Armageddon—Ini Ewe?
“NNYỊN ida ke Armageddon inyụn̄ in̄wana ekọn̄ inọ Ọbọn̄.” Ye mme ikọ oro, akani adaibuot ukara U.S. Theodore Roosevelt akabuan ikọ emi “Armageddon” ye en̄wan ukaraidem oro enye akabuanade. Ntre, nte nnyịn ikpodụn̄ọde ifiọk se idide Armageddon ke edinam ukaraidem?
Ke isua ifan̄ ẹmi ẹkebede, magazine mbon Canada oro, Business Life, ama akama ibuotikọ oro ọkọdọhọde “Ndutịm Uforo Armageddon.” Ekpri ibuotikọ kiet ama obụp ete, “Nte mme Idụt Unana Akwa Uforo nditre ndikpe isọn oro mmọ ẹkamade ekpedi ntak n̄wụre ke ndutịm uforo nnyịn?” Edi nte nnyịn ikpekere iban̄a Armageddon nte n̄wụre ke mbubehe okụk?
Nte n̄wedmbụk Newsweek owụtde, utịt ererimbot ama akabade edi ibuot nneme mbonekọn̄ ke nneme ye adaibuot ukara ke 1984. Ke edinam oro, ẹma ẹbụp adaibuot ukara U.S. ini oro, Ronald Reagan, “m̀mê enye enen̄ede onịm ke akpanikọ nte ke ererimbot ke asak iso ese ‘nuclear eke Armageddon.’ Reagan ama onyịme ‘nneme akwa ifiọkowo’ ẹmi ẹban̄ade n̄kemuyo oro odude ke ufọt mme n̄kpọntịbe idahaemi ye idiọn̄ọ Bible ẹmi ẹwụtde utịt ini, edi etubom mbonekọn̄ emi ama ọsọn̄ọ etịn̄ ete ke imọ akanam idọhọke ite ‘yak nnyịn inam ndutịm iben̄e Armageddon.’” Edi, nte ndụn̄ọde nnyịn ke ndifiọk se Armageddon ọwọrọde okpowụhọ ke edinam ekọn̄ oro akamade ndịk nsobo nuclear?
Ediwak mbon ido ukpono ẹdọhọ ke Armageddon edi ekọn̄. Edi ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ọyọhọ isua ikie-19, eyen ukpepn̄kpọ Bible oro Adam Clarke ama ewet ete: “Ekikere mme owo ke n̄kpọ emi edi n̄kpọ nsahi didie ntem! Nte ekemde ye mme nnan nnan okụt n̄kukụt ye mme anam-idem prọfet nnyịn, ẹma ẹn̄wan̄wana ekọn̄ emi ke nsio nsio ebiet ke ufan̄ isua edịp ẹmi ẹkebede. Ke ini kiet ẹken̄wana ke Austerlitz, ke ini efen ẹken̄wana ke Moscow, ini efen ke Leipsic, ndien idahaemi ke Waterloo! Ndien mmọ ke ntre ẹma ẹkaiso, ẹyenyụn̄ ẹkaiso ẹsịn ndutịme, owo ẹyenyụn̄ ẹtịmerede mmọ.”
Ndidụn̄ọde mfiọk se Armageddon ọwọrọde nte an̄wan̄ade edemede mme akpan mbụme. Nso idi Armageddon? Edieke enye edide ekọn̄, mmanie ẹdibuana? Ntak ẹdin̄wanade-e? Mmọn̄ ke enye edida itie? Ndien ini ewe ke Armageddon editịbe?
Nso Idi Armageddon?
Ẹda ikọ oro, “Armageddon” ẹto ikọ ẹkụtde ke n̄wed Ediyarade eke Bible, emi ẹdiọn̄ọde nte ndamban̄a ikọ. Do apostle John ekewet ete: “N̄kụt spirit ndek ita, ẹmi ẹbietde ikwọt, nte ẹwọn̄ọde ke inua dragon ye ke inua unam oro ye ke inua prọfet nsu; mmọ ẹdi spirit mme demon ẹmi ẹnamde mme idiọn̄ọ, ẹmi ẹnyụn̄ ẹwọn̄ọde ẹka ke ọtọ ndidem kpukpru ekondo, nditan̄ mmọ mbok ọtọkiet ẹdi ekọn̄ akwa usen Abasi, Andikara kpukpru n̄kpọ. . . . Ẹnyụn̄ ẹtan̄ mmọ oro ẹkebok ke ebiet emi ẹkotde ke usem Hebrew, ẹte, Har-Magedon.”—Ediyarade 16:13-16.
Armageddon, m̀mê Har-Magedon, edi usem Greek oro edide ukem ye ikọ Hebrew oro Har Meghid·dohnʹ emi ọwọrọde “Obot Megiddo,” m̀mê “Obot oro Mbonekọn̄ Ẹsopde Idem.” Ẹda enye ẹkeyịri ye “ekọn̄ akwa usen Abasi, Andikara kpukpru n̄kpọ.” Ntre Armageddon idịghe en̄wan ukaraidem, n̄wụre ke ndutịm uforo, nsobo nuclear, m̀mê en̄wan oro ubonowo en̄wanade. Utu ke oro, Armageddon edi ekọn̄ Abasi.
Mmanie Ẹdibuana?
Spirit ndek ita ẹmi ẹbietde ikwọt mi ẹwọn̄ọ ke inua dragon (Satan kpa Devil), idiọk unam (ndutịm ukara esie ke isọn̄), ye nsunsu prọfet emi edide Anglo-America. Spirit ndek ita ẹmi mme demon m̀mê ndiọi angel ẹdade usụn̄ mi ẹtan̄ ndidem isọn̄, m̀mê mme andikara, ẹbok ọtọkiet, ẹdi Har-Magedon.—Se ọyọhọ ibuot 32 ke n̄wed Revelation—Its Grand Climax At Hand! emi Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., emịn̄de.
Akwa udịmekọn̄ eke spirit oro enyịn mîkwe emi Edidem Jesus Christ adade usụn̄ ẹda ke n̄kan̄ Jehovah ke ekọn̄ Armageddon. Apostle John ọkọtọt ete: “Ekem n̄kụt nte ẹbererede heaven; ndien sese, afia enan̄ mbakara, Andidoro enye ke edem ekere Anam-akpanikọ ye Ata Akpanikọ, Enye [Jesus] onyụn̄ asan̄a ke edinen ido ekpe ikpe onyụn̄ an̄wana ekọn̄. . . . Ndien udịmekọn̄ ẹmi ẹdude ke heaven . . . ẹtiene Enye ke edem. . . . Edisọp ofụt onyụn̄ oto Enye ke inua ọwọrọ, man Enye ada ekpen̄e mme idụt; Enye eyenyụn̄ ada esan̄ukwak akara mmọ. Enye onyụn̄ edịghi obube udịghi-wine ikan̄ ikan iyatesịt Abasi Andikara kpukpru n̄kpọ. Enye onyụn̄ enyene enyịn̄ emi ẹwetde ke ọfọn̄idem Esie ye ke ifụhi Esie ẹte, Edidem ndidem ye Ọbọn̄ mbọn̄.” (Ediyarade 19:11-16) Edisọp ofụt ada aban̄a odudu oro Christ enyenede ndinọ uyo nte yak ẹsobo kpukpru mbon oro mîdaha inọ Obio Ubọn̄ Abasi. (Ediyarade 1:16; 2:16) Akwa udịmekọn̄ oro enyịn mîkwe ẹdu ndin̄wana ekọn̄ Armageddon.
Mme andibiọn̄ọ ẹdi Satan, udịm mme demon esie, ye ndidem kpukpru ekondo. Edi nnyịn ikpekereke iban̄a mme andikara ererimbot ẹmi ẹkụtde ke enyịn ikpọn̄îkpọn̄, koro mbon oro mmọ ẹkarade ẹtiene ẹbuana. Ẹma ẹbemiso ẹtịn̄ ẹte: “Koro Jehovah ayatde esịt ye kpukpru mme idụt, onyụn̄ ofụtde esịt ye kpukpru mme udịmekọn̄ mmọ.”—Isaiah 34:2.
Ntak Ẹdin̄wanade-e?
Edin̄wana ekọn̄ Armageddon koro Abasi edi edinen idinyụn̄ iyọhọ idiọkido aba. (Psalm 11:7) Ke ntre, ana ẹsobo esop Satan kpa Devil, esịnede mme demon ye ọsọn̄ibuot ubonowo, ẹmi ẹdide ntak idiọkn̄kpọ ye nnama ẹmi ẹdude ke ediwak tọsịn isua ẹfep. (Men Genesis 3:15 domo.) Ẹyemenede ukara ofụri ekondo Jehovah ke enyọn̄ ke Armageddon, ndien ekọn̄ oro eyemen esuene oro ẹsuenede enyịn̄ esie ke ediwak isua ikie efep. Nte Abasi eketịn̄de ebe ke Ezekiel, prọfet esie ete: “Ndinyụn̄ nyakke aba mmọ ẹsabade edisana enyịn̄ mi: ndien mme idụt ẹyefiọk ẹte ke ami [ndi] Jehovah.”—Ezekiel 39:7.
Ke akpanikọ ekọn̄ Abasi ke Armageddon eyekpan nsobo ofụri ubonowo. Jehovah okobot isọn̄ man ẹdụn̄ ke esịt, idịghe ubonowo ndisobo mfep ke ekọn̄ nuclear m̀mê ke edide isio, ẹnamde enye okûdot se ẹdude uwem. (Isaiah 45:18) Enye “[eye] sobo mmọemi ẹsobode isọn̄.” (Ediyarade 11:18) Edi andiwet Psalm ọkọdọhọ ete: “Jehovah edi edidem: ererimbot [Hebrew, tevel’; isọn̄, emi osion̄ode mbun̄wụm ẹnyụn̄ ẹdụn̄de ke esịt, kpa ikpehe isọn̄ oro owo odụn̄de] onyụn̄ ọsọn̄ọ ada, idisehekede.”—Psalm 96:10.
Se Abasi edinamde ke Armageddon eyedu ke ọyọhọ n̄kemuyo ye mme akpan edu esie eke unenikpe, ifiọk, odudu, ye ima. (Deuteronomy 32:4; Job 12:13; Isaiah 40:26; 1 John 4:8) Enye eyesobo ‘mme anamidiọk oro mîten̄eke Abasi,’ idisoboke ndinen owo. (Jude 14, 15) Sụk ‘mme idiọkowo ke ẹdida ẹnọ ofụt.’ (Jeremiah 25:31) Emi eyediọn̄ usụn̄ ọnọ edifiak n̄wụk Paradise, ẹsude uduak Abasi kaban̄a isọn̄ ye ubonowo.—Luke 23:43.
M̀mọ̀n̄ ke Enye Edida Itie?
Sia ikọ oro “Armageddon” otode ikọ Hebrew oro ọwọrọde “Obot Megiddo,” ndusụk owo ẹkeme ndibiere nte ke ẹdin̄wana ekọn̄ emi ke n̄kokon̄ obot emi ekerede enyịn̄ oro. Nte ededi, idụhe obot emi ẹkekotde Megiddo. Obot obot obio kiet emi oyomde usụn̄ ke itiat 60 ama odu ke n̄kan̄ edem edere usoputịn Jerusalem, edi ibombom oro okon̄de ke n̄kpo nte ikpat 70 kpọt odu ke ebiet emi idahaemi.—Joshua 17:11.
Obio eset oro okodu ke “itịghede Megiddo.” (2 Chronicles 35:22) Ndibuan Armageddon (m̀mê Har-Magedon) ye ikpehe ebiet oro odot sia enye ekedide ebiet oro ẹkesin̄wanade ekọn̄ oro ẹdade ẹbiere eneni. Ke uwụtn̄kpọ, do Abasi ama an̄wam Ebiereikpe Barak ndisobo edidem Jabin eke Canaan ye udịmekọn̄ esie emi Sisera akadade usụn̄. (Judges 4:12-24; 5:19, 20) Ke ebiet oro, Gideon ye ekpri udịmekọn̄ esie ẹma ẹsuan mbon Midian. (Judges 7:1-8:35) Do n̄ko ke ẹkewot Edidem Ahaziah ye Josiah.—2 Ndidem 9:27; 23:29, 30.
Nte ededi, odot ẹtịm ẹfiọk nte ke itịghede emi, n̄ko ẹkotde Itịghede Esdraelon, edi itiat 20 ke uniọn̄ ye itiat 18 ke ubom kpọt ke n̄kan̄ edem usiahautịn esie. Utọ ekpri ebiet ntre ikpekemeke ndikem ndidem kpukpru ekondo ye udịmekọn̄ mmọ. Ke ẹsiode oro ẹfep, ibombom (ibombom Megiddo) m̀mê unaisọn̄ idịghe obot. Nte an̄wan̄ade, ndien, Armageddon ididaha itie ke ndusụk obot obot ebiet ke Middle East. Utu ke oro, Armageddon (m̀mê Har-Magedon) edi ndamban̄a idaha eke ofụri ererimbot, okposụkedi enye adade ekese se enye ọwọrọde oto Megiddo ye se ikadade itie ke ebiet oro.
Ini Ewe ke Armageddon Editịbe?
Sia Megiddo okodude ke idụt oro ikọt Abasi eke eset ẹkedụn̄de, se iditịbede ke Armageddon abuana Mme Ntiense Jehovah ke “utịt ini” emi. (Daniel 12:4) Har-Magedon aban̄a “ebiet” emi ẹtan̄de ndidem isọn̄ ẹbok ọtọkiet ndin̄wana ye Jehovah ye Obio Ubọn̄ esie ke ubọk Jesus Christ. (Ediyarade 16: 14, 16) Edi “ebiet” oro (Greek, toʹpos) owụt idaha ofụri ererimbot. Armageddon editịbe ke ini idaha oro otụkde Mme Ntiense Jehovah ke ofụri isọn̄ edidemerede.
Satan kpa Devil okop iyatesịt ke ntak uforo eke spirit oro Mme Ntiense Jehovah ẹnyenede, ibịghike enye eyen̄wana ke ofụri ukeme ye mme Christian ẹmi ẹtiede nte ẹnana ukpeme. Etịn̄ ẹban̄a en̄wan Satan, m̀mê Gog eke ofụri ererimbot emi ke Ezekiel ibuot 38 ye 39. Ke idak odudu Devil, mme idụt ẹyedaha ẹnam ikọ ye ikọt Jehovah ẹmi ẹdide mme ama emem ẹmi ẹtan̄de ke kpukpru idụt ẹbok ọtọkiet mi. Ih, ubiọn̄ọ otode Satan eyewụt idem ke en̄wan oro edin̄wanade ke ofụri ererimbot ye mme asan̄autom Jehovah eke isọn̄, kpa mme andida ke ibuot ye mme anditan̄a Ohio Ubọn̄ Abasi ẹmi ẹkụtde ke enyịn.
Esiwak ndikot ekọn̄ ndian ebiet oro ẹn̄wanade enye. Ntre, ẹkeme ndikot ọkpọsọn̄ ukpeme oro Abasi ekpemede ikọt esie en̄wan, m̀mê ekọn̄ Armageddon. Ke ini Jehovah adahade ada ndikpeme ikọt esie mbiọn̄ọ en̄wan Gog, Armageddon eyetọn̄ọ! Ukara owo eyeduọ. Akwa ukwọ, akama-nsobo edịmitiat, emịnen̄mịnen̄ ikan̄ ye sulfur, ndiọi udọn̄ọ—mme edinam Abasi ke akpanikọ—ẹyesịn mbon ererimbot oro mîdụhe ke otu Mme Ntiense Jehovah, ndịk. Mbon usua Mme Ntiense Jehovah ẹmi ẹdide owo ẹyewọn̄ọde n̄kpọekọn̄ mmọ ẹn̄wana ke otu idemmọ. Ndien mbon oro mîdikpan̄ake ke en̄wan uwotidem emi, Jehovah eyesọhi efep.—Ezekiel 38:18-23; Daniel 2:44.
Ke ndịk, owo kiet kiet ẹyemenede ubọk esie an̄wana ye mbọhọidụn̄ esie idat idat oyom ubọhọ edi emi edidi ikpîkpu. (Zechariah 14:12, 13) “Mmọ eke Jehovah ediwotde ke usen oro ẹyetọn̄ọ ke utịt ererimbot ẹna ẹsịm ke utịt ererimbot: idituaha mmọ, idinyụn̄ itan̄ke, idinyụn̄ ibụkke, mmọ ẹyetie nte ifụm ke iso isọn̄.” (Jeremiah 25:33) Ukeme ekededi ndida san̄asan̄a ke ekọn̄ Abasi eyenam uwem fo okụt ntakurua ke Armageddon! Ndien nte ẹsisiode ẹwụt N̄wed Abasi ndien ndien ke magazine emi, emana emi idibehe ifep mbemiso Armageddon otịbede!—Matthew 24:21, 34.
Se Armageddon Edinamde
Armageddon eyesio akpatre idiọn̄ọ esop Satan eke isọn̄ efep. Adianade do, ẹyesịn Devil ye mme demon esie ke editụn̄ọ ukpe. (Ediyarade 20:1-3) Nso edidiọn̄ ẹdifiọrọ ntem adan̄aoro ọnọ ikọt Jehovah, kpa idara idara mme andibọhọ akwa ekọn̄ esie ke Armageddon! Mmọ ke idara ẹyetọn̄ọ utom edi fiak mbọp oro edikpụhọrede ofụri isọn̄ ẹnam ẹdi paradise, ọbọhọde usabade n̄kpọ, ubiak, eseme, ntuan̄a, ye n̄kpa. (Ediyarade 11: 15, 18; 21:3, 4) Afo n̄ko emekeme ndidu do edieke afo anamde ikọ andiwet Psalm ẹmi: “Bet Jehovah, nyụn̄ nịm ido esie, ndien enye eyemenede fi onịm ke enyọn̄, man ada isọn̄ enyene.” (Psalm 37:34) Ke akpanikọ afo emekeme ndidu uwem n̄kụt ekọn̄ akwa usen Abasi Andikara kpukpru n̄kpọ onyụn̄ akabade edi idara idara andibọhọ ke ini Armageddon an̄wanade!
“Sia kpukpru n̄kpọ ẹmi ẹdibiarade ntem, nso orụk owo ke mbufo ẹkpedi ke edisana ido ye ke uten̄e Abasi? Mbufo emi ẹtiede ẹbet ẹnyụn̄ ẹsọn̄ọde ẹyom edidi Usen Abasi.”—2 Peter 3:11, 12
[Se ẹwetde ke ikpọ abisi ke page 4]
Armageddon idịghe en̄wan ukaraidem, n̄wụre ke ndutịm uforo, nsobo nuclear, m̀mê en̄wan oro ubonowo en̄wanade. Armageddon edi ekọn̄ Abasi
[Se ẹwetde ke ikpọ abisi ke page 5]
Ekọn̄ Abasi ke Armageddon eyekpan nsobo ofụri ubonowo
[Se ẹwetde ke ikpọ abisi ke page 6]
Ukeme ekededi ndida san̄asan̄a ke ekọn̄ Abasi eyenam uwem fo okụt ntakurua ke Armageddon!