Useidem Enyenede Fi?

Watch Tower Society itoroke m̀mê ndinam mme ubiere nnọ mme owo ke ibọkusọbọ ye mme edinam udiọn̄ọ uduot udọn̄ọ. Nte ededi, edieke ndusụk edinam ẹnyenede mme ikpehe oro ẹtiede eyịghe eyịghe ke un̄wana edumbet Bible, ẹkeme ndidụri ntịn̄enyịn n̄wụt mmọemi. Do owo kiet kiet ekeme ndidomo se ibuanade nse onyụn̄ ebiere se edinamde.

Ndima Nditọete: N̄kpama ndikop ekikere mbufo. Etie nte [abiausọbọ kiet] okụt ekese unen, edi usụn̄ emi enye adade anam mi nnyene eyịghe. . . . Ebede ke ndụn̄ọde enye esifiọk se idide mfịna. Ndien man ọfiọk orụk ibọk m̀mê udomo oro akpadade, enye adian ekpeme ibọk ke ikpaidem ekpere ndido idem. Enye odomo ndisụk ubọk owo udọn̄ọ oro emenerede ke enyọn̄ nnọ isọn̄. Odudu oro enye adade ndisụk ubọk oro nnọ isọn̄ ebiere orụk m̀mê udomo ibọk oro enye edidade. Se ẹdọhọde edi nte ke mme “electron,” ukem nte odudu ikan̄ ilektrik, oto ke ibọk oro asan̄a ebe okukịp ekpeme emi ẹdade ukwak ẹnam ebe osịm mbak idem, ọnọde enye odudu. Nte emi etie nte ediyom mmọn̄ ke odudu efen?

LETA emi otode Oregon, U.S.A. mi, aban̄a edinam emi ndusụk owo ẹkamade ndibiere udia nsọn̄idem oro ẹyomde, mme n̄kpọ ẹban̄ade ntụk, ndidụn̄ọde mme ekikere, nnyụn̄ mbiere mme mfịna ẹban̄ade uwem eke usen ke usen. Ekpedi edinam emi edi ọsọ adan̄a didie, nte eyịghe oro andiwet enyenede enen?

Nsọn̄idem​—⁠Ke Nso Ekọmurua?

Toto ke eset, mme owo ẹmedomo ndifiọk ntak emi mmọ ẹsidọn̄ọde ye nte mmọ ẹkemede ndikop nsọn̄idem. Nditọ Israel ẹma ẹdu ke eti idaha koro mmọ ẹma ẹfiọk ẹte ke mmimọ ikedi mme anamidiọk, ndien mmọ ẹma ẹnyene mme ibet ẹtode Abasi ẹmi ẹken̄wamde mmọ ndifep edimen m̀mê edisuan ediwak udọn̄ọ. (Leviticus 5:2; 11:39, 40; 13:1-⁠4; 15:4-⁠12; Deuteronomy 23:​12-⁠14) Edi, ikọt Abasi n̄ko ẹma ẹsiyom un̄wam ẹto mbia usọbọ oro ẹkedotde ke eyo mmọ.​—⁠Isaiah 1:6; 38:21; Mark 2:17; 5:25, 26; Luke 10:34; Colossae 4:14.

Nso ukpụhọde ke emi ekedi ntem ye mme owo ke Babylon ye Egypt eset! Mme “dọkta” mmọ ẹma ẹnyene ndusụk ibọk ẹdade ẹto n̄kpọ-obot, edi idahaemi ẹkpekot “mme usọbọ” mmọ edinam n̄kari. Uwetn̄kpọ mbon Egypt etịn̄ aban̄a abiausọbọ adade udọt enyịn edi, tido, ikoneto, ye aran ọkwọk ọkọk nnan. Ẹma ẹn̄wan̄a mbuaha n̄kpọ emi ẹdọn̄ owo udọn̄ọ ke utọn̄! Ikọ ntiense eset ọdọhọ ke usọbọ emi ama “enen̄ede ọfọn.” Ekeme ndidi enye nditie esen esen m̀mê ndidi ndịben̄kpọ akakam anam ẹma enye.

Mbon Babylon ye mbon Egypt ẹma ẹsikam ẹkot mme odudu ẹkande eke owo.a Oku/abiausọbọ ama ekeme ndidọhọ owo udọn̄ọ ọduọk ibifịk esịn ke odudu ibuo erọn̄, onịmde ke akpanikọ ete ke ndusụk odudu, m̀mê ukeme, ekeme ndito owo udọn̄ọ oro mbe ndụk edibotn̄kpọ efen onyụn̄ enyene se anamde. Ẹma ẹwot erọn̄ oro, ndien nte ẹdọhọde edidiana ekpa esie ama ekeme ndiyarade se idide udọn̄ọ owo udọn̄ọ oro m̀mê ini iso esie.​—⁠Isaiah 47:​1, 9-⁠13; Ezekiel 21:21.

Nte ededi, abiausọbọ oro akabakde Abasi ke Israel eset ikpakadaha mme edinam ubụpekpo. Abasi ama owụk nte owụtde ọniọn̄ ete: “Kûyak ẹkụt owo ke otu fo eke . . . [edide] abiaidiọn̄, ye abiainuen, ye abiamfa, ye abiaibọk edịm . . . Koro Jehovah esede kpukpru mmọ eke ẹnamde n̄kpọ ẹmi ke mbubiam.” (Deuteronomy 18:​10-⁠12; Leviticus 19:26; 20:27) Ukem oro ke edi ye mme Christian asan̄autom Abasi mfịn. Ikọ item odot.

Ke mme isua ndondo emi ediwak owo ẹmewọn̄ọde ẹbịne “ukpụhọ” ido udiọn̄ọ uduot udọn̄ọ ye usọbọidem. Emi enen̄ede edi ikpehe emi oyomde ubiere idemowo. (Matthew 7:1; men N̄wed Mbon Rome 14:​3, 4 domo.) Nte ededi, ekpedi n̄kpọ mfụhọ edieke Christian ekededi ekpenen̄erede esịn idem ke mme eneni ẹban̄ade nsọn̄idem tutu mmọemi ẹfụk utom ukwọrọikọ, emi edide n̄kukụre usụn̄ ndinyan̄a uwem. (1 Timothy 4:16) Bible idọhọke ke ẹdida ifiọk ibọkusọbọ, ikọn̄, edikpeme udia oro ẹdiade, m̀mê ndutịm ukọk ofụri udọn̄ọ ẹkọk udọn̄ọ ẹnyụn̄ ẹnyene mfọnmma nsọn̄idem ke obufa ererimbot. Ke akpanikọ, ọyọhọ ọyọhọ ukọkudọn̄ọ edibe n̄kukụre ke edifen idiọkn̄kpọ ọkọn̄ọde ke uwa ufak Jesus.​—⁠Isaiah 33:24; Ediyarade 22:​1, 2.

Mme Odudu Ewe Ẹbuana?

Nso ke Christian ekpekere aban̄a ke ndinam ubiere esie kaban̄a edinam edidomo osịp nse oro ẹketịn̄de ẹban̄a ke leta oro ẹkedade ẹtọn̄ọ?

Ndusụk ido edidomo ukeme m̀mê nte osịp etiede nse ẹdi ubak edinam ibọkusọbọ, ndien owo iwakke ndifan̄a mban̄a nte enye enende. Ke uwụtn̄kpọ, poliomyelitis ekeme ndimem osịp, ndien ibọk esie ekeme ndibuana se ẹkotde kinesiology​—⁠“ukpepn̄kpọ aban̄ade osịp ye nte osịp asan̄ade.” Ẹsikama utọ ukpepn̄kpọ aban̄ade osịp ye nte osịp asan̄ade do n̄ko ke ibọk edikọk mbon udọn̄ọ akpauben̄. Utọ usọbọ oro eyen̄wan̄a ediwak owo.

Edi nso kaban̄a ndụn̄ọde eke osịp oro ẹketịn̄de ẹban̄a ke leta oro odude ke ntọn̄ọ ibuotikọ emi? Ẹmeda orụk “ukpepn̄kpọ aban̄ade osịp ye nte osịp asan̄ade” mi ke edidomo oro ẹdomode ndifiọk m̀mê ndusụk udia, ikọn̄, m̀mê vitamin ẹkeme ndin̄wam m̀mê ndinọ owo unan. Nte ẹsiwakde ndinam, owo eyesio ubọk anyan, ndien abiausọbọ efịk ọnọ isọn̄ man odomo ukeme osịp ese. Ekem owo oro esịn udia m̀mê n̄kpọ efen ke inua, odori ke idịbi, m̀mê akama ke ubọk. Ndien ẹfiak ẹdomo osịp ubọk ẹse. Ẹdọhọ ke edieke enye oyomde udia oro, ubọk esie eyenen̄ede ọsọn̄; edieke mîfọnke ye enye, osịp eyenen̄ede emem.b

Ndusụk owo ẹmi ẹdomode emi ẹse ẹnịm ke akpanikọ ẹte ke enye ọfọn ye nte ke utịp ọkọn̄ọ ke mme odudu idem. Mmọ ẹdọhọ ẹte ke odu ediwak n̄kpọ ẹmi ifiọk ntaifiọk eyomfịn mîkemeke ndinam an̄wan̄a edi emi ẹsitịbede m̀mê ẹkemede ndikụt. Ntre, mmọ ẹdọhọ ke ekeme ndidi mme usụn̄ odudu m̀mê ebuana ke ufọt mme odudu ye mme n̄kpọ idem owo ẹdu, idem edieke mme abiausọbọ mîkwe m̀mê mînyịmeke mmọemi kan̄a.

Ke n̄kan̄ eken, n̄wed oro Applied Kinesiology ọdọhọ ete: “Ndusụk ini [mme n̄wed] ẹsikpep ẹte ke ẹkeme ndifiọk m̀mê mme n̄kpọ, utọ nte udia, ẹfọn ebe ke ndimụm n̄kpọ oro ke ubọk nnyụn̄ ndomo osịp nse. Uyarade ndomokiet idụhe oro ọnọde ekikere aban̄a ibetedem ekededi ke orụk udomo enyeemi. . . . Se ẹnịmde ke akpanikọ ekeme ndinen̄ede nsọn̄ odudu tutu ekikere owo emi anamde ndụn̄ọde ọbiọn̄ọ edibọ nnennen ntọt ke edinam ndụn̄ọde oro.” “Anam ndụn̄ọde emi otịmde ọdiọn̄ọ ndụn̄ọde osịp emi ẹdade ubọk ẹnam ekeme ndinam osịp owo emem m̀mê ọsọn̄ mmemmem mmemmem ke ini enye amade ebe ke n̄kukụre ndikpụhọde . . . udomo oro ata esisịt.”

Ẹkpeme Idem!

Nte ededi, ndusụk ndụn̄ọde osịp aka anyan akan emi. Kere ban̄a se ẹkotde “ukpụhọde owo ndụn̄ọde.” Ẹkeme ndikama enyeemi ke idaha aban̄ade akani owo m̀mê eyennsek emi ememde akaha ndidi se ẹdụn̄ọrede. Ke adan̄aemi ukpụhọde owo otụkde eyennsek oro, abiausọbọ odụn̄ọrede ubọk ukpụhọde owo oro. Ẹkam ẹda emi ẹnam n̄kpọ ye mme ufene; ẹdụn̄ọrede ubọk ukpụhọde owo oro ẹse ke adan̄aemi enye odoride ke ebua, m̀mê ufene en̄wen emi ọdọn̄ọde.

Idịghe nnyịn inyene ndibiere mme utọ edinam oro, edi afo emekeme ndibụp, ‘Nte mme odudu idem edi ntak n̄kpọ ẹmi ẹtịbede?’ Ntaifiọk ẹsọn̄ọ ke odudu ẹtode ufụm enyọn̄, ndutịm ubọ etop radio, ye nsio nsio odudu magnet ẹdu. Edi, nte kpukpru edibotn̄kpọ, idem n̄kpri nditọ ye mme ufene, ẹnyene odudu ke idemmọ emi ekemede ndisan̄a mbe ndụk owo en̄wen? Mbon Babylon ẹkekere ẹte ke odudu ekeme ndisan̄a n̄wọrọ mbe ndụk nnyụn̄ ntụk erọn̄. Afo emekeme ndibụp idemfo, ‘Nte ami mmonịm ke ukem n̄kpọ oro ekeme nditịbe nnọ mme owo ye mme unam mfịn? Mîdịghe nte ẹkeme ndinam mme ntak ẹnamde emi otịbe an̄wan̄a ke usụn̄ efen?’

Ndusụk mme ọkọkudọn̄ọ ẹdọhọ ke isida ekara ukwak m̀mê efịk n̄kanika idomo “mme odudu” owo. Ẹdọhọ ke mmọemi ẹsisan̄a nte “ebiet odudu” ọkọkudọn̄ọ adianade ye eke owo udọn̄ọ. Owo kiet emi esinamde emi onyụn̄ esiwetde n̄kpọ aban̄a usụn̄ edinam emi, emi inikiet ko ekedide ataifiọk anam ndụn̄ọde, esida efịk n̄kanika ọdiọn̄ọ uduot udọn̄ọ. N̄wan emi ọdọhọ n̄ko ete ke imọ imekeme ndikụt “ebiet emi odudu owo otode” m̀mê awak-uduot un̄wana ẹmi ẹdọhọde nte ẹkande owo ẹkụk. Enye ọdọhọ nte idade “ukeme edikụt n̄kpọ esịtidem” ise owo idem inyụn̄ ikụt mme mbufụt, mme nsen iyịp, m̀mê n̄kpri unam udọn̄ọ, inyụn̄ ikụt se ikebede ke edem.c

Nte ikokụtde ke mbemiso, ẹmekama edidomo mme odudu ebe ke ukeme ubọk ndidomo mme ntụk. N̄wed kiet oro ẹsuande ntatara ntatara ọkọdọhọ ete: “Edieke ọdọn̄de fi [ndisịn] esisịt ndụn̄ọde eke ntụk ke ukem ini oro, bụp uyo ọwọrọ ete ‘Nte afo emenyene mfịna?’ ndien fiak dụn̄ọde. Emi eyenam ubọk emem ke ini ke ini edieke udia mîfọnke.” Ndusụk owo ẹsida utọ ndụn̄ọde oro “ndifiọk isua emana emi akpan ubiak eke ikpọkidem, eke ntụk m̀mê eke spirit” akadade itie. Ẹkama enye n̄ko ndibiere ‘ih m̀mê ihih’ ke n̄kpọ ẹban̄ade uwem ofụri usen.

Nte anade edi, ediwak mbon oro ẹnamde utọ ndụn̄ọde eke osịp oro (ukpepn̄kpọ aban̄ade osịp ye nte osịp asan̄ade) ẹdọhọ ke edinam mmimọ okpụhọde ọkpọn̄ se ẹkesụk ẹnemede oro, nte ke ubụpekpo ibuanake, m̀mê nte ke mmimọ inamke ndụn̄ọde eke ntụk. Edi, nte se mmọ ẹnamde osụk ọkọn̄ọ ke edinịm mme odudu ẹmi ẹdude ke idem owo kiet kiet emi ndusụk mbon oro ẹdọhọde nte inyenede san̄asan̄a odudu kpọt ẹkemede ndidụn̄ọde m̀mê ndikụt?

Mme Christian idaha mme utọ n̄kpọ oro mfefere mfefere. Abasi ọkọnọ Israel item ete: “Kpa ntre ke nse ọfiọn̄, ye sabbath, ye edikot esop: n̄kwe nte nyọde idiọkido ye ederi.” (Isaiah 1:13) Ke ini idụt oro akakabarede ọsọn̄ ibuot, mmọ ẹma “ẹbre idiọn̄ ye mfa.” (2 Ndidem 17:17; 2 Chronicles 33:​1-⁠6) Nte an̄wan̄ade, mmọ ẹma ẹyom ntọt ẹto san̄asan̄a ido edinam, ndien ekem mmọ ẹma ẹtịn̄ “idiọkn̄kpọ.”​—⁠Zechariah 10:2.

Ekeme ndidi ndusụk ndụn̄ọde osịp idiọkke, ẹnamde nte mînọhọ owo udọn̄ọ ye abiausọbọ unan. Nte ededi, nte an̄wan̄ade, ndusụk ẹkeme ndinyene mme n̄kpọ ẹkande ukeme eke owo, utọ nte ukeme edikụt n̄kpọ esịtidem, ndedịbe un̄wana, ye edikama efịk n̄kanika. Inaha mme Christian ẹbre odudu oro akande eke owo. Mmọ ikpenyeneke ndidodomo utọ n̄kpọ oro nse, koro mmọ mîkopke nduaidem iban̄a udem Satan. (Ediyarade 2:24) Utu ke oro, eti ntak odu ndiwụt ukpeme mban̄a n̄kpọ ekededi oro ekemede nditie nte ke enyene ebuana ye edinam ubụpekpo, emi Ikọ Abasi obiomde ikpe.​—⁠Galatia 5:​19-⁠21.

Se abiausọbọ anamde edi mbiomo esie, ndien idịghe uduak nnyịn ndidụn̄ọde nnyụn̄ mbiere ikpe ke se owo kiet kiet ọdọhọde nte inamde m̀mê ke mme usụn̄ unam n̄kpọ esie. Idem edieke afo ekerede ke ndusụk edinam ẹmi ẹbuana odudu oro akande eke owo, ana in̄wan̄în̄wan̄ nte ke ediwak owo oro ẹkedomode mmọ ẹse ẹkenam ntre ke unana ifiọk, ye unana ekikere ekededi ndisịn idem ke ubụpekpo. Ekeme ndidi okowụt sụk udọn̄ mbrenyịn mmọ kaban̄a edinyene nsọn̄idem. N̄ko, ndusụk owo oro ẹkesịnde idem ke mme utọ edinam oro ẹma ẹbiere ke ukperedem ẹte ke ufọn eke obụk ekededi oro ẹkekemede ndinyene ikodotke ye edisịn idem ke itiendịk eke spirit oro.

N̄ko-n̄ko, ana owo kiet kiet ebiere se edinamde kaban̄a mme utọ ọkpọkpọ n̄kpọ oro. Edi, mme Christian ẹkpenyene nditi item Abasi emi: “Ọkọi ese kpukpru ikọ ke akpanikọ: edi ọniọn̄ otịm ese ikpatisan̄ esiemmọ.” (Mme N̄ke 14:15) Oro abuana se ẹtịn̄de ẹban̄a nsọn̄idem n̄ko.

Satan enyene udọn̄ ndiwọn̄ọde mme asan̄autom Abasi n̄kpọn̄ utuakibuot akpanikọ. Devil akpadat esịt edieke enye ekpekemede ndinam ntre ebe ke ndinam mme Christian ẹkop nduaidem ẹban̄a mme n̄kpọ efen. Enye akpakam okop inemesịt akan edieke mmọ ẹkopde nduaidem ẹban̄a mme n̄kpọ oro ẹdide, m̀mê ẹtiede nte ke ẹdi, mme edinam odudu oro ẹkande eke owo ẹmi ẹkemede ndida mmọ n̄kesịn ke ubụpekpo.​—⁠1 Peter 5:8.

Okposụkedi mme Christian mîdụhe ke idak Ibet Moses, edu Jehovah Abasi kaban̄a mme edinam ubreifọt ikpụhọkede. Nte ẹkewụtde ke mbemiso, Abasi ama owụk nditọ Israel ete ke owo ikenyeneke ndikụt “abiaidiọn̄, ye abiainuen, ye abiamfa, ye abiaibọk, ye abiaibọk edịm” ke otu mmọ. “Jehovah [ese] kpukpru mmọ eke ẹnamde n̄kpọ ẹmi ke mbubiam . . . Fọn ma nọ Jehovah.”​—⁠Deuteronomy 18:​10-⁠13.

Do, owụt eti ibuot didie ntem mfịn nte mme Christian ẹsịne ‘ofụri n̄kpọekọn̄ Abasi, koro nnyịn in̄wanade ye udịm mme idiọk spirit eke ẹdude ke enyọn̄’!​—⁠Ephesus 6:​11, 12.

[Mme Ikọ idakisọn̄]