Isio Isio Orụk N̄kpọ Oro Ẹfiọhọde ke Bahamas
UKEM nte itiat usan̄a mbe blu-blu inyan̄ oro odude ke ufọt Florida ye Cuba, Bahamas ama ọbọ ntịn̄enyịn oto mme ọkọmbụk ererimbot ke 1992 ke usụn̄ oro akanam mîtịbeke. Ntak-a? Koro n̄wakn̄kan n̄wed ẹda Bahamas nte akpa itie emi Christopher Columbus okosịmde ke ọwọrọetop isan̄ mmọn̄ esie ke 1492, ke ini enye okokụtde mbon America. Usọrọ ọyọhọ isua 500 eke edibehe Columbus ke October 12 ama odụri ntịn̄enyịn ofụri ererimbot.
Nte ededi, ifiopesịt usọrọ ọyọhọ isua 500 emi ikananake mbon nsụkuyo. Ẹdọhọ ẹte ke etịn̄de ikọ ọnọ Ọyọhọ Mboho Ofụri Idụt 23 eke Mme Ekpeibet Ẹdide Mbubịt Owo, John Carew (akwa ekpepn̄kpọ mban̄a ukpepn̄kpọ ofụri ererimbot) ọkọdọhọ ete ke Columbus “ekedi ntak n̄kpan̄a ediwak mbon Caribbean.”—The Nassau Guardian.
Mfịn, owo ndomokiet ke otu amanaisọn̄ mbon Bahamas 250,000 ikemeke ndidụn̄ọde mme iman mmọ ndiọn̄ọ n̄kosịm emem emem mbon oro Columbus okosobode okonyụn̄ etịn̄de aban̄a nte “mme owo oro ẹtịmde ẹbot, ẹnyenede ndiye ikpọkidem ye ata ndiye iso.” Nso ikotịbe inọ mme andidụn̄ isuo emi? A History of the Bahamas ọbọrọ ete: “Ke ufọt 1500 ye 1520 ẹma ẹtan̄ ofụri mbon Bahamas, ndusụk, n̄kpọ nte owo 20,000 ẹtode ekpụk Lucayo, ẹdaha” nte ifụn man ẹkenam utom ke mme itie udọk gold mbon Spain ke Hispaniola.
Ntem ke ẹsụhọrede ke ibat, mbon Britain ẹkebemiso “ẹfiak ẹkụt” Bahamas ndien ekem akwa otu “mme anam-akpanikọ.” Mme anam-akpanikọ akpan akpan ẹkedi mme enyene-in̄wan̄ ẹtode mme obio ukara America. Ke ndinam akpanikọ nnọ Itie Ukara Mbon Britain, mmọ ẹma ẹfehe ẹkpọn̄ ekọn̄ nda-ke-idem oro akakade iso ini oro ke akamba ubak isọn̄ oro. Mbon Bahamas eyomfịn akpan akpan ẹdi nditọ mme ododụn̄ ẹmi ye mme ifụn mmọ. Ke ẹma ẹkebọhọ ufụn, ediwak ifụn ẹkesụk ẹkere enyịn̄ n̄kani eteufọk mmọ.
Orụk Edikụt Efen
Ekpere ndidi nte ke Columbus akada idemesie nte isụn̄utom. Ẹdọhọ ke enye ọkọdọhọ ete: “Abasi akanam mi ndi isụn̄utom obufa enyọn̄ ye obufa isọn̄. . . . Enye ama owụt mi ebiet oro ndikụtde enye.” Edi, nsobo oro okosụn̄ọde ama owụt se ikedide isio ye oro. Edinen ‘obufa enyọn̄ ye obufa isọn̄’ oro Abasi ọkọn̄wọn̄ọde ekenyene ndibet orụk edikụt efen.—2 Peter 3:13.
Ke 1926, Edward McKenzie ye n̄wan esie ẹma ẹbehe ke Bahamas. Ke mîbietke mme andidụn̄ọde nyom n̄kpọ oro ẹkedude mbemiso mmọ, osụhọdeidem ebe ye n̄wan ẹtode Jamaica mi ẹkedi ndiyom mbon esịt akpanikọ ẹmi mmọ ẹkemede ndinọ n̄kpọuto. Mmọ ẹkedi mme akpa andida eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi n̄ka Bahamas. (Matthew 13:44; 24:14) Nte ini akakade ke isua oro mbon Jamaica iba efen ẹma ẹdidiana ye mmọ, Clarence Walters ye Rachel Gregory. Etisịm 1928 mme asuanetop Obio Ubọn̄ itiaba ẹkedu ke Bahamas. Ke isua inan̄ mmọ ẹma ẹnam utom ọkpọsọn̄ ndikwọrọ eti mbụk nnọ mme andidụn̄ isuo emi.
Ekem E. P. Roberts, okopodudu etịn̄ikọ otode Trinidad ama edi. Mme utịn̄ikọ an̄wa esie ke mme ọwọrọetop ufọkmbono ẹma ẹnam ekese ndibịn mme nsunsu edinịm ke akpanikọ mfep ẹnyụn̄ ẹdemede esịt ediwak owo ye akpanikọ Bible. Donald Oscar Murray, oro ke ukperedem ẹkediọn̄ọde ima ima nte D. O. ke eketie do ke otuowo ọnọ ọyọhọ n̄kpan̄utọn̄ ke kiet ke otu mme mbono ẹmi. Enye nte ini akade ama akabade ada usụn̄ ke utom emi.
Isụn̄utom oro, Nancy Porter otịm eti nte D. O. Murray eketịn̄de nte ikọbọn̄de akam ofụri esịt iben̄e un̄wam ke utom ukwọrọikọ. Ke 1947, Nancy ye ebe esie, George, adianade ye owo iba efen, ẹma ẹkabade ẹdi mme akpa isụn̄utom oro Watch Tower Society ọkọnọde ẹka Bahamas. Enye eti ete: “Akpa mbonoesop oro nnyịn ikodụkde edi n̄kpọ oro n̄kerede ke nnyịn idifreke tutu amama. N̄kpọ nte owo usụkkiet m̀mê duop ẹkedụk. Brọda Murray ekedi etieibuot okpokoro onyụn̄ eberede ke akam, ọkọmde Jehovah kaban̄a edidi oro mme isụn̄utom ẹdide ẹdibehe. Enye ọkọdọhọ ete, ẹma ẹyom un̄wam ndien ‘nnyịn ima isibọn̄ akam iyom un̄wam ke ata anyanini.’ N̄ka ama ọn̄wọn̄ọ ndinọ un̄wam, ndien idahaemi nnyịn ima idu mi. Akam emi ama enen̄ede otụk owo ke idem tutu anam nnyịn ikere ite ke nnyịn imoyom ndidu inyụn̄ iyomke ndikpọn̄.” Idahaemi, ke n̄kpọ nte isua 45 ke ukperedem, kpa ye n̄kpa ebe esie, Sista Porter ke osụk ememen etop ndọn̄esịt Obio Ubọn̄ ọsọk mme andidụn̄ isuo emi.
Akpan akpan ọtọn̄ọde ke 1947 ke utom ukwọrọikọ Obio Ubọn̄ ke Bahamas ekenyene ufọn akamba akamba oto mme asan̄autom uyọhọ-ini ye mmọ eken oro ẹkesisan̄ade ke ubom ẹdise mme isuo ẹmi. Mmọ ekese ini ẹkenyene ndiwat mbe idiọk utan mbeninyan̄ ye mbufụt inyan̄ ẹnyụn̄ ẹwọk ke mmọn̄ ẹdọk obot mbeninyan̄ man ẹda eti mbụk ẹtiene mme andidụn̄ ke nsannsan. Akpa ukeme oro ke on̄wụm mfri idem tutu osịm mfịn emi.
Ẹma ẹsịm ini akpan edinam ke 1950. Ke December isua oro, Nathan H. Knorr, etieibuot Watch Tower Society ini oro, ye ewetn̄wed esie, Milton G. Henschel, ẹma ẹdi ẹdise Bahamas ke akpa ini. Knorr ama etịn̄ ikọ ọnọ owo 312 emi ẹkeyọhọde ke Mother’s Club Hall, kpa ekpri ufọk eto emi odude ke efak ẹkotde Jail Alley. Esisịt ibat mme ọwọrọiso owo ẹma ẹdu, esịnede andibuana ke akwa esopmbet ye ewet n̄wedmbụk n̄kpọntịbe eke usen ke usen. Ke okoneyo oro, Brọda Knorr ama ọtọt edisiak ọfis n̄kọk itieutom N̄ka ke Bahamas.
Ufan Ufan Uyereikot Mbon Isuo
Mme enyene ufan ufan edu mbon Bahamas ke ofụri ofụri ẹma ẹkpan̄ utọn̄ ẹnọ etop Obio Ubọn̄. Edi, edi n̄kpọ-ata ndisịm kpukpru mmọ. Ntak emi edide ntre? Ọfọn, okposụkedi ata ediwak owo ẹdụn̄de ke ibuot obio, Nassau, ye ke mbọhọ Grand Bahama, mmọ eken ẹsuana ẹdụn̄ọ ke ikpọ isuo 15 ye ndusụk n̄kpri isuo ye utan 700 oro ẹnamde otu isuo emi.
Ke ẹkụtde udọn̄ oro odude, ediwak Mme Ntiense n̄kann̄kụk ye ediwak ẹtode ebiet efen ẹma ẹwọrọ ẹkedụn̄ ke n̄kpri obio isuo ẹmi man ẹn̄wam ke utom ukwọrọikọ. Nte odotde itoro, mmọ ẹkenam ntre ye akamba n̄waidem ye ubiatokụk idemmọ. Edi ẹma ẹdiọn̄ mme ukeme mmọ akamba akamba.
Ebe ye n̄wan kiet ẹdide n̄kparawa ẹma ẹwọrọ ẹkedụn̄ ke akamba isuo Andros. Ke ẹkwọrọde ikọ ke ufọk-ke-ufọk usen kiet, mmọ ẹma ẹsobo ododụn̄ kiet otode Haiti. Ediwak tọsịn mme owo ẹmi ẹdu ke Bahamas. Eren oro ama ọsọsọp onyịme ukpepn̄kpọ Bible. Ẹma ẹtọn̄ọ kiet kpa ke okoneyo oro ẹdade n̄wed Afo Emekeme Ndidu Uwem ke Nsinsi ke Paradise ke Isọn̄ eke Ikọmbakara ye usem France ẹnịm. Ke mbubịteyo edem usen, enye ama odụk akpa mbonoesop Christian esie. Ke mîbịghike, eren emi ama etre edin̄wọn̄ sika, anam usọp usọp n̄kọri, onyụn̄ ọtọn̄ọ ndibuana ke utom ukwọrọikọ.
Ke usenubọk usen oro akanade eren emi ana baptism, enye ama ọbọ ọkpọ umụmikọ oto ubon esie ke Haiti, okposụkedi ke isua ition enye mîkokopke n̄kpọ ito mmọ. Nso ke mmọ ẹkenyene nditịn̄? Mmọ ẹma ẹbụk nte mmọ ẹkekabarede ẹdi Mme Ntiense Jehovah. Mmọ ẹma ẹtịn̄ ẹte ke eyeneka esie an̄wan ama ededi asiakusụn̄ ofụri ini, m̀mê ọkwọrọikọ uyọhọ-ini, ndien mmọ ẹma ẹsịn udọn̄ ẹnọ enye ndiyom Mme Ntiense nnyụn̄ n̄kpep Bible ye mmọ. Ufọn ikodụhe nditịn̄, eren oro ama ana baptism usen oro ye ọyọhọ mbuọtidem nte ke imọ ikanam se inende.
Mme edinam ofụri esịt utọ nte enyeemi ama edemede esịt Mme Ntiense n̄kann̄kụk. Ediwak mmọ oro ibat akade-kaiso ndikọri ẹmetọn̄ọ utom nte mme ọkwọrọikọ uyọhọ-ini, ndien emi omotịp n̄kpọ esịn ke n̄kọri. Ntre ke ekedi nte ke 1988 ibat mme asuanetop Obio Ubọn̄ ke Bahamas ama osịm 1,000. Mfịn, n̄kpọ nte mme asuanetop Obio Ubọn̄ 1,300 ẹdu ke esop 19, ke ekperede ndidi ke kpukpru ikpọ isuo emi.
Ẹtịm Idem Ẹnọ Ini Iso
Ke ntak akwa n̄kọri ke ibat mmọ, ama ọsọn̄ Mme Ntiense ndikụt akamba itie oro ẹkemede ndidep ndisida nnịm ikpọ mbono mmọ eke isua ke isua. Ẹkenyene ndinịm mbono iba ke mme nsio nsio isuo man ẹse ẹban̄a otuowo. Ntem, ẹma ẹnam ndutịm ndibọp Ufọkmbono ọkọrọ ye obufa ọfis n̄kọk itieutom. Ẹketọn̄ọ utom ke December 1989. Ediwak mme anamutom unyịmesịt ikie eke ofụri ererimbot ye eke n̄kann̄kụk ẹma ẹnam utom ke ndutịm ubọpufọk emi “ke ofụri esịt, nte n̄kpọ eke ẹnamde ẹnọ Ọbọn̄.”—Colossae 3:23.
Ye unana eyịghe, n̄kponn̄kan mboho Mme Ntiense oro ọnọde inemesịt akan ke Bahamas tutu osịm usen mfịn emi akada itie ke edinam ediyak obufa ọfis n̄kọk itieutom ye Ufọkmbono nnọ ke February 8 ye 9, 1992. Ọkpọsọn̄ idotenyịn ama enen̄ede ọkọri nte nditọete ke kpukpru ikpehe ke isuo oro ẹketịmde idem ẹnọ edinam oro. Eyo ama ebịt nte akanam mîbịtke, ndien edịm ama edep ke okoneyo mbemiso ndutịm ediyak nnọ ọkọtọn̄ọde. Edi n̄kpọ ndomokiet ikekemeke ndibịt idatesịt akwa otu mbon idatesịt 2,714 nte John E. Barr, owo Otu Ukara eke Mme Ntiense Jehovah, ọkọnọde utịn̄ikọ ediyak nnọ, ẹkekotde “Ikwọ N̄kọri Ukara Abasi.”
Esịt ama ọyọhọ ye ekọm ọnọ Ete nnyịn eke heaven, kpa Jehovah Abasi, ke utọ aduai-owo idem ye edinam idatesịt oro. Mmọ oro ẹkedude ẹma ẹtịm ẹbiere ndisịn ofụri odudu mmọ ke utom unọ ukpep eke spirit oro anamde n̄kọri oro ẹkụtde ke enyịn emi odotde odu.
Edide efiọhọ Columbus ekedi n̄wọrọnda n̄kpọntịbe kaban̄a ufọn mme odụn̄ isuo ẹmi edi se ẹdisụk ẹkade iso ndifan̄a. Nte ededi, Mme Ntiense Jehovah ke Bahamas ẹdiana kiet ke esịtekọm oro mmọ ẹwụtde ẹnọ Abasi ke ndinọ mme ọkwọrọ Obio Ubọn̄ oro edu n̄waidem mmọ okonụkde mmọ ndiyọ se mîkọfiọkke nnyụn̄ nda ubọn̄ ubọn̄ eti mbụk ndisịm se idide mmọn̄ oro owo mîkọdiọn̄ọke ke n̄kan̄ eke spirit. Utom ye “efiọhọ” mmọ omosụn̄ọ ke uforo eke spirit oro owo mîkemeke ndimen ndomo ye n̄kpọ ndomokiet ọnọ kpukpru mme oyom akpanikọ ke Bahamas.
[Ndise Obio/Mme ndise ke page 24, 25]
(Ama oyom ndikụt nte enye enen̄erede etie, se n̄wed)
Grand Bahama
Abaco
Andros
New Providence
Nassau
Eleuthera
Cat Island
Great Exuma
Rum Cay
San Salvador
Long Island
Crooked Island
Acklins Island
Mayaguana
Little Inagua
Great Inagua
INYAN̄ CARIBBEAN
FLORIDA
CUBA
[Mme ndise]
Ndikwọrọ ikọ ke Urua Ibokpot
Ndiwọk mmọn̄ ndọk obot mben inyan̄ man ẹbuana eti mbụk
Ọfis n̄kọk itieutom odu ke enyọn̄ obot oro ẹdade ẹkụt Ufọkmbono