Eyenisọn̄ M̀mê Esenowo, Abasi Adara Fi!
“Enye anam kpukpru mme idụt ẹto ke ekpụk kiet ẹwọrọ ẹdidụn̄ ke ofụri iso isọn̄.”—UTOM 17:26.
1. Nso mfịna idu ke ediwak itie mfịn ke se iban̄ade edinyịme mme owo oro ẹtode esenidụt ẹdi?
NTỌT n̄wedmbụk n̄kpọntịbe ẹwụt ẹte ke ediwak idụt eyịghe ke ọkọri aban̄a isenowo, mbon oro ẹwọrọde idụn̄, ye mbonitọk ekọn̄. Ediwak miliọn owo ẹnyene ọkpọsọn̄ udọn̄ ndikpọn̄ mme ikpehe Asia, Africa, Europe, ye America. Iso-ọfọn mmọ ẹyom ndibọhọ ọkpọsọn̄ unana, ekọn̄ mbio obio, m̀mê ukọbọ. Edi nte ẹdara mmọ ke mme ebiet efen? Magazine Time ọkọdọhọ ete: “Nte mbuaha ekpụk mbon Europe ẹtọn̄ọde ndikpụhọde, ndusụk idụt ẹkụt ẹte ke mmimọ ikemeke ndiyọ mme ido esenidụt nte mmọ inikiet ẹkekerede ke imekeme.” Kaban̄a mbonitọk ekọn̄ 18,000,000 “oro owo mîyomke,” Time ọkọdọhọ ete: “N̄kpọ-ata oro mmọ ẹnịmde ẹnọ idụt oro ẹnyenede iwụk idibehe ifep.”
2, 3. (a) Nso un̄wọn̄ọ oro edemerede ukpọn̄ ke Bible ọnọ ke ebuana ye edidi se ẹnyịmede? (b) Ntak emi nnyịn ikemede ndibọ ufọn nto edidụn̄ọde se N̄wed Abasi etịn̄de aban̄a edinam Abasi ye mme owo?
2 Sededi oro adade itie kaban̄a emi, Bible owụt ete ke Abasi adadara mme owo ẹtode ke kpukpru idụt—edide owo edi eyenisọn̄, owo emi ọwọrọde idụn̄, m̀mê owoitọk ekọn̄. (Utom 10:34, 35) ‘Edi,’ ndusụk owo ẹkeme ndibụp ete, ‘afo asan̄a didie ọdọhọ ntre? Nte Abasi ikemekke Israel eset kpọt nte ikọt esie, esịnde mbon eken?’
3 Ọfọn, ẹyak nnyịn ise nte Abasi akanamde n̄kpọ ye mme owo ke eset. Nnyịn imekeme n̄ko ndidụn̄ọde ndusụk prọfesi oro ẹnyenede ebuana ye mme ifetutom oro ẹdude ẹnọ mme ata andituak ibuot mfịn. Edidụn̄ọde akpan prọfesi emi ekeme ndinam fi enyene ọyọhọ ifiọk oro afo ekemede ndikụt edide ata n̄kpọ nsịnudọn̄. Enye ọnọ uyarade, n̄ko, aban̄a nte Abasi ekemede ndinam n̄kpọ ye mme owo ẹmi “ẹtode ke kpukpru obio ye esien ye idụt ye usem” ke akwa ukụt ama ekebe.—Ediyarade 7:9, 14-17.
‘Kpukpru Idụt Ẹyenyụn̄ Ẹkụt Mfọn’
4. Didie ke mfịna ubahade eke mme idụt ọkọtọn̄ọ, edi mme usio-ukot ewe ke Abasi akanam?
4 Ke Ukwọ ama ekebe, ubon Noah akanam ofụri ubonowo, ndien kpukpru mmọ ẹkedi mme ata andituak ibuot. Edi ikebịghike edidianakiet oro ama okpụhọde. Ikebịghike, ndusụk owo, ke ẹfụmide uduak Abasi, ẹma ẹtọn̄ọ ndibọp tọwa. Emi ama ada okosịm edibahade ubonowo nsịn ke nsio nsio usem oro ẹkekabarede ẹdi mme owo ye mme idụt ẹmi ẹsuanade. (Genesis 11:1-9) Edi, utuakibuot akpanikọ ama akaiso ke udịm ubon oro akadade okosịm Abraham. Abasi ama ọdiọn̄ anam-akpanikọ Abraham onyụn̄ ọn̄wọn̄ọ ete ke mme andito ubon esie ẹyekabade akamba idụt. (Genesis 12:1-3) Idụt oro ekedi Israel eset.
5. Ntak emi kpukpru nnyịn ikemede ndibọ ndọn̄esịt nto mme edinam Abasi ye Abraham?
5 Jehovah, nte ededi, ikesịnke mbon oro mîdịghe Israel, koro uduak esie ama atara osịm ofụri ubonowo. Nnyịn ikụt emi in̄wan̄în̄wan̄ ke se Abasi ọkọn̄wọn̄ọde ọnọ Abraham ete: “Kpukpru mme idụt ke ererimbot ẹyenyụn̄ ẹkụt mfọn eke otode ke ubon fo, koro afo ama okokop uyo mi.” (Genesis 22:18) Ke ediwak isua ikie, nte ededi, Abasi ama anam n̄kpọ ye Israel ke san̄asan̄a usụn̄, ọnọde mmọ Ibet, anamde ndutịm mme oku ndiwa uwa ke temple esie, onyụn̄ ọnọde Isọn̄ Un̄wọn̄ọ ndidụn̄.
6. Didie ke ndutịm oro Abasi akanamde ye Israel edida ufọn ọsọk kpukpru owo?
6 Ibet oro Abasi ọkọnọde Israel ama ọfọn ye mme owo eke ẹtode ke kpukpru idụt koro enye akanamde idiọkn̄kpọ owo ọwọrọ owụt idem, owụtde ufọn mfọnmma uwa ndifụk idiọkn̄kpọ owo ini kiet kaban̄a kpukpru ini. (Galatia 3:19; Mme Hebrew 7:26-28; 9:9; 10:1-12) Edi, nso nsọn̄ọ ikodu nte ke Mfri Abraham—emi edibede ke enye kpukpru idụt ẹkụt mfọn—eyedi onyụn̄ osịm se ẹyomde? Ibet oro ẹkenọde Israel ama an̄wam ke afan̄ emi n̄ko. Enye ama akpan edidọ mbon Canaan, kpa mbon oro ẹkewọrọde etop kaban̄a oburobụt edinam ye usọrọ, utọ nte ido edifọp nditọn̄wọn̄ ye uwem. (Leviticus 18:6-24; 20:2, 3; Deuteronomy 12:29-31; 18:9-12) Abasi ama owụk ete ke ẹnyene ndisio mmọ ye edinam mmọ mfep. Oro ekedi kaban̄a nsinsi ufọn eke kpukpru owo, esịnede esen eke odụn̄de, sia emi edin̄wamde ndikpeme udịm Mfri oro mbak ẹdisabade.—Leviticus 18:24-28; Deuteronomy 7:1-5; 9:5; 20:15-18.
7. Nso uyarade ikodu ke eset nte ke Abasi ama adara mme ododụn̄?
7 Idem ke adan̄aemi Ibet oro okodude ke edinam Abasi okonyụn̄ esede Israel ke san̄asan̄a idụt, enye ama esiwụt mbọm ọnọ idụt oro mîkedịghe Israel. Ẹma ẹnanam unyịme esie ndinam oro ẹwụt ke ini Israel akanamde isan̄ ọwọrọ ke itie ufụn nditọ Egypt aka isọn̄ esie. “Mbuaha udịmowo ẹsan̄a ye mmọ ẹdọk.” (Exodus 12:38) Prọfesọ C. F. Keil owụt mbon ẹmi nte “otu isenowo . . . mbuaha, m̀mê otuowo ẹmi ẹtode nsio nsio idụt.” (Leviticus 24:10; Numbers 11:4) Eyedi ediwak mmọ ẹkedi nditọ Egypt ẹmi ẹkenyịmede Abasi akpanikọ.
Ẹdidara Oro Ẹdarade Isenowo
8. Didie ke mbon Gibeon ẹkesan̄a ẹdidu ke otu ikọt Abasi?
8 Nte Israel akanamde ewụhọ Abasi ke ndibịn ndiọi idụt oro nsion̄o ke Isọn̄ Un̄wọn̄ọ, enye ama ekpeme otu isenowo kiet, kpa mbon Gibeon, ẹmi ẹkedude ke n̄kan̄ edem edere Jerusalem. Mmọ ẹma ẹdọn̄ mme isụn̄utom abian̄a ẹka ẹbịne Joshua, man ẹkeyom emem ẹnyụn̄ ẹbọ ẹnyene. Ke ini ẹkeyararede n̄kari mmọ, Joshua ama owụk ete ke mbon Gibeon oro ẹnyene ndinam utom nte “mme asiak-ifia, ye mme okoi-mmọn̄ [nnọ] mbon esop ye itie-uwa Jehovah.” (Joshua 9:3-27) Mfịn ediwak mbon oro ẹwọrọde idụn̄ n̄ko ẹnyịme usụhọde idaha utom man ẹkabade ẹdi ubak mbufa owo.
9. Didie ke uwụtn̄kpọ Rahab ye ubon esie edi n̄kpọ ndemede udọn̄ ke se iban̄ade isenowo ke Israel?
9 Ekeme ndidi n̄kpọ nsịnudọn̄ nnọ fi ndifiọk nte ke Abasi ikadarake otu isenowo ke ini oro kpọt; edi ama adara n̄ko mme ikpọn̄ owo. Mfịn ndusụk idụt ẹdara sụk mbon oro ẹwọrọde idụn̄ oro ẹnyenede akwa idaha ke n̄kaowo, ẹnyenede inyene ndida nnam mbubehe, m̀mê akwa ifiọkn̄wed. Idịghe ntre ye Jehovah, nte nnyịn ikụtde ito n̄kpọntịbe oro akadade itie mbemiso mbụk mbon Gibeon. Emi akaban̄a eyen Canaan oro mîkenyeneke akwa idaha ke n̄kaowo. Bible okot enye “Rahab, n̄wan akpara.” Ke ntak mbuọtidem esie ke Abasi akpanikọ, ẹma ẹnyan̄a enye ye mbonufọk esie ke ini Jericho ọkọduọde. Okposụkedi Rahab ekedide esenowo, nditọ Israel ẹma ẹnyịme enye. Enye ekedi uwụtn̄kpọ mbuọtidem oro odotde nnyịn ikpebe. (Mme Hebrew 11:30, 31, 39, 40; Joshua 2:1-21; 6:1-25) Enye ama akam akabade edi ekaeka Messiah.—Matthew 1:5, 16.
10. Edinyịme oro ẹkenyịmede isenowo ke Israel ọkọkọn̄ọ ke nso?
10 Ẹma ẹnyịme mbon oro mîkedịghe nditọ Israel ke Isọn̄ Un̄wọn̄ọ nte asan̄ade ekekem ye ukeme oro mmọ ẹkesịnde ndinem Abasi akpanikọ esịt. Ema ẹdọhọ Israel ẹte ẹkûnyene ebuana, akpan akpan ke se iban̄ade ido ukpono, ye mbon oro mîkanamke n̄kpọ Jehovah. (Joshua 23:6, 7, 12, 13; 1 Ndidem 11:1-8; Mme N̄ke 6:23-28) Edi, ediwak mme andidụn̄ oro mîkedịghe nditọ Israel ẹma ẹnịm mme akpan ibet. Mbon eken ẹma ẹkam ẹkabade ẹdi mme ana mbobi ẹmi ẹkponode Abasi ke ido mme Jew, ndien Jehovah ama adara mmọ ọyọhọ ọyọhọ nte mme andibuana ke esop esie.—Leviticus 20:2; 24:22; Numbers 15:14-16; Utom 8:27.a
11, 12. (a) Didie ke nditọ Israel ẹkenyene ndinam n̄kpọ ye mme andituak ibuot ẹdide isenowo? (b) Ntak emi ekemede ndiyom nnyịn inam n̄kọri ke nditiene uwụtn̄kpọ Jehovah?
11 Abasi ama eteme nditọ Israel ete ẹkpebe edu imọ kaban̄a mme andituak ibuot ẹmi ẹdide isenowo: “Ẹbat esen eke odụn̄de ye mbufo nte amana ke otu mbufo, nyụn̄ ma enye nte idemfo: koro mbufo ẹkedide isen ke isọn̄ Egypt.” (Leviticus 19:33, 34; Deuteronomy 1:16; 10:12-19) Emi ọnọ nnyịn ukpepn̄kpọ, idem okposụkedi oro nnyịn mîdụhe ke idak Ibet. Edi mmemmem n̄kpọ ndiyak idem nnọ asari nnyụn̄ nsua mmọ oro ẹdide mbon orụk, idụt, m̀mê ido edinam efen. Ntre nnyịn iyenam ọfọn ndibụp nte: ‘Nte ami ke ndomo ndisio idemmi mfep ke utọ asari oro, ntienede uwụtn̄kpọ Jehovah?’
12 Nditọ Israel ẹma ẹnyene uyarade oro ẹkụtde ke enyịn kaban̄a edidara oro Abasi akadarade mmọ. Edidem Solomon ọkọbọn̄ akam ete: “Amaedi esenowo emi mîdịghe ikọt fo Israel, emi editode ke anyan idụt edi, aban̄a enyịn̄ fo . . . ndien edi edibọn̄ akam ke ufọk emi; afo tie ke enyọn̄, ebietidụn̄ fo, kop . . . kpan̄ kpukpru mbio ererimbot ẹmi ẹkpefiọk enyịn̄ fo, ẹnyụn̄ ẹbak fi.”—1 Ndidem 8:41-43; 2 Chronicles 6:32, 33.
13. Ntak emi Abasi akanamde ndutịm ndikpụhọde mme edinam esie ye Israel?
13 Ke adan̄aemi Jehovah okosụk adade idụt Israel anam n̄kpọ nte ikọt esie ndien ke ntem ekpemede udịm ubon emi Messiah ediwọrọde oto, Abasi ama ebemiso etịn̄ aban̄a mme akpan ukpụhọde. Ke mbemiso, ke ini Israel okonyịmede ndidu ke Ibet ediomi, Abasi ama onyịme ete mmọ ẹkpedi ebiet emi ‘obio oku, ye edisana idụt’ otode. (Exodus 19:5, 6) Edi Israel ama owụt unana edinam akpanikọ ke ediwak isua ikie. Ntre Jehovah ama ebemiso etịn̄ ete ke imọ iyenam obufa ediomi emi edibede ke enye ẹfen ndudue ye idiọkn̄kpọ mbon oro ẹnamde “ufọk Israel.” (Jeremiah 31:33, 34) Obufa ediomi oro akana ebet Messiah, emi uwa esie edinen̄erede anam ediwak owo ẹsana ẹbọhọ idiọkn̄kpọ.—Isaiah 53:5-7, 10-12.
Nditọ Israel ke Heaven
14. Ewe obufa “Israel” ke Jehovah okonyịme, ndien didie?
14 N̄wed Abasi Christian usem Greek an̄wam nnyịn ndifiọk nte ẹkesan̄ade ẹyọhọ kpukpru emi. Jesus ekedi Messiah, emi n̄kpa esie okosude Ibet onyụn̄ ọnọde isọn̄ kaban̄a ọyọhọ edifen idiọkn̄kpọ. Man ọbọ ufọn oro, ikoyomke owo edi Jew oro anade mbobi ke ikpọkidem. Baba. Apostle Paul ekewet ete ke obufa ediomi emi, “ata Jew edi enyeemi edide Jew ke esịt esịt; ata mbobi onyụn̄ edi n̄kpọ ọwọn̄esịt, odu ke spirit, idụhe ke item eke ẹwetde.” (Rome 2:28, 29; 7:6) Mbon oro ẹwụtde mbuọtidem ke uwa Jesus ẹnyene edifen, ndien Abasi onyịme mmọ nte ‘mmọemi ẹdide Jew ke spirit,’ ẹmi ẹnamde idụt eke spirit emi ẹkotde “Israel Abasi.”—Galatia 6:16.
15. Ntak emi idụt emi owo otode ke obụkidem mîdịghe n̄kpọ ke owo ndidi ubak Israel eke spirit?
15 Ih, ndidi se ẹdade ẹdisịn ke Israel eke spirit ikọkọn̄ọke ke akpan idaha owo ke idụt m̀mê ke orụk. Ndusụk owo, utọ nte mme apostle Jesus, ẹkedi mme amanaisọn̄ Jew. Mbon eken, utọ nte Cornelius etubom ekọn̄ Rome, ẹkedi mme Gentile ẹmi mîkanaha mbobi. (Utom 10:34, 35, 44-48) Paul ama etịn̄ nte enende aban̄a Israel eke spirit ete: “Greek m̀mê Jew, m̀mê ana mbobi m̀mê owo eke mînaha mbobi, m̀mê owo esịtikọt, m̀mê owo Scythia, m̀mê ofụn m̀mê eyenisọn̄ [idụhe].” (Colossae 3:11) Mbon oro ẹyetde aran ke spirit Abasi ẹma ẹkabade ẹdi “ubon eke ẹmekde, ẹdi mme oku edidem, ẹdi edisana obio, ẹdi ikọt eke Abasi onịmde ọnọ Idemesie.”—1 Peter 2:9; men Exodus 19:5, 6 domo.
16, 17. (a) Nso udeme ke nditọ Israel eke spirit ẹnyene ke uduak Abasi? (b) Ntak emi odotde ndikere mban̄a mbon oro mîdụhe ke otu Israel Abasi?
16 Nso ini iso ke nditọ Israel eke spirit ẹnyene ke uduak Abasi? Jesus ama ọbọrọ ete: “Ẹkûfehe ndịk, ekpri otuerọn̄; koro edide eti uduak Ete mbufo ndida Obio Ubọn̄ oro nnọ mbufo.” (Luke 12:32) Mbon oro ẹyetde aran, ẹmi ‘obio mmọ odude ke heaven,’ ẹdidi nsan̄a mme ada udeme ye Eyenerọn̄ ke ukara Obio Ubọn̄ esie. (Philippi 3:20; John 14:2, 3; Ediyarade 5:9, 10) Bible owụt ete ke ‘ẹsio mmọemi ke otu nditọ Israel ẹfịk idiọn̄ọ’ ẹnyụn̄ “[ẹfak] mmọ ẹsio ke otu owo, ẹte mmọ ẹdi akpa mbun̄wụm ẹnọ Abasi ye Eyenerọn̄.” Ibat mmọ edi 144,000. Nte ededi, ke ama okobụk aban̄a ibat emi ẹfịkde idiọn̄ọ mi, John etịn̄ aban̄a otu efen—“akwa otuowo, eke baba owo kiet mîkemeke ndibat, eke ẹtode ke kpukpru obio ye esien ye idụt ye usem.”—Ediyarade 7:4, 9; 14:1-4.
17 Ndusụk owo ẹkeme ndiyịk ẹte: ‘Nso kaban̄a ediwak miliọn owo ẹmi mîdịghe ubak Israel eke spirit, utọ nte mbon ẹmi ẹdikemede ndibe akwa ukụt nte akwa otuowo oro? Nso udeme ke mmọ ẹnyene mfịn ke ebuana ye ekpri nsụhọ Israel eke spirit?’b
Isenowo ke Prọfesi
18. Nso ikada ikosịm Israel ndiwọrọ ke ntan̄mfep mbon Babylon?
18 Ke ifiakde edem ika ini oro nditọ Israel ẹkedude ke idak Ibet ediomi edi mîkanamke akpanikọ inọ enye, nnyịn ikụt ite ke Abasi ama ebiere ndiyak mbon Babylon ẹsobo Israel. Ke 607 M.E.N., ẹma ẹtan̄ Israel ẹka ntan̄mfep ke isua 70. Ekem Abasi ama afak idụt oro. Ke idak ndausụn̄ Zerubbabel Andikara, nsụhọ Israel eke obụk ẹma ẹfiak ẹnyọn̄ isọn̄ mmọ. Mme andikara Media ye Persia, ẹmi ẹkekande Babylon, ẹma ẹkam ẹnọ mbon ntan̄mfep oro ẹkefiakde ẹnyọn̄ mi un̄wam n̄kpọ obụkidem. N̄wed Isaiah ama ebemiso etịn̄ aban̄a mme n̄kpọntịbe ẹmi. (Isaiah 1:1-9; 3:1-26; 14:1-5; 44:21-28; 47:1-4) Ndien Ezra ọnọ nnyịn ọyọhọ mbụk aban̄a edifiak nnyọn̄ oro.—Ezra 1:1-11; 2:1, 2.
19. Ke ebuana ye Israel ndifiak nnyọn̄, nso ntịn̄nnịm uyarade ikodu nte ke isenowo ẹyebuana?
19 Edi, ke ebemde iso etịn̄ aban̄a edifak ye edifiak nnyọn̄ eke ikọt Abasi, Isaiah ama etịn̄ nduaidem nduaidem prọfesi emi: “Mme idụt ẹyesan̄a ke un̄wana fo, ndidem ẹyenyụn̄ ẹsan̄a ke usiere fo.” (Isaiah 59:20; 60:3) Emi ọwọrọ ke ẹma ẹdara se ikande isenowo oro, ke n̄kemuyo ye akam Solomon. Isaiah akanyan ubọk owụt esen esen ukpụhọde ke idaha. “Mme idụt” ẹyenam utom ye nditọ Israel: “Nditọ isenowo ẹyebọp ibibene fo, ndidem mmọ ẹyenyụn̄ ẹnam n̄kpọ ẹnọ fi: koro ke iyatesịt ke n̄kamịn̄a fi, ndien ke mfọnido ke n̄katua fi mbọm.”—Isaiah 60:10.
20, 21. (a) Nso n̄kpọ oro ebietde Israel ndiwọrọ ke ntan̄mfep ke nnyịn ikụt ke eyomfịn? (b) Didie ke ẹkedidian ‘nditọiren ye nditọiban’ ke oro ebede ẹnọ Israel eke spirit?
20 Ke ediwak usụn̄, Israel ndika nnyụn̄ mfiak nnyọn̄ ke ntan̄mfep enyene mbiet n̄kpọ ke eyomfịn ye Israel eke spirit. Mbemiso Ekọn̄ Ererimbot I, nsụhọ mme Christian oro ẹyetde aran ikodụhe ke ọyọhọ n̄kemuyo ye uduak Abasi; mmọ ẹma ẹmụm ndusụk ekikere ye mme edinam oro ẹkedade ẹto mme ufọkederi Christendom ẹkama. Ekem, ke ini ndutịme ini ekọn̄ ye ubak ubak ke nsọk emi mme ọkwọrọ ederi ẹkesịnde, ẹma ẹkọbi mme adaiso ke otu nsụhọ Israel eke spirit ye unana eti ntak. Ke ekọn̄ oro ama okokụre, ke 1919 E.N., ẹma ẹsana mbon oro ẹyetde aran ẹmi ẹkedude ke ataata ufọk-n̄kpọkọbi ẹyak ẹnyụn̄ ẹtebe mmọ ikpe. Emi ekedi uyarade nte ke ẹma ẹsio ikọt Abasi ke ufụn Akwa Babylon, kpa ukara ererimbot eke nsunsu ido ukpono. Ikọt esie ẹma ẹkaiso ndibọp nnyụn̄ ndụn̄ ke paradise eke spirit.—Isaiah 35:1-7; 65:13, 14.
21 Ẹma ẹwụt emi ke se Isaiah ekewetde ete: “Kpukpru mmọ ẹbono ẹdi ke ọtọ fo: nditọiren fo ẹyeto ke anyan ebiet ẹdi, ẹyenyụn̄ ẹbiom nditọ fo iban ke n̄kan̄. Ndien afo eyekụt, onyụn̄ atara idem, esịt eyenyụn̄ ebre, onyụn̄ an̄wan̄a fi: koro inyene inyan̄ eyekabade etiene fi, odudu mme idụt eyedi ke ọtọ fo.” (Isaiah 60:4, 5) Ke ediwak isua ẹmi ẹketienede, ‘nditọiren ye nditọiban’ ẹma ẹkaiso ndidụk ndi, ẹdide se ẹyetde aran ke spirit man ẹyọhọ mme akpatre itie ke Israel eke spirit.
22. “Isenowo” ẹkesan̄a didie ẹdinam utom ye Israel eke spirit?
22 Nso kaban̄a ‘isenowo oro ẹdibọpde ibibene fo’? Emi omotịbe ke eyo nnyịn. Nte edikot oro ẹkotde owo 144,000 akasan̄ade ekpere utịt, akwa otuowo ẹtode ke kpukpru idụt ẹma ẹtọn̄ọ ndibụn̄ọ ndi ndituak ibuot ye Israel eke spirit. Mbufa owo ẹmi ẹnyene idotenyịn nsinsi uwem ke paradise isọn̄ oro ọkọn̄ọde ke Bible. Okposụkedi akpatre itie utom mbuọtidem mmọ edidide isio, mmọ ẹma ẹkop idatesịt ndin̄wam nsụhọ ẹmi ẹyetde aran ke ndikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄.—Matthew 24:14.
23. Ke nso udomo ke “isenowo” ẹn̄wam mbon oro ẹyetde aran?
23 Mfịn, se iwakde ibe owo 4,000,000 ẹmi ẹdide “isenowo,” ọkọrọ ye nsụhọ mbon oro ‘obio mmọ odude ke heaven,’ ke ẹtuak ibuot ẹnọ Jehovah. Ediwak mmọ, iren ye iban, n̄kpri ye ikpọ, ke ẹnam utom uyọhọ-ini nte mme asiakusụn̄. Ke ekese ke otu esop ẹwakde ẹbe 66,000 utọ isenowo ẹmi ke ẹbiom mbiomo nte mbiowo ye mme asan̄autom unamutom. Nsụhọ ẹdara ẹban̄a emi, ẹkụtde nte ikọ Isaiah ẹmi ẹsude: “Isenowo ẹyeda ẹbọk n̄kpri ufene mbufo, nditọ idụt ẹyenyụn̄ ẹkabade ẹdi mme ofụn̄isọn̄ mbufo ye mme ọdiọn̄ vine mbufo.”—Isaiah 61:5.
24. Ntak emi nnyịn ikemede ndibọ nsịnudọn̄ ke mme edinam Abasi ye Israel ye mbon en̄wen ke ini edem?
24 Ntre ke idụt ekededi ke isọn̄ emi afo edide eyenisọn̄, owo emi ọwọrọde idụn̄, m̀mê owoitọk ekọn̄, afo emenyene akwa ifet ndikabade ndi esenowo eke spirit emi Ata Ọkpọsọn̄ adarade ke ima. Unyịme esie abuana ukeme ndidara mme ifetutom ke utom esie idahaemi ye ke nsinsi ini iso.
[Mme Ikọ idakisọn̄]
a Kaban̄a ukpụhọde oro ẹdude ke ufọt “esen eke odụn̄de,” “andidụn̄,” “ododụn̄,” ye “esenowo,” se Insight on the Scriptures, Eboho 1, page 72-75, 849-851, emi Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., emịn̄de.
b Se iwakde ibe 10,600,000 ẹkedụk editi Udia Mbubịteyo Ọbọn̄ eke isua ke isua oro Mme Ntiense Jehovah ẹkenịmde ke 1991, edi n̄kpasịp 8,850 ẹkedọhọ nte idude ke otu nsụhọ Israel eke spirit.
Nte Afo Ama Ọfiọk Emi?
◻ Didie ke Abasi ọkọnọ idotenyịn nte ke Imọ iyenyịme mme owo ẹtode ke kpukpru idụt?
◻ Nso iwụt nte ke mbon oro mîdịghe san̄asan̄a ikọt Abasi, Israel, ẹkeme ndisan̄a n̄kpere Enye?
◻ Ke prọfesi, didie ke Abasi okowụt nte ke isenowo ẹyedian idemmọ ye Israel?
◻ Nso idi se ibietde Israel ndiwọrọ ke ntan̄mfep ke Babylon, ndien didie ke “isenowo” ẹbuana?
[Ndise ke page 9]
Edidem Solomon ama ọbọn̄ akam aban̄a isenowo oro ẹdidide ẹdituak ibuot ẹnọ Jehovah