Ndikwọrọ Ikọ ke Idụt Nsio Nsio Uduot
KANGAROO, koala, wombat, ye platypus, Akwaitiat Ayers ye Akwa Obot Mbenesụk—mmọemi ẹdi mme enyịn̄ oro ẹsidụkde owo ekikere ke ini owo ekerede aban̄a Australia. Edi nte ekemede ndikpa owo idem, etie nte akanam ata ediwak mbon Australia ikaha ikese Akwaitiat Ayers m̀mê Akwa Obot Mbenesụk m̀mê ndikụt koala, wombat, m̀mê platypus ke ọwọrọde ọkpọn̄ itie oro ẹbọkde unam. Se idide ntak edi nte ke mbahade 85 eke ikie ke otu owo miliọn 17.3 ẹmi ẹdụn̄de ke idụt oro ẹdi mme andidụn̄ ke ikpọ obio, ẹdụn̄de ke ikpọ obio ition ẹmi ẹdude ke mbenesụk.
Ke owo ọkpọn̄de mbenesụk onyụn̄ anamde isan̄ odụk esịt obio ke kilomita 200 (itiat 125) m̀mê n̄kpọ ntre, enye eyedisịm ebiet emi ọwọrọetop obio-in̄wan̄ akwa ikpehe isọn̄ emi ọtọn̄ọde. Isọn̄ okpụhọde ọkpọn̄ akai oro esiwakde ndidep edịm ye eti isọn̄ utọ in̄wan̄ odụk ufiop ufiop, nsasat obio-in̄wan oro anade in̄wan̄în̄wan̄, emi n̄kpri eto ye isọ isọ mbiet kpọt ẹkọride. Nte ededi, mme oduuwem n̄kpọ ẹdu ke obio-in̄wan̄ emi. Ikpọ itie ubọk erọn̄ ye enan̄, ẹkponde ke ediwak itiat ke mme itie ikie ẹdu do. Ke ata esịt esịt idụt emi ufiop ufiop desat ẹdu, ẹmi mme owo ẹsikpan̄ade ndusụk ini ke ini owo mîtịmke ikpeme idem.
Eti Mbụk Amasuana
Edi ke utọ idaha oro ke ẹkwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi ke idụt idak isọn̄ emi. Ke isua kiet kiet ediwak tọsịn owo ẹsinam n̄kpọ ẹban̄a en̄wọn̄ọ Jehovah kaban̄a edinen obufa ererimbot. Ke isua utom oro ekebede, ibat mme asuanetop Obio Ubọn̄ ama osịm n̄wakn̄kan ibat emi ebede 57,000, ekperede ndiwak utịm ikaba n̄kan eke isua duop ẹmi ẹkebede. Ke adan̄aemi ata ediwak mme asuanetop, ukem nte akwa ikpehe mbio obio, ẹwụkde ntịn̄enyịn ke ikpọ obio mbenesụk, eti mbụk amasuana n̄ko ke mme obio-in̄wan̄.
Man inyene ifiọk iban̄a nte edikwọrọ ikọ ke akwa idụt nsio nsio uduot emi etiede, ẹyak nnyịn inam isan̄ ye kiet ke otu mme esenyịn district nnyịn ition ye n̄wan esie nte mmọ ẹkade ẹkese mme esop ke mme ikpehe esịt esịt obio-in̄wan̄. Isan̄ mmọ esịne stet Edem Usoputịn Australia, ubak stet Queensland, ye Ikpehe Edem Edere, kpa ikpehe oro okponde ke kilomita miliọn 4.7 (itiat miliọn 1.8). Oro ekpere ndidi ubak ofụri Europe, ke ẹsiode se ikedide Soviet Union ke akpa ẹfep.
Isan̄ nnyịn ọtọn̄ọ ke Perth, kpa ibuot obio Edem Usoputịn Australia. Ke akwa obio ntatenyịn emi enyenede owo miliọn 1.2 mi, esop Mme Ntiense Jehovah 49 ẹdu idahaemi. Ke adianade ye eke Ikọmbakara, mme esop usem Greek, Italy, Portugal, ye Spain ẹdu, ọkọrọ ye n̄kpri otu ke mme usem eken. Esop emi sụk mme amanaisọn̄ nditọete iren ye iban ẹnamde odu n̄ko, ẹmi ẹsinde ukeme mmọ ndikwọrọ ikọ ke otu mme amanaisọn̄ akwa ikpehe isọn̄ emi. Ediwak ke otu mme osụhọdeidem mbon ẹmi ke ẹnam n̄kpọ idahaemi ẹban̄a etop Obio Ubọn̄. Edi n̄kpọ ẹtie didie ke ọwọrọde ọkpọn̄ ikpọ obio?
Nnyịn ito ke Perth inam isan̄ ke kilomita 1,800 (itiat 1,100) ika Port Hedland ke edem edere, ke ebiet emi ẹdinịmde mbono circuit. Ata ediwak ke otu owo 289 ẹmi ẹdụkde ẹnam isan̄ oyomde usụn̄ ọtọn̄ọde ke kilomita 200 osịm 700 (itiat 100-400) man ẹdisịm mi. Mmọ ẹto mme ikpehe oro ẹdude nsannsan ẹmi esop oro ekperede akan ekemede ndiyom usụn̄ ke kilomita 250 (itiat 150) ẹsan̄ade ke mme usụn̄ oro owo mînamke ọdọnọ ẹmi ẹduọkde mme ọsọpiso itiat ẹmi ẹsiwakde ndikịm ọkpọ moto. Esop ita ke ikpehe emi ẹma ẹbọp Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ke ndondo emi, ẹdade usọp usọp ido ubọp ufọk ẹbọp.
Mme Ufọkmbono Oro Ẹbọpde Usọp Usọp ke Mme Ikpehe Oro Ẹdude Nsannsan
Nso ukpụhọde idu ntem ke ndibọp Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ke mme ikpehe ẹmi ye ndibọp ke ikpọ ye ata ikpọ obio! Ẹnyene ndiwat ata ediwak n̄kpọutom nto Perth, kilomita 1,600 (itiat 1,000) n̄ka edem usụk. Ediwak nditọete iren ye iban ke mme itie ikie ẹsinam isan̄ ke anyanusụn̄ emi m̀mê akande oro ke utịturua oro ẹkediomide man ẹdi ẹdibọp Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ye eyo ofiopde ke Fahrenheit 105 osịm 115. Utọ uwak owo oro ndidụk ndi n̄kpri obio ẹmi ẹdude nsannsan mi edi n̄wọrọnda ikọ ntiense. Ke ini ẹkebọpde Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ke Tom Price, kpa ekpri obio udọk ukwak, page ikpaedem n̄wedmbụk n̄kpọntịbe n̄kann̄kụk ama atan̄a ete: “Ẹmedara mbonutom unyịmesịt ye mme andinọ un̄wam oro ẹbuanade ke edibọp Ufọkmbono Obio Ubọn̄ Mme Ntiense Jehovah ‘usọp usọp’ ke usen ita ke Tom Price ufiop ufiop.”
Eketie nte n̄kpọ eke ekperede ndidi kpukpru owo ke obio ẹma ẹnyene udọn̄ ndin̄wam. Utu ke ndibọ $11,000 emi ẹsibọde ke ndimen n̄kpọutom emi odobide ke tọn 50 ndiyak, ọfọnido andinyene moto mbiomo kiet ọkọdọhọ yak nditọete ẹtịp okụk aranuwat kpọt. Mme anamutom uyet benti ke ufọk ke n̄kann̄kụk oro ẹma ẹnọ lita benti 100 (galọn 26). Mme anamutom usio isọn̄ ẹma ẹnọ mme ukwakutom, ndien usiakifia udọk ukwak ama ọnọ ukwak umenede n̄kpọ ke enyọn̄ ke mfọn. Ndiyom ufọk nnọ isenowo 300 ama akama mfịna, edi edidianakiet eke mbio obio ekedi n̄wọrọnda n̄kpọ. Ndusụk owo ẹma ẹnọ ikot ke urụk ukopikọ ete ke iyenọ bed. Eren kiet ama ọnọ ikot ke urụk ukopikọ man asian ete ke imọ ididụhe ke ufọk ke utịturua oro edi ke imọ idikọbike usụn̄ esa. Enye ọkọdọhọ ete: “Ufọk edi eke mbufo ke ofụri ini utom emi.”
N̄kpọ imam ama otịbe ke ini ẹkenọde nditọete adres ebiet emi mmọ ẹkemede ndika n̄kemen anyan moto mbiomo n̄kann̄kụk oro. Ama akpa mmọ idem ndikụt n̄kpọ oro ẹkewetde ke inuaotop emi ọkọdọhọde ete, “Owo Iyomke Mbon Ido Ukpono.” Edi anyan moto mbiomo oro ke akana do. Ntre mmọ ẹma ẹsian mma enyeneufọk ẹte ke mmimọ imọn̄ imen anyan moto mbiomo oro, emi mbio ọkọyọhọde ke esịt. Ke adan̄aemi mmọ ẹkesion̄ode mbio, mmọ ẹma ẹdikụt nte ke oro ikedịghe anyan moto mbiomo n̄kann̄kụk oro! Ke ini andinyene moto oro ọkọnyọn̄de edi, n̄wan esie ama asian enye ete ke Mme Ntiense Jehovah ẹma ẹdimen anyan moto mbiomo esie. Ikebịghike nditọete ẹma ẹmen anyan moto mbiomo oro idahaemi ekedide ukpọk ẹkeyak, ẹtịn̄de ẹte ke ikanam ndudue. Inem inem nneme ama etiene, ndien n̄kani mme andibiọn̄ọ ẹmi ẹma ẹnyene ediwak mbụme ndibụp mban̄a nnyịn ye utom nnyịn. Mmọ kemi ẹma ẹnyene ọkpọsọn̄ udọn̄ ndidi ndise obufa Ufọkmbono Obio Ubọn̄ oro.
Ndikwọrọ eti mbụk ke ikpehe emi oyom ime. Akpa kan̄a, abuana nnyan usụn̄ isan̄. Eyenete an̄wan kiet emi edide asiakusụn̄ ye ebe esie ẹsiwat uwat oro uka ye unyọn̄ ebede kilomita 350 (itiat 220) kpukpru ini ke ntọn̄ ntọn̄ usụn̄ oro owo mîsịnke itiat, ẹto Port Hedland ẹka Marble Bar, ndika n̄kanam mme mfiakn̄ka nnyụn̄ nnịm mme ukpepn̄kpọ Bible. Marble Bar esịne ke otu obio oro ẹfiopde ẹkan ke Australia, ediwak ini ufiop esikpon do ebe Fahrenheit 120 ọtọn̄ọde ke October osịm March.
Ndika “Ata Edem Edere”
Darwin, edide kilomita 2,500 (itiat 1,550) ke ata edere edere, edi obio mbono circuit en̄wen. Esenyịn district ye n̄wan esie ẹda anyanini uwat emi ndinịm ukpepn̄kpọ idemowo. Akpa mmọ ẹkot ẹnyụn̄ ẹneme itien̄wed Abasi eke usen ke usen. Ekem mmọ ẹkpan̄ utọn̄ ẹnọ edikot Bible ke ọkpọ umụmikọ. Nte mmọ ẹkpụhọde andiwat, ntre n̄ko ke mmọ ẹkpụhọde andikot mme ibuotikọ ke Enyọn̄-Ukpeme ye Awake!
Idiọn̄ọ oro odude ke usụn̄ ọtọt mmọ ete ẹdu ke edidemede kaban̄a “mme tren ọkpọusụn̄.” Mmọ oro ẹdi ikpọ okopodudu moto ẹmi ẹdụride nyan moto mbiomo ita m̀mê inan̄ ẹmi ke ofụri ofụri ẹniọn̄de ke mita 55 (ikpat 180). Ntre oyom ekese ufan̄ ke ini ẹbede mmọ. Ẹda mmọ ẹtan̄ mme enan̄ ye mme n̄kpọ eken ẹka mme obio oro ẹdude nsannsan.
Eyo esifofiop kpukpru ini ndien obio-in̄wan̄ esisasat kpukpru ini. Ẹkeme ndidue nda nsasat unaisọn̄ oro odude nte akwa itie ubụkowo ke ntak emi ediene ẹyọhọde ofụri isọn̄ oro. Mme ediene ẹmi ẹnyene nsio nsio uduot, etiene ntan emi ebu ẹdade ẹbot mmọ, ndien mmọ ẹkeme ndikon̄ ọtọn̄ọde ke mita kiet osịm iba ye ubak (ikpat ita osịm itiaita). Ekem, nte mbonisan̄ nnyịn ẹkebede Akpa Victoria, mmọ ẹma ẹkụt ediwak ntọt oro ẹwetde ke ubọk. Kiet ọkọdọhọ, “N̄kpọndịk: Owo Iwọkke Ewọk Mi. Mme Fiom Oro Ẹsitade Owo Ẹdu ke Akpa Emi!” Ke ọniọn̄, mmọ ẹbiere ndiyom mme usụn̄ en̄wen ndida nyere mmọn̄ man idem ebịt mmọ!
Ke akpatre, mmọ ẹdisịm ata edere edere Australia, oro ẹtịmde ẹdiọn̄ọ nte “Ata Edem Edere.” Ikpọ esop Mme Ntiense Jehovah iba ẹdu ke Darwin, kpa ibuot obio Ikpehe Edem Edere. Ẹkeme ndikụt ediwak mbuaha ido edinam Darwin mmemmem mmemmem ke ini ẹdụkde mbono circuit. Sobo ye Charles emi edide isua 30 ke emana, emi ke akpasarade okotode Edem Usiahautịn Timor ke Indonesia emi ekọn̄ an̄wanade. Ete ye eka esie ẹtode China ẹma ẹkpep enye ndinam utuakibuot nnọ mme eteete. Enye n̄ko ama enen̄ede esịn idem ke utọ en̄wan mbuba nte karet. Ikedịghe mmemmem n̄kpọ nditre ke ntak ọkpọsọn̄ ebuana oro enye ekenyenede ye ubụpekpo. Nte ededi, ke enyenede en̄wọn̄ọ Jesus oro ke ekikere nte ke “akpanikọ eyenyụn̄ anam mbufo ẹwọrọ ufụn,” enye ama ekịbe ọbọhọ usụn̄uwem emi. (John 8:32) “Mfịn,” enye ọdọhọ ete, “ami mmenyene ubieresịt oro asanade ke iso Jehovah, nnyụn̄ nnam utom idahaemi nte asan̄autom unamutom. Utịtmbuba mi edi ndidụk Ufọkn̄wed Unọ Mme Asan̄autom Ukpep.”
Ekem, sobo ye Beverly emi otode Papua New Guinea. Beverly ayarade ete, “Ke akpa ami n̄kenyene esisịt uko ndinọ mfiaowo ikọ ntiense koro Ikọmbakara ekedi udiana usem mi ndien ndusụk ikọ, adianade ye uyo ikọ mbon Australia, ama anam edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ ndin̄wan̄a mi. Edi ke ntide nte ke Bible ọdọhọ nnyịn ete ibuọt idem ye Jehovah inyụn̄ ise nte enye ọfọnde, mma ntọn̄ọ utom usiakusụn̄ uyọhọ-ini ke January 1991. Akpa eyen ukpepn̄kpọ Bible mi edi asiakusụn̄ idahaemi. Nditọiban esie iba ẹmebọ akpanikọ n̄ko, ndien kiet ke otu mmọ ke anam utom usiakusụn̄ ye ebe esie.”
Mbemiso ikpọn̄de Darwin, ẹyak isọsọp inam isan̄ ke kilomita 250 (itiat 155) ika edem usiahautịn National Park Kakadu, emi ẹtịmde ẹdiọn̄ọ ke ntak ediwak inuen oro ẹdude. Mi nnyịn isobo ye Debbie, n̄kukụre ọkwọrọ eti mbụk ke ofụri ikpehe emi. Nnyịn ibụp enye nte enye esisan̄ade okop idem ke n̄kan̄ eke spirit ke utọ nsannsan itie ikpọn̄ oro. Enye ọbọrọ ete: “Akpa, ebe ke akam. . . . Ndien mmesikop ndọn̄esịt nto mme utọ itien̄wed nte Isaiah 41:10, emi ọdọhọde ete: ‘Kûdịghe, koro ami ndude ye afo: kûnyek idem, koro ami ndide Abasi fo: nyesọn̄ọ fi idem; nditreke ndinyan̄a fi; nditreke ndimụm fi n̄kama ke edinen ubọk nnasia mi.’”
Ke Jilkmingan, emi oyomde usụn̄ ke kilomita 450 (itiat 280) ke edem usụk Darwin, nnyịn isobo ye ekpri otu mme amanaisọn̄. Ke ediwak isua ẹkeda obio mme amanaisọn̄ emi nte obio Mme Ntiense Jehovah koro ata ediwak owo ẹma ẹsidụk ikpọ mbono ye n̄kpri mbono kpukpru ini, okposụkedi owo mmọ ndomokiet mîkanaha baptism. Ẹma ẹtịm ẹdiọn̄ọ obio emi ke ntak usanaidem esie. Ke inemesịt, ediwak owo ẹmesọn̄ọ ẹda ẹnọ akpanikọ idahaemi ẹnyụn̄ ẹna baptism. Mmọ ẹsịne ke otu mme akpa amanaisọn̄ oro mîdụn̄ke ke ikpọ obio ndinam ntre. Oyom ata uko ye ibetedem ke edisana spirit Jehovah man mme osụhọdeidem owo ẹmi ẹkịbe ẹbọhọ mme ido edinam ye mme edinam ubụpekpo mbon ekpụk mmọ oro ẹbịghide ke ediwak isua ikie.
Ndika Alice Springs Nnyụn̄ N̄kpọn̄ Obio-In̄wan̄
Idahaemi edi ini ndikpọn̄ “Ata Edem Edere” nnyụn̄ n̄wat kilomita 1,600 (itiat 1,000) n̄ka Alice Springs ke edem usụk, ke “Ufọt Ikoneto” akwa ikpehe isọn̄ emi, ekperede ọwọrọetop Akwaitiat Ayers. Mi ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ oro ẹsịnde ukwak unọ mbịtmbịt ofụm, nti n̄kpọitie ẹdu ndida nnịm mbono, ye owo 130 m̀mê ẹwakde ẹkan oro ẹmi ẹtode esop mbiba ke ikpehe emi ẹdụkde. N̄ko, nnyịn imokụt ndiye mbon Polynesia, Europe, ye mme amanaisọn̄ ẹdude ọtọkiet ke ebuana Christian.
Ke akpatre nnyịn ikpọn̄ Alice Springs inyụn̄ itọn̄ọ akpatre ikpehe isan̄ emi ye esenyịn district nnyịn oro asan̄ade-san̄a ye n̄wan esie. Isan̄ emi ada nnyịn se iwakde ikan kilomita 2,000 (itiat 1,250) ke akwa ikpehe isọn̄ emi, ikade edem edere ye edem usiahautịn. Nte nnyịn inamde ntre, nnyịn ikọm obio-in̄wan̄ emi unyọn̄, koro ke akpatre nnyịn imedi idisịm akai ufiop oro esiwakde ndidep edịm ke Queensland. Mi, ke mbenesụk edem edere Queensland—kpa idụt Akwa Obot Mbenesụk—ediwak esop ẹdu ẹnyenede ediwak ibat Mme Ntiense ke ẹdemede ẹnọ mme andidụn̄.
Nte ededi, nnyịn ikụreke isan̄ emi mbemiso idụkde mbono circuit en̄wen. Ke idụkde ubomofụm ke Cairns—kpa ufiop ufiop obio Queensland eke ọwọrọetop Akwa Obot Mbenesụk—nnyịn ikpọn̄ isọn̄ Australia inam ibio ibio isan̄ ke ofụm ibe ata edere edere Cape York Peninsula, isịbe ibe Torres Strait, isịm Thursday Island. Ekpri esop emi enyenede mme asuanetop 23 kpọt odu mi. Nso n̄kpọ idatesịt ke edi ntem ndikụt owo 63 ẹdụkde akpatre mbono nnyịn ke isan̄ emi!
Nnyịn imonịm ite ke afo amadara ndifiọk esisịt mban̄a se ẹnamde ke utom ukwọrọikọ Obio Ubọn̄ ke idụt nsio nsio uduot emi. Iso-ọfọn ekeme ndidi usen kiet afo eyekeme ndidi ndise nnyịn ke ediye idụt idakisọn̄ emi onyụn̄ osobo ye nditọete iren ye iban ke idemfo ẹmi ke edinam akpanikọ ẹnamde utom ukwọrọikọ mmọ ke anana-mbiet utom mmọ.
[Ndise obio/Ndise ke page 23]
(Ama oyom ndikụt nte enye enen̄erede etie, se n̄wed)
Port Hedland
Canberra
Tom Price
Marble Bar
Newman
Darwin
Katherine
Alice Springs
Ayers Rock
Thursday Island
Cairns
Adelaide
Melbourne
Hobart
Sydney
Brisbane
Perth
[Ndise ke page 24]
Perth, ibuot obio Edem Usoputịn Australia
[Ndise ke page 25]
Unọ ikọ ntiense efak osion̄o nti utịp