Idatesịt Oro Edinam N̄kpọ Jehovah Adade Ọsọk Mi

NTE GEORGE BRUMLEY OBỤKDE

Ami n̄kosụk n̄kụre ndinọ n̄kparawa bodisi ẹmi ẹdude ke ufọkn̄wed ukpep utom bodisi ke idak Andikara Haile Selassie ukpep unọ etop ke radio ke ini kiet ke otu mmọ ọkọdọhọde mi ke ndịbe ete ke imọ imọdiọn̄ọ ite ke ami n̄kedi isụn̄utom Mme Ntiense Jehovah. Enye ama obụp ye ọkpọsọn̄ udọn̄ ete, “Nte afo akpama ndikpep Bible ye ami?”

SIA ẹma ẹkedori ukpan ke utom nnyịn adan̄aoro ke Ethiopia, ẹkpekebịn mi ẹsio ke idụt oro, nte ẹkebịnde Mme Ntiense eken, edieke mbon ukara ẹkpekefiọkde ẹban̄a mi. Ami mma nyịk m̀mê eyen ufọkn̄wed oro eketịn̄ akpanikọ mîdịghe m̀mê enye ekedi asan̄autom ukara oro ẹdọn̄de edimụm mi. Nte ibuotufọk ye nditọ ita ndibọk, ekikere nditaba utom mi ye edidi se ẹnyịkde n̄kpọn̄ idụt oro ye mme ufan oro n̄kamade ẹma ẹsịn mi ndịk ke idem.

‘Edi,’ afo emekeme ndibụp ete, ‘didie ke owo America ye ubon ndise mban̄a ekedi edima ndidụn̄ ke ufọt edem edere ye edem usiahautịn Africa, oyomde usụn̄ ntre ọkpọn̄ obio emana ye mme iman esie?’ Yak nnam an̄wan̄a.

Ndikọri N̄wọrọ Owo ke United States

Ke mme iduọk isua 1920, ke ini n̄kosụk ndude ke ekpri ufọkn̄wed, ete mi ama otobo magazine Enyọn̄-Ukpeme onyụn̄ ọbọ otu n̄wed Studies in the Scriptures. Ete mi ama esidara ndikot n̄wed, ndien enye ama okot mme n̄wed oro ye ọkpọsọn̄ udọn̄. Enye ama enyene ifiọk ye n̄kari n̄kari edu, nte ẹkụtde ẹto usụn̄ emi enye ekesibrede n̄kari ye isenowo oro enye esinọde ikot ndidi ke mme Sunday. Enye ama enyene ediye n̄wed oro ẹkedade ikpa ẹfụk edem ẹnyụn̄ ẹwetde “Edisana Bible” ke gold ke iso ye ke mben edem. Enye eyetọn̄ọ nneme ke ndidọhọ, “Ọfọn, mfịn edi Sunday. Nte afo akpama ndikot ufan̄ikọ ifan̄ nnọ nnyịn?”

Esenowo ama esinyịme kpukpru ini, edi ke ini enye okûbọrede n̄wed, idụhe page ndomokiet oro ẹwetde n̄kpọ ke esịt! Nte ededi, idem ama esikpa owo oro. Ete mi ndien eyedọhọ ete ke mme ‘ọkwọrọikọ idiọn̄ọke n̄kpọ ndomokiet iban̄a Bible,’ ndien enye eyebọ idem kiet onyụn̄ okot Genesis 2:7. Ebiet oro, ke anamde an̄wan̄a nte ẹkebotde akpa owo iba oro, Bible ọdọhọ ete: “Owo akabade edi ukpọn̄ eke odude uwem.”—Genesis 2:7, King James Version.

Ete mi eyenam an̄wan̄a ete ke owo inyeneke-nyene ukpọn̄ edi ke ededi ukpọn̄, nte ke utịp idiọkn̄kpọ edi n̄kpa, ye nte ke owo ama akpa, enye ke akpanikọ akpa, ifiọkke baba n̄kpọ kiet. (Ecclesiastes 9:5, 10; Ezekiel 18:4; Rome 6:23) Idem mbemsio ami n̄kekemede ndikot n̄wed ọfọn, mma nsikot Genesis 2:7 ke ibuot. Mmọemi ẹdi mme akpa n̄kpọ oro ntide mban̄a nte edide ata n̄kpọ idara ndidiọn̄ọ mme akpanikọ Bible nnyụn̄ mbuana mmọ ye mbon en̄wen.

Sia nnyịn ini oro ikesibọde Enyọn̄-Ukpeme ke ufọk nnyịn, ofụri ubon ẹma ẹtọn̄ọ ndidara udia eke spirit emi. Ekaeka mi okodụn̄ ye nnyịn, ndien enye ama akabade edi akpa asuanetop eti mbụk ke ubon nnyịn. Esop ndomokiet ikodụhe ke Carbondale, Illinois, emi nnyịn ikodụn̄de, edi ima isinịm mme mbonoesop ido nneme. Eka mi ama esida nnyịn nditọwọn̄ ition aka ikpehe obio n̄kan̄ eken emi n̄kaniban ekesinịmde ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme. Nnyịn n̄ko ima itọn̄ọ ndibuana ke utom an̄wautom.

To ke Utom Radio Sịm Ufọk-N̄kpọkọbi

Ami n̄kọdọ ndọ ke 1937 ke ini n̄kedi n̄kpasịp isua 17 ke emana. Ami n̄kenyene se ndade ndu uwem ke ndisidiọn̄ radio nnyụn n̄kpep owo utom emi. Ke nditọ mi iba, Peggy ye Hank ẹma ẹkemana, ndọ mi ama osịm utịt. Usiondọ oro ekedi ndudue mi; ami n̄kodụhe uwem nte Christian. Akpanikọ oro nte ke ami n̄kọbọkke ikpọ nditọ mi iba oro edi n̄kpọ ubiakesịt oro ekebịghide ọnọ mi.

Ekọn̄ Ererimbot II ama ọtọn̄ọ onyụn̄ anam mi n̄kere mban̄a ekese n̄kpọ. Otu mbonekọn̄ ẹma ẹnọ mi ifet ndikabade ndi akwa owo ekọn̄ nnyụn̄ n̄kpep mbon oro ẹnọde ukpep ekọn̄ utom udiọn̄ radio, edi ekikere mi kaban̄a se Jehovah ekerede aban̄a ekọn̄ ama onụk mi nditọn̄ọ ndibọn̄ akam kpukpru usen. Etịbe Enyọn̄-Ukpeme mi ama okụre, ndien Lucille Haworth ama ọbọ babru ukụre etịbe onyụn̄ edi edise mi. Perry Haworth, emi ekedide ete Lucille, ye n̄wakn̄kan owo ke akamba ubon esie ẹkedi Mme Ntiense toto ke iduọk isua 1930. Ami ye Lucille ima ima kiet eken, ndien nnyịn ima idọ ndọ ke December 1943.

Ke 1944, mma nna baptism nnyụn̄ ndiana ye n̄wan mi ke utom ukwọrọikọ uyụhọ-ini nte asiakusụn̄. Ikebịghike ẹma ẹkot mi ndidụk utom ekọn̄ edi mma nsịn ndibọ ukpep. Nte utịp, emi ama anam ẹbiere n̄kpọkọbi isua ita ẹnọ mi ke ufọk-n̄kpọkọbi akwa ukara ke El Reno, Oklahoma. Ekedi n̄kpọ idatesịt ndibọ ufen ke ntak Jehovah. Ke ini n̄kesidemerede idap kpukpru usenubọk nnyụn̄ mfiọkde ebiet emi ndude ye ntak, mma nsikop akwa uyụhọ nnyụn̄ n̄kọm Jehovah. Ke ekọn̄ oro ama okokụre ẹma ẹtọn̄ọ ndisana nnyịn oro ima ikebe isua 25 ke emana nyak ke ima ikọn̄wọn̄ọ ite ke idifeheke. Ẹma ẹsana mi ẹyak ke February 1946.

Utom Ukwọrọikọ Uyọhọ-Ini

Ke ini n̄kafiakde n̄kadiana ye Lucille, enye ke akasiak usụn̄ ke ekpri obio Wagoner, Oklahoma. Nnyịn ikenyeneke moto, ntre nnyịn ikesisan̄a ke ukot ika kpukpru ebiet, ikụrede ofụri obio oro. Ekem nnyịn ima iwọrọ ika Wewoka, Oklahoma. Ikebịghike mma nnyene utom ke n̄kpet n̄kpet ufọkutom usuanetop radio nnyụn̄ ntọn̄ọ utom usuanetop. Ndinam utom hour itiokiet ke usen nnyụn̄ nnyene ini nnọ usiakusụn̄ ikedịghe mmemmem n̄kpọ, edi nnyịn ima idara ke ifet oro nnyịn ikenyenede ndinam n̄kpọ Jehovah. Nnyịn ima in̄wana idep akani moto ke ukem ini oro mbono okodude ke Los Angeles ke 1947. Do nnyịn ima itọn̄ọ ndikere mban̄a edisịn eben̄e ndika Watchtower Bible School of Gilead ndibọ ukpep nte isụn̄utom.

Nnyịn ima idiọn̄ọ ke emi edidi akwa usio-ukot, ndien nnyịn ikoyomke ndinam n̄kpọ ibụmede ibụmede ke ndinam ubiere ndikpọn̄ United States. Ami ke n̄kosụk n̄kop ubiakesịt nditaba nditọ mi, ntre nnyịn ima idomo ini kiet efen ndise mmọ enyịn. Ke ntak akani usụn̄uwem mi ye n̄wetnnịm n̄kpọ n̄kpọkọbi mi, ufọn ikodụhe. Ke ntre nnyịn ima ibiere ndidomo ndikabade ndi mme isụn̄utom. Ẹma ẹnọ nnyịn ikot ndidụk ọyọhọ otu 12 eke Gilead.

Nnyịn ima ikụre ukpep ke ufọkn̄wed ke 1949, edi ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ẹkenọ nnyịn ndisisan̄a nse mme esop ke Tennessee. Ke isua ita ama ekebe ke utom isan̄ ke United States, nnyịn ima ibọ leta ito ọfis etieibuot Watch Tower Society ẹbụpde nnyịn m̀mê ikpama ndikpep n̄wed ke Ethiopia ke adianade ye edinam utom ukwọrọikọ. Kiet ke otu mme n̄kpọ emi ukara oro okoyomde ekedi nte yak mme isụn̄utom ẹkpep n̄wed. Nnyịn ima inyịme, ndien ke ndaeyo eke 1952, nnyịn ima idaha ika Ethiopia.

Ke ini nnyịn ima ikosịm Ethiopia, nnyịn ima isikpep n̄wed ke ufọkn̄wed ke usenubọk inyụn̄ inịm ukpepn̄kpọ Bible mfọn ke uwemeyo. Ikebịghike ata ediwak owo ẹma ẹtọn̄ọ ndidụk mme ukpepn̄kpọ Bible ẹmi anam nnyịn ima isiwak ndikpep Bible ke hour ita m̀mê inan̄ kpukpru usen. Ndusụk nditọ ukpepn̄kpọ oro ẹkedi mme bodisi; mmọ en̄wen ẹkedi mme andikpep m̀mê mme deacon ke mme ufọkn̄wed isụn̄utom ye ke mme ufọkn̄wed Ufọkederi Akani Ido Edinam Ethiopia. Ndusụk ini owo 20 m̀mê ẹkande oro ẹma ẹsidu ke otu ukpepn̄kpọ Bible kiet kiet! Ediwak nditọ ufọkn̄wed oro ẹma ẹkpọn̄ nsunsu ido ukpono ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ ndinam n̄kpọ Jehovah. Nnyịn ima ikop akwa idatesịt. N̄ko, ke ini n̄kesidemerede idap kpukpru usenubọk, mma nsikọm Jehovah.

Edidi Ete ye Eka ye Edikwọrọ Ikọ ke Idak Ukpan

Ke 1954 nnyịn ima idifiọk ite ke nnyịn iyekabade idi ete ye eka, ntre nnyịn ikenyene ndibiere m̀mê iyefiak ika United States mîdịghe m̀mê iyesụk idu ke Ethiopia. Ndisụk ndu, nte ededi, edikọn̄ọ ke ami ndinyene utom idịbi udia. Ami mma nnyene utom nte ọdiọn̄-ukwakutom usuanetop, nsede mban̄a ufọkutom radio Andikara Haile Selassie. Ntre nnyịn ima ikaiso idu do.

Ke September 8, 1954, Judith adiaha nnyịn ama amana. N̄kekere ke mmenyene utom oro enyenede nsọn̄ọ sia n̄kanamde utom nnọ andikara, edi ke isua iba ẹma ẹkebe mma ntaba utom oro. Nte ededi, ikọyọhọke ọfiọn̄ kiet, ẹma ẹda mi ke utom ke Ufọkutom Mme Bodisi—n̄ko ke okụk oro okponde akan—ndikpep n̄kparawa iren nte ẹdiọn̄de radio. Ke ufan̄ isua ita efen, nditọiren nnyịn, Philip ye Leslie ẹma ẹmana.

Kan̄a kemi ifụre oro nnyịn ikenyenede ke utom ukwọrọikọ ke okokpụhọde. Ufọkederi Akani Ido Edinam Ethiopia ama ekpek ukara ete ebịn kpukpru isụn̄utom Mme Ntiense Jehovah efep. Etienede item oro N̄ka ọkọnọde, mma n̄kpụhọ n̄wed unen udụn̄ obio mi ekedide eke utom isụn̄utom nsịn ke eke utom idịbi udia. Ẹma ẹkpan utom isụn̄utom nnyịn, ndien nnyịn ikenyene ndinen̄ede n̄n̄wụt ntịn̄enyịn ye ọniọn̄. Kpukpru mbonoesop ama akaiso, edi nnyịn ikesisop idem ke n̄kpri otu ukpepn̄kpọ.

Mme bodisi ẹma ẹdụn̄ọde nsio nsio ufọkidụn̄ mbon oro ẹkekerede ke ẹdi Mme Ntiense. Nte ededi, ye unana mmọ ndidiọn̄ọ, akamba owo bodisi emi ekedide andikpono Jehovah kpukpru ini ama esinam nnyịn idiọn̄ọ ini oro ẹdiomide ndinam mbabuat ndụn̄ọde. Nte utịp, owo ikọbọhọ n̄wed ndomokiet ke mme isua oro. Nnyịn ima isinịm Ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme nnyịn ke mme Sunday ke ndika itie unyamudia ke utịt utịt obio ke ebiet emi okpokoro utie nnọ idem inemesịt ẹkedude nditie ndia udia ke an̄wa.

Ekedi ke ini emi, ke adan̄aemi n̄kekpepde mme bodisi ẹmi ẹkedude ke ufọkn̄wed ukpep utom bodisi nte ẹnọde etop ke radio, ke eyen ufọkn̄wed oro n̄kasiakde ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ okoyom ukpepn̄kpọ Bible. Mma n̄kere ke enye etịn̄ akpanikọ, ntre nnyịn ima itọn̄ọ. Ke ima ikekpep n̄kpọ ikaba kpọt, ọyọhọ eyen ufọkn̄wed iba ama asan̄a ye enye edi, ekem ọyọhọ ita. Mma ndọhọ mmọ ẹkûdede ẹtịn̄ ẹnọ owo nte ke mmimọ ke ikpep n̄kpọ ye ami, ndien mmọ ikedehede itịn̄.

Ke 1958 ẹma ẹnịm Mbono Uduak Abasi eke Ofụri Ererimbot ke An̄wambre Yankee ke New York ye ke Polo Grounds. Kan̄a kemi Peggy ye Hank, ọkọrọ ye ediwak owo eken ke otu mbon akamba ubon mi, ẹma ẹkabade ẹdi Mme Ntiense oro ẹsịnde ifịk. Ami n̄kokop inemesịt didie ntem ndikeme ndikodụk! Ikokụreke ke ami ndidara edifiak n̄kadiana kiet ye ikpọ nditọ mi iba ye mbonubon eken edi mma n̄kop nduaidem n̄ko ndikụt akwa udịm owo oro ẹwakde ẹkan mbahade miliọn kiet ke itie inan̄ ẹsopde idem ke akpatre usen mbono oro!

Ke isua oro eketienede etieibuot N̄ka, Nathan H. Knorr, ama edi ndise nnyịn ke Ethiopia. Enye ama enyene nti ekikere ndinọ ke nte ẹkpenamde utom ke idak ukpan ama onyụn̄ enyene udọn̄ n̄ko ke ubon nnyịn ye nte nnyịn ikanamde n̄kpọ ke n̄kan̄ eke spirit. Ami mma nnam an̄wan̄a nte ke nnyịn ke ikekpep nditọ ndibọn̄ akam. Mma mbụp m̀mê enye akpama ndikop nte Judith ọbọn̄de akam. Enye ama ọdọhọ ih, ndien ke oro ebede enye ama ọdọhọ ete: “Oro ama ọfọn̄ etieti, Judith.” Ekem ke ini udia mma mbụp Brọda Knorr m̀mê enye akpama ndibọn̄ akam, ndien ke enye ama okokụre, Judith ama ọdọhọ ete: “Oro ama ọfọn etieti, Brọda Knorr!”

Ndibọk Nditọ Nnyịn ke United States

Ediomi mbubehe mi ke Ufọkutom Bodisi ama okụre ke 1959. Nnyịn ima iyom nditie, edi ukara ikonyịmeke ndinam obufa ediomi mbubehe ekededi ye ami. Ntre m̀mọ̀n̄ ke nnyịn idika? Mma ndomo ndibe ndụk mme idụt en̄wen emi ọkpọsọn̄ udọn̄ okodude aban̄a nditọete edi n̄kekemeke ndinam oro. Ke mfụhọ, nnyịn ima ifiak inyọn̄ United States. Ke isịmde, nnyịn ima inyene idara idara edifiak n̄kadiana kiet ye ubon; kpukpru nditọ mi mbition ẹma ẹmehe ẹnyụn̄ ẹma kiet eken usọp usọp. Mmọ ke ẹsụk ẹdiana kiet tutu osịm emi.

Nnyịn ikanam idụn̄ ke Wichita, Kansas, ke ebiet emi n̄kanamde utom nte asuanetop ye ọdiọn̄ ukwakutom usuanetop radio. Lucille ama akabade ese aban̄a mme utom esịtufọk, ndien nditọ ẹma ẹka ufọkn̄wed oro ekekperede ufọk. Mma nsinịm ukpepn̄kpọ Enyọn̄-Ukpeme ubon kpukpru mbubịteyo Monday, kpukpru ini ndomode ndinam enye enyene uwem onyụn̄ enyene inem. Nnyịn ima isinam ndụn̄ọde kpukpru usen ndise m̀mê mme mfịna ẹma ẹdu ke ufọkn̄wed.

Nte nditọwọn̄ kiet kiet ẹkebuanade ke Ufọkn̄wed Utom Ukara Abasi, ukpep emi ama an̄wam mmọ ke uka n̄wed mmọ. Nnyịn ima inọ mmọ ukpep ke an̄wautom toto ke uyen. Mmọ ẹma ẹkpep ndinọ mme n̄wed un̄wam ukpep Bible ke mme enyịnusụn̄, ndien mmọ ẹma ẹsisan̄a ye nnyịn ẹka mme ukpepn̄kpọ Bible.

Nnyịn n̄ko ima isidomo ndikpep nditọ mme akpan n̄kpọ ẹban̄ade uwem, inamde an̄wan̄a nte ke mmọ kiet kiet ikemeke ndinyene kpukpru ini se owo enyeeken enyenede. Ke uwụtn̄kpọ, ukem enọ kiet ikesidụhe inọ kpukpru mmọ. Nnyịn ima isikọk ibuot ye mmọ ite, “Edieke eyeneka mbufo eren m̀mê n̄wan enyenede n̄kpọmbre ndien kiet idụhe inọ fi, nte odot afo ndikụni?” Ke mme ini efen, nte ededi, nditọ eken ẹyebọ n̄kpọ, ntre owo ikotụkke ndomo owo kiet. Nnyịn kpukpru ini imama kpukpru mmọ, idehede iwụt kiet uma ikan iba eken.

Ẹma ẹsinyịme nditọwọn̄ eken ẹnam mme n̄kpọ oro owo mînyịmeke nditọ nnyịn ẹnam. Ami mma nsikop ndien ndien nte ẹdọhọde, “Owo ntem-ye-ntem ekeme ndinam, ntak nnyịn mîkemeke?” Mma nsidomo ndinam an̄wan̄a, edi ndusụk ini ibọrọ n̄kukụre ekesinyene ndidi, “Afo utoho ubon enyeoro; afo oto ubon Brumley. Nnyịn inyene isio isio edumbet.”

Ndinam Utom ke Peru

Toto nte ikọkpọn̄ Ethiopia, ami ye Lucille ima inyene ọkpọsọn̄ udọn̄ ndifiak mbuana ke utom isụn̄utom. Ke akpatre, ke 1972, ifet ama edi ndika Peru, South America. Nnyịn ikpekekemeke ndimek mfọnn̄kan itie ndibọk nditọ nnyịn ke mme isua uyen mmọ. Ebuana oro mmọ ẹkenyenede ye mme isụn̄utom, mme akpan asiakusụn̄, ye mbon eken oro ẹkedide Peru ndinam utom ama an̄wam mmọ ndikụt ke idemmọ nte mbon oro ẹnen̄erede ẹyom mme ufọn n̄kpọ Obio Ubọn̄ akpa ẹdarade. Philip okokot nsan̄a esie in̄wan̄în̄wan̄ mfịghe ubọkn̄ka.

Ke ndusụk ini ebede n̄kani ufan ẹtode Kansas ẹma ẹkop ẹban̄a uforo oro ikenyenede ke utom ukwọrọikọ Obio Ubọn̄, ndien mmọ ẹma ẹdidiana ye nnyịn ke Peru. Mma nnam ufọk nnyịn etie nte ufọkidụn̄ isụn̄utom. Ẹma ẹdeme utom ẹnọ kpukpru owo man kpukpru owo ẹkpenyene ini ndibuana ke utom an̄wautom. Nnyịn ima isinyene nneme itien̄wed Bible ke okpokoro udia kpukpru usenubọk. Emi ekedi ini inemesịt ọnọ kpukpru nnyịn. N̄ko, nte nsidemerede kpukpru usenubọk nnyụn̄ mfiọkde ebiet ye ntak emi ami ndude do, mma nsinọ Jehovah ntotụn̄ọ ekọm ke ndopuyo.

Nte ini akade Judith ama ọdọ ndọ onyụn̄ afiak ọnyọn̄ United States, ke ebiet emi enye akade iso ke utom ukwọrọikọ uyọhọ-ini. Ke isua ita ẹma ẹkebe ke utom akpan asiakusụn̄, Philip ama esịn n̄wed eben̄e ndien ẹma ẹnyịme enye ndinam utom Bethel ke Brooklyn, New York. Ke akpatre, Leslie n̄ko ama afiak ọnyọn̄ United States. Mmọ ẹkekpọn̄ ye mbuaha ntụk, ẹnyụn̄ ẹsiwak ndisian nnyịn nte ke ndikada mmọ n̄ka Peru ekedi mfọnn̄kan n̄kpọ oro akanam nnyịn inamde inọ mmọ.

Nte ndutịm uforo ke Peru ọkọdiọn̄de-diọn̄ ọdiọk, nnyịn ima ifiọk ite ke nnyịn n̄ko ikenyene ndinyọn̄. Ke ifiakde inyọn̄ ika Wichita ke 1978, nnyịn ima ikụt otu Mme Ntiense ẹsemde usem Spain. Mmọ ẹma ẹben̄e nnyịn̄ ẹte itie ye mmimọ inyụn̄ in̄wam mmọ, ndien nnyịn ke idara ima inam ntre. Esop ama ọtọn̄ọ, ndien ikebịghike enye ama edidi se nnyịn imade nte enyeoro nnyịn ikanamde utom ke mbemiso.

Ecuador Ada Okot

Kpa ye oro udọn̄ọ akpauben̄ omụmde mi ke idem n̄kan̄ kiet, n̄kodori enyịn nte ke ami ye Lucille ikemeke ndinam utom aba ke idụt efen. Ke 1984 esenyịn oro asan̄ade-san̄a ama etịn̄ ọnọ nnyịn aban̄a n̄kọri oro odude ke Ecuador ye udọn̄ oro odude kaban̄a edinyene mbiowo Christian do. Ami mma ntịn̄ nte ke n̄keme ndinam esisịt ke utom an̄wautom ke ntak unana ukeme mi ndisan̄a isan̄ ọfọn, edi enye ama ọsọn̄ọ etịn̄ ọnọ mi ete ke idem ebiowo emi edide isua 65 ke emana, onyụn̄ ọdọn̄ọde akpauben̄ ekeme ndin̄wam.

Ke enye ama ọkọnyọn̄ nnyịn ikekemeke ndide idap okoneyo oro, ikeneme iban̄a nte ikpekemede ndika Ecuador. Lucille ama enyene ukem ọkpọsọn̄ udọn̄ oro ndika nte ami n̄kenyenede. Ntre nnyịn ima itọt iban̄a edinyam ekpri itie mbubehe use n̄kpọ mban̄a mme unam ibak oro ikenyenede inyụn̄ inyam enye ke urua iba. Nnyịn ima inyam ufọkidụn̄ nnyịn ke n̄kpasịp usen duop. Ntem, ke mme isua usọn̄ nnyịn, nnyịn ima ifiak ikenyene n̄kponn̄kan idara nnyịn, kpa eke utom isụn̄utom esenidụt.

Nnyịn ikanam idụn̄ ke Quito, ndien utom an̄wautom ekedi inem n̄kpọ, ye usen kiet kiet adade obufa ifiọkutom m̀mê n̄kpọntịbe edi. Edi ekem, ke 1987, ẹma ẹse mi idem ẹnyụn̄ ẹkụt ke mmenyene cancer ke akpan nsia; ama oyom ẹsiak mi idem usọp usọp. Nnyịn ima ifiak ika Wichita ndinam usiakidem, emi ẹkenamde uforo uforo. Nnyịn ima ifiak inyọn̄ Quito ke n̄kpasịp isua iba ke ini ẹkefiakde ẹkụt udọn̄ọ cancer, ndien nnyịn ikenyene ndifiak nnyọn̄ n̄ka United States ofụri ofụri. Nnyịn ikanam idụn̄ ke North Carolina, ke ebiet nnyịn idụn̄de idahaemi.

Inem Uwem Oro Ọyọhọde ye Utịp

Nsọn̄idem ikpọkidem mi ke ini iso inyeneke iwụk. N̄kenyene ndinam usiakidem ke akpan nsia ke 1989. Idem kpa ye oro, ami ke nsụk n̄keme ndinam utom nte ebiowo nnyụn̄ nnịm ekese ukpepn̄kpọ Bible ye mbon oro ẹdide ufọk mi. Ke mme isua ẹmi ẹkebede, nnyịn ima in̄wam ataata ediwak owo ke mme itie ikie ebe ke nditọ, ndibọk ke mmọn̄ m̀mê ndisuan mme n̄kpasịp akpanikọ. Oro edi idara oro akananam mînyeneke adan̄a, inamke n̄kpọ m̀mê enye afiak otịbe ikafan̄.

Adianade do, ami mmenyene akwa idara ke ndikụt kpukpru nditọ mi ẹnamde n̄kpọ Jehovah. Peggy amasan̄a ye ebe esie, Paul Moske, ke isua 30 ke utom oro ẹsan̄ade-san̄a ke United States. Philip ye n̄wan esie, Elizabeth, adianade ye Judith, ẹkaiso ke akpan utom uyọhọ-ini ke Bethel ke Brooklyn, New York. Hank ye Leslie ye nsan̄andọ mmọ ẹdi ifịk ifịk Mme Ntiense, ndien nditọeka mi iren ye iban mbinan̄ ye ubon mmọ, esịnede se iwakde ikan ataata iman 80, ke ẹnam n̄kpọ Jehovah. Ndien Lucille edi Christian n̄wanndọ oro onịmde eti uwụtn̄kpọ ke se ikperede isua 50 ke ndọ nnyịn. Ke mme isua ndondo emi enye ye unana n̄kụni amanam ediwak utom oro mîtiehe inem inem ke ndin̄wam mi ndise mban̄a idem mi oro osụk ọdiọkde-diọk akaiso.

Ke akpanikọ, uwem mi omokop idatesịt. Enye okop inemesịt akan nte ẹkemede nditịn̄. Ndinam n̄kpọ Jehovah edi ata n̄kpọ idara tutu edi udọn̄ ofụri esịt mi ndituak ibuot nnọ enye ke nsinsi ke isọn̄ emi. Kpukpru ini ami mmesiti Psalm 59:16, emi ọdọhọde ete: “Ami nyekwọ odudu fo; nnyụn̄ ntoro ima fo ke usenubọk: koro afo ekedide edikon̄ ebiet mi, ye ebiet ubọhọ mi ke usen nnanenyịn mi.”

[Ndise ke page 23]

George Brumley ye andikara Ethiopia Haile Selassie

[Ndise ke page 25]

George Brumley ye n̄wan esie, Lucille