Christmas—Ntak ọwọrọde etop ntre ke Japan?
EDINỊM Ete Christmas ke akpanikọ odu ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ ke esịt nditọn̄wọn̄ ke idụt mbon Buddha ye Shinto eke Japan. Ke 1989 nditọn̄wọn̄ Japan ẹma ẹwet leta 160,000 ẹnọ ẹsọk Santa World ke Sweden. Idụhe idụt efen oro ọkọnọde se iwakde ikan oro. Mmọ ẹkewet mme leta ẹmi ye idotenyịn ndinyene se esịt mmọ ẹyomde, edide enye edi “Kọmputa Usio Ndise” nditọn̄wọn̄ oro akpade yen-18,000 ($136, U.S.) m̀mê ekpri n̄kpọmbre video emi akpade yen-12,500 ($95, U.S.).
Ye n̄kpri nditọiban Japan, uwọrọ an̄wa ke Mbubịteyo oro ebemde Christmas iso enyene akpan n̄kpọ oro enye ọwọrọde. Mainichi Daily News ọdọhọ ete, “Nte ekemde ye ndụn̄ọde oro ẹkenamde ye n̄kpri nditọiban, mbahade 38 eke ikie ẹkedọhọ ke mmimọ ima inam ndutịm inọ Mbubịteyo oro ebemde Christmas iso ọfiọn̄ kiet ke mbemiso.” N̄kparawa iren ẹsinyene ndedịbe uduak ke ndiyom ndidu ye mme ufan iban mmọ ke Mbubịteyo oro ebemde Christmas iso. Magazine kiet oro ẹwetde ẹnọ n̄kparawa iren ọkọnọ ekikere ete, “Eti ekikere edi ndibọn̄ akam ọtọkiet ke ndopuyo ye ufan fo an̄wan Nam enye ke ebiet ekededi ye asian. Itie ebuana fo eyesọp akabade ekpere akan.”
Mme ebendọ ẹtode Japan n̄ko ẹsidori enyịn ndinyene ndusụk odudu mfọni ebe ke ido edinam Christmas mmọ ke ndidep “uyo oro ẹbanade” ke usụn̄ ke ini ẹnyọn̄de utom. Ẹdọhọ ke ndinam n̄kpọ nte Santa Claus edi ndinọ usiene ke ndikofụmi ubon ke mme ini eken ke isua oro.
Ke akpan, Christmas emenyene orụn̄ ke otu mbon Japan ẹmi mîdịghe Christian. Ke akpanikọ, mbahade 78 eke ikie ke otu mbon oro akwa ufọkurua kiet akanamde ndụn̄ọde ẹkedọhọ ke mmimọ imesinam n̄kpọ oro edide san̄asan̄a inọ Christmas. Mbahade ibat okpon etieti ke idụt kiet emi mbahade 1 eke ikie kpọt ke otu mme andidụn̄ ẹdọhọde nte inịmde Ido Ukpono Christ ke akpanikọ. Ke adan̄aemi ẹdọhọde ke idi mbon Buddha m̀mê Shinto, mmọ ẹnyene ata ifụre ndinịm usen nduọkodudu “Christian.” Ke n̄wed usenọfiọn̄ esie, adianade ye mme usọrọ mbon Japan, ọwọrọetop Itieuwa Ise Shinto ewet December ọyọhọ usen 25 nte “usen emana Christ.” Mme edinam oro mbon ẹmi mîdịghe mme Christian ẹsịnde idem ntotụn̄ọ ntotụn̄ọ ke usọrọ ke ini Christmas, nte ededi, edemede mbụme:
Christmas Edi Usọrọ Mmanie?
Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary akabade Christmas nte “usọrọ Christian ke December 25 . . . oro ẹdade ẹti emana Christ.” Ẹse enye nte ini “mme Christian” “ndidiana kiet ke ntak idatesịt mmọ ke usen emana Christ.”
Mbon oro ẹsinịmde Christmas nte ata usọrọ ido ukpono ẹkeme ndikụt mbon oro ẹdade usen oro nte usọrọ ererimbot ye mbre ẹnyụn̄ ẹnọde enọ nte edide n̄kpọ iyatesịt m̀mê idem n̄kpọ isụn̄i. Owo America kiet oro odụn̄de ke Japan ekewet ete, “Ke Japan nnyịn inyene akakan uduak ke ikpîkpu unyamurua: idịghe ke Christ.” Owo efen ama ewet aban̄a Christmas mbon Japan ete. “Ke enyịn mbon Edem Usoputịn, idịghe toro toro [emi owo mîsiwakke ndikụt ke urua mbon Japan] edi se isopde, edi edi n̄kpatan̄a n̄kpọ ẹmi ẹdide akpan n̄kpọ ẹkan, kpa edu.”
Nso, ndien, edi edu Christmas? Nte enye edi idaha edinam ufọkederi ye mme ikwọ esie, ikọn̄, ye mme tiande, emi ye ediwak owo ẹkamade n̄kukụre ke isan̄ uka ufọkederi mmọ eke isua ke isua? Mîdịghe nte enye edi ima, idatesịt, ye unọ enọ oro onụkde ediwak owo ndiwụt ntatubọk? Nte enye edi ifụre oro odude ke isoekọn̄ ke adan̄aemi mbonekọn̄ ẹnamde “emem ke isọn̄” ke usen ifan̄?
Ke n̄kpaidem, edu Christmas esiwak ndikpu ndida emem ndi idem ke esịt ubon. Nte ekemde ye ndụn̄ọde emi ẹkenamde ke England ke 1987, ẹma ẹnọ ekikere nte ke ‘ekọn̄ mbio obio’ ama asiaha ke mbahade 70 eke ikie ke otu ubon mbon Britain ke ini Christmas isua oro. En̄wan kaban̄a okụk edidi akpan mfịna. Ebeubọk un̄wọn̄ mmịn ye owo nditre ndinam udeme esie ke ubon n̄ko esida okosụn̄ọ ke en̄wan.
Owo Edem Usoputịn kiet oro odụn̄de ke Japan emi akakade ekese ubon esie ke ini Christmas ndondo emi ekewet ete, “Ami mmeyịk m̀mê nnyịn itabake n̄kpọ oro aban̄ade ata se Christmas ọwọrọde. Kpukpru Dec. 25 ami mmesinyene ukem udọn̄ ndifiak edem n̄ka mbịne orụk akani-ido Christmas eke anyanini oro ekebede—kpa usọrọ mme okpono ndem oro ẹdade ẹdara ini etuep ke ndituak ibuot nnọ mme eto nnyụn̄ mbre idat idat mbre. Nnyịn isụk inyenyene kpukpru n̄kpọ mbana mme okpono ndem—frawa, ikọn̄, eto ye ntre ntre—edi ke usụn̄ ekededi Christmas idịghe aba nte ekedide tọn̄ọ nte mme Christian ẹkeyịp enye ẹnyụn̄ ẹkabade ẹsịn ke usọrọ ido ukpono.
Nte mfan̄a mîdụhe, Christmas edi usen nduọkodudu mme okpono ndem. The World book Encyclopedia ọdọhọ ete ke mme akpa Christian ikenịmke enye, “koro mmọ ẹkeda usọrọ emana owo ekededi nte edinam mme okpono ndem.” Usọrọ mme okpono ndem eke Saturnalia ye Obufa Isua edi ntọn̄ọ ubre mbre ye unọ enọ oro.
Edieke Christmas enen̄erede edi eke mme okpono ndem, ana mme ata Christian ẹbụp mbụme emi, Nte Christmas edi eke mme Christian? Eyak nnyịn ise se Bible etịn̄de aban̄a usọrọ usen emana Christ.
[Ekebe ke page 4]
Ntọn̄ọ Usọrọ Christmas
Okposụkedi n̄kemn̄kem ntọt ẹma ẹkesop ke otu mme n̄kpọeset, mme uyarade ẹdi nte ke etisịm 336 C.E., ufọkederi Rome ama onịm orụk usọrọ Christmas. The New Encyclopaedia Britannica anam an̄wan̄a ete, “Ẹkekokoi ẹnịm usenọfiọn̄ Christmas ke December 25 man ẹbiat akwa usọrọ abasi utịn ẹfep.” Oro ekedi ke ini mme okpono ndem ẹkesịnde idem ke idat idat mbre ke mme ini usọrọ Saturnalia mbon Rome ye usọrọ ini etuep mbon Celtic ye Germany. The New Caxton Encyclopedia ọdọhọ ete ke “Ufọkederi ama ada ifet oro ndinam mme usọrọ ẹmi ẹkabade ẹdi eke mme Christian.”