Bethlehem—Idiọn̄ọ Edidianakiet ye Ima Christian?
“BETHLEHEM . . . edi uyarade anana-utịt ima, enye edi ukpepn̄kpọ ke nsụhọdeidem.”—Maria Teresa Petrozzi, andiwet n̄wed oro, Bethlehem.
Nte Bethlehem ọwọrọ n̄kpọ ntre ọnọ fi? Iso-ọfọn ọwọrọ ntre, sia ediwak million mme ama emem, mbon esịt akpanikọ ke ofụri ererimbot ẹsede Bethlehem ye ukpono, akpan akpan ke ini Christmas. Mmọ ẹnyene ke ekikere ẹte ke ekpri obio Middle East emi edi obio emana “Ọbọn̄ Emem,” Jesus Christ. Ke ediwak isua ikie mbonisan̄ ido ukpono ẹsibụn̄ọ ẹdụk mi ndikese kiet ke otu nsana n̄kan ebiet Christendom, ndien iso-ọfọn ndikpono enye. Oro edi Aba-Itiat Emana Christ (Grotto of the Nativity), kpa ebiet emana Jesus Christ. Enye ke ofụri ofụri, edi onịm-mbụk okụre ẹkotde Ufọkederi Emana Christ (Church of Nativity).—Isaiah 9:6; Matthew 2:1.
Nte ededi, ke ata idem-n̄kpọ, nte mme itie ẹdade ke ndisana ebiet mi ẹnam n̄kpọ nte akpan ebiet edidianakiet, ima, ye nsụhọdeidem Christian? Nso ke afo ebiere oto se itienede emi?
Ewetn̄wed owo Catholic oro, Maria Teresa Petrozzi etịn̄ ke Bethlehem ete: “Ọtọn̄ọde ke ọyọhọ isua ikie-16, [Bethlehem] ama osobo ndotndot ye en̄wan uduọkiyịp ke ufọt mbon Latin [Roman Catholic] ye mbon Greek [mme andinịm ke akpanikọ eke Greek Orthodox] kaban̄a udaiso ke ufọkederi Emana Christ.” Ndien ndien “en̄wan uduọkiyịp” ẹmi kaban̄a edikara esiwak ndiban̄a ntantaọfiọn̄ e-silver ke Aba-Itiat Emana Christ, emi odude ke idakisọn̄, ke esịtisọn̄ Ufọkederi Emana Christ. Edọhọ ke ntantaọfiọn̄ emi onịm idiọn̄ọ ke ata itie emana Christ. R. W. Hamilton ọdọhọ ke n̄wed esie The Church of the Nativity, Bethlehem ete: “Ẹtịm ẹfiọk ẹte ke iba ke otu mbụme ke eneni okodude ke ufọt France ye Russia oro okosụn̄ọde ke ekọn̄ eke Crimea ẹketo umia-ata ndinyene mme ukpọhọde mme akwa usụn̄ufọk ido ukpono ye eke ufọk idakisọn̄ [Aba-Itiat Emana Christ], ye ndịbe ndịbe uyịp inọ okoneyo kiet ke 1847 oro ẹkeyịpde ntantaọfiọn̄ e-silver ye uwetn̄kpọ Latin emi ẹkesịnde ke ọsọn̄urua itiat ke idakisọn̄ itieuwa Emana Christ.”
Nte utịp n̄kaiso en̄wan ke ufọt nsio nsio n̄ka ido ukpono ke ofụri isua ikie ẹmi kaban̄a enyeemi enyenede unen ke mme ebiet ẹmi, “idahaemi ye ntịn̄enyịn ẹma ẹbahade unen ẹmi ẹnọ n̄ka ido ukpono kiet kiet. Ke otu utuenikan̄ 53 ẹdude ke itie utuakibuot emi, ke uwụtn̄kpọ, ẹyak 19 ẹnọ mbon Francis. Mbon Greek ẹnyene Itieuwa Emana Christ oro, owo inyụn̄ inyịmeke mbon Latin ẹnịm ederi do.”—Historical Sites in Israel.
Ke ini Christmas, edieke ukara ayakde, n̄ka ido ukpono Christendom kiet kiet oro odude esinịm Mass Christmas esiemọ onyụn̄ anam isan̄ uwọrọ-an̄wa ke Bethlehem. Ke December 24 ye 25, mbon Latin ẹsinam isan̄ uwọrọ-an̄wa ye Mass ufọt okoneyo ke Ufọkederi Saint Catherine, emi ekperede Ufọkederi Emana Christ, emi ufọkederi Orthodox mbon Greek ye Armenia ẹbuanade idahaemi. Ke January 6, ufọkederi Orthodox mbon Greece, Syria, ye Egypt ẹsinịm Mass Christmas mmọ. Ke January 18, Orthodox mbon Armenia ẹsinịm Mass Christmas, ye isan̄ uwọrọ-an̄wa ke January 19.
Nte se ẹsiakde ke enyọn̄ emi ọnọ ekikere nte ke mme itie ẹdade ke ndisana ebiet ke Bethlehem ẹdi ‘uyarade anana-utịt ima, ukpepn̄kpọ ke nsụhọdeidem’? Adianade do, nte mmọ ẹwụt akpanikọ aban̄ade mme idaha emana Jesus? Ke uwụtn̄kpọ, ini ewe ke enye akamana? Nte enye ke ke akpanikọ akamana ke se ẹdiọn̄ọde idahaemi nte Aba-Itiat Emana Christ? Ndien nte akpana afo m̀mê owo en̄wen ekededi okpono ebiet emana esie?
[Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page page 3]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.