Mbon Goajiro Eke India Ẹyere Ikot Mfọn Mfọn
AKANIAN̄WAN oro eketiede nte oto ererimbot efen ama esịne anyan obubịt ekụra oro ọniọn̄de osịm isọn̄, etie ke mfụt akamba eto kiet. Enye n̄ko eketịn̄ ikọ ke usem oro ekedide esen ke utọn̄ nnyịn. Enye ye ọkpọsọn̄ udọn̄ ọkọdọhọ ete, “Ama ekem ẹfiak ẹdi.” Ke anyande ubọk owụt mbon orụk esie owo 50 ẹmi ẹketiede ẹkan enye ẹkụk, enye ama dian do ete: “Kpukpru nnyịn imoyom mbufo ẹfiak ẹdi. Ẹdi kpukpru urua!”
Akpa Ntụk
Ọtọn̄ọde ke Caracas, ibuot obio Venezuela, akpa edituak nda nnyịn ekedi ke Maracaibo. Nte nnyịn ikawatde idụk obio, nnyịn ima ikụt n̄kparawa iban ita ẹsan̄ade ke usụn̄, ẹsịnede nnyan awak-uduot ekụra. Uduot mmọ ama okpụhọde ye eke ukeuke mbon Venezuela—n̄kokon̄ ọkpọ mban̄, nsan̄nsan̄ ikpọkidem, nnyan obubịt idet. Ke ikụtde sụn̄sụn̄, ediye ikpatisan̄ mmọ, esịt ama edemede nnyịn ke akpa edikụt oro nnyịn ikokụtde mbon Goajiro eke India.
Usen uka isan̄ nnyịn ke La Guajira Peninsula ama esiere an̄wan̄a onyụn̄ eye. Mbemiso utịn usenubọk oro ekenen̄erede ofiop, nnyịn owo 50 ima idụk bọs, ikopde nduaidem ke ndinyene udeme ke akpan ubịnikọt ofụri idụt oro ke ndimen etop Bible n̄ka nsannsan ebiet mi ke Venezuela. Nnyịn ikaka obio Paraguachón, emi enyenede adan̄a kiet ye Colombia.
Ke ima ikọkpọn̄ obio Maracaibo ke edem, nnyịn ima ibe ediwak obio ye mme obio-in̄wan̄, kiet kiet enyenede urua ye ndusụk efeurua ẹmi ẹnyamde ikpaukot ẹmi ẹdọkde-dọk ye nnyan, awak-uduot ekụra ẹmi ẹkotde mantas. Kpukpru obio-in̄wan̄ ẹma ẹnyene ediye, an̄wa ke ufọt obio ye ufọkederi ẹmi ẹyetde nnyayama uduot, ọnọde kpukpru ebiet ndiye uduot. Kpukpru owo ẹkenyene uduot mbon India. Okposụkedi mmọ ẹketiede nnyịn ata isio isio ke enyịn, nnyịn ikenyene nditi idem nnyịn nte ke mbon ẹmi ẹkedi ndusụk ke otu mme andito Venezuela.
Ke Ediyom Oro Iyomde Mme Ufọk
Ke akpatre nnyịn ima idisịm ọtọ ikakade. Bọs nnyịn ama ọwọn̄ọde odụk mbenusụn̄ onyụn̄ akatuak ada ke idak eto emi enyenede ata akamba mfụt ekpere ibio ibibene. Ufọkn̄wed obio-in̄wan̄ emi akada ke edem ibibene n̄kan̄ eken—ẹma ẹberi sia ekedide Sunday.
Ke ima ikabahade idem isịn ke otu iba, nnyịn ima idaha idụk nsio nsio afan̄ ndiyom mme ufọk. Nnyịn ikenyene ndikot kpukpru owo ẹdikop utịn̄ikọ Bible oro ẹdinọde ke usem Goajiro ke n̄kanika ita uwemeyo oro ke an̄wa ufọkn̄wed. Evelinda, amanaisọn̄ Goajiro eke India, ekedi nsan̄a nnyịn. Idotenyịn ekedi, nte ke emi eyenam mme owo ẹdara nnyịn ẹkan, koro okposụkedi oro nnyịn ikekemede ndisem usem Spain, nnyịn ikọfiọkke usem Goajiro baba esisịt.
Ndondo oro ikọwọrọde ikpọn̄ obio-in̄wan̄ oro, nnyịn ikenyene ndisan̄a nnyan usụn̄ to ke ufọk sịm ufọk. Nte nnyịn ikasan̄ade isụhọde anyan, nnennen usụn̄ emi ikọt ọkọride ke edem mbiba, ekpri eyeneren kiet emi ekedide n̄kpọ nte isua duop ke emana ama asan̄a etiene nnyịn onyụn̄ ese nnyịn ye n̄kpaidem. Evelinda ama ese enye atuak inua imam onyụn̄ anam an̄wan̄a ke usem Goajiro uduak oro nnyịn ikedide n̄kan̄ oro. Enye ekekere Omar, ndien ke nnyịn ima ikọnọ enye ikot ndidụk utịn̄ikọ oro enye ama efehe adaha.
Ke ima ikawaha ikpọn̄ ọkpọusụn̄, nnyịn ima itiene ndek ndek afan̄ikọt kiet emi okosụk etiede mbịtmbịt mbịtmbịt ke ntak edịm emi ekedepde ndondo oro. Nnyịn ima idifiọk ite ke afan̄usụn̄ oro ekedi usụn̄ emi mme anyam n̄kpọmbet ẹsisan̄ade ẹto ke Colombia ẹsịm Venezuela. Ofụm ọkọyọhọ ye ufuọn̄ nsehe mbiet. Okposụkedi ufiop okokponde esisịt, enye ikanamke nduaidem nnyịn ebịt. Nte ededi, ima ifre kpukpru afanikọn̄ nte afan̄ikọt oro ekebede ọtọwọk awawa ikọt obio ufiop oro ọkọwọrọde ke akwa n̄n̄wan̄a n̄n̄wan̄a ebiet—kpa obio Goajiro.
Iso-ye-Iso Ye Mbon Goajiro
N̄kpọ nte ebot duopeba, ye ndiye mfia, mbubịt ye nsan̄nsan̄ uduot, ke ẹkena ke mfụt, ẹta n̄kpọ. N̄wan kiet emi anade ke nnanna akpakaha emi ẹtatde ẹnịm ke ufọt eto iba, ke ọkọnọ eyen esie udia. Nditọn̄wọn̄ ifan̄ ke ẹkebre mbre ẹkpere do. N̄wan emi okodu ke an̄wa ufọk n̄kanya emi ẹdade eto ye ọbọn̄ ẹbọp ẹnyụn̄ ẹdade eto ye ukwak ẹsịn ọkọ ẹkan ẹkụk. Ibat ibat efe ẹma ẹdu ke ebiet oro. Nte an̄wan̄ade kiet ekedi itie utemudia, ke ebiet emi ifia akasakde ikan̄ ke isọn̄ ke idak ndusụk ikpọ eso. Ikpa ebot oro ẹken̄wande man ẹsat ẹma ẹkọn̄ọ ẹkpere.
Ke ini eren kiet emi adade ke inuaotop okokụtde nte nnyịn isan̄ade ikpere, enye ama efehe ebe iso onyụn̄ okobon ifịm iba ọnọ nnyịn ekpere n̄wan oro ke nnanna akpakaha. Evelinda ama ọkọm eren ye n̄wan oro ke usem mmọ onyụn̄ ada ekpri n̄wed Dara Uwem ke Isọn̄ ke Nsinsi! emi ọyọhọde ye ndise anam idotenyịn N̄wed Abasi kaban̄a ini iso an̄wan̄a. Emem emem idaha ẹmi ẹdude ke ikpehe emi ama anam nnyịn ifiọk ite ke ibuotikọ aban̄ade afanikọn̄ ofụri ererimbot m̀mê n̄kọri uwo n̄wo ke obio idotke mi. Ntiense kiet ke otu nnyịn ama anam an̄wan̄a ete ke sia mbon Goajiro eke India ke obot ẹtiede idop idop, edi akpan n̄kpọ ndisịn ufiop nnyụn̄ n̄wụt ata ọkpọkpọ udọn̄ ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ. Enye ọkọdọhọ ete, “Nnyịn isiwak ndibụp mban̄a nsọn̄idem ubon, nte mbun̄wụm in̄wan̄ etiede, m̀mê edịm ama edep ndondo oro, ye ntre ntre. Emi esiberede usụn̄ ọnọ nnyịn nditịn̄ nnọ mmọ mban̄a Obio Ubọn̄ Abasi nnyụn̄ n̄wụt mmọ nte ke ibịghike Jehovah eyesio kpukpru ukụt ye Satan kpa Devil, emi mmọ ẹkopde ndịk ẹban̄a akpan akpan efep.”
Nte Evelinda eketịn̄de ikọ, mme andikpan̄ utọn̄ nnọ enye ẹma ẹwụt unyịme, ndien ikebịghike n̄wan efen ye ediwak nditọn̄wọn̄ ẹma ẹdidiana ye nnyịn. Nnyịn ima ifọfiọk ke mbemiso ite ke ibet mbon Goajiro onyịme erenowo enyene se ikande n̄wan kiet. Nte oro edi se itịbede mi? Emi ama anam nnyịn iti Yenny, ediye eyen Goajiro emi edide isua 21 ke emana emi odụn̄de ke Maracaibo. Owo inyene kiet ke Goajiro ama onyịme ndikpe akwa ekọmurua ke okụk ndọ esie. Edi ete ye eka esie, ẹmi mîdịghe Mme Ntiense Jehovah, ẹkenyene nsio nsio ekikere. Okposụkedi eka esie okonyịmede ndọ oro, ete Yenny ama ọdọhọ ete baba. Obụp ndọ oro ama ọdọdọ eyeneka Yenny!
Ke ini Evelinda okokụrede nneme esie, eren oro ama ọbọ ekpri n̄wed kiet. N̄wan emi akadade ke edem esie ama ọdọhọ ẹnọ imọ kiet n̄ko, ndien nnyịn ima ikop idatesịt ndinọ enye. Ke ini emi mme ufan nnyịn eken ẹma ẹbe nnyịn. Ntre nnyịn ima inọ ubon oro ikot ndidụk utịn̄ikọ uwemeyo oro inyụn̄ idaha, sia nnyịn mîyomke ndisop usụn̄ ke esen obio emi.
Ntiense kiet ke otu emi ama obụk se ikotịbede inọ enye. Eren kiet emi ẹketiede ke nnanna akpakaha ke akakpan̄ utọn̄ ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ nte n̄wan esie akadade n̄kpọ ubịtitọn̄ edi—akrasi chicha iba, emi ẹdade ukọkọk ibokpot ẹnam. Ke ntatido eyenete nnyịn ama ọbọ onyụn̄ ọn̄wọn̄. Ke ukperedem, nsan̄a esie, Magaly, emi otode Goajiro ama anam an̄wan̄a nte ẹnamde edin̄wọn̄ n̄kpọ oro. Nte ido edide, ẹsikọk ibokpot oro ke edet! N̄wan emi ikekemeke ndime imam nte enye okokụtde nte iso eyenete emi okpụhọrede.
Akparawa India efen, ke ukeme eyenete nnyịn ndida etop Bible nsịm ufọk esie otụkde enye ke esịt, ama ọfrọ osụhọde ke nnanna akpakaha esie. Ke esịnede ọfọn̄idem, enye ke idemesie ama ada mmọ aka asiak-obufa obio emi ẹma ẹkefụmi.
Ke isan̄ade ibe an̄wan̄wa ebiet efen emi ndusụk ufan nnyịn ẹkenemede nneme ye ikpọ owo ke ubon oro, nnyịn ima ikụt otu n̄kpri, nditọn̄wọn̄ ẹmi mîsịneke ọfọn̄ ẹfụtde idịbe ẹda sụn̄-n̄ ke etak eto. Ẹma ẹnam nnyịn ifiọk nte ke idaha emi okoto ntak unana eti udia ye n̄kpri unam udọn̄ọ. Ediwak ke otu owo ẹmi inyeneke mmọn̄ ye ilektrik. Emi, ke akpanikọ, ọwọrọ ke mme ekebe ntụkube, fan, ye ikan̄ idụhe.
Uwak Ibatowo Emi Owo Mîkodorike Enyịn
Ikebịghike usenubọk ama ebe. Nte nnyịn ikafiakde edem ika itie bọs man ikadia udia uwemeyo nnyịn, nnyịn ima iyịk m̀mê owo ifan̄ ke otu mmọ oro ikọnọde ikot ẹdidi utịn̄ikọ Bible uwemeyo oro.
Ke n̄kanika 2:45 uwemeyo, nnyịn ima iyịk m̀mê nnyịn oro ikasan̄ade ke bọs idi ididi n̄kukụre otuowo inọ eyenete nnyịn oro otode Goajiro, emi ama okotịm utịn̄ikọ ke minit 45 ke usem n̄kann̄kụk. Edi baba! Akpa ekpri ubon ẹma ẹsan̄a bụt bụt ẹdụk an̄wa ufọkn̄wed oro. Anaedi idem ama akpa mmọ ke usụn̄ emi kpukpru owo ẹkenamde mmọ ẹfiọk ẹte ke ẹdara mmọ. Ke minit ifan̄ efen ediwak owo efen efen ẹma ẹdisịm, ndusụk nte an̄wan̄ade ẹkesan̄ade anyan usụn̄ isan̄. Ubon oro okodụn̄de ke an̄wan̄wa ebiet oro ebot duopeba ẹkedude ẹma ẹdu do n̄ko! N̄wan oro eketiede ke nnanna akpakaha ekenyene ukpụhọde didie ntem ye ediye, obubịt ekụra esie! Idem ekpri Omar, emi nnyịn iketịn̄de ikọ inọ ke usụn̄, nte an̄wan̄ade, ama asan̄a ikpọn̄ edi. Nte mbon efen ẹkedide, anyan, udịghi-ukot kiet oro odude ke an̄wa ufọkn̄wed oro akanamde n̄kpọ nte anyan n̄kpọitie ama ọyọhọ. Ke ntak oro awat ọ-bọs nnyịn emi eketiede ufan ufan ama ọtọn̄ọ ndision̄o mme n̄kpọitie ke bọs nnọ mme owo man ẹtie ke ini utịn̄ikọ emi.
Mbon Goajiro India 55 ke ofụri ofụri ẹketie ẹnọ n̄kpan̄utọn̄ nte Eduardo ọkọnọde utịn̄ikọ Bible. Mmọ, nte ededi, iketiehe ye ọyọhọ ndopuyo. Edieke mmọ ẹnyịmede ye akpan n̄kpọ emi etịn̄ikọ etịn̄de, mmọ ẹyenam uyom mîdịghe ẹkụni ndiwụt unyịme mmọ. Ke ini enye eketịn̄de aban̄a edida utịt nsọk ukwan̄ido, akanian̄wan emi ẹkesiakde ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ama esịn uyo. Enye ọkọdọhọ, ke ọkpọsọn̄ uyo oro kpukpru owo ẹkemede ndikop ete, “Ih, ekese ukwan̄ido ẹdu. Ke akpanikọ, ndusụk idiọkowo mmọmi ẹtie idahaemi. Ntre mmodori enyịn nte ke mmọ ke ẹkpan̄ utọn̄!” Brọda Eduardo ama onyịme ye se enye eketịn̄de ke usọ onyụn̄ akaiso ye utịn̄ikọ esie.
Ke utịn̄ikọ oro ama okokụre, owo kiet ke otu nnyịn ama osio ndise. Mbon Goajiro ẹma ẹma oro ẹnyụn̄ ẹbụp m̀mê mmimọ imekeme ndisio ekpri n̄wed Dara Uwem mmimọ n̄kama ke udiana ndise. Ndien ndusụk mmọ ẹma ẹtọn̄ọ ndinyọn̄ sụn̄sụn̄, edi n̄kpọ nte mbahade iba ẹma ẹtuak ẹda ẹse nte nnyịn idụkde bọs idaha. Mmọ ẹma ẹnam nnyịn in̄wọn̄ọ ke iyefiak idi, ekem ẹma ẹda ẹfụn̄ ubọk tutu bọs oro osop mmọ ke enyịn.
Nte nnyịn ikawatde inyọn̄, nnyịn ima ikop nduaidem nte ke emi ekedi ifet ndimen eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi nsọk mme owo ẹmi. Ke ediwak idaha emi ekedi ata akpa ifet oro mmọ ẹkekopde. Mme Ntiense ke Maracaibo ẹma ẹtọtọn̄ọ nditịn̄ mban̄a udiana edifiak n̄ka mmọ. Nte mbụk oro aban̄ade edinam emi eyekaiso?
N̄kaiso Edinam Oro Okụtde Unen
Nditọete ẹmi ẹma ẹfiak ẹka urua iba ke ukperedem. Ẹma ẹnịm ediwak n̄wed Bible, ẹnam mfiakn̄ka ẹnọ mbon oro ẹnyenede udọn̄, ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ mme ukpepn̄kpọ Bible. Akan oro, mbon India 79 ẹma ẹdụk udiana mbonoesop oro ẹkenịmde ke an̄wa. Ke nde emi nditọete oro ẹma ẹnam an̄wan̄a nte ke mmimọ idifiak idi ke ufọt urua ita utu ke urua iba ke ntak mbono circuit. Mbon India ẹmi ẹma ẹsio n̄kpo. Kiet ke otu mmọ ama ọdọhọ ete, “Nnyịn imekeme ndikpa mbemiso ini oro!” Mmọ ẹma ẹbụp m̀mê nso idi mbono circuit. Ama etie inem inem tutu mmọ ẹbiere ke mmimọ imoyom ndidu do n̄ko! Ẹma ẹnam ndutịm, ndien owo mmọ 34 ẹma ẹkeme ndidụk mbono oro ke Maracaibo, ke ebiet emi nditọete ẹsemde usem Goajiro ẹken̄wamde mmọ ndifiọk edinam eke usem Spanish.
Uduak Jehovah edi nte “kpukpru owo . . . ẹsịm ifiọk akpanikọ.” (1 Timothy 2:3, 4) Nso n̄kpọ idatesịt ke edi ntem ndikụt nte mme oyom akpanikọ ke otu mbon India ẹyerede ikot ntem mfọn mfọn ke La Guajira Peninsula!
[Ekebe ke page 26]
Uwem Mbon Ẹmi Akpanikọ Bible Oforide
Iris ye Margarita, uyen iba ẹmi ẹtode Goajiro, ẹma ẹdara ndikụt ekpri n̄wed Dara Uwem ke Isọn̄ ke Nsinsi! Edi mmọ ẹma ẹnyene mfịna. Mmọ ikọfiọkke ndikot n̄wed. Ntiense emi akawahade etiene mmọ ama ebiere ndida ekpri n̄wed Learn to Read and Write n̄wam mmọ. Ikebịghike, nditọiban ẹmi ẹma ẹkop idatesịt nte mmọ ẹkekemede ndiwet nnyụn̄ n̄kot enyịn̄ Jehovah nnennen.
Nte mmọ ẹkenamde n̄kọri, idem ama akpa mmọ aban̄a utịbe idotenyịn emi Bible ọnọde. Se ikotịmde itụk mmọ ikan ekedi un̄wọn̄ọ oro nte ke kpukpru ubonowo ẹyedara uwọrọ-ufụn. Mmọ ẹma ẹnam an̄wan̄a ẹte, “Uwem edi n̄kpọ mfụhọ ọnọ nnyịn mme uyen mi. Ẹsimen nnyịn ẹnọ ndọ ke ata ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua emana, ndien idan̄ n̄kanubọk edi n̄kpọndịk ofụri ini.”
Edidụk mbono circuit ke Maracaibo ekedi n̄wọrọnda n̄kpọ ọnọ Iris ye Margarita. Iso mmọ ama owụt idatesịt emi mmọ ẹkekopde ke esịt mmọ, akpan akpan ke ini ẹkwọde ikwọ. Kpukpru ini mmọ ẹsida ke enyịnusụn̄ ẹbet ini emi Ntiense emi edidide ukpepn̄kpọ Bible mmọ, ndien akanam mmọ itabake utịn̄ikọ an̄wa oro ẹsinịmde ke obio mmọ. N̄kpri nditọiban ẹmi ẹma ẹkụt ẹte ke ifiọk aban̄ade Jehovah ye uduak esie ama ofori uwem mmọ ke akpanikọ.