Mme Mbụme Ẹtode Mme Andikot
◼ Andiwet Bible ewe ekedi “etubom ekọn̄,” nte ẹtịn̄de ke n̄wed The Bible—God’s Word or Man’s?a
N̄wed oro ọnọde un̄wam do aban̄a Ikọ Abasi ọdọhọ ke page 10 ete: “Bible edi n̄ko n̄wọrọnda ke ntak ikọ oro ekese mme andiwet enye etịn̄de. Mme owo 40, esịnede ndidem, mme ekpemerọn̄, mme ọkọiyak, mme anamutom mbakara, mme oku, ye ke nsụhọde n̄kaha etubom ekọn̄ kiet, ye abia ibọkusọbọ, ẹma ẹnyene ubọk ke ndiwet nsio nsio ikpehe Bible. Edi kpukpru ini, mme andiwet ẹsụk ẹtịn̄ ukem ikọ: nte ke mmimọ ikewetke uduak mmimọ edi eke Abasi.”
Ndusụk owo ẹma ẹbụp mme ewe mme andiwet Bible ke ẹkediọn̄ọ ye nsio nsio ubọkọkọ m̀mê mme edinam oro. Ke afan̄ emi, mbọk kere ban̄a se itienede mi:
Ndidem: Ediwak mme andiwet Bible ẹkedi ndidem. Emekeme ndisọsọp nti David ye Solomon. (Psalm 3, ikọ ẹwetde ke enyọn̄ ibuot n̄wed; Mme N̄ke 1:1; Ecclesiastes 1:1) Nte ededi, edi Hezekiah ekewet ikwọ eke Isaiah 38:10-20. (Isa 38 Ufan̄ikọ 9) Ediwak nditọ ukpepn̄kpọ ẹnịm nte ke enye n̄ko ekewet Psalm 119, iso-ọfọn mbemiso ekedide edidem. Ndien Hezekiah ama enyene udeme ke ndiwet Mme N̄ke ibuot 25-29. (Mme N̄ke 25:1) Edi “edidem Lemuel” okotịm akpatre n̄wed Mme N̄ke. Ndusụk owo ẹdọhọ nte ke enye ekedi Edidem Hezekiah, okposụkedi mbon en̄wen ẹkerede ke Lemuel ekedi Edidem Solomon.—Mme N̄ke 31:1.
Mme Ekpemerọn̄: David ye prọfet Amos ẹkenam utom nte mme ekpemerọn̄. (1 Samuel 16:11-13; 17:15, 28, 34; Amos 1:1) Amos ekewet n̄wed Bible oro ekerede enyịn̄ esie ndien David ama otịm ediwak pslam. Ọwọrọetop Psalm 23 ke akpanikọ owụt edimehe oro David ekemehede ye utom ubọkerọn̄.
Mme Ọkọiyak: Ke otu mme apostle Jesus oro ẹkedide mme ọkọiyak, ẹma ẹnọ John ye Peter odudu edisana spirit ke ukperedem ndiwet mme n̄wed Bible. (Matthew 4:18-22) Ke idak spirit Abasi John ama ewet mbụk Gospel kiet ọkọrọ ye mme n̄wed ita ye n̄wed Ediyarade. Peter ama ewet n̄wed eke odudu spirit Abasi iba.
Mme Anamutom Mbakara: Daniel ye Nehemiah ẹkedi mme anamutom mbakara ke mme ukara esenidụt oro ẹkekarade ikọt Abasi. (Nehemiah 1:1, 11; 2:1, 2; Daniel 1:19; 2:49; 6:1-3) N̄wed Bible iba ẹkere enyịn̄ iren ẹmi.
Mme Oku: Owo iba ke otu mme prọfet Abasi oro ẹkedade ndiwet n̄wed Bible ẹkedi mme oku. Mmọ ẹkedi Jeremiah ye Ezekiel. (Jeremiah 1:1; Ezekiel 1:1-3) Adianade do, Ezra ekedi oku oro otode ubon Aaron emi edide “owo n̄wed emi otịmde ọfiọk n̄wedibet Moses.” Enye ama “[owụk] esịt esie ndidụn̄ọ n̄wedibet Jehovah, nnyụn̄ nnam, nnyụn̄ nteme ewụhọ ye ikpe [“unenikpe,” NW] ke Israel.”—Ezra 7:1-6, 10, 11.
Etubom Ekọn̄: Utom oro Joshua akanamde ke ndida udịmekọn̄ usụn̄ nte nditọ Israel ẹkenamde isan̄ ẹdụk Isọn̄ Un̄wọn̄ọ ẹnyụn̄ ẹn̄wanade ye ediwak asua anam enye odot ndidi etubom ekọn̄. (Joshua 1:1-3; 11:5, 6) Ẹma ẹnọ enye ifet ndiwet n̄wed Joshua. Ndien, n̄ko, ndusụk mme andikot Bible ẹkeme ndise David nte owo oro akanamde utom nte etubom ekọn̄ mbemiso enye akakabade edi edidem.—1 Samuel 19:8; 23:1-5.
Abia Ibọkusọbọ: Ke akpatre, Colossae 4:14 asiak “Luke, abiaibọk emi owo ẹmade.” Luke ekewet Gospel oro ekerede enyịn̄ esie, ndien nte an̄wan̄ade ọkọrọ ye Utom Mme Apostle.
[Mme Ikọ idakisọn̄]
a Ekemịn̄ ke 1989 ke ubọk Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.