HNA MELËN
Traqa Koi 70 Lao Macatre Ne Nyihlue i Iehova Ni e Cuba
HNA hnaho ni lo 1947 ngöne la ketre hnapet e Cuba, nyipine la océan Atlantique me mer des Caraïbes. Thupeng, hnei nenë hna hnahone la lue xang. Eahun a mel ngöne la ketre hunahmi e Esmeralda.
Lolo la mele i eahun e cili. Tha iananyi kö la hnalapa hun memine la itre xaa sinee hun, itre tretreng me hmihming, me lue qaaqaa. Tru catr la xen, nge madrin catre hun.
Ame lo kola 5 lao macatreng, hnei kaka me nenë hna nyiqane ini Tusi Hmitrötr me Walton Jones. Ka catre cainöje nyidrë, nyidrë a trongë ihnadro a 10 lao hawa matre wai eahun. Ame la nyidrë mina a traqa, eahun fami a itronyi thei lue qaaqaang matre troa porotrikë Tusi Hmitrötr me nyidrë. Hna ketri kaka me nenë, me hmihmi Pedro me tretre Ela, hnene la hnei angatr hna inin, matre hnei angatr hna xomi bapataiso troa Temoë Iehova. Easenyi hë matre 100 jë lao macatre i tretre Ela, nge ka pionie pala hi eahlo e Cuba.
Ame ngöne la ijine cili, ke hna nue la itre Temoë Iehova troa cainöje trootro me icasikeu. Atre asë hi la itre atr laka, eahun la ka trongë hnalapa trootro me itre sine watreng me itre sine itus. Nge eahun a trongë ihnadro lapa! Thatreine jë kö ni troa thëthëhmine la itre macatre cili, lo eni a jeune, nge eni a nyihlue i Iehova “e ijine loi.” Ngo easenyi hë la “ijine jol.”—2 Tim. 4:2.
KOLA NYIQANE JOL E CUBA
Ame lo kola 5 lao macatreng, hnei kaka me hmihmi hna tro kowe la ketre götran ne la hnapet, matre sine la asabele. Ngo hna tithi nyidro hnei typhoïde ke, hnei nyidro hna ij la tim ka poizin. Ame la nyidro a bëek, kola malamala la itre penehe i hmihmi, ngo mele kö nyidrë. Ngazo pe, ame kaka ke, meci ju hi nyidrë, nge 32 lao macatre i nyidrë.
Pine laka meci hë kaka, matre hnei nenë hna xomi eahun troa lapa thene la xai eahlo e Lombillo. Hnei eahun hna trotrij la fami eahun, memine la lue qaaqaa hun hnei eahuni hna hnim. Ngo hnei eahuni pala hi hna catr nyihlue i Iehova.
Ame lo 26 Ogas 1957, hnenge hna xomi bapataiso ngöne la ketre hneopegejë e Lombillo, nge 10 lao macatreng. Tha mekune pi kö ni laka, thupene la lue macatre, ke troa aca tro saze la mele ne la itre Temoë Iehova e Cuba. Ame lo 1959, hna nyihnane la mus hnene la ketre régime communiste.
Ame la musi cili, kola ukune la itre atr troa sooc. Hna ketri eahun, ke tha ka kuci politike kö maine isi la itre Temoë Iehova asë. Matre hna nyiqane sewe eahun troa kuca la hmi i eahun. Hnene la mus hna wathebone la itre huliwa i eahun, nge hna akalabusine la itre xaa trejin trahmany. Ame la itre xan, ke hna axösisin me athëxeni angatr. Ame la itre xaa xen hna hamë angatr, ke ka si madra, nge hna wathebo së hnei Tusi Hmitrötr troa xen.
Ngacama jol, ngo hnei eahun pala hi hna itronyi matre nyihlue i Iehova. (Heb. 10:25) Hnei eahuni fe hna kuca la itre asabele ngöne la itre hnëaxö öni, me itre xaa götran ne la hnapet. Eni a mekun lo ijine ketre trejin a nue la hnëaxö mamoe i nyidrë, matre tro eahun a itronyi troa asabele. Pë ju kö ijine tro huni a aporopëne la hnëaxö öni, me alö nyudren qa lai. Matre hnei eahun hna ce sine la asabele, itre nyipi mamoe, me itre “mamoe” i Iehova!—Mika 2:12.
Ame ngöne la ijine cili, hnene la itre trejin trahmanyi hna isine matre tro pala hi eahun a kapa la xen qaathei Iehova. Hnene la itre trejin hna enregistré la itre cainöj ne asabele ngöne la itre cassettes audio, me trofë kowe la itre trejin ngöne la hnapet. Ame itre xaa ijin, ala lu hi nyidro troa hnëkën, me cilefë, me enregistré la itre cainöj ne la porogaram. Pine laka, nyidro a enregistré ngöne la itre xaa götran, matre drenge hi eahun la kola nyimejen, tune la kola kukaleke la trootro. Maine pëkö kura ngöne la hnë asabele, ketre trejin a weje velo hna sa dynamo matre kuci kura. Celë hi ka aijijë eahun troa san lai kaho, me dreng la porogaram. Ngacama jol la mele i eahun, nge tha tru kö hnei itus, ngo hnei eahun pala hi hna kapa la xen qaathei Iehova. Nge madrine catre hun troa ce nyihlue i Iehova.—Neh. 8:10.
NYIO A PIONIE ME HETRE NEKÖNATR
Ame lo kola 18 lao macatreng, hnenge hna xom la huliwa ne pionie e Florida. Thupene la ca macatre, hna acili ni troa pionie hut e Camagüey, kolo kapital ne la provës ne Camagüey. E cili hi la eni a iöhnyi me Emilia, ketre trejin föe ne Santiago ne Cuba. Hnei nyio hna nyiqane iatre, me faipoipo lo macatre thupen.
(Götrane Mi) Ini Thatraqane La Itre Qatre Thup—Camagüey (Cuba) lo 1966
(Götrane Maca) Nyio a faipoipo lo 1967
Hnenge hna nyiqane huliwa koi maseta drai ka pexej ngöne la ketre usine i mus ka kuci suka. Tha ijiji nyio hë troa pionie, ngo aja i nyio pala hi troa catre huliwa koi Iehova. Matre hnenge hna sipone troa huliwa qane 3h e hmahmakany koi 11h e hnaipajö. Tha ka canga ihlë hmakanyi kö ni, ngo kola aijijë ni troa cainöj me sine la itre icasikeu me Emilia.
Ame lo 1969, hna hnahone la pane nekö i nyio trahmany, Gustavo. Hna sipo ni troa huliwa i Iehova drai ka pexej me atre thupë sirkoskripsio. Ame ngöne la ijine cili e Cuba, ijije hi troa thupë sirkoskripsio me itre nekö së. Itre macatre lai ne madrin, me catre huliwa. Madrine catre ni me Emilia ke, kola aijijë nyio me haneköi nyio troa xatuane la itre trejin. Ame ngöne la itre macatre cili, hnei nyio hna hnaho Obed, ase jë hi Abner, nge e thupen Mahely lo nekö i nyio jajiny.
Ame la eni hmaca a mekun la itre macatre ne huliwa nyio ngöne la sirkoskripsio, eni a madrin ke, hnei Iehova hna amanathithine la itre hlue i Nyidrë e Cuba. Nge hnei Nyidrëti fe hna xatua nyio matre troa inine kowe la itre nekö i nyio troa hnimi Nyidrë. Eni a pi ce thawa me epun la meleng me Emilia, lo nyio a thupëne la sirkoskripsio.
KOLA WANGE LA ITRE EKALESIA LA KOLA ICILEKEU
Ame ngöne la itre macatre 1960 koi 1970, hna nyiqane catrehnine la icilekeu e Cuba. Hna thing la itre Uma Ne Baselaia, me helën la itre mesinare, nge tru la itre trejin nekötrahmanyi hna akalabusin. Goi thinge fe la Bethela e La Havane.
Nyio a iwai trootro ngöne lo itre macatre 1990
Pine laka, hna wathebone la hmi hun, matre hnei nyio pë hë hna wang la itre ekalesia e pune wiik. Matre nyio a wang la ketre ekalesia ngöne la lue wiken. Tha tru kö hnei trengetrenge i nyio, nge nyio a weje velo matre tha tro kö a wangatremekunyi nyio. Nyipici laka, tha hna thuemacane kö qa ngöne la ita ne cainöj la traqa i nyio. Matre itre atr a mekun ka hape, nyio a wang la itre fami nyio. Lolo pala la ca lapa hun, ame pe, tha tro kö nyio a thëthëhmin la kepin la traqa i nyio e cili. (Mar. 10:29, 30) Ngo loi e tro pala hi nyio a hmek, ke kola xötrethenge nyio me hnyingë pengöi nyio hnei polis. E traqa jë e nyio hnei polis, ke tro fe a aretën lo itre trejin ka kepe nyio.—Roma 16:4.
Ame ngöne la ijine cili, alanyim la itre trejin ka pë ewekë ka kepe nyio. Ame ngöne la itre götran gaa tru hnei tresitr, itre trejin a nue la moustiquaire i angatr matre tro nyio a meköl hnyawa. Ame la itre xaa trejin, angatre a kepe nyio, ngacama itre ka mel ngöne la pë. Ame itre xaa ijin, nyio la ka traqa fë xen matre ce thawa me angatr.
Ame la nyio a wang la itre ekalesia, tha ijiji nyio kö troa xom asë la itre nekö i nyio. Nyio hi a xome la cas, nge ame pë hë lo itre xan, ke nenë memine la ketre xang la ka thupën. Ngo lolo catr la troa ce tro memine la neköi medreng, ke ame la kola aretë nyio hnei polis, nyio a juetrën la itre pepa i nyio ngöne la watrengë couches ka dro. Atre hi nyio laka, tha tro kö angatre lai a fe lai watreng.
Eni a olen koi Emilia la aqane thupën angeic la itre nekö i nyio, me xatua ni ngöne la hnëqa ne atre thupë sirkoskripsio. Ame ni, ke hnenge pala hi hna huliwa ngöne la usine suka, me wange trootro la itre ekalesia. Tune kaa? Ame itre xaa ijin, eni a huliwa tar ngöne la cas maine lue wiik, matre tha tro kö ni a huliwa e pune wiik. Ame e thupen, hna acili ni troa chef d’équipe, nge eni ha huliwa qane thupenehmi utihë e Sabath. Tha ijijinge kö troa saze la itre hawa ne huliwang. Ngo hnenge hna öhne laka, e tro pala hi ni a thue huliwane la ekipeng, nge hetre huliwa i angatr e pune wiik, ijije hi tro ni a vizitën la itre ekalesia. Uti pala hi enehila, thatre kö la itre maseta laka, tha hnenge kö hna huliwa e pune wiik lo itre ijine cili!
ENI A MADRIN NGACAMA KOLA SAZE LA MELENG
Pane asabele katru lo 1994 thupene la icilekeu
Ame lo 1994, hnene la itre trejin ka elemeken la huliwa së e Cuba, hna hën asë la itre trejin ka iwai trootro (ala 80) matre troa sine la ketre icasikeu e La Havane. Ketre madrine ka tru la eahuni a iöhnyi thupene la itre macatre! Ame ngöne la icasikeu cili, hnei eahun hna ithanatane la itre ewekë ka saze. Kola asesëkötrë hun la kola thuemacanyi hun laka, kolo ha qaja la ëje hun kowe la itre mus! Hnauën?
Önine la itre trejin, hnei angatr hna ithanata memine la itre he ne mus, matre troa lolo la imelekeu ne la itre Temoë Iehova me angatr. Nge hnei angatr hna hnyingëne la ëjene la itre ka thupë sirkoskripsio. Matre hnei eahun asë hna kapa troa hamën la ëje hun. Qane ju hi lai, lolo hë la aqane ujë i mus koi hun.
E thupen, hna nue eahun troa cainöj me icasikeu, ngo ame pe, tha ase pala kö légaliser la hmi Temoë. Hnei eahun hna dreng e thupen laka, atre hë mus la ëjene la itre xaa ka thupë sirkoskripsio, ngo aja i angatr tro eahuni a anyipicin lai list.
Ame lo Semitrepa 1994, hna nue hun troa fe la Bethela. Ame lo Bethela hna thing a 20 hë lao macatre enehila, ke ase hmaca fe.
Ame lo 1996, hna hë ni me Emilia ngöne telefon matre tro nyio a hane huliwa ngöne la Bethela. Hna asesëkötrë ni. Nge hnenge hmaca hna hën la itre trejin matre troa thuemacanyi angatr laka, lue nekönge pala kö ka co, nge hnëqang troa thupë nyidro. Hnei angatr hmaca hna waipengöi eni, ngo öni angatr, tro kö ni a huliwa ngöne la Bethela. Hnei nyio hna kapa, me fek a tro La Havane.
(Götrane Mi) Emilia a cai maano ngöne la Bethela e Cuba ngöne lo itre macatre 2000
(Götrane Maca) Kola atrune la Uma Ne Asabele lo 2012
Nyipici laka, ame lo xötrei, xele ni ma huliwa ngöne la Bethela. Itre macatre hnenge hna wang la itre ekalesia, matre kösë hning pala kö e kuhu trön. Hace koi nyio troa lapa buro. Ngo hna xatua ni hnei föeng memine la itre xaa trejin ne la Bethela. Ame enehila, tha fene madrine kö ni troa huliwa ngöne la Bethela.
(Götrane Mi) Ini Thatraqane La Itre Trefëne lo 2013
(Götrane Maca) Itre atrene la Filial e Cuba lo 2013
Ngöne la asabele ne sikoskripsio memine la nekö i nyio jajiny me föi angeic
Qatre hë ni me Emilia. Ngo nyio a madrin la nyio a mekun la itre trejin hnei nyio hna iatre memin qan ekö. Nge the qaja pala ha la madrine i nyio laka, itre nekö i nyio me haa api nyio a nyihlue i Iehova. Casi hi la mekuna i nyio me Ioane qatr lo nyidrëti a hape: “Pëkö madrinenge ka tru hune la: ene la troa drenge ka hape, itre neköng a catre trongëne la nyipici.”—3 Ioa. 4.
Traqa koi 30 hë lao macatre ne huliwa nyio ngöne la Bethela, nge nyio pala hi a isine troa catre huliwa, ngacama qatre catre hë nyio, nge hna tithi nyio hnei mec. Tru catr la itre jol hnei nyio hna melën, ngo nyio a madrin laka, 70 lao macatre ne nyihluene nyio la “Akötresie ka madrin” e celë e Cuba!—1 Tim. 1:11; Sal. 97:1.