“Ndikọ Iyak” ke Mmọn̄ Fiji

FIJI​—⁠enyịn̄ emi anam owo enyene ndise paradise Akwa Akpa South Pacific ke ekikere. Blu blu ye awawa mmọn̄, udịm udịm itiat, isịp mbakara ẹmi ofụm ẹnyen̄ede, ikpọ obot oro mbiet ẹkọride, iyak ikpehe oro ofiopde, ndiye mfri ye mme frawa. Afo emekeme ndikụt kpukpru emi barasuene ke ebiet emi esịnede udịm udịm isuo 300 ẹmi ẹdide n̄kpọ nte kilomita 1,800 ke edem edere New Zealand ke South Pacific. Ntem, afo emekeme ndinyịme nte ke Fiji ekeme ndidi ebiet emi kpukpru owo ẹkerede nte paradise ke ikpehe isọn̄ ofiopde.

Nte ededi, odu n̄kpọ en̄wen emi anamde Fiji eye akan oto-obot uyai esie. Ih, ukem nte akwa ukpụhọde odude ke otu iyak ke mmọn̄ emi udịm udịm itiat ẹdude, ẹkụt akwa ukpụhọde n̄ko ke isọn̄. Ukpụhọde ẹmi ẹdude ke mbuaha ekpụk emi ẹdụn̄de ke Fiji, nte ededi, inyeneke mbiet ke South Pacific. N̄wakn̄kan otu iba ke otu mme andidụn̄ oro ẹkperede ndisịm 750,000 ẹdi mme amanaisọn̄ Fiji, ẹmi ẹwọrọde ẹto mbon Melanesia ye mbon India ẹmi ẹkemanade ke Fiji, kpa mme andito ubon mbonutom oro ẹkedade ke India ẹdi ke eyo ukara Britain. Edi mbon Banaba, China, Europe, Gilbert, Rotuma, Tuvalu, ye mmọ en̄wen ẹdu do.

Ke n̄kaowo oro enyenede uwak ido edinam mi, Mme Ntiense Jehovah ke ẹsịn idem ifịk ifịk ke utom ‘ukọiyak.’ (Mark 1:17) Edi n̄kpọ-ata ndikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi ke obio emi enyenede nsio nsio uduot owo mi. Akpa, mme n̄kpọ-ata eke usem ye ido edinam ẹdu ndikan. Okposụkedi Ikọmbakara edide ata usem idụt oro, ediwak ini ẹsinyene nditịn̄ usem mbon Fiji, India, Rotuma, mîdịghe mme usen eken.

Ana enyene nsio nsio usụn̄ ndida nnyene nneme ye mbon oro ẹnyenede nsio nsio idaha ido ukpono. Ata ediwak mme amanaisọn̄ mbon Fiji ye mme andidụn̄ isuo eken ẹbuana ke nsio nsio n̄ka Christian. Mbio obio India ẹsịne mbon Hindu, Muslim, ye Sikh, ye mbon Hindu ẹwakde ẹkan. Ediwak ufọkabasi ẹdu ke ikpọ obio ye mme obio-in̄wan̄ do, edi ke ikpọ isuo Fiji iba, ediwak temple mbon Hindu ye ufọkakam mbon Muslim anam ukpụhọde odu.

Ediwak Mme Ntiense n̄kann̄kụk ẹkeme ndisem akpan usem ita emi​—⁠Ikọmbakara, usem Fiji, ye India. Ndinyene usọ emi enyene akwa ufọn ke utom ‘ukọiyak’ emi. Esikpa mme owo idem ndusụk ini ndikop owo Fiji esemde usem India mfọn mfọn ye owo India esemde usem Fiji mfọn mfọn. Ndinam n̄kpọ ye ukpụhọde oro odude ke ido edinam, ido ukpono, ye usem, oyom edikpụhọde nda ekekem man “owo abuana [eti mbụk] ye mmọ en̄wen.”​—⁠1 Corinth 9:23, NW.

“Ndikọ Iyak” ke Obio-In̄wan̄ Mbon Fiji

Mme amanaisọn̄ mbon Fiji ẹdi mmọ oro ẹtiede ufan ufan ẹnyụn̄ ẹfọnde ido. Ọsọsọn̄ ndikere nte ke se iwakde ikan isua ikie ko ke edem, ekọn̄ ekpụk ekedi ọsọ n̄kpọ. Ke akpanikọ, ẹkediọn̄ọ Fiji nte Isuo Uta-Owo, ke akpa ini oro mbon Europe ekedide. Ekem, ye edidaha nda eke akwa ọbọn̄ n̄kara nnyụn̄ nnyịme Ido Ukpono Christ, en̄wan ye edita owo ama etre. Mme ntuaha eke ekpụk ekedu n̄kukụre ke ediwak usem oro ẹkụtde ke nsio nsio obio ukara, okposụkedi emi ẹdiọn̄ọde usem Bauan ntatara ntatara.

Ke adianade ye Suva, emi edide ibuot obio oro, ediwak obio ẹdu ke ofụri Fiji. Ata ediwak mbon Fiji ẹdụn̄ ke mme obio-in̄wan̄ ke idak ukara turaga ni koro, m̀mê etubom. Ke ini ẹdụkde obio-in̄wan̄ “ndikọ iyak,” edi ido ndika mbịne owo emi n̄kọbọ unyịme ndidụk nsio nsio bure, m̀mê ufọkidụn̄. Edi n̄kukụre ke ibat ibat ini, ke ẹsitre ndinọ unyịme, ke ntak emi mme ọkwọrọ ederi ndusụk obio-in̄wan̄ ẹbiọn̄ọde Mme Ntiense Jehovah. Esitie didie ke ini ẹwahade ufọk owo Fiji?

Ke idụkde mme bure, nnyịn iyetie ke isọn̄ ikpaha ukot. Owo iyomke inem inem ntọn̄ọikọ oro ẹtịmde man ẹmụm udọn̄ owo Edem Usoputịn ke n̄kan̄ emi. Ẹsidara owo ekededi oro edide nditịn̄ ikọ mban̄a Abasi. Ke ini ẹdọhọde ada Bible esie edi, enyeneufọk oro eyesọsọp adaha ada ndien, ọdọhọ ete “tulou” (mbọk yak ndi), okosio Bible usem Fiji esie ke itie ubonn̄wed onyụn̄ onyịme ndikot nsio nsio itien̄wed oro asan̄autom emi awahade asiakde. Nte ededi, mfọnido ye ukpono ukpono edu owo Fiji esinịm n̄kpọ-ata ke isio isio usụn̄. Oyom ndusụk udomo mbufiọk ye usọ man ẹdụri mme enyeneufọk ẹsịn ke nneme, man ẹsịn udọn̄ ẹnọ mmọ nditiene ekikere oro ẹkọkde ibuot ẹban̄a, mîdịghe man ẹn̄wam mmọ ndikụt ufọn edimen se mmọ ẹnịmde ke akpanikọ ndomo ye ukpepn̄kpọ Bible.

Mme enyeneufọk ẹdide mbon Fiji ẹsinyene udọn̄ ndineme mme ibuotikọ akpan ukpepn̄kpọ ẹkan ndineme mban̄a mme idaha ye mme n̄kpọ ẹban̄ade n̄kaowo. Ke akpanikọ, ediwak ke otu n̄wakn̄kan Mme Ntiense Jehovah 1,400 oro ẹsịnde ifịk ke Fiji ẹkekabade ẹnyene udọn̄ ke akpanikọ Bible ebe ke ndineme mme utọ mbụme nte, Nso orụk ebiet ke hell edi? Mmanie ẹka heaven? ye Nte ẹyesobo isọn̄? Nte ededi, nditiene udọn̄ oro ẹwụtde oyom edikpụhọ nda ekekem ye ime. Ke ndifiak n̄ka ke ini oro ẹkenịmde, ẹsiwak ndikụt nte ke enyeneufọk ama adaha teitei (in̄wan̄) m̀mê ebiet en̄wen ekededi. Baba, idịghe nte ke mmọ idarake ediwaha oro edi n̄kukụre nte ke ekikere mmọ kaban̄a ini okpụhọde. Nte ededi, ye Mme Ntiense n̄kann̄kụk oro, emi idịghe esen n̄kpọ. Mmọ ẹsisịn ifịk ebe ke ndifiak n̄waha ini efen. Mme enyịn̄ efak ye mme nọmba ufọk idụhe ndiwet nnịm, ntre oyom owo enyene eti ibuot uti n̄kpọ ke ini anamde mfiakn̄ka.

“Ndikọ Iyak” ke Ido Mbon Polynesia

Idahaemi, ẹyak ika ‘ọkọ’ ye asan̄autom oro asan̄ade-san̄a m̀mê esenyịn circuit, nte enye akade ekese ekpri esop ke Rotuma. Otu isuo obot nsụn̄ikan̄ ẹmi odu kilomita 500 ke n̄kan̄ edem edere Fiji. Man isịm do, nnyịn iyesan̄a ke ubomofụm emi odụkde owo 19. Ata isọn̄ isuo oro edi kilomita 50 kpọt ke n̄kan̄ edem mbinan̄ ke udomo, ye n̄kpọ nte owo 3,000 ke ofụri ofụri. Usụn̄ emi utatan ọyọhọde odu akanade mbenesụk oro, eyịride n̄kpọ nte obio-in̄wan̄ 20. Rotuma odu ke idak ukara Fiji edi enyene isio isio ido edinam ye usem. Sia ọwọrọde oto Polynesia, mme owo ẹtode do ẹkpụhọde ke nte etiede ye mbon Fiji ẹmi ẹdide mbon Melanesia. Ke n̄kan̄ ido ukpono, n̄wakn̄kan ibat mmọ ẹdi mbon Roman Catholic m̀mê mbon Methodist.

Nte ubomofụm oro osụhọrede onyụn̄ oyomde ndiduọ, nnyịn ikụt ndiye awawa mbiet isuo oro. Ẹkeme ndikụt ndak isịp mbakara oro ebietde ntan̄unen ke kpukpru ebiet. Akwa udịm owo ẹdodu ndidara uwat ubomofụm ini kiet ke urua emi. Mme Ntiense ẹdu ke otu mmọ n̄ko. Ẹma ẹkọm nnyịn ufiop ufiop, ẹnyụn̄ ẹnọ nnyịn ediwak ikpọ nsek isịp mbakara emi ẹsịbede “iso” man ida ibịt itọn̄.

Ke ima ikasan̄a esisịt, nnyịn ima idisịm ebiet idụn̄ nnyịn. Ẹma ẹnịm udia emi ẹketemde ke itie usan̄uyo. Ẹnọ nnyịn unamedi ye unen oro ẹn̄wande-n̄wan, iyak oro ẹfran̄de-fran̄, obu, ye taro, kpa mfri emi ọkọride. Nso usọrọ, n̄ko nso idaha paradise ke emi ekedi ntem ke idak mbak isịp mbakara!

Ke edem usen nnyịn ima ika ikese mme owo ke mme obio-in̄wan̄, oro ẹkotde ho’aga ke usem Rotuma. Nte nnyịn isan̄ade ikpere akpa ufọk, eyen edi kiet oro ekefehede ọwọrọde ke ufọk ama ọfrọ ebe, efehe okụni. Enyeneufọk ama ada okụt nnyịn idide ndien ye inua imam eberede usụn̄, ọkọm nnyịn “Noya!” ke usem Rotuma, onyụn̄ ọnọ nnyịn itie. Ẹma ẹnịm nnyịn usan ndatndat mboro ke iso, ẹnyụn̄ ẹnọ nnyịn n̄ko mmọn̄ nsek isịp mbakara ndin̄wọn̄. Ẹsibemiso ẹwụt mfọnido ke Rotuma.

Mbon oro mîkereke iban̄a edidu Abasi m̀mê mbon oro ẹnịmde edito ke unam mforo owo idụhe mi. Kpukpru owo ẹnịm Bible ke akpanikọ. Mme ibuotikọ utọ nte uduak Abasi kaban̄a isọn̄ esisọp omụm udọn̄ mmọ. Idem esikpa enyeneufọk ndikpep nte ke owo idibiatke isọn̄ edi nte ke nti owo oro ẹdụn̄de ke esịt ẹdida enye ẹnyene ke nsinsi. (Psalm 37:29) Enye esitịn̄ enyịn ọnọ n̄kpan̄utọn̄ ke ini ẹkotde mme itien̄wed Bible oro ẹsọn̄ọde akpan n̄kpọ emi, ndien enye ye udọn̄ esibọ n̄wed Bible oro nnyịn inọde. Nte nnyịn iyomde ndinyọn̄, enye eyekọm nnyịn ke ndiwaha onyụn̄ ọnọ nnyịn ekpat ndatndat mboro oro nnyịn ikemede ndidia ke usụn̄. Owo ekeme ndikpon ubom mmemmem mmemmem ke ndikwọrọ ikọ mi!

Ndikpụhọ Nda Ekekem ye Obio Mbon India

Okposụkedi ediwak idụt isuo South Pacific eken n̄ko ẹnyenede mme owo nsio nsio orụk, Fiji edi n̄wọrọnda ke afan̄ emi. Ke adianade ye mme ido edinam mbon Melanesia, Micronesia, ye Polynesia edi enyeoro ẹdade ẹto Asia. Ke ufọt 1879 ye 1916, ẹma ẹda mbonutom oro ẹdude ke ediomi ukpe utom ẹto India ndinam utom ke in̄wan̄ mbọkọk. Ndutịm emi, oro ẹkekotde girmit (ediomi), ama osụn̄ọ ke ediwak tọsịn mbon India ndidi Fiji. Mme andito ubon mbonutom ẹmi ẹnam akwa ikpehe ke ofụri ibat mbio obio emi. Mmọ ẹsụk ẹmomụm ido edinam, usem, ye ido ukpono mmọ ẹkama.

Obio Lautoka odu ke akpan isuo Fiji ke edem n̄kan̄ oro ofụm esibarade. Emi edi ibuot ufọkutom mbọkọk Fiji onyụn̄ edi ebietidụn̄ ọnọ ata ediwak ibat mbon India ke idụt oro. Oyom mme andibuana ke esop Mme Ntiense Jehovah ita ẹmi ẹdụde mi ẹnen̄ede ẹkpụhọ ẹda ẹkekem ye utom ‘ukọiyak’ mmọ. Ke ini ẹwahade ke ufọk ke ufọk, owo enyene ndidu ke mben̄eidem ndikpụhọ ibuotikọ esie etiene orụk ye ido ukpono enyeneufọk. Ẹyak nnyịn ibuana ye otu Mme Ntiense n̄kann̄kụk nte mmọ ẹwahade mme ufọkidụn̄ oro asuanade ke otu ikọt mbọkọk emi ẹdude ke n̄kanade Lautoka.

Nte nnyịn isan̄ade ikpere akpa ufọk, nnyịn ikụt ndusụk nyan ọkpọ nyanyan̄a ye mbak ndatndat ọfọn̄ oro ẹbọpde ke etịn̄e esie nte odude ke iso ufọk. Emi anam ẹfiọk ubon oro nte mbon Hindu. Ata ediwak ufọk mbon Hindu ẹdi se ẹbanade ye ndise mme abasi mmọ. Ediwak ẹnyene abasi oro ẹmade, utọ nte Krishna, ndien ekpri itieuwa esiwak ndidu.a

Ata ediwak mbon Hindu ẹnịm ke akpanikọ nte ke kpukpru ido ukpono ẹfọn ndien ke edi nsio nsio usụn̄ ndituak ibuot. Ntem, enyeneufọk ekeme ndinọ n̄kpan̄utọn̄ in̄wan̄în̄wan̄, ọbọ ndusụk n̄wed, ọnọ n̄kpọ ndida mbịt itọn̄, onyụn̄ ekere ke imanam utom imọ. Man ẹbụp mme mbụme oro ẹdotde ndidụri mme enyeneufọk nsịn ke nneme oro ẹnyenede se ọwọrọde akan, esiwak ndidi se in̄wamde ndidiọn̄ọ ndusụk mbụk oro ẹban̄ade ndusụk n̄kpọ oro mmọ ẹnịmde ke akpanikọ. Ke uwụtn̄kpọ, ke idiọn̄ọde nte ke ndusụk mbụk mmọ ẹsiwụt mme abasi mmọ nte ẹsịnde idem ke mme oburobụt edinam, nnyịn imekeme ndibụp: “Nte afo okponyịme n̄wan (ebe) fo anam utọ n̄kpọ oro?” Ibọrọ kpukpru ini esidi: “Baba-⁠o, ke akpanikọ n̄kponyịmeke!” Ndien, ẹkeme ndibụp owo oro mbụme ntem: “Ọfọn, nte abasi ekpenyene ndinam utọ n̄kpọ emi?” Mme utọ nneme ntem ẹsiwak ndiberede mme ifet nnọ ediwụt ufọn oro Bible enyenede.

Edifiak mmana, n̄kpọ en̄wen oro Ido Ukpono Hindu onịmde ke akpanikọ, edi eti ibuotikọ nneme kiet. Ẹma ẹbụp n̄wan Hindu kiet oro ọfiọkde n̄wed etieti emi ete esie akakpade ndondo oro ete: “Nte afo akpama ndifiak n̄kụt ete fo ukem nte enye eketiede mbemiso?” Enye ama ọbọrọ ete: “Ih, oro ekpedi utịben̄kpọ.” Ọkọn̄ọde ke ibọrọ esie ye nneme oro eketienede, ama ana in̄wan̄în̄wan̄ nte ke enye ikekopke uyụhọ ye edinịm ke akpanikọ oro nte ke ete esie ke osụk odu uwem idahaemi ke uduot en̄wen ndien ke enye idifiakke idiọn̄ọ enye aba. Edi utịbe ukpepn̄kpọ Bible eke ediset ke n̄kpa ama otụk enye esịt.

Ndusụk mbon Hindu ẹnyene mme mbụme ẹnyụn̄ ẹdụn̄ọde ẹyom ibọrọ oro ọnọde uyụhọ. Ke ini Ntiense kiet akawahade ufọk owo Hindu, eren oro ama obụp ete: “Nso idi enyịn̄ Abasi fo?” Ntiense oro ama okot Psalm 83:18 onyụn̄ anam an̄wan̄a nte ke enyịn̄ Abasi edi Jehovah ye nte ke Rome 10:13 ọdọhọ ete ke ana nnyịn ikot enyịn̄ oro man inyene edinyan̄a. Eren oro ama okop inemesịt onyụn̄ oyom ndifiọk n̄kpọ efen efen. Ke akpanikọ, enye ama enen̄ede oyom ndidiọn̄ọ. Enye ama etịn̄ ete ke ete esie emi ekesịnde idem etieti ke ndikpono edisọi mbiet ubon mmọ, ama ọduọ udọn̄ọ ke ama okokụre ndituak ibuot nnọ enye onyụn̄ akpa ibio ini ke oro ebede. Ukem n̄kpọ oro okotịbe ọnọ eyeneka esie eren. Ekem enye adian do ete: “Edisọi mbiet oro ada n̄kpa ọsọk nnyịn idịghe uwem. Ntre anaedi n̄kpọ akwan̄a ke ndituak ibuot nnọ enye. Ekeme ndidi Abasi emi, Jehovah ekeme ndin̄wam nnyịn ikụt usụn̄uwem.” Ntre ẹma ẹtọn̄ọ ukpepn̄kpọ Bible ye enye, n̄wan esie, ye nditọ esie iba. Mmọ ẹma ẹnam usọp usọp n̄kọri ẹnyụn̄ ẹna baptism ke mîbịghike. Mmọ ẹma ẹkpọn̄ edisọi mbiet mmọ ndien ke ẹsan̄a idahaemi ke usụn̄ Jehovah, kpa Abasi uwem.

Nnyịn ndien ima ididụk ufọk mbon Muslim. Ukem edu mfọnido oro edi se ẹkụtde, ndien ibịghike ẹma ẹnọ nnyịn itie ye mbịtmbịt edin̄wọn̄ n̄kpọ. Nnyịn ikwe mme ndise ido ukpono ke ibibene ibọhọke ekpri ufan̄ikọ ke uwetn̄kpọ usem Arab emi ẹkọn̄de eto esịn. Nnyịn ima itịn̄ nte ke Bible ye Koran enyene ebuana, oro abuana eteete Abraham, ye nte ke Abasi ama ọn̄wọn̄ọ ọnọ Abraham ete ke edibe ke ubon esie kpukpru idụt ẹkụt mfọn. Un̄wọn̄ọ emi ekenyene ndisu ke Jesus Christ, Eyen Esie. Ndusụk mbon Muslim ẹyefan̄a ye ekikere oro nte ke Abasi enyene eyen. Ntem, nnyịn iyenam an̄wan̄a nte ke kpasụk nte ẹkotde akpa owo oro, Adam, eyen Abasi ke ntak emi edide Abasi okobot enye, ke ukem usụn̄ oro, Jesus edi Eyen Abasi. Abasi iyomke ataata n̄wan man enyene utọ nditọ oro. Sia mbon Muslim mînịmke ukpepn̄kpọ Abasi-Ita-ke-Kiet ke akpanikọ, nnyịn iyeda emi nte isọn̄ oro ẹnyịmede ndiwụt nte ke Jehovah Abasi edi akakan.

Etisịm idahaemi eyedi ini udia uwemeyo, ndien mbonutom nnyịn ẹma ẹwọrọ ẹdi usụn̄, ẹkpọn̄de ikọt mbọkọk, ndida mbet bọs man ẹfiak ẹnyọn̄ obio. Okposụkedi ẹkopde esisịt mmemidem, kpukpru owo ẹkop inemesịt kaban̄a utom ‘ukọiyak’ usenubọk oro. Ukeme oro ẹkesịnde ndikpụhọde n̄kekem ye mme nsio nsio idaha oro ẹsobode ye mme edinịm ke akpanikọ ama otịm odot.

Mmọn̄ ye udịm udịm itiat Fiji ẹdọn̄ọ ediwak orụk iyak. Man ẹkụt unen, oyom gonedau (ọkọiyak) Fiji enyene usọ ke utom esie. Ukem oro edi akpanikọ kaban̄a utom ‘ukọ iyak’ oro Jesus Christ ọkọnọde mme mbet esie. Ana “mme ọkọ owo” ẹdide Christian ẹnyene usọ, ẹkpụhọ ukot nneme ye mme mfan̄a mmọ ekekem ye mme nsio nsio n̄kpọ oro otuowo ẹnịmde ke akpanikọ. (Matthew 4:19) Emi edi se ẹnen̄erede ẹyom ke Fiji. Ndien mme utịp ẹna in̄wan̄în̄wan̄ ke mme ikpọ mbono Mme Ntiense Jehovah oro ẹnịmde ke isua ke isua, emi mbon Fiji, India, Rotuma, ye mme owo mbuaha ekpụk ẹtuakde ibuot ẹnọ Jehovah Abasi ke edidianakiet. Ih, edidiọn̄ esie odu ke utom ‘ukọiyak’ ke mmọn̄ mbon Fiji.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

[Ndise obio ke page 23]

(Ama oyom ndikụt nte enye enen̄erede etie, se n̄wed)

Viti Levu

Vanua Levu

Suva

Lautoka

Nandi

0 100 km

0 100 mi

18°

180°

[Ndise ke page 24]

Bure, m̀mê ufọkidụn̄

[Ndise ke page 24]

Temple Hindu ke Fiji

[Ndise ke page 25]

“Ndikọ iyak” mme owo uforo uforo ke Fiji

Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page 24]

Fiji Visitors Bureau