn̄kpọ emi ọkọkọn̄ọ ke “ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi, ke edibiere ikpe nnọ owo kiet kiet ye utịp mîdịghe ufen ke ndondo oro n̄kpa ebede.” Ntem, ẹma ẹdemerede mbụme ẹban̄a “ufọt ikpehe ini” ete: Edieke ukpọn̄ ọbọhọde odu uwem ke ikpọkidem akpade, nso itịbe inọ enye ke adan̄aemi enye ebetde ediset ke n̄kpa ke “akpatre usen”? N̄kpọ nnanenyịn emi edi se mme ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono ẹn̄wanade ndibiere.
Ke ọyọhọ isua ikie itiokiet E.N., Pope Gregory I ama afan̄a ete ke n̄kpa ukpọn̄ ẹka ebiet oro ẹkenịmde ẹnọ mmọ usọp usọp. Pope John XXII eke ọyọhọ isua ikie 14 ama onịm ke akpanikọ nte ke mme akpan̄kpa ẹyebọ akpatre utịp mmọ ke Usen Ikpe. Nte ededi, Pope Benedict XII ama afan̄a ye owo emi ekebemde enye iso odu. Ke n̄wedibet mme pope oro Benedictus Deus (1336), enye ama ọdọhọ ete ke “ukpọn̄ mme akpan̄kpa ẹka itie inemesịt [heaven], itie edinam asana [purgatory], m̀mê ufen [hell] ke ndondo oro ẹkpade, n̄kukụre ndifiak ndiana ọtọkiet ye ikpọkidem mmọ oro ẹnamde ẹset ke utịt ererimbot.”
Kpa ye eneni ye mfan̄a, emi edi idaha oro mme ufọkabasi Christendom ẹdude ke ediwak isua ikie, okposụkedi mme ufọkabasi Protestant ye Orthodox ke ofụri ofụri mînịmke purgatory ke akpanikọ. Nte ededi, ọtọn̄ọde ke utịt isua ikie ẹmi ẹkebede, nditọ ukpepn̄kpọ oro ibat osụk ọkọride-kọri ẹmenyan ubọk ẹwụt ntọn̄ọ ukpepn̄kpọ ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi emi mîdụhe ke Bible, ndien nte utịp, “ukpepn̄kpọ ido ukpono eyomfịn idahaemi esiwak ndidomo ndise owo nte ntan̄-ndian n̄kpọ emi atakde ofụri ofụri ke n̄kpa.” (The Encyclopedia of Religion) Ke ntre, ọsọn̄ mme andiwet n̄kpọ ntụk Bible ndiwụt nte ke “ufọt ikpehe ini” odu. Nte Bible etịn̄ aban̄a emi, mîdịghe nte enye ọnọ isio isio idotenyịn?
Nte Paul Ama Onịm “Ufọt Ikpehe Ini” ke Akpanikọ?
Catechism of the Catholic Church ọdọhọ ete: “Man iset ye Christ, ana nnyịn ikpa ye Christ: ana nnyịn ‘iwọrọ ikpọn̄ ikpọkidem inyụn̄ idu ke ebietidụn̄ ye Ọbọn̄’. [2 Corinth 5:8] Ke ini ‘unyọn̄’ oro emi edide n̄kpa mi ukpọn̄ adianade ọkpọn̄ ikpọkidem. [Philippi 1:23] Enye eyefiak adiana ye ikpọkidem ke usen ediset mme akpan̄kpa.” Edi ke mme itien̄wed ẹkotde ẹto mi, nte apostle Paul ọdọhọ ke ukpọn̄ esibọhọ n̄kpa ikpọkidem ndien ekem ebet “Akpatre Ikpe” man akafiak adiana ye ikpọkidem?
Ke 2 Corinth 5:1, Paul etịn̄ aban̄a n̄kpa esie onyụn̄ etịn̄ aban̄a ‘ataya eke isọn̄’ emi “owụrede.” Nte enye ekekere aban̄a ikpọkidem emi ukpọn̄ oro mîkpaha ke nsinsi ọkpọn̄de? Baba. Paul okonịm ke akpanikọ ete ke owo edi ukpọn̄, idịghe nte ke enye enyene ukpọn̄. (Genesis 2:7; 1 Corinth 15:45) Paul ekedi Christian oro ẹyetde aran ke spirit emi idotenyịn esie, ukem nte eke nditọete esie eke akpa isua ikie, ‘akanade ke heaven.’ (Colossae 1:5; Rome 8:14-18) Ke ntre, ‘ọkpọsọn̄ udọn̄’ esie ekedi ndiset ke n̄kpa n̄ka heaven ke edikem ini Abasi nte edibotn̄kpọ eke spirit oro mîdikpaha ke nsinsi. (2 Corinth 5:2-4) Ke etịn̄de aban̄a idotenyịn emi, enye ama ewet ete: “Ẹyenam kpukpru nnyịn ikpụhọde . . . ke akpatre ukotowo. Koro ẹyefri ukotowo, ndien ẹyenam mme akpan̄kpa ẹset nte mmọ mîkemeke ndibiara aba, ẹyenyụn̄ ẹkpụhọde nnyịn.”—1 Corinth 15:51, 52.
Ke 2 Corinth 5:8, Paul ọdọhọ ete: “N̄kọm ikokop isọn̄esịt, onyụn̄ odu nnyịn ke udọn̄ akan ndidaha n̄kpọn̄ ikpọkidem n̄kodu ye Ọbọn̄.” Ndusụk owo ẹkere ẹte ke mme ikọ ẹmi ẹtịn̄ ẹban̄a ufọt ikpehe ini edibet. Utọ mme owo ẹmi ẹtịn̄ n̄ko ẹtụk un̄wọn̄ọ oro Jesus ọkọn̄wọn̄ọde ọnọ mme anam-akpanikọ anditiene enye nte ke imọ imọn̄ ikotịm itie emi ‘ididade mmọ inọ idem imọ.’ Edi ini ewe ke utọ idotenyịn oro edida itie? Christ ọkọdọhọ ke emi edida itie ke ini imọ ‘idifiakde idi’ ke edidu imọ eke ini iso. (John 14:1-3) Ke ukem usụn̄ oro, ke 2 Corinth 5:1-10, Paul ọkọdọhọ ete ke idotenyịn emi anade ebet mme Christian oro ẹyetde aran edi ndida ebietidụn̄ eke heaven nnyene. Emi edida itie, itoho ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi oro ẹkerede-kere, edi oto ke ediset ke n̄kpa ke ini edidu Christ. (1 Corinth 15:23, 42-44) Anam ikọ an̄wan̄a oro Charles Masson osịm ubiere ete ke 2 Corinth 5:1-10 “ekeme nditịm n̄n̄wan̄a owo ye unana edika mbịne ekikere ‘ufọt ikpehe ini.’”
Ke N̄wed Mbon Philippi 1:21, 23, Paul ọdọhọ ete: “Amaedi ami, edidu uwem ọwọrọ Christ ọnọ mi, edikpa n̄kpa onyụn̄ ọwọrọ udori. Ekikere asiaha mi iba; ọdọn̄ mi ndidaha nnyọn̄ n̄kodu ye Christ, koro edi oro otịm ọfọn akan.” Nte Paul mi etịn̄ aban̄a “ufọt ikpehe ini”? Ndusụk owo ẹkere ntre. Nte ededi, Paul ọdọhọ ete ke n̄kpọ iba ẹmi ẹkemede nditịbe ama anam ekikere asiaha imọ iba—uwem m̀mê n̄kpa. “Ọdọn̄ mi,” enye ama adian do, ọnọde ọyọhọ ekikere ita, “ndidaha nnyọn̄ n̄kodu ye Christ.” “Ndidaha nnyọn̄” n̄kodu ye Christ ke ndondo oro akpade? Ọfọn, nte ẹma ẹkekokụt, Paul ama onịm ete ke mme anam-akpanikọ Christian oro ẹyetde aran ẹyeset ke n̄kpa ke ini edidu Christ. Ke ntre, anaedi enye ekenyene mme n̄kpọntịbe ini oro ke ekikere.
Ẹkeme ndikụt emi nto mme ikọ esie oro ẹkụtde ke N̄wed Mbon Philippi 3:20, 21 ye 1 Thessalonica 4:16. Utọ ‘edidaha nnyọn̄’ oro ke ini edidu Christ Jesus eyen̄wam Paul ọbọ utịp oro Abasi eben̄ede ọnọ enye. Nte ke emi ekedi idotenyịn esie edi se ẹkụtde ke mme ikọ ẹmi enye eketịn̄de ọnọ akparawa owo Timothy ete: “Ẹma ẹnịm anyanya eti ido eben̄e mi, emi Ọbọn̄, kpa Edinen Ebiereikpe, edinọde mi ke usen oro; idinyụn̄ inọhọ mi ikpọn̄, edi eyenyụn̄ ayarade idem ọnọ kpukpru mmọemi Enye amade.”—2 Timothy 4:8.
Ediset ke N̄kpa —Akakan Akpanikọ Bible
Mme akpa Christian ẹkeda ediset ke n̄kpa nte n̄kpọntịbe oro editọn̄ọde ke ini edidu Christ, ndien mmọ ẹma ẹbọ odudu ye ndọn̄esịt ẹto akakan akpanikọ Bible emi. (Matthew 24:3; John 5:28, 29; 11:24, 25; 1 Corinth 15:19, 20; 1 Thessalonica 4:13) Mmọ ke edinam akpanikọ ẹma ẹbet idatesịt ini iso oro, ẹsịnde mme ukpepn̄kpọ ukpọn̄ ikpaha ke nsinsi eke mbon nsọn̄ibuot.—Utom 20:28-30; 2 Timothy 4:3, 4; 2 Peter 2:1-3.
Nte ededi, ediset ke n̄kpa itreke ye mme Christian oro ẹnyenede idotenyịn eke heaven. (1 Peter 1:3-5) Mme ete-ekpụk ye mme asan̄autom Abasi eke eset eken ẹma ẹwụt mbuọtidem ke ukeme Jehovah ndinam mme akpan̄kpa ẹfiak ẹdidu uwem ke isọn̄. (Job 14:14, 15; Daniel 12:2; Luke 20:37, 38; Mme Hebrew 11:19, 35) Idem ediwak miliọn mbon oro akananam mîfiọkke Abasi ke ediwak isua ikie ẹmi ẹbede ẹnyene ifet edifiak ndidu uwem ke paradise isọn̄, sia “nti owo ye mme idiọkowo ẹyeset ke n̄kpa.” (Utom 24:15; Luke 23:42, 43) Nte emi idịghe idotenyịn emi aduaide owo idem?
Utu ke ndinam nnyịn inịm nte ke ndutụhọ ye n̄kpa ẹyedu kpukpru ini, Jehovah odụri ntịn̄enyịn nnyịn owụt ini oro ẹdisobode ‘n̄kpa, akpatre usua’ ifep ke nsinsi ndien mme anam-akpanikọ ubonowo ẹyedu uwem ke nsinsi ke isọn̄ oro ẹnamde akabade edi Paradise. (1 Corinth 15:26; John 3:16; 2 Peter 3:13) Nso utịbe utịbe n̄kpọ ke edidi ntem ndikụt mbonima nnyịn ẹfiakde ẹdidu uwem! Didie ke idotenyịn emi enyenede nsọn̄ọ mi otịm ọfọn ntem akan ukpọn̄ owo ikpaha ke nsinsi emi ẹkerede-kere—kpa ukpepn̄kpọ emi mîkọn̄ọke ke Ikọ Abasi edi ọkọn̄ọde ke ukpepn̄kpọ akwaifiọk mbon Greek! Edieke afo ọkọn̄de idotenyịn fo ke un̄wọn̄ọ Abasi emi enyenede nsọn̄ọ, afo n̄ko eyenịm ke akpanikọ nte ke ibighike “n̄kpa idinyụn̄ idụhe aba”!—Ediyarade 21:3-5.
[Ndise ke page 31]
Ediset ke n̄kpa edi akakan akpanikọ Bible