Ndinam Utom Ye Esop Oro Ọkọride Akan
NTE ROBERT HATZFELD OBỤKDE
Mfịn ata ediwak owo ẹsida n̄kpọ uda nsannsan n̄kpọhọde n̄kpọmbre ẹkpọhọde television man ẹse mbụk n̄kpọntịbe mbubịteyo ke ataata uduot, ye unana edikere ke enye edi utịben̄kpọ. Edi, etie nte ata n̄kpọn̄ emi ekebede ke ami n̄kedi eyen isua 12 ke emana oro ke n̄kpaidem n̄kesede owo oro ọkọniọn̄de akan oduuwem owo ke ndise senima, ndien enye ke eketịn̄ ikọ!
AFO emekeme ndikere ke oro inen̄ekede idi akpan mbụk. Edi enye ekenen̄erede etie nte utịben̄kpọ eyomfịn ọnọ mi ko ke edem ke 1915, ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ eyo obubịt-ye-afia film oro mînyeneke uyo. Uku uku eren kiet oro enyenede ntan̄ebek ama ọwọrọ owụt idem ke ekebe oro onyụn̄ ọdọhọ ete: “Edi I.B.S.A., International Bible Students Association, owụt Photo-Drama of Creation emi.” Ke hour iba oro ẹketienede, ẹma ẹyarade mbụk Bible ẹwụt nnyịn. Etop N̄wed Abasi esie ama an̄wan̄a onyụn̄ esịne uwem. Edi, se ikenen̄erede imụm ntịn̄enyịn mi ekedi film oro ẹkebuakde ye ndise oro enyenede uduot, ye utịn̄ikọ oro akasan̄ade ikpat kiet ye enye.
Ikan̄wan̄ake mi ini oro, edi ọkpọsọn̄ udọn̄ ini uyen mi kaban̄a n̄wọrọnda ifiọk ubotn̄kpọ ama eberede usụn̄ ọnọ ubọkọkọ eyouwem ye esop oro ọkọride akan ke isọn̄.
Mme Ntọn̄ọ Ntọn̄ọ Eyouwem
Ke 1891 ete mi ama oto Dillenburg, Germany, edi n̄kann̄kụk oro mbon Germany ẹkedụn̄de ke Allegheny, Pennsylvania, U.S.A. Nte ini akade enye ama osobo eyenan̄wan kiet emi otode ubon mbon Germany do, ndien mmọ ẹma ẹdọ ndọ. N̄kamana ke July 7, 1903, ndien n̄kesem usem German ye Ikọmbakara nte n̄kọkọride n̄kpon. Esisịt ini mbemiso Ekọn̄ Ererimbot I ọkọtọn̄ọde ke 1914, udọn̄ọ akpaikpai ikọn̄ ama owot ete ye eka mi onyụn̄ ọkpọn̄ mi nte eyen akpa. Eteeka mi ama akpa ke ntak akpauben̄ ke n̄kpọ nte ukem ini oro.
Minna Boemer, eyeneka ete mi edide n̄wan, ke mfọnido ama ada mi esịn ke ubon esie. Enye ọkọdọhọ ete, “Ami nnyene nditọ ition. Mmekeme ndinyene kiet efen.” Okposụkedi n̄katabade ete ye eka mi, Anti Minna ama ọnọ mi eti ebietidụn̄.
Eyeneka ete mi oro ekedi andibuana ke Esop Allegheny eke Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible (nte ẹkesikotde Mme Ntiense Jehovah ini oro) ke anyanini. Mbemiso 1909, Brọda C. T. Russell, etieibuot Watch Tower Society ini oro, ekesidụk ukpepn̄kpọ ke esop oro n̄ko. Anti Minna ama esida mi aka mme mbonoesop. Okposụkedi ubon nnyịn mîkesịnke ọkpọsọn̄ ukeme ndikpep n̄kpọ m̀mê ndikwọrọ ikọ ini oro, nnyịn ima isibuana sededi oro nnyịn ikokopde ke mme mbonoesop ye mme owo oro nnyịn ikọdiọn̄ọde ke ido nneme.
Ekedi ke ikpehe ini emi ke “Photo-Drama” akanam idem akpa mi. Sia n̄kenyenede ntụhọ unam utom ukwak, obufa usụn̄ usio ndise ye edibuak uyo/ndise oro ama omụm mi udọn̄, ukem nte ndise oro owụtde nte edinam adade itie okomụmde. Ndise nte frawa atarade ama akama nduaidem!
Ke 1916 n̄kpa Brọda Russell ama anam nnyịn ikop mfụhọ. Sia nnyịn ikodụn̄de ke Allegheny, nnyịn ima idụk edinam ubụkowo esie ke Ufọkmbono Carnegie. Ufọkmbono emi ke Brọda Russell ekeneni eneni ye E. L. Eaton ke 1903. Mma n̄kop mbụk mban̄a ọkwọrọikọ Methodist Episcopal emi ekenenide eneni usen itiokiet ye C. T. Russell, odoride enyịn ndibiat ukpepn̄kpọ Bible Russell. Utu ke oro, ẹkedọhọ ẹte, Russell ‘ama ọwọn̄ọde ukot-mmọn̄ an̄wan̄a mmọn̄ ọdọn̄ ke hell.’ Sara Kaelin, asan̄autom uyọhọ ini oro ẹkenen̄erede ẹdiọn̄ọ ke Pittsburgh, ama ọdiọn̄ọ Russell ye n̄wan esie. Ke itie ubụkowo oro enye ama okụt Maria Russell odoride mme frawa ke ekebe okpo oro ye uwetn̄kpọ emi, “Enyene Edima Ebe Mi.” Okposụkedi Maria akadianarede ọkpọn̄ enye ke ndusụk isua ke edem, Maria okosụk adada enye nte ebe esie.
Nte isua ẹkebede, mma nnyene ediwak ifet ndikpep ifiọk ubotn̄kpọ oro ekenyenede ufọn ọnọ ubọkọkọ ini iso mi. Eyeneka eka mi edide eren oro ekedide andikpeme mi ekedi ọbọpufọk. Ke mme ini nduọkodudu ufọkn̄wed mi, enye ama esinọ mi n̄kanam utom ye mme ọdiọn̄ ikan̄ ilektrik esie, ikpụhọrede gas ke n̄kani ikpọ ufọk idọn̄ ikan̄ ilektrik. Ke 1918 nditọ ufọkn̄wed ke ufọkn̄wed nnyịn ẹma ẹbọp ekpri ukwakutom radio oro ẹkamade ẹnọ etop telegraph. Nnyịn ima isisop idem ke mbubịteyo ndikpep nnyụn̄ nda ikan̄ ilektrik ye odudu magnet nnam ndomonse. Ke 1926 ami ye ufan kiet ima ibiere ndibịne utịtmbuba ini uyen—ndinam utom ke mme nsụn̄ikan̄ nnyụn̄ nsan̄a n̄kanade ererimbot. Nnyịn ima isịn enyịn̄ ke ufọkn̄wed Itieutom Radio eke America ndidi mme andise mban̄a ukwakutom radio oro ẹkamade ẹnọ etop telegraph.
Obufa Uwem ke Bethel
Ufọkn̄wed radio oro nnyịn ikakade okodu ke New York City, ntre mma nsinam isan̄ mbe akpa n̄ka Brooklyn man n̄kodụk mme mbonoesop Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible, emi ẹkesinịmde ke akani ufọkmbono Temple Mbon Freemason oro ẹkebọde ke ukpeokụk. Ke ini oro, esop kiet kpọt okodu ke ofụri ikpehe akwa obio New York. Ke ini nditọete oro ẹtode Bethel (ufọkidụn̄ mbonufọk ibuot itieutom Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible) ẹdi ẹkediọn̄ọde ẹte ke ami n̄kekpep n̄kpọ man nnyene n̄wed unen usuanetop ke radio, mmọ ẹma ẹdọhọ ẹte: “Ntak akade inyan̄? Nnyịn imenyene itie usuanetop radio mi imonyụn̄ iyom owo oro esede aban̄a.” Mmọ ẹma ẹnọ mi ikot ndidi ndụn̄ọde ke ọfis. N̄kọfiọkke n̄kpọ ndomokiet mban̄a Bethel ibọhọke nte ke enye ekedi ibuot itieutom Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible.
Nditọete oro ẹma ẹnam ndụn̄ọde ye ami ẹnyụn̄ ẹtoro ẹte n̄kụre n̄wed mi, mbọ n̄wed unen, ndien ekem ndi Bethel. Ke mma n̄kokụre n̄wed, utu ke ndidụk nsụn̄ikan̄ oro akade ikpọ inyan̄, mma ntan̄ ibat ibat ọfọn̄ mi nnyụn̄ ndụk tren idakisọn̄ oro akakade Bethel. Okposụkedi n̄kayakde idem nnọ Jehovah n̄konyụn̄ mbuanade ke utom ukwọrọikọ ke ediwak isua, ami n̄kanaha baptism tutu December 1926, urua iba ke mma n̄kebehe ke Bethel. Oro ekedi ọsọ n̄kpọ ke ini oro.
Ye mme andibuana 150, ẹma ẹwak ẹkaha ke Bethel ini oro. Nnyịn ikodụn̄ owo inan̄ ke ubet kiet kiet. Ibịghike mma mmehe ye ata ediwak mmọ, sia kpukpru nnyịn ikesidiade udia, inamde utom, inyụn̄ idede idap ke okụre kiet, ndien nte ededi, kpukpru nnyịn ikesidụk ukpepn̄kpọ ke esop kiet ke New York City. Ẹkekụre obufa Ufọkidụn̄ Bethel ke 124 Columbia Heights ke 1927, ndien nnyịn ima ikeme ndidụn̄ owo iba ke ubet kiet.
N̄ko ke 1927 ẹma ẹberede obufa ufọk umịn̄n̄wed ke 117 Efak Adams. Mma n̄n̄wam ke ndision̄o n̄kpọutom ke akani ufọk umịn̄n̄wed ke 55 Efak Concord. Ke adianade ye ukwakutom radio, n̄kpọ umen owo ndọk ufọkenyọn̄, ukwak umịn̄n̄wed, n̄kpọutom uyet ọfọn̄, n̄kpọ udomo ikan̄ ẹma ẹdu ke ufọk umịn̄n̄wed oro—edieke enye enyenede uwam ukwak, mma nsinam utom ke esịt.
Bethel, nte ededi, ama akan ufọk umịn̄n̄wed. Otu mme osụhọde idem asan̄autom oro ẹnamde utom ọkpọsọn̄ ẹma ẹnyene ebuana ke kpukpru n̄wed, kpukpru tract, ye kpukpru magazine oro ẹmịn̄de. Uduak mmọ ikedịghe ndinam ẹdiọn̄ọ mmọ ke ererimbot. Utu ke oro, mmọ n̄kukụre ẹkeyom ndinam utom Ọbọn̄—ndien ekese ẹma ẹdu ndinam!
Ebuana ye Brọda Rutherford
Mma nnen̄ede mbọ ufọn nto ifet edinam utom ye Joseph F. Rutherford, kpa udiana etieibuot N̄ka. Enye ekedi akwa owo, ọniọn̄de ke centimita 183, ikponke ubom, edi enyene idem. Ediwak nditọete ke Bethel oro ẹkedide n̄kparawa ndusụk ini ẹma ẹsifehe enye tutu mmọ ẹdi ẹdidiọn̄ọ enye. Enye ama esikpep n̄kpọ kpukpru ini, otịmde n̄kpọ oro ẹdiwetde.
Brọda Rutherford ama enyene eti edu mbubru. Nditọete iban iba oro ẹkesọn̄de ẹma ẹdu ke ubon Bethel ẹmi ẹkedude toto ke eyo Brọda Russell. Mmọ ikesisakke imam ndomokiet ndien ẹkenịm ke akpanikọ ẹte ke ikọfọnke ndisak imam uyo ọwọrọ idem edieke n̄kpọ ekedide n̄kpọ imam. Ndusụk ini ke okpokoro udia Brọda Rutherford ama esinọ mbụk oro akanamde kpukpru owo ẹsak, emi ekesinamde esịt ayat nditọete iban iba ẹmi. Nte ededi, enye n̄ko ama esiwak ndinyene mme akpan nneme Bible ini udia.
Brọda Rutherford ekedi eti etemudia ama onyụn̄ esima nditem udia nnọ mme ufan. Ini kiet mme etemudia Bethel ẹma ẹsep ọkpọ ndusụk unen ke ini ẹkesịbede unen. Enye ama asan̄a odụk itie utemudia onyụn̄ okowụt mmọ nnennen usụn̄ ndisịbe unen. Enye ikamaha ọkpọ unen oro ẹsepde ẹdọn̄ọ ke udia esie!
Ami mma nsiwak ndidu n̄kpere Brọda Rutherford ke mme idaha ido nneme, utọ nte ke itie usuanetop radio nnyịn, WBBR, m̀mê ke ubet ukpepn̄kpọ esie ke Isuo Staten. Enye ekedi eren oro ọfọnde ido etieti onyụn̄ anamde se enye ọkọkwọrọde. Enye ikodorike enyịn mbon efen ndinam n̄kpọ ekededi oro enye ke idemesie mîdinamke. Ke mîbietke mme owo oro ẹkamade ikpọ itie ke ediwak esop ido ukpono eken, Brọda Rutherford ama enyene ata n̄kokon̄ ido spirit ye ido uwem. Enye nte an̄wan̄ade okodu uwem ọnọ Obio Ubọn̄ Jehovah.
Mme Ini Unana Okụk
Ufan̄ isua ifan̄ ke mma n̄kebehe ke Bethel, ererimbot ama ebe odụk ini Akwa Iduọ. Urua okụk ama ọduọ, ukem oro ye mme ekọmurua n̄kpọ. Utom ẹma ẹnana, ndien okụk ikodụhe. Ẹkeda okụk oro ẹtịpde-tịp ẹse Bethel enyịn, ndien Jehovah kpukpru ini ama okụt ete ke se ikemde odu ndida nse mban̄a utom. Akananam nnyịn ikananake udia, okposụkedi ekemede ndidi ikakam idịghe se owo kiet kiet okoyomde. Nnyịn ikodu uwem efam efam nte ikekeme, ndien nditọete oro mîdụhe ke Bethel ẹma ẹn̄wam nnyịn nte mmọ ẹkekemede.
Ke 1932, Brọda Robert Martin, anam-akpanikọ esenyịn ufọk umịn̄n̄wed nnyịn, ama akpa. Ẹma ẹmek Nathan Knorr oro ekedide isua 27 ke emana ẹsịn ke itie esie. Enye ekedi akparawa oro ekenyenede ukeme etieti. Ntịghi owo ndomokiet oro ekenyenede mfịna ndinyịme enye nte esenyịn ufọk umịn̄n̄wed. Mme anam-akpanikọ nditọete eken, ke otu mmọ John Kurzen, George Kelly, Doug Galbraith, Ralph Leffler, ye Ed Becker—kpukpru ndima nsan̄autom mi—ke unyịmesịt ẹma ẹyak ifiọkutom usọ ye ikike mmọ ẹsịn ke utom Obio Ubọn̄.—Men Exodus 35:34, 35 domo.
Ndinam Utom ye Radio
Ke ofụri ofụri, ẹkeyak esop nnyịn ẹnọ edisuan eti mbụk ke usụn̄ ekededi oro ẹkemede. Ama oyom ofụri ererimbot ọdiọn̄ọ aban̄a Obio Ubọn̄, edi nnyịn ikedi tọsịn ifan̄ kpọt. Ifiọk ubot radio ọkọtọtọn̄ọ ke etienede Ekọn̄ Ererimbot I. Nte ededi, nditọete oro ẹnyenede ifiọk ẹkekere ẹte ke usụn̄ unyene nneme emi ekedi se Jehovah ọkọnọde ke ini oro. Ntre ke 1923 mmọ ẹma ẹtọn̄ọ ndibọp itie usuanetop radio WBBR ke Isuo Staten, kiet ke otu ikpehe ukaraidem New York City ition.
Ndusụk ini ami ikpọn̄ n̄kese mban̄a itie usuanetop radio nnyịn. N̄kodụn̄ do ke Isuo Staten edi nsinam isan̄ hour ita ke nsụn̄ikan̄ ye tren n̄ka ufọk umịn̄n̄wed ke Brooklyn man n̄kanam utom ikan̄ ilektrik ye utom ukwak. Man inam itie usuanetop radio nnyịn enen̄ede ada ke idemesie, nnyịn ima inyene ukwak unọ ikan̄ ilektrik oro ẹsisịnde diesel. Ke Isuo Staten nnyịn n̄ko ima inyene mme obube mmọn̄ ye in̄wan̄ esa nnyịn oro ọkọnọde ekpri ibat mbonutom do udia, ọkọrọ ye ubon Bethel ke Brooklyn.
Tutu ke ima ikenyene un̄wam efen efen ke ukperedem, mme mbiomo utom radio ẹma ẹnam edidụk mbonoesop ye an̄wautom mi osụhọde akamba akamba. Ini ndomokiet ikodụhe inọ mme edinam ebuana otuowo m̀mê mme isan̄ utịturua ke ebede nduọkodudu nnyịn eke isua ke isua. Owo kiet ama obụp mi inikiet ete: “Ye utọ mfịghe mfịghe ndutịm emi, nte akanam afo ukereke ndikpọn̄ Bethel?” Ke akpanikọ, n̄kenyene ndidọhọ: “Baba.” Ekedi ifet ye n̄kpọ idatesịt ndidụn̄ nnyụn̄ nnam utom ọtọkiet ye ediwak nditọete iren ye iban oro ẹma ẹkeyak idem ẹnọ. Ndien kpukpru ini utom oro oyomde ẹnam ama odu, ndusụk mbufa utom ndinam.
Nnyịn ima isitịm inyụn̄ isuan mme drama radio oro aduaide owo idem. Sia owo mîkenyeneke san̄asan̄a ukwak umụmikọ, nnyịn ikenyene ndisio usụn̄ umụmikọ eke nnyịn ndi. Nnyịn ima inam ukwak oro ekekemede ndifiak nsion̄o uyo inem inem ofụm m̀mê ọkpọsọn̄ obuma. Uyo mbai ikpọk isịpeyop oro ẹkọn̄de ke obukpọk emi ẹfụkde ọfọn̄ ama akabade edi ikpat enan̄-mbakara oro ẹsan̄ade ke mme efak oro ẹtiede itiat itiat. Drama kiet kiet ekedi n̄wọrọnda edinam. Ndien mme owo ẹma ẹsikpan̄ utọn̄. Ke ini oro mme n̄kpọ ẹmi ẹwọn̄ọrede n̄kpan̄utọn̄ owo mîkawakke, ediwak owo ẹma ẹsisụhọde ẹtetie ẹnyụn̄ ẹkpan̄ utọn̄.
Ke mme iduọk isua 1920 ye mme ntọn̄ọ ntọn̄ọ iduọk isua 1930, N̄ka ama anam n̄kpọ onịm mbụk ke ndutịm usuanetop radio, ediwak ini eyịride ibat itie usuanetop oro awakde akan ọtọkiet ke ntak ndutịm kiet kpọt. Ntem mbụk Obio Ubọn̄ ama osịm ediwak miliọn owo ke ofụri ererimbot.
Ukwak Ubre Usanikwọ
Ke ufọt ufọt iduọk isua 1930 ye mme ntọn̄ọ ntọn̄ọ iduọk isua 1940, nnyịn ima itịm inyụn̄ idiọn̄ mme ukwak n̄kpọmbre itie usuanetop radio, mme ukwak ubre usanikwọ, ye mme ukwak ubre ikwọ eken. Ye san̄asan̄a ukwak uwọn̄ọde n̄kpọ, nnyịn ima isịbe akpasarade usanikwọ isio ke ekara ekara mbukpa ọkwọk oro ọkọdọnọde nte ukụtiso. Ekem nnyịn ima ikama ukwak use n̄kpọ inen̄erede idụn̄ọde akpasarade usanikwọ kiet kiet ye ntịn̄enyịn man ikụt ite ke enye inyeneke ndo. Edieke ndo ndomokiet okodude, ẹkenyene ndifiak ntọn̄ọ edinam umụmikọ oro nnyụn̄ mfiak nda ukwak uwọn̄ọde n̄kpọ nsịbe efen. Nnyịn ndien iyenọ akpasarade mbukpa ọkwọk oro ẹka usiakifia umụmikọ, oro akanamde ukwak ubre usanikwọ ye usanikwọ.
Aduai owo idem n̄kpọntịbe kiet oro ntịmde nti ekedi utịn̄ikọ Brọda Rutherford ke 1933 oro ọkọdọhọde “Odudu oro Edisana Isua Enyenede ke Emem ye Uforo.” Pope ọkọdọhọ ke isua oro ekedi “edisana isua,” ndien ebede ke usuanetop radio ye ukwak ubre usanikwọ, nnyịn ima iyarade emi inyụn̄ iwụt ite ke baba edisana n̄kpọ kiet idiwọrọke ito enye. Nte n̄kpọ eketiede, Hitler ama ọbọ ukara isua oro ada ye ibetedem Ufọkabasi Catholic, ntre idotenyịn emem ekededi ama osop.
Ke United States, ẹma ẹsiak esop Edinam Mbon Catholic man ẹnam se ufọkabasi okoyomde. Mmọ ẹma ẹdọn̄ ikọt mmọ ke otu mme ewetn̄wed ikpọ n̄wedmbụk n̄kpọntịbe, mme magazine, ye mme andimịn̄ n̄wed. Mmọ ẹma ẹsịn idem ke mbre ukara ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke iyesịbe ebuana ye itie usuanetop radio ekededi oro ẹsuande mme utịn̄ikọ Bible nnyịn. Mme otu Edinam Mbon Catholic ẹma ẹsịn ntịme ye ediwak Ntiense, akpan akpan ke n̄kpet n̄kpet New Jersey. Mmọ oro ẹkedi eyo nduaidem!
Utom Idatesịt ke An̄wautom
Etisịm mme ufọt ufọt iduọk isua 1950, otu mme asuanetop Obio Ubọn̄ oro ọkọride-kọri ke ẹkesịm mme owo ke enyịnusụn̄ ufọk mmọ. Emi ama enen̄ede enyene uforo akan radio ke ndin̄wam mme owo ẹfiọk akpanikọ Bible. Ntre ke 1957 ẹma ẹbiere ndinyam WBBR nnyụn̄ nyak inyene nnyịn nsịn ke utom isụn̄utom oro akakade iso ke mme idụt efen.
Ke 1955, ẹma ẹnọ mi n̄ka Esop Bedford ke Brooklyn, emi n̄kesinịmde Ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme kpukpru ini. N̄ka n̄ko ama esinọ mi nte etịn̄ikọ oro asan̄ade-san̄a n̄ka enyọn̄ enyọn̄ New York, Pennsylvania, Connecticut, ye New Jersey. Ke ini ẹkenọde mi n̄ka Esop Bedford, mma ndọhọ idemmi nte, ‘Mmebe isua 50 ke emana. Ọkpọfọn mbuana nte n̄kekeme ke an̄wautom idahaemi. Nte ini akade mmekeme ndidọn̄ọ ewan̄kọ ndien ntịmke mbuana ke enye.’
Ke mma n̄kanam utom ke adan̄a ofụri isua oro ke ikpehe ifiọk usuan n̄kpasịp Obio Ubọn̄ ebe ke radio, ekedi ata n̄kpọ inemesịt nditọ nnyụn̄ nduọk mmọn̄ ke n̄kpasịp akpanikọ Bible nnennen nnennen ye mme owo. Mma nnen̄ede n̄kop inem ndinam utom ye esop oro. Nsio nsio owo ẹma ẹda mi nte ubak ubon mmọ, ẹnamde mi n̄kop inem nsan̄a mmọ. Ndusụk ke otu n̄kpri nditọ oro, idahaemi ẹma ẹkekọri ẹwọrọ owo, ẹsụk ẹkot mi etete. Ke isua 30 nnyịn ima inyene ndiye ifet ndinam utom ukwọrọikọ ọtọkiet, tutu mme mfịna ẹmi nnyenede ke ukot ye ikpat mi iyakke n̄keme ndidọk udịghi ukot ufọkenyọn̄ m̀mê ndika isan̄ ke usụn̄ tren idakisọn̄. Ke 1985, mma n̄wọrọ n̄ka Esop Brooklyn Heights, emi esisopde idem ke Bethel.
Nte esop Jehovah enyenede akwa n̄kọri, mma nnyene ọkpọkpọ ifet ndikụt edidiọn̄ esie ke an̄wautom esenidụt nte n̄kodụkde ikpọ mbono eke Mme Ntiense Jehovah ke nsannsan idụt. Kamse mma n̄keme ndinam isan̄ n̄kanade ererimbot! Ọtọn̄ọde ke mme iduọk isua 1950, ndusụk nnyịn oro ikedide mbonufọk Bethel ima ika London, Paris, Rome, Nuremberg, ye Copenhagen. Nnyịn ikanam isan̄ oro ke ubomofụm ekọn̄ oro ẹkewọn̄ọrede ẹnịm ndimen owo, ubom, ye tren. Nte ededi, isan̄ oro ama eye ndise, edi n̄kpọ oro akakamade nduaidem ndikụt akan ekedi otu ima ima, idara idara nditọete nnyịn. Ediwak isua duop ke ukperedem, ima inam isan̄ ika Edem Usiahautịn, ifiak ika Edem Usoputịn Europe, ye Edem Usiahautịn Europe ke ata ndondo emi. Mme utịbe utịbe mbono ke Poland, Germany, ye Czechoslovakia ẹma ẹkama nduaidem. Ubon ukara Abasi nnyịn ọkọri didie ntem tọn̄ọ nte ami ke akpa n̄kakabade ndi ubak esie!
Ndausụn̄ Abasi
Se iketiede nte ekpri usio-ukot oro esop akanamde ke ukperedem ama akabade edi ikpọ usio-ukot. Ke ini nnyịn ikanamde utom ke ndision̄o mbufa n̄kpọ ndi, kpa n̄kpọutom ndin̄wam nnyịn inam utom unọ ikọ ntiense, anie ekekeme ndibemiso nda n̄kụt ata akwa n̄kọri emi? Nnyịn imasan̄a ikaiso ke mbuọtidem, itienede ndausụn̄ Jehovah.
Esop oro anamde n̄kọri mi ikopke ndịk ndida obufa ifiọk ubotn̄kpọ oro odude nnam n̄kpọ m̀mê ndinam eke idemesie man an̄wam ke ndise mban̄a an̄wautom ofụri ererimbot. Ukwọrọikọ eke ufọk ke ufọk, edida ndutịm usuanetop radio nnam n̄kpọ, edida ukwak ubre usanikwọ nnọ ikọ ntiense, ye ndutịm edinịm mme ukpepn̄kpọ Bible ke ufọk mme owo ẹdu ke otu mme usụn̄ oro ẹkedade ke ndinam editan̄a Obio Ubọn̄ akaiso. Editọn̄ọ ndimịn̄ n̄wed ke idem nnyịn ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ eyo emi ye edida ukwakutom ndise kọmputa ye ukwak umịn̄n̄wed offset idahaemi ke ediwak usem idịghe ekpri edinam. Watchtower Bible School of Gilead, Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi, ye mme mbono ofụri ini ẹmenyene udeme ke ndida itoro nsọk Jehovah Abasi ye Eyen esie. Edi ifet ọnọ mi ndikụt kpukpru n̄kpọntịbe ẹmi ke idemmi nnyụn̄ mbuana ke esịt.
An̄wan̄a mi nte ke esop Jehovah oro spirit adade usụn̄ ke isọn̄ esibọ ndausụn̄ ke se ẹdinamde ye nte ẹdinamde. Esop esie eke ofụri ekondo, oro enyịn okụtde ye oro enyịn mîkwe, ẹnam utom ọtọkiet.
Akananam ami ntuaha n̄kpọfiọk ke ndikọkpọn̄ mme uduak n̄kenyenede ke ini akparawa ndiwat inyan̄. Kamse, n̄kpọ ẹmi ẹnyenede se ọwọrọde, oro akamade nduaidem akan ke ererimbot ẹtịbe mi ke esịt esop Jehovah! Ntre ata ekese idatesịt ye edidiọn̄ ẹnịm isan̄ oro nsan̄ade ke usụn̄ “akwa ikot” idiọn̄ọ ndien n̄kpọfiọk ndomokiet idụhe.—Philippi 3:13, 14.
Ami nsidọhọ n̄kparawa owo kpukpru ini nte ẹti 1914—oro edi, Psalm 19:14, emi ọdọhọde ete: “Ndien ikọinua mi, ye ekikere esịt mi ẹyenem fi esịt, O Jehovah, akwa itiat mi, ye andifak mi.” Nnyịn iyom ndinem Jehovah esịt ke kpukpru n̄kpọ inyụn̄ ibọn̄ akam nte David ọkọbọn̄de ete: “Wụt mi usụn̄ fo, O Jehovah; teme mi ido fo. Nam mi nsan̄a ke akpanikọ fo, nyụn̄ nteme mi: koro afo edide Abasi edinyan̄a mi; mmebet fi ofụri usen.” (Psalm 25:4, 5) Mme ikọ ẹmi ẹnyene ẹkese se ẹwọrọde. Nditi mmọ ẹkeme ndin̄wam nnyịn ndidu ke nnennen afan̄, ndisan̄a ke nnennen usụn̄, ndisan̄a ikpat kiet ye esop Jehovah oro ọkọride-kọri.
[Ndise ke page 23]
Brọda Rutherford ama esima nditem udia nnọ mme ufan
[Ndise ke page 25]
Robert Hatzfeld ke itie usuanetop radio WBBR
[Ndise ke page 26]
Foto Brọda Hatzfeld ke ndondo emi