Mbabuat N̄kpọntịbe—Akan̄a M̀mê Idaha?

NTE Cristina, ediye n̄kaiferi, emi esisịnede mbufa ọfọn̄ oro ẹsiode owụt, ekebede Usụn̄ Nove de Julho emi moto ẹsiwakde ke São Paulo, Brazil, enye ikekwe bọs oro ama ekekpere. Andiwat ke mbrenyịn ama odomo ndinam n̄kpọisan̄ esie atuak ada, edi ini ama ebe akaha. Ẹma ẹtọ Cristina ẹwot.

Mbabuat n̄kpọntịbe mmọn̄eyet emi akanam ntọt oro okodude ke page ikpaedem ke n̄wedmbụk n̄kpọntịbe mbon Brazil oro O Estado de S. Paulo. (July 29, 1990) Edi emi ekedi kiet kpọt ke otu n̄kpan̄a ọkpọusụn̄ 50,000 oro esitịbede kpukpru isua ke Brazil. Ndien ke adan̄aemi ediwak tọsịn mmọ efen efen ẹbiomode ndo ẹto mme utọ mbabuat n̄kpọntịbe oro, mbon en̄wen ẹsibọhọ ye unana edida unan. Ntak, ndien, n̄kaiferi an̄wan emi mîkọbọhọke? Ndi ẹkenịm ẹnọ enye ndikpa usen oro?

Anana-ibat owo ẹkeme ndifan̄a nte ke emi edi ntak. Mmọ ẹnịm akan̄a ke akpanikọ, nte ke mme akpan n̄kpọntịbe, utọ nte ini n̄kpa owo, edi se ẹma ẹkebebem iso ẹbiere ẹnịm. Edinịm ke akpanikọ emi amaman mme utọ utịn̄ikọ nte “Owo ndomokiet ikemeke ndibiọn̄ọ akan̄a,” “Ini esie edi oro,” m̀mê “Se ẹma ẹkebebiere ẹnịm editịbe.” Ndi akpanikọ ndomokiet odu ke mme ọwọrọetop utịn̄ikọ nte mmọemi? Nte nnyịn idi ikpîkpu asan̄autom inọ akan̄a?

Akan̄a, m̀mê ukpepn̄kpọ oro nte ke ẹma ẹbebiere kpukpru n̄kpọntịbe ẹnịm ke anyanini, ama ọyọhọ otu mbon Greek ye Rome eset. Idem mfịn ekikere oro osụk ọsọsọn̄ ubọk ke ediwak ido ukpono. Islam, ke uwụtn̄kpọ, ọsọn̄ọ eyịre ke mme ikọ Koran ẹmi: “Ukpọn̄ ndomokiet ikemeke ndikpa tutu amama ibọhọke ke unyịme Allah ye ke ini oro ẹkenịmde.” Edinịm akan̄a ke akpanikọ edi n̄ko ọsọ n̄kpọ ke Christendom omonyụn̄ esịne ke ukpepn̄kpọ edibemiso mbiere n̄kpọ nnịm, emi John Calvin ekekpepde. Enye, ke ntre, edi ọsọ n̄kpọ ọnọ mme ọkwọrọ ederi ndisian mme iman oro ẹfụhọde nte ke ndusụk mbabuat n̄kpọntịbe ekedi “uduak Abasi.”

Ekikere oro nte ke mbabuat n̄kpọntịbe ẹdi utịp akan̄a, nte ededi, atuaha ye ndammana ifiọk, ifiọk eyomfịn ye n̄kọkibuot. N̄kpọ kiet edi-o, mbabuat n̄kpọntịbe n̄kpọisan̄ ikemeke-keme ndidi utịp edinam Abasi, sia ọyọhọ ndụn̄ọde nte ido edide esiyarade ntak oro owụtde ifiọk ke mfọnmma usụn̄. N̄ko-n̄ko, ndụn̄ọde owụt in̄wan̄în̄wan̄ nte ke ndiwụt eti ukpeme—utọ nte edikpaha n̄kpaha n̄kpọitie—esisụhọde n̄kpan̄a mbabuat n̄kpọntịbe akamba akamba. Nte ediwụt ukpeme ekededi ke akpanikọ ọkpọbiọn̄ọ uduak Abasi oro ẹma ẹkebebiere ẹnịm?

Nte ededi, edinịm akan̄a ke akpanikọ esitụk andinịm ke akpanikọ nte mîfọnke. Nte emi ikpesịnke udọn̄ inọ mme edinam unana ibuot, utọ nte edifụmi mbet uwat ye mme idiọn̄ọ uwat mîdịghe ndiwat uwat ke idak odudu ọkpọsọn̄ mmịn m̀mê n̄kpọsọn̄ ibọk? Ke ọdiọkde akan, edinịm akan̄a ke akpanikọ esinam ndusụk owo ẹduọhọ Abasi ke ini mbabuat n̄kpọntịbe otịbede ọnọ mmọ. Ke ẹkopde iyatesịt ẹnyụn̄ ẹnanade un̄wam, ẹnyụn̄ ẹnịmde ke akpanikọ ẹte ke Abasi idọn̄ke enyịn, mmọ ẹkeme idem ndiduọk mbuọtidem. Emerson, ewetuto, ama etịn̄ nte odotde ete: “Ndiọkn̄kan n̄kpọ mmọn̄eyet ke uwem edi edinịm afai afai Akan̄a m̀mê Emana ke akpanikọ.”

Edi nso ke Bible etịn̄ aban̄a unọmọ ye mbabuat n̄kpọntịbe? Nte enye enen̄ede ekpep ete ke mmọemi ẹdi edinam akan̄a? Ke adianade do, nso ke enye etịn̄ aban̄a idotenyịn nnyịn kaban̄a edinyan̄a? Ndi nnyịn imenyene edimek ndomokiet ke n̄kpọ emi?

[Se Ẹwetde ke Ikpọ Abisi ke page 4]

“Ndiọkn̄kan n̄kpọ mmọn̄eyet ke uwem edi edinịm afai afai Akan̄a m̀mê Emana ke akpanikọ.”—Ralph Waldo Emerson