“Mmọn̄ Uwem” Asiaha ke Cape Verde
“EDIDU ye edinam utuakibuot eke Mme Ntiense Jehovah ke Cape Verde ọtọn̄ọde ke isua 1958 edi n̄kpọ oro odotde ẹtịm ẹfiọk,” ntre ke akwa eseutom ukpe ikpe ke Republic of Cape Verde akanam an̄wan̄a. Enye eketịn̄ ikọ ọnọ Mme Ntiense iba oro ẹkekotde ẹdi ọfis esie. Enye ama adian do ete, “Nnyịn imeseme nte ke ama ada ata anyanini mbemiso ẹdiọn̄ọde Mme Ntiense Jehovah nte ekemde ye ibet.”
Mbono oro, emi ẹkenịmde ke November 30, 1990, edi se Mme Ntiense Jehovah ke Cape Verde editide ke anyanini. Enye ekedi idiọn̄ọ ndiwụt nte ke ẹnyịme mmọ an̄wan̄wa nte n̄ka ido ukpono oro ibet onyịmede ke idụt oro. Ye Mme Ntiense iba ẹmi ẹkedude do, nte ededi, emi ekedi ọkpọkpọ ifiọk n̄kpọntịbe emi ekedemerede ọkpọsọn̄ ntụk, koro ekedi ke 1958 ke owo mmọ kiet—Luis Andrade—ọkọfiọhọ ndusụk n̄wed ukpep Bible emi Watch Tower Society emịn̄de. Ke ama okokot mme n̄wed ẹmi okụre, enye ama ọfiọk ete ke imọ imokụt akpanikọ. Ye ọkpọsọn̄ udọn̄, enye ama abuana se enye ekekpepde ye Francisco Tavares, emi ekedide ufan esie ke anyanini. Ke ufan isua ifan̄ efen, mmọ mbiba ẹma ẹkaiso ndin̄wọn̄ mmọn̄ akpanikọ ebe ke ndikot mme magazine Enyọn̄-Ukpeme ye Awake!, emi ẹkebọde ebe ke etịbe. Isua duop ke ukperedem, ke 1968, mmọ ẹma ẹna baptism ke akpa ini emi esenyịn emi asan̄ade-san̄a akakade Cape Verde.
Brọda Andrade ye Tavares ẹma ẹdiọn̄ọ mbiomo oro mmọ ẹnyenede ke nditọt ikot oro: “Ẹdi ẹdibọ mmọn̄ uwem ke ikpîkpu.” (Ediyarade 22:17) Mmọ ẹma ẹnyịme ndisak iso nse n̄kpọ-ata ke ndinam utom ke ọkpọsọn̄ ye nsannsan efakutom mmọ. Ikpọ isuo duop ọkọrọ ye n̄kpri isuo ke Atlantic Ocean, ẹnam Cape Verde, n̄kpọ nte itiat 350 ke n̄kan̄ edem usoputịn Dakar, ke Senegal. Enyịn̄ oro Cape Verde, emi ọwọrọde “Awawa Isoikọt,” ke akpasarade ekenyene inua-akpa kiet ke mbenesụk Africa. Nte ededi, mme isuo ẹmi idịghe awawa, sia edịm mîsiwakke ndidep, ndien owo 350,000 ẹmi ẹdụn̄de do ẹnyene ndiyom se ẹdade ẹdu uwem ke nsatisọn̄ emi.
Ke ufan̄ isua 30 ẹmi ẹkebede, mme isụn̄utom ye mme akpan asiakusụn̄ ẹma ẹnam utom ọkpọsọn̄ nte mme asuanetop uyọhọ-ini ẹdade mmọn̄ uwem ẹsok mme andidụn̄ isuo emi. Nso idi utịp utọ utom oro? Ndondo emi, esenyịn emi asan̄ade-san̄a, emi otode Portugal ama ekese mme esop ke Cape Verde. Nnyịn iyeyak enye etịn̄ ọnọ nnyịn se enye okokụtde.
São Vicente Okop “Edisana Usem”
Akpa edituak nda nnyịn ke Cape Verde ekedi ke obio Porto Grande ke Isuo São Vicente. Ke iwatde ito an̄wa mbehe ubomofụm idụk obio, nnyịn ima ikụt itiat itiat obot oro ntan emi ofụm ọkpọride ofụkde. Desert n̄kan̄ Edem Edere Africa ama edisesịm mme isuo Cape Verde! Ọtọn̄ọde ke December tutu osịm February, akarika—ufiop, ntọn̄ ntọn̄ ofụm emi ofụmede oto Sahara—esifụme ebe akwa akpa inyan̄ibom emi onyụn̄ ofụk mme isuo ẹmi ye otu utatan ye ntọn̄. Ndusụk ini ntọn̄ ntọn̄ ofụm esikịm ata etieti tutu ubomofụm ikemeke ndife. N̄kpri ikọn̄ ifan̄ ẹmi ẹsụhọde ẹsisat ke akarika ama edisịm.
Ke nditịn̄ ke n̄kan̄ eke spirit, nte ededi, enyịn idịm mmọn̄ ẹdu. Mme Ntiense Jehovah ẹma ẹsiak esop iba ke Porto Grande, ndien mme asuanetop Obio Ubọn̄ 167 ke ẹsịn ifịk ẹda ọnọ-uwem mmọn̄ akpanikọ emi ẹsọk mme owo 47,000 ẹmi ẹdụn̄de ke Isuo São Vicente. Ke mme utịturua, mme owo ẹwakde ẹsịm 400 ẹsidi mme mbono ukpep Bible ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄.
Ke ini edika n̄kese oro ekedide ke urua kiet mi, ẹma ẹnam mme akpatre ntịmidem ẹben̄e Mbono District “Edisana Usem” ke mfọnn̄kan an̄wambre ke obio oro. (Zephaniah 3:9, NW) Adianade ye mbon n̄kann̄kụk oro, mme andidụk ẹtode mme isuo Santo Antão ye São Nicolau ẹma ẹnam mme andidụk ẹsịm n̄wakn̄kan ibatowo 756. Owo edịp-ye-inan̄ ẹkena baptism. Ndutịm oro ama esịne drama ọkọn̄ọde ke Bible emi Mme Ntiense ẹkewụtde. Ete kiet emi ekedide adausụn̄ ke edinam ndomonse ke mbre senima ama edi edise drama oro onyụn̄ ọdọhọ ete: “Nnyịn ikọnọ ukpep ke isua kiet edi kpa ye oro nnyịn ima inyene ediwak mfịna. Mme andinam drama mbufo ẹma ẹnam otịm ọfọn akan ye ukpep ọfiọn̄ iba kpọt.” Ke ima ikada mbono oro ikosịm utịt uforo uforo, ini ama edisịm nnyịn ndibe n̄ka obio Praia, kpa ibuot obio Cape Verde Republic, ke isuo São Tiago.
Mme Owo Ẹmi Ẹnamde Asana
Ke ke mme isua ndondo emi ediwak mme andidụn̄ ke mme isuo eken ẹma ẹbụn̄ọ ẹdi ibuot obio ndiyom utom. Nte utịp, ẹma ẹbọp ediwak tọsịn ufọkidụn̄ eset ke n̄kan̄ adan̄a obio oro, emi ama akaiso ndisụhọde esisịt mmọn̄ oro ẹkenyenede ye mme ndutịm usanaidem. Man an̄wam mmọ ke okụk, ediwak ubon ẹsibọk ebot, edi, ye unen. Edi ọsọ n̄kpọ ndikụt mme ufene ẹmi ẹsan̄ade ifụre ifụre ke mme efak. Edi ama etịp n̄kpọ esịn ke ndinam udọn̄ọ atara.
Kpa ye utọ n̄kpọsọn̄ idaha ẹmi, nte ededi, esop iba oro ẹkoride ẹdu idahaemi ke Praia, ye ofụri ibat mme asuanetop Obio Ubọn̄ 130. Mme okop-inemesịt Ntiense ẹmi ke akpanikọ ‘ẹbọ ufọn ke idemmọ’ ebe ke ndida se mmọ ẹkpepde ẹto Bible nsịn ke edinam. Ke ẹsịnde ukeme ndidi ndisana ye ndiden̄i owo, nditọete nnyịn ye nditọ mmọ ẹmenyene eti nsọn̄idem, eke n̄kan̄ spirit ye eke ikpọkidem. Okposụkedi uwem ọsọn̄de ye mmọ, mmọ ẹforo ke n̄kan̄ eke spirit.—Isaiah 48:17; 1 Peter 1:15, 16.
Nte nnyịn ikosịmde do, nditọete ke ẹkesịn ifịk ẹnam ntịmidem ẹnọ mbono district. Mme Ntiense ye mbon oro ẹnyenede udọn̄ ke ofụri São Tiago ye ke mme isuo Sal ye Fogo ẹma ẹkpe usụn̄ ẹdidụk mbono oro, ndien Jehovah ama ọdiọn̄ mmọ ye n̄wakn̄kan ibat mme andidụk 472. Kpukpru owo ẹma ẹtịm ẹkop inemesịt, ọkọrọ ye nditọn̄wọn̄ ye nyayama iso! Nte nnyịn iketiede ke ufọt otu owo ẹmi ẹkenọde ọyọhọ n̄kpan̄utọn̄ do, ama ana in̄wan̄în̄wan̄ nte ke nnyịn ikpenyeneke ndisịn “usen ekpri n̄kpọ ke ndek.” (Zechariah 4:10) Kpukpru emi ẹkekọri ẹto owo iba ẹmi ẹkekpepde akpanikọ ke se ibede isua 30 ẹmi ẹkebede!
Mbemiso ikpọn̄de isuo oro, nnyịn ima ika ikese n̄kpri otu iba, Vila Assomada ye Tarrafal, ẹmi ẹdude ke ọwọrọde ọkpọn̄ obio oro. Isuo enyeemi ẹketie obot obot, ọdiọk isọn̄, onyụn̄ asat. Edi ke kpukpru ebiet, nnyịn ima ikụt ikọt nsehe awawa ikọn̄ ye mme eto—ikọt isịp mbakara, mboro, pawpaw, man̄ko, ye ntre ntre. Emi anam owo eti prọfesi Isaiah oro nte ke usen eyedi emi ikọn̄ edisiahade ke desert. (Isaiah 35:1) Nte eti isọn̄ ke desert, idem idahaemi n̄kpri otu Mme Ntiense iba ẹmi ẹmenọ ediwak tọsịn owo ẹmi ẹdụn̄de do akpakịp udia eke spirit, yak idọhọ, ke nsatisọn̄ eke spirit.
Ikan̄ Ikan̄ Ifịk ke Isuo Fogo
Isuo efen ekedi Fogo, emi ọwọrọde “ikan̄.” Nte enye etiede obot obot anam enyịn̄ emi an̄wan̄a. Etịn̄e Obot Cano ke osụk edi okopodudu obot nsụn̄ikan̄. Enye ọwọrọ ke inyan̄ ada enyene nsọsọbọ etịn̄e oro okon̄de ke ikpat 9,300. Ibịghike akamba edịm ekedep ke isuo emi, kpa akpa ini emi edịm edepde okpon ntre ke ediwak isua. Mme owo ẹma ẹkop inemesịt ẹnyụn̄ esịn idem ẹkan nte akanam edide ke utom utọ ọkọti ye iwa, kpa akpan udia ke Cape Verde.
Nte ededi, mme okop-inemesịt owo ẹmi ikananake ini ikaha ndituak nda nnyụn̄ mbọ mmọn̄ akpanikọ emi otode Bible. Nnyịn ima ikeme ndisobo ye nsio nsio otu ita, idem okposụkedi ekedide ọkpọsọn̄ n̄kpọ ndisan̄a n̄kosịm mmọ ke ntak moto mîwakke mînyụn̄ idụhe ke nti idaha. Nnyịn ima ikop ọyọhọ inemesịt ke ini ofụri ibatowo 162 ẹkedụkde mme mbonoesop, koro mme asuanetop Obio Ubọn̄ 42 kpọt ẹkedu ke isuo emi. Emi ekedi uyarade nsịnifịk eke ekpri otu nditọete iren ye iban, ẹmi ẹkesịnde hour 15 ke ẹbaharede ukem ukem kpukpru ọfiọn̄ ke ndida ndamban̄a mmọn̄ akpanikọ ye uwem emi nsọk owo 32,000 ẹmi ẹdụn̄de ke Isuo Fogo.
Mbun̄wụm ke Idụt Catholic
Nnyịn ikakaha kan̄a ikese nditọete nnyịn ke mme isuo Santo Antão ye São Nicolau. Nte mme enyịn̄ ẹmi ẹwụtde, Ufọkederi Roman Catholic ama ada odudu esie anam n̄kpọ ke mme isuo oro ke ediwak isua ikie. Okposụkedi Ido Ukpono Catholic osụk edide akpan ido ukpono ke Cape Verde, ediwak mbon esịt akpanikọ ẹwọn̄ọde ẹbịne Bible kaban̄a ọnọ-nsụkesịt mmọn̄ akpanikọ esie.
Mme asuanetop Obio Ubọn̄ 49 ẹmi ẹdude ke esop iba ke n̄kan̄ utịt utịt Santo Antão ẹnam utom ọkpọsọn̄ ndiyụhọ udọn̄ n̄kpọ eke spirit mme owo 44,000 ẹmi ẹdụn̄de do. Ke ini owo 512 ẹkedụkde utịn̄ikọ Bible ke Esop Porto Novo, ama an̄wan̄a mme asuanetop Obio Ubọn̄ 32 oro ẹdude do nte ke ediwak mbon mbieterọn̄ ke Santo Antão ke ẹkekop nsatitọn̄ mmọn̄ akpanikọ.
Utom ke Isuo São Nicolau ọkọtọn̄ọ ke isua ifan̄ ẹmi ẹkebede ke ini eyenete an̄wan kiet emi edide asiakusụn̄ ke Portugal okonịmde ukpepn̄kpọ Bible ye ubon kiet ke isuo oro ebe ke leta. Ekem, ke 1978, asiakusụn̄ efen ke Portugal ama ebiere ndifiak nnyọn̄ isọn̄ emana esie, São Nicolau, man akabuana akpanikọ Bible ye owo 15,000 ẹmi ẹdụn̄de do. Ke ini enye okonịmde akpa mbonoesop ukpep Bible ke isuo oro, owo kiet kpọt okodụk—enye ikpọn̄! Edi Jehovah ama eyere akam esịt akpanikọ oro enye ọkọbọn̄de ke mbonoesop oro. Ke ini edika n̄kese nnyịn, mme asuanetop 48 ẹmi ẹdụde ke esop ita do ẹma ẹkop inemesịt ndikụt nte ke ofụri ibatowo 335 ẹma ẹdi mbonoesop.
Ẹkenịm akpa mbono circuit ke isuo emi ke ini edika n̄kese nnyịn, ndien ẹma ẹnọ nnyịn an̄wambre obio oro ke mfọn. Mme akamautom obio oro ẹma ẹnọ nnyịn ukwak utịn̄ikọ ye n̄kpọisan̄ ke mfọn. Mme asuanetop 19 ẹmi ẹtode esop oro ekesede aban̄a mbono oro ẹma ẹse ẹban̄a ufọkidụn̄ owo 100 oro ẹketode-to ẹdi ẹnyụn̄ ẹtem udia ẹnọ ofụri owo 208 ẹmi ekedụkde. Kpa ye ekese nsọn̄ọn̄kpọ oro nditọete nnyịn ẹsobode ke usen ke usen, mmọ ẹma ẹtịp okụk esịn ke Okụk Ufọkmbono Obio Ubọn̄ N̄ka.
Ẹtịm ẹdiọn̄ọ eti eduuwem Mme Ntiense Jehovah mi, ndien ediwak eteutom ẹsiyom mmọ ẹkụt ke ini ẹyomde mbonutom. Ke uwụtn̄kpọ, andinyene n̄kukụre itie unyam petrol ke isuo emi ama eben̄e Ntiense kiet ete edinam utom ọnọ imọ, sia enye okoyomde owo emi anamde akpanikọ. Eyenete emi ama enyenyene utom edi ama ọdọhọ ke iyese m̀mê imọ iyekeme ndikụt owo efen. Andinyene itieutom oro ama ọsọn̄ọ etịn̄ ete, “Ama akamedi owo oro edi Ntiense oro ama akana baptism!” Ọfiọn̄ iba ke ukperedem enye ama ọdọhọ eyenete nnyịn oro ete: “Mme Ntiense Jehovah ẹdi n̄kukụre mbon ẹmi ẹkpekamade okụk!”
Akpatre Edituak Nda—Isuo Sal
Akpatre itie oro nnyịn ikatuakde ida ke isan̄ emi ekedi ke Isuo Sal. Enyịn̄ esie ọwọrọ “inụn̄,” ndien emi enen̄ede owụt akpan ubọkọkọ mbon isuo emi. Mi ekpri esop emi esịne mme asuanetop 22, ẹmi ẹnamde utom ọkpọsọn̄ ke ndida etop Obio Ubọn̄ nsọk mme owo 6,500 ẹmi ẹdụn̄de do. Ekedi ata n̄kpọ inemesịt ndibuana eti mbụk ye mme andidụn̄ isuo emi, koro ẹma ẹsikot nnyịn ẹte idụk esịtufọk ke ekperede ndidi kpukpru ufọk ndien ima ikeme nditịn̄ ikọ nnọ ediwak owo ke ubon.
Edika n̄kese Isuo Sal akada isan̄ nnyịn okosịm utịt. Nso n̄kpọ edidiọn̄ ke ekedi ntem ndinam utom ye mme anam-akpanikọ asan̄autom Jehovah ẹmi ke Cape Verde! Idahaemi mme asuanetop Obio Ubọn̄ 531 ẹdu ke mme isuo ẹmi, ndien ibat emi ke akpanikọ eyekọri adan̄a nte owo 2,567 ẹmi ẹkedụkde Editi n̄kpa Christ ke 1991 ẹkade iso ndibọ mme enọ n̄kpọ eke spirit. Okposụkedi emi n̄wakn̄kan Mme Ntiense Jehovah mi ẹnyenede esisịt n̄kpọ obụkidem, mmọ ẹforo ẹnyụn̄ ẹnyene nsọn̄idem ke n̄kan̄ eke spirit. Ndien mmọ ẹwụt esịtekọm didie ntem nte ke Jehovah ke akaiso anam mmọn̄ uwem asiaha uwak uwak ke mme isuo ẹmi adade ubọn̄ ye itoro ọsọk enye!
[Ndise obio ke page 24]
(Ama oyom ndikụt nte enye enen̄erede etie, se n̄wed)
CAPE VERDE
SANTO ANTÃO
SÃO VICENTE
SÃO NICOLAU
SANTA LUZIA
SAL REI
BOA VISTA
MAIO
SÃO TIAGO
FOGO
BRAVA
Praia
Atlantic Ocean