Idara Idara Ediyọ ke Middle East
Nduaidem nduaidem mbụk emi oto Mme Ntiense Jehovah ke Lebanon
ISUA utom nnyịn eke 1990 ọkọtọn̄ọ ye afai afai uduọk bọm ke Beirut. Ekem ifụre ama odu emi ekebịghide tọn̄ọ ke utịt September 1989 tutu osịm January 1990.
Ke mme ọfiọn̄ oro ẹma ẹtọt obufa n̄wakn̄kan ibat mme asuanetop 2,659 (ke November), ke ẹmende ẹdomo ye 2,467 ke isua utom 1989. Owo 44 ẹkena baptism, ndien kpukpru ofiọn̄ ke ẹbaharede ukem ukem owo 65 ẹma ẹsibuana ke usiakusụn̄ unọun̄wam. Ke akpa ini, ẹma ẹtọt se iwakde ikan ukpepn̄kpọ Bible 2,000, ndien nnyịn ima itọn̄ọ ndida n̄kụt se ini iso ediyọhọde.
Edi ekọn̄ ama afiak asiaha ke Edem Usiahautịn Beirut, emi n̄wakn̄kan ibat esop odude, ndien ediwak nditọete nnyịn ẹkenyene ndifehe n̄ka mme ikpehe ke en̄wen idụt oro. Ke ediwak usen nnyịn ikekemeke ndisobo ye mme esop ke ikpehe n̄kan̄ oro ekọn̄ osịmde, ntre ibatutom ikekemke. Edi, nditọete oro ẹkesuanade ẹma ẹbuana ye mme esop ke ikpehe n̄kan̄ oro mmọ ẹkefen̄e ẹka, ndien utom eke ufọk-ke-ufọk ama akaiso ye nti utịp ke ofụri idụt oro. Kan̄a kemi, bọm oro ẹkeduọkde ẹma ẹsịn ikan̄ mîdịghe ẹwụri ufọk ediwak nditọete nnyịn. Eyenete an̄wan kiet ama ọduọk uwem esie.
Ye uko nnyịn ikese Jehovah kaban̄a un̄wam ye ndausụn̄. Uko uko mme asiakusụn̄ ẹma ẹnọ idemmọ unyịme unyịme ndida ndutịm udia eke spirit, ọkọrọ ye udia ye mmọn̄, nsọk nditọete nnyịn ke ikpehe n̄kan̄ oro ẹken̄wanade ekọn̄. Ke ima ẹnyenede ẹnọ Jehovah ye nditọete onụkde, mmọ ẹma ẹkam ẹsịn uwem mmọ ke itiendịk ke ndisan̄a mbe mme usụn̄ oro ẹma ẹkedọk isọn̄ ẹdọn̄ bọm. Ẹma ẹnọ eti ikọ ntiense nte mme owo ẹkekụtde n̄kpọ un̄wam osịmde ubon nditọete nnyịn. Mmọ ẹma ẹkụt se ata ima ekemede ndinam ke ini kpukpru owo ẹdianade kiet ke utuakibuot Abasi akpanikọ kirakiet, kpa Jehovah.—John 13:34, 35; 15:13.
Ke isua utom oro, nditọete nnyịn ikatabake nsiondi magazine nnyịn ndomokiet. Nte ama ekededi ye Enyọn̄-Ukpeme, ẹma ẹtọn̄ọ ndimịn̄ magazine Awake! ke usem Arabic ikaba ke ọfiọn̄ ye Ikọmbakara ọtọn̄ọde ke nsiondi eke January 8, 1990. Mme Ntiense ye mbon oro ẹnyenede udọn̄ ẹma ẹtịm ẹkop idatesịt. Ekedi n̄kpọ nduaidem n̄ko ndikụt mbufa n̄wed ẹkesiode ke usem Arabic, utọ nte ekpri n̄wed Should You Believe in the Trinity? ye mme n̄wed The Bible—God’s Word or Man’s? ye N̄wed Mi eke Mme Mbụk Bible.
Ẹma ẹnọ mme enọ eke spirit ẹmi kpa ye ẹkeberide ediwak itie umịn̄n̄wed ye mme ufọkutom eken ke Beirut. Idaha ndutịm uforo ọdiọk ke ofụri idụt oro. Ediwak itie inyeneke ikan̄ ilektrik, mmọn̄ idụhe, ndutịm utịn̄ikọ ke urụk-ukopikọ idụhe. Idahaemi, ẹyak ndusụk nditọete nnyịn ẹtịn̄ nte mmọ ẹkekụtde idara idem ke adan̄aemi ẹsụk ẹn̄wanade ye utịp nsobo ekọn̄ emi akade iso ke isua 15.
“Eti Idaha”
Eyenete eren kiet ke Beirut ewet ete: “Akpa kan̄a, ami nnọ Jehovah ekọm ofụri esịt koro enye ekekpemede nnyịn ke esop edisana utakibuot esie kpa ye ofụri n̄kpọsọn̄ idaha oro nnyịn ikosobode. Ke mme n̄kpọntibe eke ndondo emi, mma nyene ifiọkutom emi akadade idatesịt ọsọk mi, ami n̄konyụn̄ nda enye nte edide eti idaha ke ekọn̄ oro.
“Ke ini ẹkeduọkde bọm ọkpọsọn̄ ọkpọsọn̄, nnyịn iketie ye mme mbọhọidụn̄ nnyịn ke udịghiukot ufọkenyọn̄, sia oro edide mfọnn̄kan itie ke ini ẹduọkde bọm. Nnyịn kpukpru ini ima isitịn̄ inọ mmọ iban̄a Obio Ubọn̄ Abasi nte n̄kukụre usobo ke mme mfịna ubonowo, ima inyụn̄ isibọn̄ akam kpukpru ini inọ Abasi nnyịn, kpa Jehovah. Kpukpru owo ẹma edifiọk emi.
“Ndusụk ini uduọk bọm esibịghi ke ediwak usen, ndien nnyịn isikemeke ndidụk mme mbonoesop. Ntem mma nsida magazine Enyọn̄-Ukpeme ndi nnyụn̄ n̄kpep ke adan̄aemi itiede ke udịghiukot ufọkenyọn̄. Oro ama edemede udọn̄ mbọhọidụn̄ nnyịn. Ndusụk mmọ ikesinyeneke nneme ye nnyịn sia idide Mme Ntiense Jehovah. Edi ke ini ẹkeduọkde bọm ke ufọk nnyịn, mmọ ẹma ẹdu ke n̄kpaidem ẹban̄a ima oro nditọete ẹkewụtde. Idahaemi mmọ ẹma ẹyom nditịn̄ ikọ ye nnyịn. Oro ama anam nnyịn ikeme ndibọ mmọ etịbe Awake!.
“Mme ifiọkutom ẹmi ẹma ẹnam mi mbiere ndikaiso ntịn̄ mban̄a akpanikọ. Jehovah odot ndibọ kpukpru utuakibuot nnyịn ye kpukpru ukpono ye ubọn̄.”
“Enyịn Jehovah Ama Anyan̄a Uwem Mi”
Eyenete eren kiet otode Esop Ras Beirut obụk ete: “Ami, n̄wan mi, ye n̄kpri nditọ-iren nnyịn iba, ima itọn̄ọ usen nnyịn ye utom eke ufọk-ke-ufọk ke ikpehe edem usoputịn Beirut. Ke uwemeyo, nnyịn ima inịm mbonoesop ke Ikọmbakara ke ufọk mi. Etisịm n̄kanika 6:30 mbubịteyo ekịm ama odụk. N̄kukụre mbon oro ẹkesan̄ade ke efak ẹkedi mbonekọn̄. Bọm ke ẹkeduọn̄ọ. N̄wakn̄kan mme andidụn̄ ke ufọk idụn̄ nnyịn ẹma ẹfen̄e. Mmọn̄ ye ikan̄ ilektrit ikodụhe. Ekem nnyịn ima ikop nte ẹkọn̄de usụn̄.
“Ke ikerede ite ke edi kiet ke otu mbọhọidụn̄ nnyịn oyom mmọn̄ mme bread, n̄wan mi ama eberede usụn̄. Ekedi mbonekọn̄ inan̄ ẹkeda do. Mmọ ẹma ẹnyan n̄wan mi ikan̄ ke iso enyụn̄ ẹbụp ẹban̄a mi ke enyịn̄. Ke urua oro ẹma ẹmụm owo usụkkiet ẹkpọn̄ ufọk mmọ ke ukem usụn̄ oro ẹnyụn̄ ẹwot mmọ ye unana ubiatini. Ke ini mbonekọn̄ oro ẹkekụtde mi, mmọ ẹnyan mi otop-idem-ikpọn̄ ikan̄ mmọ ke ibuot ẹnyụn̄ ẹdọhọ mi ntiene mmimọ. Mma ndọhọ mmọ nte: ‘Ami nyetiene mbufo. Edi ẹyak mi nsịne ọfọn̄ kan̄a.’ Mma mbọn̄ akam nnọ Jehovah ke ofụri esịt mi, mben̄ede un̄wam esie. Nte n̄kokụrede ndibọn̄ akam, mma nyene ifụre nyụn̄ ntọn̄ọ ndise mbonekọn̄ ye mme ẹnyenendịk irenowo ẹmi nte ikpîkpu mme owo. Mma n̄keme nditịn̄ ikọ ye mmọ ye unana ndịk.
“Mma mbụp mmọ nte: ‘Mbufo ẹyom nso ẹto mi? Ẹyak inyene nneme esisịt ke ufọk mbemiso iwọrọde.’ Inikiet Inikiet etubom mmọ ama obụp mi ke akwaufọk ete: ‘Nso unen ke afo enyene ndisidụk mme ufọk nnyụn̄ n̄kwọrọ ikọ nnọ mme owo?’ Mma mbọrọ nte: ‘Mbufo ẹsikama ikan̄ ndinyịk mme owo ẹnam uduak mbufo, edi baba owo kiet ibiọn̄ọke mbufo. Ami nsikama eti mbụk emem emi Jesus okowụkde nnyịn ete ikwọrọ.’ Ekem mma nnam an̄wan̄a se Mme Ntiense Jehovah ẹnịmde ke akpanikọ ye utom mmọ. Ndondo oro n̄kasiakde enyịn̄ Jehovah, mmọ ẹma ẹdọhọ ẹte: ‘Ẹyeyụhọ nnyịn ndibụp fi mbụme mi. Ufọn idụhe ndimụm fi.’ Nte an̄wan̄ade, kiet ke otu mmọ ama emehe ye eyenete eren kiet. Enye ama ọdọhọ ete: ‘Enye emi ebiet Jarjoura.’
“Nnyịn ima inọ mbonekọn̄ oro ikọ ntiense inyụn̄ ibọrọ mbụme mmọ ke hour kiet ye ubak. Ekem, utu ke ndimen mi ndaha ke edem moto mmọ nte mmọ ẹkenamde ye mbon eken, mmọ ẹma ẹkpe mi ubọk, etịm mi inua, ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke iyenọ mi un̄wam edieke ndiyomde, ndien ẹnyọn̄. Ke kpukpru ẹmi, mma n̄kụt ukpeme Jehovah. Ndibuana ke utom eke ufọk-ke-ufọk ke usenubọk oro nnyụn̄ ndụk mbonoesop ke uwemeyo ama ọnọ mi ukeme ndisọn̄ọ nda. Ke akpanikọ, enyịn̄ Jehovah ama anyan̄a uwem mi.”—Mme N̄ke 18:10.
“Ukpeme Jehovah Ama Akan Nnyịn Okụk”
Eyenete efen ke Beirut ewet ete: “Ekedi ke Wednesday, January 31, 1990. Ke adan̄emi nnamde utom ye eyeneka mi eren ke ufok eyenete an̄wan kiet, en̄wan ama afiak asiaha. Bọm ẹma ẹsuana ke kpukpru ebiet. Ke ntak afai afai en̄wan oro, nnyịn ikekemeke ndifiak nnyọn̄ ufọk. Eyenete an̄wan oro ama ọfọn ido etieti okposụkedi enye ekenyenede mbai bread ifan̄.
“Mma n̄kop mfịna etieti mban̄a n̄wan mi sia enye ekedide owo Philippines mîkonyụn̄ imeheke ye afai ini ekọn̄. Ke ọyọhọ usen iba, nte ededi, mma n̄keme ndinyọn̄ ufọk. Otu n̄kpọ ndụn̄ufọk ẹma ẹsịri mme efak, edi ekọm enyene Jehovah, ubon mi ama ọbọhọ. Ke ifụre ibio ini ama ekebe, ọkpọsọn̄ uduọk bọm ama afiak ọtọn̄ọ. Nnyịn ima idịbe ke ufọk eyenete kiet emi ekperede eke nnyịn. Ẹkedi nnyịn owo ition—ami, n̄wan mi, ekpri eyeneren mi edide isua iba ke emana, eyeneka mi eren, ye n̄wan esie. Bọm, n̄kpasi ikan̄, ye enyịm-ikan̄ ẹma ẹduọn̄ọ ke kpukpru itie, edi ukpeme Jehovah ama akan nnyịn okụk. Usen iba eke ọkpọsọn̄ uduak bọm ẹmebe edi nnyịn ke isụk ina ke isọn̄ ye nsụn̄ikan̄ bọm oro ọyọhọde nnyịn odudu ibuo.
“Ke adan̄aemi isụk ikpan̄de utọn̄ ikop nte bọm ẹbomode, nnyịn ima iti mme ikọ David ke Psalm 18:1-9, 16-22, 29, 30. Ke n̄kpọsọn̄ idaha oro, n̄ko kpa ye se ikotịbede, nnyịn ima ikop inemesịt inyụn̄ ikeme ndisụk ntuak inua imam. Nnyịn ima ibọn̄ akam inọ Jehovah ite edieke anade nnyịn ikpa, yak ikpa mmemmem mmemmem, ye unana ndutụhọ. Idotenyịn nnyịn ke ediset ke n̄kpa ekedi ọkpọsọn̄.
“Ndan̄n̄siere ekedi se owo mîkemeke ndinịm ke akpanikọ. N̄kpọ nte bọm 25 ẹkeduọn̄ọ ẹkpere ufọk oro nnyịn ikedịbede, edi owo nnyịn ndomokiet ikadaha unan. Nte afo emekeme ndikere nte eketiede nnyịn ke idem nte nnyịn ikụtde ukpeme Jehovah? Ke usenubọk oro eketienede, nnyịn ye unana ubiatini ima ibiere ndifen̄e. Moto mi ekedi n̄kukụre enyeoro okodude ke usụn̄ emi owo mîkọfọpke. Ami n̄kawat mbe ke ufọt bọm oro ẹketịbide isọn̄ ẹdọn̄ ye oro ẹkebonode ke obot, edi ekọm enyene Jehovah, nnyịn ima ikeme ndibọhọ n̄ka ikpehe oro okodude ke ifụre esisịt akan eke nnyịn. Do, nditọete nnyịn ke ima ima usụn̄ ẹma ẹnọ nnyịn ọfọn̄, udia, ye okụk.
“Kpa ye ofụri nsọn̄ọn̄kpọ ẹmi, nnyịn ima ikop inemesịt koro Jehovah okodude ye nnyịn. Ekekpere nditie nte n̄kpọ eke Jehovah ọkọdọn̄de mme angel esie ẹdibiọn̄ọ mme bọm oro ẹkûsịm nnyịn. (Psalm 34:7) Ih, idara nnyịn ama okpon. Edi idara nnyịn eyetịm okpon akan ke ima ibọhọ Armageddon.”
Ndutịm Unọ Un̄wam ke Edinam!
Ndusụk ikpehe ke Beirut ẹketie nte n̄kpọ eke unyekisọn̄ ọkọnọmọde. Ẹma ẹbiat mîdịghe ẹwụri ediwak ufọk nditọete nnyịn. Ke ini mfịna eke ndondo emi ekedemerede, Kọmiti N̄kọk Itieutom ama emek kọmit esede aban̄a unọ un̄wam ke ini afanikọn̄ ndise mban̄a udọn̄ nditọete. Enye ama ọtọn̄ọ utom ke February 16, 1990, ke ukem ini emi nnyịn ke nsụhọde n̄kaha ikpakakade n̄kan̄ en̄wan oro. Uduak kọmiti emi ekedi ke ikpehe ita: Ndinọ nditọete nsịnudọn̄ ke n̄kan̄ eke spirit; ndikere mban̄a udọn̄ mmọ ke okụk, udia, ye mmọn̄; ye ke ndin̄wam mmọ ẹfiak ẹdiọn̄ m̀mê ẹbọp ufọk mmọ.
Ufọn ikodụhe ndiyom mbonutom unyịmesịt. Ke usen kiet kiet, ediwak owo ẹma ẹsibak edi ke usenubọk ndin̄wam. Ẹmi ẹdi ndusụk ikọ ẹtode mbon oro ẹken̄wamde:
Eyenete an̄wan kiet, ke ẹma ẹkenam ufọk esie asana ẹnyụn̄ ẹfiak ẹdiọn̄, ama ọdọhọ ete: “Ami mma n̄kop mban̄a un̄wam emi nditọete esinọde ke afanikọn̄ otịbede. Idahaemi ami mmokụt nnyụn̄ mbọ enye.” Idem mbọhọidụn̄ esie edide n̄wan Muslim ama asian eyenete an̄wan emi ete: “Mbufo ke akpanikọ ẹmema kiet eken. Eke mbufo edi nnennen ido ukpono. Idahaemi nyeka obio mi nnyụn̄ n̄kasian kpukpru owo se mbufo ẹnamde.” Mbọhọidụn̄ emi ama ada udia ọsọk mbonutom unyịmesịt oro.
Akwa eyenete an̄wan kiet ama etịn̄ ete: “Ami mma ndori enyịn nte ke mbufo ẹyedise mi, edi n̄kodorike enyịn nte ke N̄ka eyedọn̄ owo ada mmọn̄ ọsọk mi.” Enye ama atua nte enye okotịmde eyenete oro ekedide ndin̄wam enye inua.
Ẹma ẹkese ubon kiet esịnede owo ita—ebe ye n̄wan emi ẹkedide mme asuanetop oro mînaha baptism ye ekpri eyeneren mmọ—ẹnyụn̄ ẹnọ mmọ akamba tian mmọn̄eba, bread, edin̄wọn̄ mmọn̄, ye okụk. Ke ini ẹkesiande mmọ ete ke Mme Ntiense Jehovah ẹkenam ndutịm emi, ebe oro ama ọdọhọ ete: “Ami mma ndu ke Evangelical Church ke isua 11 nnyụn̄ nsịn ifịk etieti. Edi ke ekọn̄ isua 15 emi ke Lebanon, akananam mmọ ikereke ndinam n̄kpọ ntem nnọ ikọt mmọ.” Enye ama akaiso ete: “Emi enen̄ede edi n̄kukụre esop Abasi.” Ebe ye n̄wan oro ẹma ẹna baptism ke mbono ke May 1990.
Ebiowo kiet ama ọdọhọ ete: “Ikọ ikemeke nditịn̄ esịtekọm oro inyenede kaban̄a utom ima oro mbufo ẹkenamde ẹnọ nditoete oro ẹkụtde ukụt. Ama otụk mi ke idem tutu mmọn̄eyet asiaha mi ke ini n̄kokụtde nte otu nditọete ẹdide n̄kparawa owo, mbonutom unyịmesịt, ẹkefiakde ẹbọp ufọk ete ye eka mi. Idem mme mbọhọidụn̄ nnyịn oro mîdịghe mme Ntiense ẹma ẹwụt esịtekọm mmọ. Nnyịn ke akpanikọ imọkom Jehovah ye esop esie ke eti ibetedem oro ẹnọde. Ikọ andiwet psalm oro ke Psalm 144:15 edi akpanikọ didie ntem: ‘Ọfọfọn ọnọ mbon eke Jehovah edide Abasi mmọ.’”
“Nso Orụk Owo ke Mbufo Ẹdi?”
Eyenete an̄wan kiet emi enyenede ubon ekewet ete: “Nyom ndiwụt ntotụn̄ọ esịtekọm emi nyenede nnọ Jehovah ye esop esie. Ediwak n̄kpasi ikan̄ ẹma ẹduọn̄ọ ke ufọk mi, enye ama onyụn̄ ata ikan̄. Ediwak owo ẹma ẹsian nnyịn ke owo idikemeke ndifiak ndiọn̄ enye. Nte ededi, enye mi ada ẹfiakde ẹdiọn̄ ofụri ofụri nte n̄kpọ eke n̄kpọ ndomokiet mîkotịbeke inọ enye, akanarede okụk ye ediwak ufọk ke efak nnyịn ẹmi ẹketade ikan̄ enyụn̄ ẹwụrede.
“Idem mme mbọhọidụn̄ nnyịn ẹmi mîdịghe Mme Ntiense Jehovah, ke ẹbụp ẹte: ‘Ima emi oto mmọn̄? Nso orụk owo ke mbufo ẹdi? Mmanie ẹdi mme utọ owo ẹmi ẹnamde utom ifịk ifịk mi ntre ẹnyụn̄ ẹtiede sụnsụn̄ ẹnyụn̄ ẹnyenede nti edu? Ekọm enyene Abasi emi ọnọde mbufo utọ ima ye edu n̄waidem emi.’ Mme ikọ eke Psalm 84:11, 12 ẹdot didie ntem: ‘Koro Jehovah Abasi edide utịn ye otuekọn̄: Jehovah ọmọnọ mfọn ye ubọn̄: ama edi mmọ eke ẹnen̄erede ẹsan̄a, enye isịnke mmọ nti n̄kpọ. O Jehovah mme udịm, ọfọfọn ọnọ owo eke ọbuọtde idemesie ye afo.’”
Eren kiet emi n̄wan ye nditọ esie edide Mme Ntiense Jehovah ama ewet ete: “Ami n̄kpama ndikọm mbufo ke un̄wam mbufo ndifiak ndiọn̄ ufọk nnyịn. Utom mbufo ama owụt ata ima Christian emi mîwakke ke usen mfịn. Abasi akpakam ọdiọn̄ ukeme mbufo.”
Ke ẹma ẹkefiak ẹdiọn̄ ufọk ebiowo kiet, enye ama ọdọhọ ete: “Inua nnyịn ikemeke nditịn̄ se idude nnyịn ke esịt. Nnyịn ikwe ikọ ndida nsian mbufo esịtekọm oro inyenede inọ Jehovah ye esop esie. Nnyịn ima ikụt nte itịmde ikpere Abasi ikan ke ini afanikọn̄ nnyịn. Ima mbufo emesịn udọn̄ ọnọ kpukpru mbon ubon mi ndibuana ke edin̄wam mbon en̄wen oro ẹdude ke unana.”
Ke April, 194 ẹkedụk utom usiakusụn̄ unọ-un̄wam ke Lebanon. Okoneyo Editi ama odu ke ifụre akan kpukpru okoneyo eken, ndien ẹkenịm Editi ye ofụri ibat mme andidụk 5,034. Ẹma ẹnịm kpukpru mbono oro ẹkediomide, ndien ofụri ibat owo ẹkenade baptism isua oro ẹkedi 121, kpa ye ọkpọsọn̄ ndutịme ke idụt oro. Ediwak ubon ke mme esop ẹma ẹkpọn̄ idụt oro kaban̄a ufọn mmọ. Edi mbufa mbon oro ẹnyenede udọn̄ ke ẹnam n̄kọri ẹbịne baptism, ndien mme asuanetop Obio Ubọn̄ 2,726 ke akaiso ndikọri ke ibat. Ke isua utom eke 1990, kpukpru ikọt Jehovah ke Lebanon ẹma ẹkụt edinam akpanikọ Jehovah nte enye ekesede aban̄a nnyịn ke eti usụn̄ onyụn̄ ekpemede nnyịn ke ntịme ntịme ini oro.—Psalm 33:4, 5; 34:1-5.