In̄wan̄ Adat Ndidọk Idọk ke Brazil
“ẸMENEDE enyịn ẹse in̄wan̄ ẹte n̄kpọ adat ke esịt ama, ekem ini ukpen̄e. Kpa ke idahaemi andikpen̄e ukpen̄e ke ọbọ n̄kpọ eyenutom, onyụn̄ atan̄ mbun̄wụm ọnọ nsinsi uwem.” (John 4:35, 36) Mme ntịn̄nnịm ikọ Jesus Christ oro ẹdi akpanikọ mfịn ke mme ata nsannsan ebiet ke akwa idụt Brazil eke mbon South America.
Ke ediwak isua Mme Ntiense Jehovah ke Brazil ẹmedara eti n̄kọri. Ke April 1, 1991, n̄wakn̄kan ibat mbonidọk Obio Ubọn̄ 308,973 ẹma ẹnịm mme ukpepn̄kpọ Bible 401,574. Ke March 30, 1991, ofụri ibat owo 897,739 ẹma ẹsop idem ke nditi n̄kpa Jesus, kpa kiet emi ọkọtọn̄ọde utom idọk oro.
Kpa ye nti utịp oro, ubak ikpehe in̄wan̄ oro ke osụk ebet ukpen̄e. Se iwakde ikan owo miliọn ition ẹdụn̄ ke mme ikpehe Brazil ẹmi Mme Ntiense Jehovah ẹnamde utom esisịt m̀mê oro mîkam inamke-nam. Nso ke ẹnam man ẹtat utom idọk ẹkesịm mme ebiet oro?
Mme Asiakusụn̄ Ebuana ke Idọk
Ke ufan̄ ọfiọn̄-itiokiet eke ndondo emi, ọfis n̄kọk itieutom Watch Tower Society ke Brazil ama ọnọ mme anditan̄a Obio Ubọn̄ uyọhọ-ini—akpan asiakusụn̄ 100 eke ibio ini ye mme asiakusụn̄ ofụri ini 97—ẹka obio 97, ẹmi akpan akpan ẹdude ke ikpehe edem usiahautịn̄ idụt oro ẹmi ẹdụn̄de ẹwak owo ẹkan. Mme asuanetop Obio Ubọn̄ ẹtode nsio nsio esop n̄ko ẹma ẹnyịme ndinam utom ke mme ikpehe ẹmi ke ibio ini. Kpa ye mme ubiọn̄ọ oro ẹkenyenede ndikan, mme utịp ẹma ẹkama idatesịt.
Ke uwụtn̄kpọ, ke São João da Ponte, ke ikpehe obio Minas Gerais, mme asiakusụn̄ ẹma ẹka ẹbịne ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono ke ufọkn̄wed n̄kann̄kụk oro. Ke ama okokop etop oro, enye ama otobo idem n̄wed Uyen Fo—Ndibö se Itimde Ifön Ikan nto Enye 50 man akama ke ukpepn̄kpọ ido ukpono esie. Andikpep en̄wen ama asian mme asiakusụn̄ oro ẹkedan̄ade unyọn̄ ete: “Mbufo ikpọnyọn̄ọke, sia mbufo ẹnamde utọ eti utom oro mi. Mbufo ẹdi n̄kukụre mbon oro ẹkemede ndinam Bible an̄wan̄a.”
Idịghe kpukpru owo ẹkekop inemesịt ke eti utom emi. Ke uwụtn̄kpọ, kere ban̄a leta oro ẹkewetde ke n̄wed mbụk n̄kpọntịbe obio oro, (Diário de Montes Claros) ke idak ibuotikọ ikpaedem oro “Ẹbiom Oku Ikpe ke Ndidemede Afai ye Ubahade.” Leta oro ọkọdọhọ ete: “Ke ufọkederi, edi ido [oku] ndisua nnọ mbon oro ẹtienede n̄ka ye ido ukpono en̄wen, okposụkedi mme ọkwọrọ ederi n̄kann̄kụk mînọhọ mbon ufọkederi nnennen ndausụn̄ Cotholic ye eke Christian ke se idude ke Gospel. Ke Mass, enye eyesụn̄i mme asan̄autom ẹdide Mme Ntiense Jehovah ẹmi ẹdude ke obio, okposụkedi mmọ mînamke n̄kpọ ye mbon Catholic ke idiọk usụn̄.” Ke mîwụtke utọ usua oro, andiwet ibuotikọ oro (ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono) ama odụk utịn̄ikọ Bible emi mme asiakusụn̄ oro ẹkenọde onyụn̄ asan̄a ye mbon en̄wen oro ẹnyenede udọn̄. Kpukpru mmọ ẹma ẹdara utịn̄ikọ oro.
Nditọete iren inan̄ ẹtode Fortaleza ẹma ẹnam isan̄ ke ubomofụm ẹka Isuo Fernando de Noronha, emi oyomde usụn̄ ke itiat 250 ọkpọn̄ esịtobio. Mme odụn̄ isuo oro owo 1,500 ikọbọhọ eti ikọ ntiense ke se ibede isua 15. Ke usen duop nditọete oro ẹma ẹnịm ikpọ n̄wed 50 ye mme magazine ye n̄kpri n̄wed 245, ndien mmọ ẹma ẹtọn̄ọ ukpepn̄kpọ Bible 15. Owo duopeba ẹma ẹdụk Editi n̄kpa Christ, emi akadade itie ke ini mmọ ẹkekade do. Mme asiakusụn̄ oro ẹdori enyịn ẹte ke ibịghike ye un̄wam Jehovah utom eyesọn̄ọ ada do. Ndusụk nditọete ẹma ẹkere ndiwọrọ n̄kodụn̄ ke isuo oro.
Odudu Mme Ọkwọrọ Ederi Otụk Idọk
Otu mme asuanetop Obio Ubọn̄ ke Esop Arpoador ke Rio de Janeiro ẹma ẹnyịme ndida urua iba nsịn ke ndikwọrọ ikọ ke ediwak obio ke ikpehe obio Minas Gerais, oyomde usụn̄ ke n̄kpọ nte itiat 125. Mmọ ẹma ẹdat esịt ndikụt mbon obio oro ẹnen̄erede ẹtat ubọk ẹnyụn̄ ẹfonde ido. Irenowo ẹnyene ido ediyarade itam mmọ ke kpukpru ini oro ẹsiakde Abasi m̀mê enyịn̄ esie, Jehovah. Ke ntak ukpono oro mmọ ẹnyenede ẹnọ Abasi, mme ọkwọrọ ederi ẹma ẹnyene odudu ke idem mmọ mmemmem mmemmem.
Ke obio kiet oku ama eteme mme owo ete ẹkûkpan̄ utọn̄ ẹnọ Mme Ntiense Jehovah m̀mê ndidụk mbonoesop oro mmọ ẹkediomide ndinịm. Enye n̄ko ama odiomi san̄asan̄a Mass ke ukem ini oro ẹdinịmde mbonoesop, ndien ẹkenịm Mass oro ye ata ọkpọsọn̄ uyo ke n̄kpọ utịn̄ikọ ke an̄wa ufọkederi esie. Kpa ye mme ukeme esie, nte ededi, mme odụn̄ obio oro owo 29 ẹma ẹdụk mbonoesop oro, ke adianade ye isenowo oro.
Mbọhọ obio oro ekenen̄ede edi ata isio! Do oku ama ọdọhọ mme owo ẹkpan̄ utọn̄ ke ini Mme Ntiense ẹdide. Utịp ekedi nte ke owo 168 ẹma ẹdụk akpa mbonoesop. Ekem, enye ama ọdọhọ mmọ ẹnọ ntịn̄enyịn ke nte Mme Ntiense Jehovah ẹnịmde Editi koro, nte enye ọkọdọhọde, “mmọ ẹnam enye ke nnennen usụn̄.” Ke ini utom ukwọrọikọ Obio Ubọn̄ urua iba ke ikpehe oro, ẹma ẹnịm ikpọ n̄wed 1,014 ye magazine ye n̄kpri n̄wed 1,052.
N̄kaiso Ukeme Ada Mme Edidiọn̄ Edi
Ọfiọn̄ kiet ke ukperedem mme asuanetop Obio Ubọn̄ 34 ẹma ẹfiak ẹka ndikese mban̄a mme ukpepn̄kpọ Bible oro ẹketọn̄ọde ke ini akpa edika oro. Ebiowo Christian oro akadade usụn̄ ekewet ete: “Ekedi n̄kpọ nduaidem ndikụt mbon oro ẹnyenede udọn̄ ẹdarade nnyịn ye ekọm ye mmọn̄eyet idara ke enyịn mmọ.” Eyenete an̄wan kiet eti nte n̄wan kiet ekedide ebịne enye ye Mme Ntiense ke itie unyam udia “ekpede ubọk, ye mmọn̄eyet ke enyịn esie, ete nnyịn idi idikpep imọ n̄kpọ.” Eyenan̄wan efen ama ekpep n̄kpọ utịm ikata ke urua oro Mme Ntiense ẹkedude do. Ke ini kiet kiet, enye esitịm idem onyụn̄ etie ebet ukpepn̄kpọ esie. Eyenan̄wan oro ama ọdọhọ ete ke imọ ima itọn̄ọ ndibọn̄ akam nnọ Abasi akpanikọ, Jehovah. Enye ama adian do ete, “Ke esịt mi, emi edi se n̄ketiede mbet kpukpru ini.”
Ke ukperedem, ẹma ẹnọ mme asiakusụn̄ iba ẹka do man ẹkese ẹban̄a udọn̄ odude ke ikpehe oro. Nte ekedide ke akpa isua ikie C.E., “mmọemi ẹkenịmde ẹnọ nsinsi uwem ẹbuọt idem [“ẹkabade edi mme andinịm ke akpanikọ,” NW].” (Utom 13:48) Ndien nte n̄wan Samaria oro Jesus ọkọnọde ikọ ntiense ke obube mmọn̄ Jacob, mmọ ẹma ẹtọn̄ọ nditịn̄ nnọ mbon en̄wen mban̄a se mmọ ẹkekpepde. (John 4:5-30) Mfịn mme asiakusụn̄ 2 oro ẹnyene owo 6 en̄wen ẹnamde utom ye mmọ, ndien owo 20 ke ẹbaharede ukem ukem ẹsidụk mme mbonoesop eke urua ke urua.
Ke ẹwụtde ifiopesịt ẹban̄a unen oro san̄asan̄a utom emi okụtde, mme asuanetop 29 ke Esop Arpoador ẹma ẹka ẹkekwọrọ ikọ ke obio Mutum, oyomde usụn̄ ke n̄kpọ nte itiat 300. Ebiowo oro akadade otu oro usụn̄ ọkọdọhọ ete, “Nte ẹkedarade nnyịn ekedi n̄wọrọnda. N̄wakn̄kan owo ẹma ẹkpan̄ utọn̄ ye utọ ntịn̄enyịn ye udọn̄ oro tutu eyedi se ẹtọn̄ọde ukpepn̄kpọ Bible 170, ndien nnyịn ikere ite ke ediwak mmọ ẹyeka iso.” Ke urua iba mme asuanetop ẹma ẹkwọrọ ikọ ke hour 90 ke ẹbaharede ukem ukem ẹnọ owo kiet kiet ẹnyụn̄ ẹnịm se ikperede ndisịm n̄wed 1,100 ye mme owo. N̄wakn̄kan ibat owo 181 ẹkedụk utịn̄ikọ an̄wa emi nditọete oro ẹkenọde.
Ọfiọn̄ ifan̄ ke ukperedem, esop ama ọbọ ediye ufọk ke ukpeokụk ke ufọt ufọt obio Mutum ndida nnam n̄kpọ nte Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ye ufọkidụn̄ mme asiakusụn̄. Akpa ntọt oro mme asiakusụn̄ nditọete iban iba oro ẹkenọde ẹkenam utom do ẹkenọde ẹsọk N̄ka okot ke ubak ubak ete: “Ye ediwak ukpepn̄kpọ oro ẹma ẹketọtọn̄ọ, nnyịn imoyom mme asiakusụn̄ efen efen. Idem ye un̄wam nditọete ẹtode Rio de Janeiro inikiet ke ọfiọn̄, utom omokpon. Usụkkiet ke otu mme enyeneufọk duop oro nnyịn isitịn̄de ikọ inọ ẹsidọhọ nnyịn ifiak idi. Nnyịn n̄ko imoyom un̄wam ke edinịm mme mbonoesop.” Asiakusụn̄ efen kemi amadiana ye mmọ.
Ẹkpụhọde Edu Uwem
Ekedi ata n̄kpọ nsịnudọn̄ ndikụt nte akpanikọ enyenede orụn̄ onyụn̄ on̄wụmde mfri. Owo kiet oro enyenede udọn̄ ekewet ete: “Ndinyene ifiọk Bible emi edi mfọnn̄kan n̄kpọ oro akanam otịbede ọnọ mi. Uwem mi omokpụhọde ọfọn akan, ndien ami ndaha n̄kpọsọn̄ ibọk aba. . . . Jehovah akpakam ọnọ mbufo utịp ke kpukpru n̄kpọ oro mbufo ẹkenamde ẹnọ mi.”
Owo en̄wen ọkọdọhọ ete: “Ami mmenen̄ede n̄kop n̄kpaidem ke nte Jehovah akatatde mi enyịn. Okposụkedi ekaeka mi akpade urua emi, ami kemi mmenyene idotenyịn edifiak n̄kụt enye. Ami mmodori enyịn ndina baptism, edi nnyom nditịm idem mfọn mfọn mbemiso. . . . Jehovah akpakam ọdiọn̄ mbufo ke ndisidi mi ndiwụt nnyịn mfafaha usụn̄ oro adade osịm nsinsi uwem.” Owo en̄wen ama ọdọhọ ete: “Ami nnyom mbufo ẹfiọk ẹte ke mma ntre un̄wọn̄ sika ke ọfiọn̄ kiet emi ekebede. Mmenem esịt etieti ke magazine oro mbufo ẹkenọde ẹsọk mi. Enye enyene ediwak nti n̄kpọ ke esịt oro akan̄wamde mi ndinam ntre.” Ke akpanikọ, idọk ọnọ eti ntak ndidara.
Nte ededi, mme utọ edidiọn̄ oro ikedịghe ye unana nsịnidem. Ke uwụtn̄kpọ, ke ini n̄wan kiet ye eyenan̄wan esie ẹketọn̄ọde ndikpep n̄kpọ, oku obio oro ama odụri mmọ utọn̄ ete edieke mmọ ẹkade mbonoesop Mme Ntiense, imọ iyedian̄ade mmọ nsan̄a ke ufọkederi. Ke ẹfụmide n̄kpọndịk oro, mmọ ẹma ẹka mme mbonoesop. N̄kani ufan ẹma ẹsak mmọ adan̄aoro, ndusụk ẹdoride mmọ ikọ nte ke mmọ ẹdama idat koro “Jehovah oro” idụhe ke Bible Catholic. Sia eyenan̄wan oro mîkekemeke ndikụt enyịn̄ Jehovah ke Bible Catholic esie, enye ama ọnọ mme mbọhọidụn̄ esie ikot ete ẹdi ẹdise imọ ke usen ukpepn̄kpọ esie ye mme asiakusụn̄. N̄wan kiet ama edi ye edikabade Bible eke Paulinas mbon Catholic. Ke ini enye okokotde enyịn̄ Abasi ke ikọ idakisọn̄ ke Exodus 6:3, enye ama onyịme ukpepn̄kpọ Bible ke ufọk esie.
Buana Ọyọhọ Ọyọhọ ke Idọk
Nso utịp ke ndinam utom ke efakutom oro owo mînamke utom ndien ndien enyene ke idem mbonutom ke idemmọ? Asuanetop Obio Ubọn̄ kiet ọkọdọhọ ete: “Utom emi anam n̄kpọ ndisọn̄ọ mbuọtidem nnyịn ye itie ebuana nnyịn ye Jehovah onyụn̄ an̄wam nnyịn ndidụn̄ọde se idide mme akpan n̄kpọ inọ nnyịn.” Asuanetop en̄wen ọkọdọhọ ete: “Ufan̄ ini usen 14 oro ama ọkọri ima oro nnyenede nnọ nditọete mi, oro ẹnamde utom nte ubon kiet ye uduak kiet: ndiyom mbon nsụhọdeidem efen efen. Enye anam mi ntotịm mma mbon oro ẹnyịmede etop nnyịn, awakde ndidi ye mmọn̄eyet ke enyịn, ẹwụtde ata udọn̄ ẹnọ akpanikọ. Ndien ke akande kpukpru n̄kpọ, ami mmokụt ima Jehovah ke ndinọ nnyịn ifet ndinam n̄kpọ esie.”
Ebiowo kiet emi akabuanade ke ukwọrọikọ ke efaktom oro owo mîsiwakke ndinam utom ama anyan ubọk owụt ukpụhọde oro odude ke ufọt uwem do ye ke ikpọ obio. Enye ọkọdọhọ ete: “Ami n̄kemeke ndinyan̄a ndikere nte uwem ediwak nditọete ekpenyenede uforo ke ndiwọrọ n̄kodụn̄ ke esịtobio. Ekpere ndidi afai ndomokiet idụhe mi. Uwem ke n̄kpri ye ukeuke obio idịghe utọ enyeoro anamde nnyịn idu uwem ke ekpri okụk ikpọn̄îkpọn̄ edi n̄ko ndinyene ebuana efen efen ye nditọete nnyịn nnyụn̄ nyak ekese ini nsịn ke mme utom eke spirit. Nte nditọete iren efen efen oro ẹma ẹkekpọn̄ utom, n̄kparawa owo ye esisịt mbiomo ubon, m̀mê nditọete oro utom mmọ onyịmede mmọ ẹwọrọ idụn̄ ẹkeme ndidụk n̄wọrọnda ifetutom emi ẹnyụn̄ ẹda idara ẹsọk idemmọ, ẹsọk Jehovah, ẹnyụn̄ ẹda ẹsọk mbọhọidụn̄ mmọ?”
Ntọt emi aban̄ade efakutom oro owo mîsiwakke ndinam utom ke Brazil mi owụt ete ke mme in̄wan̄ ẹdat ndidọk idọk. Ke n̄kpasịp isua iba, utom ke an̄wautom emi ama osụn̄ọ ke ndinyene mbufa esop ye otu oro ẹdude nsannsan 191. Ekese osụk ododu ndinam, edi ke akpanikọ Jehovah eyekaiso ndinọ edidiọn̄ esie nte mme asuanetop Obio Ubọn̄ efen efen ẹbuanade ke idọk oro on̄wụmde mfri mi. Nte afo emekeme ndinyene ebuana oro okponde akan ke enye?
[Nwed Ndise Obio/Ndise ke page 25]
Mme okop-inemesịt ntiense ẹtode Rio de Janeiro ẹbuana ke idọk
[Ndise obio]
(Ama oyom ndikụt nte enye enen̄erede etie, se n̄wed)
BRAZIL
[Ndise ke page 26]
Ikọ ntiense obio-in̄wan̄ ke Minas Gerais