Ibuot Ition
‘Yom Jehovah’ ke Ndituak Ibuot ke Usụn̄ Oro Enye Enyịmede
1. Mme edidiọn̄ ewe ke afo enyene ke ndibuana ye ikọt Abasi?
NSO akwa ifet ke afo enyene ntem ndifiọk Abasi emi esisude ntịn̄nnịm ikọ! Emi anam afo enyene udeme ke se prọfet Hosea ekewetde ete: “[Nyodụk] ediomi ndọ ye afo ke akpanikọ; ndien afo ọyọfiọk Jehovah.” Hosea eketịn̄ aban̄a ifụre ifụre idaha emi ebietde paradise oro ikọt Abasi ẹkenyenede ndidu ke mmọ ẹma ẹkenyọn̄ ntan̄mfep ke Babylon ẹdi. Ukem ntre, ikọt Abasi mfịn ẹdu ke ifụre ẹnyụn̄ ẹnyene akpakịp n̄kpọ eke spirit; etie nte n̄kpọ eke mmọ ẹdude ke Paradise. (Hosea 2:18-20) Idahaemi afo emedi edikere enyịn̄ adian Jehovah nte kiet ke otu mme asan̄autom esie oro ẹma ẹkeyak idem ẹnọ—kpa kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah—omonyụn̄ oyom ndika iso ndi asan̄autom esie.—Isaiah 43:10, 12; Utom 15:14.
2, 3. (a) Ntak emi Jehovah mîkamaha usụn̄ oro ikọt esie ẹketuakde ibuot ẹnọ enye ke eset? (b) Ntak emi ikpekerede iban̄a etop oro mme prọfet oro ẹketan̄ade?
2 Israel eset ẹkedi idụt oro ẹkeyakde idem ẹnọ Jehovah, ndien enye ama ọnọ mmọ mme ibet emi idụt ndomokiet en̄wen mîkenyeneke. (Deuteronomy 4:33-35) Edi ke iduọk isua 800 M.E.N., nditọ Israel ẹma ẹtre ndinịm ibet Abasi tutu Abasi ọdọn̄ prọfet Amos utom ọnọ mmọ ete: “Mmasua mmonyụn̄ nsịn mme usọrọ mbufo . . . Ọkpọkọm mbufo ẹwa ofụri edifọp uwa ẹnọ mi, mme uwa enọ mbufo idinemke mi esịt.” (Amos 5:21, 22) Okposụkedi emi Abasi mîtịn̄ke utọ ikọ oro ye esop esie emi odude ke ofụri ererimbot mfịn, kere nte ekpetiede fi ke idem edieke okpokopde nte Abasi etịn̄de utọ ikọ oro aban̄a utuakibuot fo! Ndi nnyịn owo kiet kiet imekeme ndikpep n̄kpọ nto emi?
3 Ke eyo oro, ikọt Abasi ẹkedọhọ ke mmimọ ituak ibuot inọ Jehovah ke usụn̄ oro enye enyịmede. Edi ediwak mmọ ẹkenam n̄kpọ ẹnọ nsunsu abasi, utọ nte Baal mbon Canaan, ye mbiet nditọ enan̄, mîdịghe ẹwa uwa ke mme edikon̄ ebiet. Mmọ ẹketuak ibuot ẹnọ udịm enyọn̄ ke adan̄aemi ẹdade enyịn̄ Jehovah ẹn̄wọn̄ọ un̄wọn̄ọ. Ntem, ata Abasi ama ọdọn̄ mme prọfet utom ọnọ mmọ ete ẹfiak ẹdituak ibuot ẹnọ imọ ke edisana usụn̄. (2 Ndidem 17:7-17; 21:3; Amos 5:26) Omokụt do ke ẹkeme ndiyom idem mme asan̄autom Abasi oro ẹma ẹkeyak idem ẹnọ ẹtịm ẹdụn̄ọde edinam ye edu mmọ man ẹkụt ẹte ke mmọ ẹkem ye utuakibuot oro Jehovah enyịmede.
“IFIỌK ABASI”
4. N̄kpọ eketie didie ke ini Edidem Jeroboam II akakarade?
4 Kere ban̄a ini oro akpa ke otu prọfet 12 oro eketịn̄de ikọ ke ibuot Abasi. Enye ama ebem iso etịn̄ ete ke usen Jehovah eyesịm obio ubọn̄ esien Israel duop. Edi eketie nte n̄kpọ ama enen̄ede ọfọn ye mmọ. Kpa nte Jonah ekebemde iso etịn̄, Edidem Jeroboam II ama afiak owụk adan̄a Israel ke n̄kan̄ edem edere emi ekperede Damascus tutu ekesịm Inyan̄ Inụn̄. (2 Ndidem 14:24-27) Okposụkedi emi Jeroboam akanamde se idiọkde, Jehovah ama enyene anyanime, ikonyụn̄ iyomke ndisobo Israel mfep ke idak ikpaenyọn̄. Abasi ama ọnọ nditọ Israel ini man ẹkabade esịt, “ẹyom Jehovah, ẹnyụn̄ ẹdu uwem.”—Amos 5:6.
5. Nso ke nditọ Israel ẹkenana emi akanamde Jehovah esịn mmọ?
5 Akpakana nditọ Israel ẹda ini mfọnọn̄kpọ oro ẹfiak ẹtiene Jehovah ke ndinen̄ede mfiọk enye nnyụn̄ nnam se inende. Utu ke oro, mmọ ẹkekere ke ‘afanikọn̄ idisan̄ake ikpere, idinyụn̄ isịmke mmimọ.’ (Amos 9:10) Afo emekeme ndidọhọ ke mmọ ẹma ẹfre Jehovah sia ‘mmọ ẹma ẹkop uyụhọ ẹnyụn̄ ẹtan̄ idem.’ (Hosea 13:6) Ikpanaha nnyịn ikere ke emi edi mbụk eset oro mîbeheke nnyịn. Tịm fiọk ntak emi Jehovah okokotde nditọ Israel ikpe: “Koro afo esịnde ifiọk, ami n̄ko nyesịn fi nte okûdi oku ọnọ mi.” Mmọ ẹma ẹyak idem ẹnọ Jehovah ndien mbonubon mmọ oro ẹkedude ẹkpere mmọ ẹma ẹnyụn̄ ẹyak idem ẹnọ. Edi, mmọ owo kiet kiet ikenyeneke ata “ifiọk Abasi.”—Hosea 4:1, 6.
6. Ntak emi ẹkemede ndidọhọ ke ifiọk Abasi oro nditọ Israel ẹkenyenede ikenyeneke ufọn?
6 Idịghe nte ke akananam mmọ ikokopke ikọ Abasi, sia mme ete ye eka ke Israel ẹkenyene ndisikpep nditọ mmọ Ikọ Abasi. Anaedi ata ediwak mmọ ẹma ẹsikop ndusụk mbụk Bible ẹto ete ye eka mmọ, m̀mê ke ini ẹnemede nneme ye mbon en̄wen, mîdịghe ke mme mboho mmọ. (Exodus 20:4, 5; Deuteronomy 6:6-9; 31:11-13) Ke uwụtn̄kpọ, mmọ ẹma ẹkop se iketịbede ke ini Aaron akanamde eyen enan̄ o-gold ke adan̄aemi Moses okodude ke Obot Sinai man ọbọ Ibet Duop. (Exodus 31:18–32:9) Ntem nditọ Israel oro ẹkedude ke eyo mme prọfet ẹma ẹnyene ifiọk ẹban̄a Ibet oro ẹnyụn̄ ẹkop se iketịbede ke ini edem. Edi ifiọk mmọ ikenyeneke ufọn sia mmọ ikayakke ifiọk emi anam mmọ ẹtuak ibuot ẹnọ Abasi ke usụn̄ oro enye enyịmede.
7. (a) Ntak emi ekedide mmemmem ntre nditọ Israel ndikabade ndi mbon nsọn̄ibuot? (b) Didie ke Christian ekeme ‘nditọn̄ọ ndifre Andinam enye’?
7 Afo emekeme ndikere ete, ‘Ntak emi ekememde utom ntre nditap nditọ Israel nsịn ke nsọn̄ibuot?’ Hosea ama etịn̄ se ikanamde, ete: “Israel efre Andinam enye.” (Hosea 8:14) Ikọ emi ke akpasarade usem Hebrew owụt ke nditọ Israel ẹketọn̄ọ ndifre Jehovah sụn̄sụn̄. Mmọ ikefreke Jehovah ke mbuari. Utu ke oro, mmọ ẹketọn̄ọ sụn̄sụn̄ ndifre ntak emi edide akpan n̄kpọ ndituak ibuot nnọ Abasi ke usụn̄ emi enye enyịmede. Ndi emekere ke orụk n̄kpọ oro ekeme nditịbe nnọ Christian? Da owo emi esịnde idem etịm n̄kpọ ọnọ ubon esie ke uwụtn̄kpọ. (1 Timothy 5:8) Man enye anam emi, ana enye ada utom idịbi udia esie ke akpan n̄kpọ. Ndusụk ini, nte n̄kpọ etiede ke itieutom ekeme ndinam enye ekere ke ana imọ ifiak mbono esop Christian inam utom oro. Nte ini akade, enye idaha edifiak mbono esop ke n̄kpọ aba, ndien edifiak ke ubọk ke ubọk. Sụn̄sụn̄, itie ufan esie ye Abasi inen̄ekede isọn̄ aba—enye ‘ọtọn̄ọ ndifre Andinam enye.’ Ukem n̄kpọ emi ekeme nditịbe nnọ Christian emi ete ye eka esie m̀mê mme iman eken mîdịghe mme andinịm ke akpanikọ. Ana enye ebiere adan̄a ini emi enye edisibiatde ye mmọ, onyụn̄ ọfiọk ini emi edifọnde ndinam oro. (Exodus 20:12; Matthew 10:37) Ana enye onyụn̄ ebiere adan̄a ini emi enye edisidade ika isan̄, inam mme n̄kpọ oro enye amade, inyụn̄ inọ idem inemesịt.
8. Ke eyo Amos, nso ke ndinyene “edet eke ẹsanade” ọkọwọrọ?
8 Nnyịn imekpep Ikọ Abasi inyụn̄ ida se ikpepde isịn ke edinam. Edi ọkpọfọn nnyịn owo kiet kiet ikere iban̄a ikọ kiet emi ikụtde ke n̄wed Amos: “edet eke ẹsanade.” Abasi akada Amos odụri ikọt Esie utọn̄ ete: “Ami mma nnọ mbufo edet eke ẹsanade ke kpukpru mme obio mbufo nnyụn̄ nnam mbufo ẹnana uyo ke kpukpru ebietidụn̄ mbufo.” (Amos 4:6) Idịghe mmọ nditụk edet akanam edet mmọ asana. Unana edinyene se ẹdiade akanam—akan̄ ama ọnọmọ mmọ. Akan oro, emi okodụri mmọ utọn̄ aban̄a akan̄, edi “idịghe akan̄ uyo, inyụn̄ idịghe eke nsatitọn̄ mmọn̄, edi edi eke edikop ikọ Jehovah.”—Amos 8:11.
9, 10. (a) Nso ikeme ndinam Christian etie biọn̄ ke n̄kan̄ eke spirit? (b) Ntak emi oyomde nnyịn ikpeme idem ye n̄kpọ oro ekemede ndinam nnyịn itie biọn̄ ke n̄kan̄ eke spirit?
9 Se Amos eketịn̄de aban̄a akan̄ osu Christendom ke idem sia mmọ ẹtiede biọn̄ ke n̄kan̄ eke spirit. Edi, Abasi eberede “window heaven” ọnọ ikọt esie emi ẹdude ke ofụri ererimbot. Mmọ ẹnyene ọkpọmiọk udia eke spirit. (Malachi 3:10; Isaiah 65:13, 14) Nte ededi, Christian ekeme ndibụp idemesie ete, ‘Ndi mmesinen̄ede ndia udia eke spirit emi?’ Ndusụk mme anam-ndụn̄ọde ẹkụt ẹte ke mme unam oro ẹkedade ẹnam ndụn̄ọde, oro ẹkenyenede mfịna ke ikpehe mfre oro esinamde mmọ ẹfiọk ini oro biọn̄ ọdọn̄de mmọ, ẹkeme nditie biọn̄ tutu ẹkpan̄a okposụkedi emi udia odude barasuene. Ndi Christian ekeme nditie biọn̄ ke n̄kan̄ eke spirit okposụkedi emi udia eke spirit odude barasuene?
10 Nịm idemfo ke utọ idaha emi nyụn̄ kere ise: Jehovah ama ọnọ nditọ Israel akpakịp udia eke spirit. Mmọ ẹma ẹnyene Ibet oro akpakan̄wamde mmọ ẹka iso ẹnyene eti itie ufan ye Abasi; ẹnyene ndutịm unọ ukpep oro akpakan̄wamde mmọ ẹkpep nditọ mmọ ifiọk Abasi; ẹnyụn̄ ẹnyene mme prọfet ndin̄wam mmọ ẹfiọk uduak Abasi. Kpa ye oro, mmọ ẹma ẹtọn̄ọ ndifre Jehovah. Bible etịn̄ se iketịbede ke eyo Hosea ete: “Mmọ ẹkop uyụhọ [ke ntak inyene mmọ] ẹnyụn̄ ẹtan̄ idem.” (Hosea 13:6; Deuteronomy 8:11; 31:20) Edieke nnyịn mîyomke inyene nnyịn akabade edi akpan n̄kpọ ke uwem nnyịn akan itie ufan nnyịn ye Abasi, oyom idu ke ukpeme kpukpru usen.—Zephaniah 2:3.
KERE MME N̄KPỌ ORO ẸDIDE ATA AKPAN N̄KPỌ
11, 12. (a) Ke ini Edidem Uzziah akakarade, ntak emi mme prọfet ẹkesịnde udọn̄ ẹnọ mme owo ẹte ẹfiak ẹtiene Jehovah? (b) Nso akpan n̄kpọ ke Joel ọkọsọn̄ọ etịn̄?
11 Ke adan̄aemi Jeroboam II akakarade Israel, Uzziah (emi ẹkotde n̄ko Azariah) akakara Judah. Uzziah ama atat mme ikpehe obio ukara esie onyụn̄ ọbọp ikpọ tọwa ke ndusụk inuaotop Jerusalem. Enye ama ‘owụt odudu esie ke ata akamba udomo’ sia ‘ata Abasi ama an̄wam enye.’ Enye ama “anam se inende ke enyịn Jehovah” onyụn̄ “odomo ndiyom Abasi.” Edi, ediwak owo ke Judah ẹma ẹka iso ndifọp uwa ke mme edikon̄ ebiet.—2 Chronicle 26:4-9.
12 Emi owụt ke okposụkedi emi mbon Judah ye Israel ẹkekerede enyịn̄ ẹdian Abasi, mmọ ẹma ẹsiwak ndida mme n̄kpọ oro Abasi mîkenyịmeke ndisịn ke utuakibuot mmọ. Mme prọfet ẹma ẹdomo ndin̄wam mmọ ẹfiọk nte utuakibuot akpanikọ okpụhọrede ye nsunsu utuakibuot. Jehovah ama ọdọhọ Joel ekpe mmọ ubọk, ete: “Ẹfiak ẹtiene mi ke ofụri esịt mbufo, ẹtie utreudia ẹnyụn̄ ẹtuan̄a ẹnyụn̄ ẹseme.” (Joel 2:12) Fiọk ete ke Abasi okoyom ikọt esie ẹfiak ẹtiene imọ “ke ofụri esịt.” Ke akpanikọ, mfịna ekedi ke mmọ ikatuakke ibuot ke ofụri esịt inọ Abasi. (Deuteronomy 6:5) Ke nditịm ntịn̄, mmọ ẹketuak ibuot ẹnọ Jehovah enyọn̄ enyọn̄, mmọ ikesịnke ofụri esịt mmọ do. Abasi ama esiwak ndida mme prọfet esie nsọn̄ọ ntịn̄ ke ima-mfọnido, unenikpe, ye sụn̄sụn̄ ido, kpa mme edu emi ẹtode owo esịt, ẹkam ẹdi akpan n̄kpọ.—Matthew 23:23.
13. Nso ke okoyom mme Jew oro ẹketode ntan̄mfep Babylon ẹdi ẹnam?
13 Idahaemi, kere se iketịbede ke mme Jew ẹma ẹkefiak ẹnyọn̄ obio emana mmọ. Okposụkedi emi mmọ ẹkefiakde ẹketuak ibuot nte Ibet eketemede, mmọ ikanamke n̄kpọ Abasi ke ofụri esịt. Mme Jew ẹma ẹsitie utreudia ke mme usen oro ẹkesidade ẹti mme n̄kpọntịbe oro ẹkeban̄ade nsobo Jerusalem. Jehovah ama obụp mmọ ete: “Nte mbufo ẹketre udia ẹnọ mi?” Unenikpe akanam Abasi ayak ẹsobo Jerusalem, ndien oro ikedịghe n̄kpọ oro ẹkpekefụhọde ẹban̄a. Utu ke nditie utreudia nnyụn̄ mfụhọ mban̄a se iketịbede ke ini edem, mme Jew oro ẹkpekenyene ndidara nnyụn̄ n̄kop idatesịt ke mme ini usọrọ ke ntak mme edidiọn̄ oro utuakibuot akpanikọ akanamde mmọ ẹnyene. (Zechariah 7:3-7; 8:16, 19) Ndien ama enyene mme n̄kpọ en̄wen oro akanade mmọ ẹnam. Nte nso? Akana mmọ “ẹkpe unenikpe; ẹnyụn̄ ẹwụt kiet eken ima-mfọnido ye mbọm . . . ẹkûnyụn̄ ẹduak idiọk ke esịt [mmọ] ẹban̄a kiet eken.” (Zechariah 7:9, 10) Kpukpru nnyịn imekeme ndibọ ufọn nto se mme prọfet oro ẹkekpepde ikọt Abasi ẹban̄a ndituak ibuot nnọ Abasi ke ofụri esịt.
14. (a) Nso ye nso ke okoyom mbon oro ẹkenyọn̄de ntan̄mfep ẹdi ẹnam ke utuakibuot mmọ? (b) Didie ke mme prọfet ẹkesọn̄ọ ẹtịn̄ mme n̄kpọ oro ẹdide ata akpan n̄kpọ ke utuakibuot?
14 Ndituak ibuot nnọ Abasi ke ofụri esịt esịne nso ye nso? Nso ke Abasi okoyom ikọt esie ẹnam mbemiso ẹkedade mmọ ẹka ntan̄mfep ye ke mmọ ẹma ẹkenyọn̄ ẹdi? Afo ọmọfiọk ke akana mmọ ẹdu uwem ekekem ye idaha oro Abasi enịmde. Odu mme akpan n̄kpọ en̄wen oro Ibet okoyomde ẹnam, utọ nte ndisop idem ọtọkiet man ẹkop ẹnyụn̄ ẹkpep uduak Abasi. Ke adianade do, Abasi ama anam mme prọfet esie ẹsọn̄ọ ẹtịn̄ ke oyom ẹnyene ima-mfọnido, sụn̄sụn̄ ido, mbọm, nsụkidem, ẹnyụn̄ ẹkpe unenikpe. Kop nte Jehovah okowụtde ke mme edu emi edi akpan n̄kpọ: “Ndat esịt ke ima-mfọnido, idịghe ke uwa; ye ke ifiọk Abasi utu ke ofụri edifọp uwa.” “Ẹsuan n̄kpasịp ẹnọ idem mbufo ke edinen ido; ẹdọk ke ima-mfọnido.” (Hosea 6:6; 10:12; 12:6) Micah ọkọdọhọ ete: “Nso ke Jehovah oyom oto fi ke mîbọhọke ndinam se inende nnyụn̄ mma mfọnido nnyụn̄ nsụk idem nsan̄a ye Abasi fo?” (Micah 6:6-8) Ndien prọfet Zephaniah eketeme ikọt Abasi ete: “Ẹyom Jehovah, mbufo kpukpru sụn̄sụn̄ mbon isọn̄ . . . Ẹyom edinen ido, ẹyom sụn̄sụn̄ ido.” (Zephaniah 2:3) Oyom ẹnyene mme edu emi man ẹkeme ndituak ibuot ke usụn̄ oro Abasi enyịmede.
15. Nte ekemde ye se mme prọfet ẹketemede, nso ke oyom mme Christian ẹnam ke utuakibuot mmọ?
15 Nso ke mme edu emi ẹnyene ndinam ye utuakibuot nnyịn? Afo ọmọfiọk ke ndikwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ edi akpan n̄kpọ. (Matthew 24:14; Utom 1:8) Edi afo emekeme ndibụp idemfo ete: ‘Ndi nsise edikwọrọ ikọ ke efakutom nnyịn nte ata ọkpọsọn̄ utom oro nnamde sia ẹnyụn̄ ẹdọhọde ẹnam? Mîdịghe, ndi nda enye nte ifet ndin̄wam mbon oro ẹyomde ndikop etop unyan̄a uwem oro esịnede ke Bible? Ndi mmesitua mmọ mbọm?’ Ke akpanikọ, akpana mbọm ye ima-mfọnido ẹnam nnyịn itọt mbon en̄wen iban̄a usen Jehovah. N̄ko, unenikpe ye edinen ido ẹsinam nnyịn idomo ndida etop emi nsọk kpukpru orụk owo.—1 Timothy 2:4.
16, 17. Ntak emi sụn̄sụn̄ ido ye nsụkidem ẹdide akpan n̄kpọ ke utuakibuot fo?
16 Yak ineme iban̄a uwụtn̄kpọ en̄wen—edidụk mbono esop Christian, emi afo ọfiọkde ke edi akpan n̄kpọ. (Mme Hebrew 10:24, 25) Ndi emekere nte sụn̄sụn̄ ido ye nsụkidem ẹkemede ndin̄wam nnyịn ke afan̄ emi? Mbon oro ẹnyenede sụn̄sụn̄ ido ẹsisụhọde idem ẹbọ ukpep ndien ekem ẹda se ẹkpepde ẹsịn ke edinam, ntem ẹnamde ubiereikpe Jehovah. Owo emi osụhọrede idem esifiọk mmeme esie, onyụn̄ ọfiọk ke imoyom nsịnudọn̄ ye ifiọk oro ẹsibọde ke mme mbono esop.
17 Mme uwụtn̄kpọ emi ẹwụt nte nnyịn ikemede ndibọ ufọn nto se mme prọfet oro ẹkekpepde. Edi, nso ke afo akpanam edieke okụtde ke oyom anam ukpụhọde ke n̄kpọ kiet m̀mê iba ke otu mme n̄kpọ oro inemede ke enyọn̄ emi? Mîdịghe nso edieke akanamde ikpọ ndudue ke ini edem ndien emi ẹsifịna fi ndusụk ini? Prọfet 12 oro ẹnyene ikọ ndọn̄esịt ye un̄wam ẹnọ fi.
FIAK TIENE JEHOVAH
18. (a) Mmanie ke prọfet 12 oro ẹnyene ata etop ndọn̄esịt ẹnọ? (b) Afo ada didie Jehovah ke emi ọfiọkde ke enye akam ekpekpe mme owo ubọk ete ẹfiak ẹtiene imọ?
18 Nte nnyịn ikụtde, mme prọfet oro inemede iban̄a mi ikatakke ke ndikụt ndudue nnọ ikọt Abasi nnyụn̄ mbiom mmọ ikpe. Mmọ ẹma ẹwụt nte Jehovah ekpekde-kpek ikọt esie ete ẹfiak ẹtiene imọ. Kere nte Hosea ekenịmde uyo ekpek mmọ: “Mbufo ẹdi nnyịn ifiak itiene Jehovah, koro enye awaide mbai mbai, kpa enye edikọk nnyịn. Enye eyịbi nnyịn, kpa enye edibọp nde unan nnyịn. . . . Ndien nnyịn iyọfiọk, iyonyụn̄ iyom ndifiọk Jehovah.” (Hosea 6:1-3) Edi akpanikọ ke unenikpe akanam Jehovah Abasi anam ẹsobo Israel, ndien ekem ẹsobo Judah. Edi, akpakana ikọt Abasi ẹda afanikọn̄ oro nte n̄kpọ oro akpanamde mmọ ẹfiak ẹsọn̄ idem ke n̄kan̄ eke spirit. (Mme Hebrew 12:7-13) Edieke mme ọsọn̄ibuot ikọt Jehovah ẹfiakde ẹtiene enye, enye ‘ọyọkọk mmọ’ onyụn̄ ‘ọbọp nde unan mmọ.’ Da enyịn ikike fo se nte owo onụhọde ọbọp nde unan ufan esie. Idahaemi, da nte ke owo oro edi Jehovah. Ke akpanikọ, Jehovah edi Abasi mbọm, kpa enye emi esibọpde nde unan mbon oro ẹnyịmede ndifiak ntiene enye! Ndi oro inamke nnyịn iyom ndifiak ntiene enye edieke nnyịn iduede enye?—Joel 2:13.
19. Nso ke ndifiọk Jehovah abuana?
19 Nso ke ndifiak ntiene Abasi abuana? Hosea eti nnyịn ete ke oyom se ikande sụk edidọhọ ke ‘imọfiọk’ Abasi, edi ke ana isịn ifịk “iyom ndifiọk Jehovah.” N̄wed ndụn̄ọde eyomfịn etịn̄ se itienede emi aban̄a Hosea 6:3, ete: “Akamba ukpụhọde odu ke owo ndidọhọ ke imọfiọk n̄kpọ iban̄a Abasi ye owo ndifiọk Abasi. Emi etie nte owo ndikot n̄wed emi etịn̄de n̄kpọ aban̄a ima ye owo ke idemesie ndisio esịt mma owo.” Oyom inen̄ede ifiọk Jehovah. Ana nnyịn ida enye nte ata Ufan ibetedem emi ikemede ndika mbịne ini ekededi. (Jeremiah 3:4) Edieke enen̄erede ekpere Abasi ntem, afo ọyọfiọk nte esitiede enye ke idem ke ini anamde eti m̀mê idiọk, ndien emi eyenen̄ede an̄wam fi atuak ibuot ọnọ Abasi ke usụn̄ oro enye enyịmede.
20, 21. Didie ke Edidem Josiah okowụt ke imenen̄ede ima ifiọk Abasi?
20 Edidem Josiah ama enịm eti uwụtn̄kpọ ke utuakibuot akpanikọ. Kere ban̄a mbụk esie. Etisịm ini oro Josiah akakabarede edi edidem, ukpono ndem, afai, ye abian̄a oro ẹkeyọhọde obio ke ini ukara Manasseh ye Amon ẹma ẹbiat idụt mmọ. (2 Ndidem 21:1-6, 19-21) Anaedi Zephaniah ndiketeme mme owo ete “ẹyom Jehovah” ama esịn udọn̄ ọnọ Josiah, sia “enye [ama] ọtọn̄ọ ndiyom Abasi David.” Josiah ama ọtọn̄ọ ndisio ukpono ndem mfep ke Judah ọkọrọ ye mme obio emi ẹkedude ke obio ubọn̄ edem edere.—Zephaniah 1:1, 14-18; 2:1-3; 3:1-4; 2 Chronicle 34:3-7.
21 Ke Josiah ama okosio ukpono ndem efep ke obio, enye ama aka iso oyom Jehovah. Enye ama ọnọ uyo ete ẹdiọn̄ temple. Ke ini ẹkesụk ẹnamde utom oro, ẹma ẹkụt “n̄wed ibet Jehovah emi ẹkenọde ẹbe ke ubọk Moses,” ndien etie nte emi ekedi akpasarade Ibet oro Moses ekewetde ke ubọk esie. Nso ke Josiah akanam ke ini ẹkekotde n̄wed emi? “Ke ndondo oro edidem okopde mme ikọ ibet emi, inikiet inikiet enye awak ọfọn̄idem esie.” Enye ama ‘awai esịt esie’ n̄ko onyụn̄ ọsọsọp ada se ẹkekotde ẹnọ enye esịn ke edinam. Enye ikodomoke nditịn̄ ikọ nnyan̄a idem ndọhọ ke imananam ekese. Ndi emeti se iketịbede ke enye ama okosio ukpono ndem efep ke obio? “Ke ofụri eyo esie, [nditọ Israel] ikọwọn̄ọkede ikpọn̄ nditiene Jehovah Abasi mme ete ete mmọ.”—2 Chronicle 34:8, 14, 19, 21, 30-33; Joel 2:13.
22. Didie ke nnyịn ikeme ndibọ ufọn nto uwụtn̄kpọ Josiah?
22 Afo emekeme ndibụp idemfo ete, ‘Nso ke n̄kpakanam?’ Ndi akpakanam nte Josiah, akpan̄ utọn̄ ọnọ mme prọfet onyụn̄ okpụhọde nte afo esinamde n̄kpọ m̀mê esikerede n̄kpọ? Okposụkedi emi nnyịn mîdụhe ke eyo Zephaniah ye Josiah, nnyịn imokụt ke oyom ikpan̄ utọn̄ ikop se Abasi ọdọhọde mfịn inyụn̄ inam item esie. Mmọdo, edieke Christian ekerede ke oyom imọ ikpụhọde usụn̄ uwem m̀mê usụn̄ oro ituakde ibuot inọ Abasi, ndikot n̄wed prọfet 12 oro ekeme ndin̄wam enye ọfiọk se akpanamde.—Mme Hebrew 2:1.
23. Nso ke akpanam edieke ekerede ke oyom anam ukpụhọde ke ndusụk n̄kpọ?
23 Ndusụk ini, ekeme nditie fi ke idem nte eketiede Jonah ke ini enye okodude ke idịbi akamba iyak: “Ẹmebịn mi ẹfep ke iso fo! Ndikeme didie ndifiak n̄wụk enyịn nse edisana temple fo?” (Jonah 2:4) Edi ikọ Jehovah ekeme ndinọ nnyịn mme anana mfọnmma owo emi isiwakde ndinam ndudue, ndọn̄esịt. “Ẹfiak ẹtiene mi, ndien ami nyafiak ntiene mbufo.” (Malachi 3:7) Edieke okụtde ke oyom ọsọn̄ọ itie ufan fo ye Jehovah, mbiowo esop mbufo ẹyenem esịt ndin̄wam fi. Ukem nte esidide ke ini owo awatde ubomisọn̄, oyom ẹtọn̄ọ sụn̄sụn̄. Ẹma ẹtọtọn̄ọ, isisọn̄ke aba. Tịm fiọk ete ke Jehovah ayadara oyonyụn̄ an̄wam fi, sia enye “ọfọnde ido onyụn̄ atuade owo mbọm, isọpke iyatesịt onyụn̄ awak ima-mfọnido.” (Joel 2:12-14) Ke akpanikọ, etop mme prọfet oro esịn udọn̄ ọnọ kpukpru mbon oro ẹyomde ndituak ibuot nnọ Abasi ke usụn̄ oro enye enyịmede.
NDỤN̄ỌDE
• Nte ekemde ye etop prọfet 12 oro, nso ke ikọt Abasi ẹkpekenam?—Zephaniah 2:3.
• Didie ke ikọt Abasi ke eset ẹkefre enye?—Hosea 8:14.
• Ntak emi oyomde mme Christian ẹkpeme mbak mmọ ẹditie biọn̄ idem ke adan̄aemi ọkpọmiọk udia eke spirit odude?—Amos 4:6; 8:11.
AFO EKERE DIDIE?
• Nso ke ndituak ibuot ke ofụri esịt ke usụn̄ oro Jehovah enyịmede abuana?—Hosea 6:6; Micah 6:8.
• Edieke etiede fi ke idem nte amadian̄ade ọkpọn̄ Jehovah, didie ke ekeme ndifiak ntiene enye?—Hosea 6:1-3.
• Didie ke afo ekeme ndikpebe Edidem Josiah ke ndiyom Jehovah?—2 Chronicle 34:19-21; Joel 2:13.
[Ndise ke page 57]
Amos
[Ndise ke page 58]
Didie ke owo ekeme nditọn̄ọ ndifre Jehovah?
[Ndise ke page 60]
Ndi Christian ekeme ndikop biọn̄ kpa ye oro udia eke spirit odude barasuene?
[Ndise ke page 64]
Ndi ke odomo ndida eti mbụk nsọk kpukpru orụk owo?
[Mme ndise ke page 66]
Josiah iketịn̄ke ikọ inyan̄a idem ke ini akanamde ẹsio ukpono ndem ẹfep ke obio
[Ndise ke page 67]
Ndi ayanam ukpụhọde ekededi oro anade anam man odu uwem ekekem ye mme edumbet Bible?
[Ndise ke page 68]
Ndusụk owo ẹnyene ‘ndiyom Jehovah’ ke ndifiak ntiene enye