Nte Mme Christian Ẹkemede Ndin̄wam Mbonusọn̄
“ESỊT iduọhọ nnyịn; edi okposụkedi nte ikpọkidem nnyịn ataharede, idem nnyịn emi odude ke esịt esịt ke akabade edi obufa ke usen ke usen. . . . Sia nnyịn mîdọn̄ke enyịn ke se owo okụtde ke enyịn, edi idọn̄ enyịn ke se owo mîkwe ke enyịn; koro se owo okụtde ke enyịn edibede efep, edi se owo mîkwe ke enyịn eyebịghi ke nsinsi nsinsi.” Ntre ke apostle Paul eketịn̄ ke udiana n̄wed esie oro enye ọkọnọde mbon Corinth.—2 Corinth 4:16-18.
Ke eset, irenowo ye iban mbuọtidem ẹkesak iso ẹse mme n̄kpọ oro owo mîkwe ke enyịn, ẹmi ẹkesịnede kpukpru n̄kpọ ẹmi Abasi mmọ, kpa Jehovah, ọkọn̄wọn̄ọde ndinam ke ekemini esie. Ke n̄wed Mme Hebrew, Paul ama etịn̄ nte ọfọnde aban̄a mme utọ owo oro, ẹmi ẹkemụmde mbuọtidem mmọ ẹkama tutu ini n̄kpa mmọ—ndien ndusụk mmọ ẹma ẹdu uwem enen̄ede ẹsọn̄. Enye ama anyan ubọk owụt nnyịn mmọ nte uwụtn̄kpọ, ọdọhọde ete: “Mmọemi kpukpru ẹkpan̄a ke mbuọtidem; mmọ ibọhọ se ẹken̄wọn̄ọde ẹnọ mmọ, edi ẹda nsannsan ẹkụt, ẹnyụn̄ ẹdara mme un̄wọn̄ọ oro.”—Mme Hebrew 11:13.
Mfịn nnyịn imotịm ikpere mme edisu un̄wọn̄ọ oro ikan. Edi nnyịn imenyene mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄ ke otu nnyịn ẹmi mînịmke ite ke mmọ ke idemmọ ẹyedu uwem ẹkụt utịt idiọk editịm n̄kpọ emi. Ekeme ndidi ndusụk mmọemi n̄ko ẹyekpan̄a ke mbuọtidem ye unana edikụt kpukpru un̄wọn̄ọ ẹsude ke eyouwem mmọ. Ye mme utọ mbon oro mme ikọ Paul ke 2 Corinth 4:16-18 ekeme ndidi akwa n̄kpọ nsịnudọn̄.
Jehovah emeti kpukpru mbon oro ẹnamde akpanikọ ẹnọ enye, esinede mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄. (Mme Hebrew 6:10) Ẹsiak mbonusọn̄ oro ẹkenamde akpanikọ ke ediwak itie ke Bible, ndien ke Ibet Moses, ẹtịn̄ san̄asan̄a ẹban̄a ukpono oro enyenede ndiwụt mbonusọn̄. (Leviticus 19:32; Psalm 92:12-15; Mme N̄ke 16:31) Ke otu mme akpa Christian, ẹkenam n̄kpọ ye mbonusọn̄ ukpono ukpono. (1 Timothy 5:1-3; 1 Peter 5:5) N̄wed Bible kiet ọdọn̄ọ inem inem uwụtn̄kpọ aban̄ade ima ima ukpeme ye edu n̄waidem oro otụkde owo emi n̄kaiferi an̄wan kiet ekenyenede ọnọ akanian̄wan ekaebe esie. N̄wed oro nte odotde enyene enyịn̄ n̄kaiferi an̄wan oro, Ruth.
Andin̄wam Oro Esịnde Idem
Uwem eketie idot idot ọnọ Naomi oro ama ọkọsọn̄. Akan̄ ama enyịk enye, ọkọrọ ye ekpri ubon esie, ndikpọn̄ mme ufan ye inyene ke Judah nnyụn̄ n̄kodụn̄ ke edem usiahautịn Akpa Jordan ke isọn̄ Moab. Mi ebe Naomi ama akpa, ọkpọn̄de enye ikpọn̄ ye n̄kpri nditọiren esie iba. Mmọemi, nte ini akade, ẹma ẹkọri ẹkpon ẹnyụn̄ ẹdọ ndọ, edi ekem mmọ n̄ko ẹma ẹkpan̄a. Naomi ikenyeneke adia-akpa ndomokiet ndise enye enyịn.
Enye ama ọsọn̄ akaha nditọn̄ọ obufa ubon, ndien eketie nte uwem ama odorode enye. Ye unana ibụk, enye ama oyom ndinọ Ruth ye Orpah, mme ebeakpa iban nditọiren esie iba, ẹnyọn̄ọ ufọk eka mmọ man mmọ ẹkpekeyom mme ebe ẹnọ idemmọ. Enye okoyom ndifiak nnyọn̄ ikpọn̄ n̄ka isọn̄ emana esie. Mfịn, n̄ko, ndusụk mbonusọn̄ ẹsikop mfụhọ, akpan akpan edieke mmọ ẹma ẹketaba mbonima mmọ ke n̄kpa. Ukem nte Naomi, mmọ ẹkeme ndiyom owo ese mmọ enyịn, edi mmọ iyomke ndidi mbiomo.
Ruth, nte ededi, ikọkpọn̄ke ekaebe esie. Enye ama ama akanian̄wan emi, ndien enye ama ama Jehovah, kpa Abasi emi Naomi akatuakde ibuot ọnọ. (Ruth 1:16) Ntre mmọ ẹma ẹnam isan̄ ọtọkiet ẹfiak ẹnyọn̄ ẹka Judah. Ke idụt oro, ima ima ndutịm ama odu ke idak Ibet Jehovah nte yak mme ubuene ẹtan̄ se ededi oro ẹdikpọn̄de ke in̄wan̄ ke ẹma ẹketan̄ ukpen̄e. Ruth, emi ekedide ekpri owo, ama ọnọ idem unyịme unyịme ndinam utom emi, ọdọhọde ete: “Mbọk, yak n̄ka.” Enye ama anam utom inyụn̄ ikpaha mba ke ufọn mmọ mbiba.—Ruth 2:2, 17, 18.
Edinam akpanikọ ye ima oro Ruth ekenyenede ọnọ Jehovah ekedi okopodudu nsịnudọn̄ ọnọ Naomi, emi ọkọtọn̄ọde ndikere n̄kpọ in̄wan̄în̄wan̄ ye ke eti usụn̄. Ifiọk oro enye ekenyenede ke Ibet ye ido edinam idụt emi ama edinyene ufọn idahaemi. Enye ama ọnọ andin̄wam enye emi ekesịnde idem mi eti item man n̄kaiferi an̄wan emi, ebede ke ndọ ebeakpa, ekpekeme ndifiak nnyene inyene ubon oro onyụn̄ enyene eyeneren ndinam udịm ubon oro akaiso. (Ruth, ibuot 3) Ruth edi eti uwụtn̄kpọ ọnọ mbon oro ẹnamde uwaidem ndise mban̄a mbonudọn̄ọ m̀mê mbonusọn̄. (Ruth 2:10-12) Ke esịt esop mfịn, ẹkeme ndinam ekese ukem ntre ndin̄wam mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄. Didie?
Ndinam Ndutịm Edi Akpan N̄kpọ
Ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ esop Christian, ẹma ẹsịn enyịn̄ mme ebeakpa oro ẹkeyomde un̄wam n̄kpọ obụkidem ke n̄wed. (1 Timothy 5:9, 10) Kpasụk ntre mfịn, ke ndusụk idaha mbiowo ẹkeme ndiwet enyịn̄ mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄ oro ẹyomde san̄asan̄a ntịn̄enyịn. Ke ndusụk esop ẹsidọhọ ebiowo kiet ese aban̄a emi nte akpan mbiomo esie. Sia ediwak mbonusọn̄, nte Naomi, mîmaha ndiyom un̄wam, eyeyom utọ eyenete oro owụt mbufiọk ke ndidụn̄ọde idaha oro odude ndien—ke usụn̄ oro owụtde usọ ye ọniọn̄—okụt ete ke ẹnam mme n̄kpọ oro ẹyomde. Enye, ke uwụtn̄kpọ, ekeme ndise m̀mê Ufọkmbono Obio Ubọn̄ enyene mme n̄kpọ oro ẹyomde ọnọ mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄ awak ekem. Ke edide se ẹyomde, enye ekeme ndikere mban̄a mme n̄kpọ nte ikpehe isọn̄ oro ewetde-wet ọnọ mme n̄kpọitie mbon n̄kpọnnam, itie uken̄idem oro ọfọnde, n̄kpọ ukopikọ mbon oro ẹnyenede mfịna ukop ikọ, ye itie ndibon san̄asan̄a n̄kpọitie. Eyenete emi ekeme n̄ko ndikụt nte ke kpukpru mbon oro mîkemeke ndidi Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ẹkeme ndibọ ọkpọ umụmikọ oro ẹkemụmde mme mbonoesop esịn mbre mîdịghe ẹkop mmọ ke urụk ukopikọ.
Ekeme n̄ko ndiyom ẹnam ndutịm ẹnọ n̄kpọisan̄ ndika mme mbonoesop ye mme mbono. Eyenete an̄wan kiet oro ama ọkọsọn̄ ama enyene mfịna koro owo oro ekesimende enye kpukpru ini aka mbonoesop ikodụhe. Enye ekenyene ndinọ ediwak owo ikot ke urụk ukopikọ mbemiso enye ke akpatre ekekemede ndikụt owo ndidi ndimen enye ndien nte ini akade enye ama edikere nte ke imọ ikedi mbiomo inọ owo. Edinam ndutịm ye ebiowo emi ekpekesede aban̄a kpukpru mme n̄kpọ oro akpakafak enye osio ke nnanenyịn esie.
Ebiowo emi ekeme n̄ko ndibụp nsio nsio ubon m̀mê mmọ ẹkeme ndika n̄kese owo oro ọsọn̄de mi ke adiana ke adiana. Ke usụn̄ emi nditọwọn̄ ẹyekpep nte ke edise mban̄a mbonusọn̄ edi ubak uwem Christian. Ọfọn nditọwọn̄ ẹkpep ndibiom mbiomo emi. (1 Timothy 5:4) Esenyịn circuit kiet ọdọhọ ete: “Nte ami mfiọkde, ata ibat ibat nditọwọn̄ m̀mê n̄kparawa owo ẹsika ẹkese mbonusọn̄ m̀mê mbonudọn̄ọ ke idemmọ ikpọn̄.” Ekeme ndidi mmọ ikam ikereke-kere iban̄a oro, mîdịghe mmọ ekeme nditre ndifiọk se ẹkpenamde m̀mê ẹkpetịn̄de; mme ete ye eka ẹkeme ndikpep mmọ n̄kpọ emi.
Nte ededi, ti ete ke ekese mbonusọn̄ ẹyedara ndibemiso mfiọk ini oro ufan edidide. Emi esinọ mmọ inemesịt efen efen nditie mbet esenowo. Edieke esenowo oro adade n̄kpọ ubịt itọn̄ edi, utọ nte kọfi m̀mê cake, onyụn̄ ọsọsọp anam ebiet oro asana ke oro ebede, ẹyefep ndinịm mbiomo efen efen nnọ mbonusọn̄ ẹmi. Ebe ye n̄wan kiet oro ẹma ẹkesọn̄, edi ẹsụk ẹkopde idem, ẹnyene usen kiet ke kpukpru urua emi mmọ ẹsidọn̄de n̄kpọ ke ekpri akpasa uwọrọan̄wa ẹnyụn̄ ẹnam isan̄ ndika n̄kese nsio nsio mbonusọn̄ ke esop. Ẹsinen̄ede ẹdara ediwaha mmọ.
Ke ufọn mbonusọn̄, ediwak esop ẹsinịm Ukpepn̄kpọ N̄wedesop ke uwemeyo. Ke ebiet kiet ẹma ẹbụp ndusụk ubon ye mme asuanetop oro mîdọhọ ndọ m̀mê mmọ ẹkpema ẹnyụn̄ ẹkeme ndinọ utọ otu oro ibetedem, ndien utịp ekedi otu ukpepn̄kpọ n̄wedesop ke ebiet emi mbonusọn̄ ye n̄kparawa owo ẹkemede ndise mban̄a kiet eken.
Owo ikpenyeneke ndiyak nnọ mbiowo ikpọn̄ ndida iso ke afan̄ emi. Ana kpukpru nnyịn idiọn̄ọ iban̄a se mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄ ẹyomde. Nnyịn imekeme ndikọm mmọ ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ inyụn̄ ida ini inyene nneme ye mmọ. Ẹkeme ndidara ikot oro ẹnọde ndinyene ebuana ido nneme. Mîdịghe nnyịn imekeme ndinọ mmọ ikot ndisan̄a ye nnyịn n̄ka uwọrọan̄wa mîdịghe idem nduọkodudu. Ntiense kiet ama esiwak ndisan̄a ye mme asuanetop oro ẹsọn̄de ke moto esie n̄ka ikot mbubehe ke obio efen. Edi akpan n̄kpọ ete in̄wam mbonusọn̄ ndikaiso n̄kụt nte ke imetiene inyene ebuana. Ẹkûyak mmọ ẹn̄wịne ẹdụk, nte Naomi okoyomde ndinam, emi akpakanamde enye ọsọp ọsọn̄ m̀mê okop mmemidem.
N̄kparawa owo ẹmi ẹbiomode ndo m̀mê ẹdọn̄ọde ẹyom ntịn̄enyịn n̄ko. Ntiense kiet emi ekenyenede nditọiren ita ẹmi ẹnyenede udọn̄ọ oro owo mîkemeke ndikọk, ẹmi iba ke otu mmọ ẹma ẹkekpan̄a ke anyanini, ọdọhọ ete: “Ekeme ndidi ọkpọsọn̄ n̄kpọ nnọ esop ndikaiso n̄wụt edikere mban̄a ke ini owo enyenede udọn̄ọ oro akade iso ke anyanini. Ntak mûnọhọ mme asuanetop oro ẹdide n̄kparawa owo ẹmi ẹberide edem ndineme itien̄wed eke usen ke usen nnyụn̄ n̄kot ibuot Bible kiet kpukpru usen ye ufan mmọ oro ọdọn̄ọde ana ke bed? N̄kparawa owo, esịnede mme asiakusụn̄, ẹkeme ndinam emi ke adiana ke adiana.”
Ke Ini N̄kpa Edide se Owo Mîkemeke Ndinyan̄a
Mme asan̄autom Jehovah kpukpru ini ẹsisobo n̄kpa uko uko, edide oto ntak udọn̄ọ m̀mê ukọbọ. Ke ini mbon oro ẹdude ke nnanenyịn ẹtọn̄ọde ndikop ke idem nte ke n̄kpa ekpere, edi oto obot n̄kpọ ọnọ mmọ ndinyene isio isio ntụk. Ke mmọ ẹma ẹkekpa, mme iman mmọ n̄ko ẹsidu ke ini edinam ukpụhọde, mfụhọ, ye edinyịme. Ntre esiwak ndidi n̄kpọ oro ọfọnde ọnọ owo oro ọdọn̄ọde nditịn̄ ifụre ifụre mban̄a n̄kpa, nte Jacob, David, ye Paul ẹketịn̄de.—Genesis, ibuot 48 ye 49; 1 Ndidem 2:1-10; 2 Timothy 4:6-8.
Ntiense kiet emi edide abia ibọkusọbọ ọdọhọ ete: “Ana nnyịn inyene in̄wan̄în̄wan̄ ekikere iban̄a nneme emi. Akananam ami n̄kwe ke ubọkọkọ mi nte ke anam owo udọn̄ọ ufọn ndomokiet ndidịp enye akpanikọ oro nte ke enye ọdọn̄ọ udọn̄ọ n̄kpa.” Edi kpa ye oro, oyom nnyịn ifiọk se owo udọn̄ọ oro ke idemesie oyomde ndidiọn̄ọ, ye ini oro enye oyomde ndidiọn̄ọ emi. Ndusụk mbonudọn̄ọ ẹsiwụt in̄wan̄în̄wan̄ ẹte ke mmimọ imọfiọk ke imasan̄a ikpere n̄kpa, ndien oyom mmọ ẹneme mme ekikere ye mme ntụk mmọ kaban̄a emi. Mbon eken ẹsitie nte ẹsọn̄ọ ẹyịre ke ndinyene idotenyịn, ndien mme ufan mmọ ẹyenam ọfọn nditiene mmọ ndori enyịn.—Men Rome 12:12-15 domo.
Owo oro ekperede n̄kpa ekeme ndinen̄ede n̄kop mba mîdịghe okop editịmede esịt tutu anam edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ ọnọ enye ndibọn̄ akam. Eyedi utọ owo udọn̄ọ oro eyekop ndọn̄esịt ke ndifiọk nto N̄wed Mbon Rome 8:26, 27 nte ke Abasi ọfiọk “mmụm eke owo mîkemeke nditịn̄.” Jehovah ọfiọk ete ke idak utọ mfịghe oro ekeme ndidi ọkpọsọn̄ n̄kpọ nnọ owo nditịn̄ ikọ ke akam.
Ke ekemede, edi akpan n̄kpọ ndibọn̄ akam ye owo udọn̄ọ. Eyenete eren kiet obụk ete: “Ke ini eka mi ekekperede ndikpa mîkonyụn̄ inyeneke aba odudu nditịn̄ ikọ, enye ama owụt ebe ke edikpan̄ ubọk nte ke imoyom nnyịn ibọn̄ akam ye imọ. Ke ima ikọbọn̄ akam ikụre, nnyịn ima ikwọ kiet ke otu ikwọ Obio Ubọn̄, koro eka mi ama esima ikwọ etieti. Akpa kan̄a, nnyịn ikememụm ikwọ oro, ndien ekem nnyịn ima ikwọ mme ikọ ikwọ oro sụn̄sụn̄. Enye nte an̄wan̄ade ama okop inem aban̄a oro. Nte eyịghe mîdụhe, mme ikwọ ẹmi nnyịn idade ibuan ye uwem nnyịn mi nte Mme Ntiense Jehovah ẹkama mme ekikere oro ọkpọsọn̄de nnyịn nditịn̄ ke usụn̄ en̄wen.”
Nditịn̄ ikọ ye owo emi ekperede n̄kpa oyom ima, mbufiọk, ye edikere mban̄a. Esenowo ekeme nditịm mme n̄kpọ oro ẹbọpde-bọp ẹnyụn̄ ẹsọn̄ọde mbuọtidem emi editịn̄de, ndien enye ekpenyene ndidu ke edidemede ndifep etikwo etikwo utịn̄ikọ aban̄ade mmọ en̄wen ye mme mfịna mmọ. N̄ko, ẹkpenyene ndinam ini edika n̄kese oro ada ekekem nte owụtde ifiọk onyụn̄ odotde. Edieke owo udọn̄ọ oro etiede nte idiọn̄ọke idem aba, ọfọn nditi nte ke enye ekeme ndisụk n̄keme ndikop se ẹtịn̄de. Ntre kpeme se afo etịn̄de.
Mbiomo Oro Nnyịn Ibuanade
Ndise mban̄a mbonudọn̄ọ ye mbonusọn̄ edi ndodobi mbiomo. Ye mbon oro ẹkperede owo udọn̄ọ idem ẹkan, esiyom ekese, ke n̄kan̄ ikpọkidem ye ke n̄kan̄ ntụk. Mmọ ẹyom ẹnyụn̄ ẹdot ndidi se mmọ eken ke esop ẹdiọn̄ọde idaha mmọ ẹnyụn̄ ẹnọde un̄wam. Mbon oro ẹsede ẹban̄a mbonubon mmọ oro ẹdọn̄ọde m̀mê ekemmọ mme andinịm ke akpanikọ ẹnam se inende, idem ọkpọkọm emi ọwọrọ mmọ nditaba ndusụk mbonoesop m̀mê ini oro mmọ ẹsịnde ke utom ukwọrọikọ ndisụhọde ke esisịt ini. (Men 1 Timothy 5:8 domo.) Edu emi esop owụtde nte ke imọfiọk idaha mmọ eyesọn̄ọ mmọ idem. Ndusụk ini eyenete eren m̀mê n̄wan ekeme ndin̄wam ndise enyịn ke ibio ini man owo emi esisede aban̄a owo udọn̄ọ kpukpru ini ekpekeme ndidụk mbonoesop mîdịghe adara inem inem hour ifan̄ ke utom ukwọrọikọ.
Nte ededi, edieke edide afo edi owo udọn̄ọ, afo emekeme ndinam n̄kpọ n̄ko. Unana idotenyịn ye unana un̄wam ke se iban̄ade udọn̄ọ fo ekeme ndinam esịt ayat fi, edi iyatesịt esinanam owo odu ikpọn̄ onyụn̄ ebịn mmọ en̄wen efep. Utu ke oro afo emekeme ndidomo ndiwụt esịtekọm onyụn̄ adiana kiet. (1 Thessalonica 5:18) Bọn̄ akam nọ mmọ en̄wen ẹmi ẹdude ke ubiak. (Colossae 4:12) Tie kere mme utịbe utịbe akpanikọ Bible, nyụn̄ neme mmọemi ye isenowo. (Psalm 71:17, 18) Sịn ifịk nyene ifiọk oro ekemde ye ini emi ban̄a ọsọn̄ọ-mbuọtidem n̄kọri ikọt Abasi. (Psalm 48:12-14) Nọ Jehovah ekọm kaban̄a inem inem n̄kpọntịbe ẹmi. Nditie n̄kere mme utọ n̄kpọ oro ekeme, ukem nte utịn mbubịteyo oro akam ọnọde un̄wana oro okponde onyụn̄ ofiopde akan utịn uwemeyo, ndinọ mme ukperedem isua uwem nnyịn uyai mmọ.
Kpukpru nnyịn ikpenyene ndin̄wana ndimụm idotenyịn oro ekpemede esịt nnyịn mi akpan akpan ke n̄kpọsọn̄ ini emi n̄kama, oro ekpemede esịt nnyịn nte ndụn. (1 Thessalonica 5:8) Ọfọn nditie n̄kere mban̄a idotenyịn ediset ke n̄kpa ye ọkpọsọn̄ itiat idakisọn̄ esie. Nnyịn imekeme ndisak iso nse usen oro udọn̄ọ m̀mê mmemidem otode usọn̄ mîdidụhe aba ye mbuọtidem ye idotenyịn. Adan̄aoro, kpukpru owo ẹyekop nsọn̄idem. Idem mme akpan̄kpa ẹyefiak ẹdidu uwem. (John 5:28, 29) Nnyịn ikụt “se owo mîkwe ke enyịn” ẹmi ke enyịn mbuọtidem nnyịn ye esịt nnyịn. Kûdede ufre enyịn uban̄a mmọ.—Isaiah 25:8; 33:24; Ediyarade 21:3, 4.