Ita Ne Thup göi 17 Okotropa
Mama Hmaca Ha La Mejiun Ne Troa Mele Epine Palua e Celë Fen
“Daniela, juetëneju la ite aqane ewekë, . . . uti hë la ijine la pun. Troa nyenyape agö la ka ala nyimu, nge troa kekë la inamacan.”—DAN. 12:4.
1, 2. Nemene la itre hnying hna troa ithanatan ngöne la hna cinyihan celë?
TROTROHNINE hnyawa ha enehila la itre milio lao atr, la itre xötr ne la Tusi Hmitrötr ka nyitrepene la mejiun ne troa mele epine palua ngöne la paradraiso e celë fen. (Hna ama. 7:9, 17) Ame ngöne lo qaane la mele ne la atr, hnei Akötresieti hna amamane, ka hape, thaa hnei Nyidrëti kö hna xupe la atr troa mel a itre hnepe macatre hi, ngo tro pe a mele uti hë epine palua—Gen. 1:26-28.
2 Celë hi la mejiune i angetre Isaraela, ene la troa pexeje hmaca la nöjei atr asë ceitu me Adamu ekö qëmekene troa eni wathebo. Kola qaja hnene la itre Hna Cinyihane qene Heleni, la aqane tro Akötresieti a aijijëne la nöjei atr asë troa mele epine palua ngöne la Paradraiso e celë fen. Ngo pine nemene kö matre nyipi ewekë troa öhne hmaca la mejiun ne la atr? Hnene eje hna mama hmaca tune kaa me hlemu kowe la itre milio lao atr?
Ketre Mejiune Hna Asihngödrin
3. Pine nemen matre thaa sesëkötre kö së, ka hape, hna asihngödrine la mejiun ne la itre atr troa mele epine palua e celë fen?
3 Hnei Iesu hna thingehnaean, ka hape, tro la itre perofeta thoi a ajojezine la itre ini hnei nyidrëti hna hamën, nge tro ha nyimutre la itre atr hna amenun. (Mat. 24:11) Ketre, hnei aposetolo Peteru hna hmekëne la itre Keresiano, ka hape: “Troa hetenyi la nöjei ate ini thoi thei nyipunie.” (2 Pet. 2:1) Nge ketre, hnei Paulo aposetolo hna qaja la ketre “ijine tha tro [hë la itre atr] a kapa la ihaji ka pë ethan; tro [hë] angat’ a nyi xa ate ini thatraqai angate kö thene la aja i angat, ke xeleke la ite hnangenyë i angat.” (2 Tim. 4:3, 4) Satana la ka amenune la itre atr me nyi jëne la itre hmi ka iamenumenu me ka uune fë, ka hape, itre Keresiano angatr, matre troa asihngödrine la nyipici göne la aja i Akötresie kowe la itre atr me kowe la ihnadro.—E jë la 2 Korinito 4:3, 4.
4. Nemene mejiun ne la itre atr la hna thipetrije hnene la itre hene ne hmi ka iamenumenu nge ka uune fë, ka hape, itre Keresiano angatr?
4 Kola qaja hnene la itre Hna Cinyihan, ka hape, ketre musi e koho hnengödrai la Baselaia i Akötresie, nge eje hi la ka troa lepe anyilanyilane me apaatrene la nöjei musi asë hna acile hnei atr. (Dan. 2:44) Fene la musi Keriso ka caa thauzane lao macatre, tro ha umë Satana ngöne la ketre hnaop, me amelene hmaca la itre ka mec, nge tro ha pexeje trootro la itre atr e celë fen. (Hna ama. 20:1-3, 6, 12; 21:1-4) Ngo hnene la itre hene ne hmi ka iamenumenu hna kapa me inine la itre xaa mekune kö. Drei la ketre ceitun, ame ngöne lo macatre 300 M.K., hnei Origene ne Alesanederia, ketre Taan Ka Tru ne la hmi, hna ahnëjinëne la itre atr ka mejiun, ka hape, tro ha mana la itre manathithi e celë hune ihnadro, fene la Musi Ka Caa Thauzan Lao Macatre. Kola qaja hnene la ketre diksioner ne la hmi Katolik, ka hape, ame Augustin ne Ipon, ketre hene ne la hmi Katolik, (354-430 C.E.) tre, hnei nyidrëti hna “sajuëne la mekune celë, laka, thaa tro fe kö a hetre musi ka caa thauzan lao macatre.”a
5, 6. Pine nemen matre Origene me Augustin a icilekeu memine la ini ka qaja, ka hape, tro ha cile la ketre mus koi caa thauzan lao macatre?
5 Pine nemen matre Origene me Augustin a icilekeu memine la troa inine la musi Keriso ka caa thauzan lao macatre? Hna ini Origene hnei Clement ne Alesanederia, ketre atr ka kapa la ini ne la angetre Heleni, ka hape, e meci la atr mele kö la u. Pine laka hna löthi Origene hnene la itre mekuna i Platon göne la u, hnei Werner Jaeger hna qaja, ka hape, hnei Origene “hna xom la hna ini angeice hnei Platon göne la u, matre nyine tro pena a hane inine lai ngöne la hmi ne la angetre Keresiano.” Ame la thangane lai, tre, hnei Origene pena hna inine, ka hape, ame la itre manathithi hna troa kapa fene la Musi Ka Caa Thauzan Lao Macatre, tre, thaa tro jë kö a kapa e celë fen, ngo e koho hnengödrai hmekuje hi.
6 Qëmekene tro Augustin a lö hnine la hmi ka uune fë, ka hape, itre Keresiano angatr, ngöne lo angeic a 33 lao macatre, hnei angeice hna kapa la itre mekuna i Platon, ngo hna jëne Plotinus ngöne lo itre macatre 400. Nge thupene la angeice ha lö hnine la hmi cili, cilaxome pala ju pë hë angeice la itre mekuna i Platon. Kola qaja ngöne la ketre diksioner ne Agele, ka hape: “Ame ngöne la mekune i angeic, tre, ase hë angeice acaasine la hmi ne la Isisinyikeu Ka Hnyipixe, memine la itre mekuna ne la angetre Heleni hna inine hnei Platon. Önine la ketre diksioner ne la hmi Katolik, ka hape, hnei Augustin hna qaja, ka hape, ame la Musi Ka Caa Thauzan Lao Macatre, tune lo hna qeje pengöne ngöne Hna Amamane mekene 20, tre, “ketre hatrene lai koi angeic. Celë hi la mekune hna kapa e thupen hnene la itre hene ne hmi ne la itre nöje ahuë, ngo ase pë hë nuetrije lo mejiune laka, troa cile elany la ketre musi ka caa thauzane lao macatre.”
7. Nemene ini ka thoi la ka ajojezine la mejiun ne la atr troa mele epine palua e celë fen, nge hna tune kaa matre traqa pi kowe lai?
7 Ase hë ajojezine la mejiun kowe la mele ka epine palua e celë fen hnene la ketre ini hna hamëne ekö e Babulona nge hna akökötren e cailo fen, laka e meci hë la atr, tre, mele pe kö la u. Ame la kola kapa la ini cili hnene la itre hmi ka uune fë, ka hape, itre Keresiano angatr, tre, hnene la itre hene ne hmi hna atriane la aqane troa trotrohnine la itre trenge ewekë qa hnine la Tusi Hmitrötr, matre tro la itre atr a mekun, ka hape, ame la itre ka troa kuca la loi, tre, tro hë angatr a elë hnengödrai eë. Drei la aliene la mekune celë, laka, ame la mele ne la atr e celë fen, tre, ketre jëne troa tupathi angeice lai, matre anyipicine jë, ka hape, ijij maine thaa ijiji angeice kö troa hane mel e koho hnengödrai. Celë hi lai ewekë ka hane ajojezine ekö la mejiune ne la angetre Iudra kowe la mele ka thaa ase palua kö e celë fen. Ase hë löthe la mekuna ne la angetre Iudra hnene la ini ne la angetre Heleni, lo hna hape, ka mele pe kö la u ne la atr ka mec; haawe thaa mejiune ju hi angatr kowe la mele e celë fen. Drei la eisapengönene lai memine la aqane qeje pengöne la atr hnene la Tusi Hmitrötr! Ame la atr, tre, hna xupi angeic hnei Akötresie troa mele e celë fen, ngo thaa e koho kö hnengödrai. Hnei Iehova hna qaja kowe la pane atr, ka hape: “Xaxau eö.” (Gen. 3:19) Ihnadro la hna xup kowe la atr matre troa lapaan uti hë epine palua, ngo thaa hnengödrai kö.—E jë la Salamo 104:5; 115:16.
Kola Hudrume La Nyipici Qa Ngöne La Melöhlem
8. Nemene la hna qaja hnene la itre xaa atr ka inamacan ngöne lo itre macatre 1600, göne la mejiun ne la atr?
8 Ngacama thaa hnene kö la itre xaa hmi ka uune fë, ka hape, itre Keresiano angatr, hna inine la mejiune troa mele epine palua e celë fen, ngo triane pë hë Satana e itre xaa ijin troa xome hutine la nyipici ngöne la melöhlem. Ame ngöne la itre macatre, hnene la itre xaa ka e hnyawa la Tusi Hmitrötr hna öhne la lai ne la nyipici e hudrum; eje hi, hnei angatre hna trotrohnine la itre xaa aqane tro Akötresieti a xatuane la nöjei atr asë troa pexej. (Sal. 97:11; Mat. 7:13, 14; 13:37-39) Ame ngöne lo itre macatre 1600, hnene la huliwa ne ujëne me fejane la Tusi Hmitrötr hna aijijëne la itre Hna Cinyihan Ka Hmitrötr troa haöthe la fene hnengödrai. Ame lo macatre 1651, hnene la ketre atr ka inamacan hna cinyihane ka hape, zö i Adamu matre “thaa hetrenyi ju kö [la itre atr] la Paradraiso, me Mele Ka Epine Palua e celë Fen,” ngo jëne Keriso “ijije hmaca tro la nöjei atr asë a mele e celë fen;.” (E jë la 1 Korinito 15:21, 22.) Hnene la ketre atre cinyanyi tus ka hlemu qa Agele, John Milton la ëjen (1608-1674), hna cinyihane la ketre itus, hna hape, Le Paradis perdu nge thupene jë hi lai, tre, Le Paradis reconquis. Ame ngöne la lue itusi cili, Milton a qaja la thupene hna troa kapa hnene la itre atr ka nyipici nge ka troa mele ngöne la Paradraiso e celë fen. Ngacama hnei Milton hna nue la mele i nyidrëti matre troa inine la Tusi Hmitrötr, ngo nyidrëti a atrehmekune, ka hape, thaa tro kö a mama la itre nyipici ne la itre Hna Cinyihan uti hë la hlepëti Iesu.
9, 10. (a) Nemene la hnei Isaaka Newton hna cinyihan göne la mejiun ne la nöjei atr asë? (b) Pine nemen matre nanyi pala kö troa traqa la ijin ne la hlepëti Keriso koi Newton?
9 Isaac Newton la ketre atr ka inamacan (hna hnahone lo macatre 1642-nge meci lo macatre 1727) nge ka ajan troa atrepengöne hnyawa la Tusi Hmitrötr. Hnei nyidrëti hna atrehmekune laka, tro la itre ka hmitrötr a mele e koho hnengödrai ceitu me itre ua, me ce musi me Keriso. (Hna ama. 5:9, 10) Ame kowe la itre jini ne la Baselaia, tre, hnei nyidrëti hna cinyihan, ka hape: “Tro pala hi a lapaane la ihnadro hnene la itre atr ka mec thupene la drai ne iameköti, nge thaa koi caa thauzane lao macatre kö, ngo uti hë epine palua.”
10 Newton a mekun ekö laka, epine jë kö la hlepëti Keriso. Öni Stephen[Stiven] Snobelen, ketre atr ka inine la aqane trongene la mele ne la atr, ka hape: “Ame la ketre kepin matre Newton a mekune ka hape, nanyi petre kö la ijine troa traqa la Baselaia i Akötresie, tre, hnene la aqane ujë ka ngazo ne la itre ka iamenumenu ka mejiune kowe la tirinite.” Sihngödri pala kö la maca ka loi. Nge kola öhne hnei Newton laka, thaa kolo kö a cainöjëne lai hnene la itre hmi ka uune fë, ka hape, itre Keresiano angatr. Hnei nyidrëti hna cinyihan, ka hape: “Ame la itre hna perofetane hnei Daniela me Ioane [ngöne lo tusi Hna Amamane], tre, pëkö atr ka atreine troa trotrohnine la aliene itre ej uti hë la hneijine la pun.” Hnei Newton hna qaja, ka hape: “ Öni Daniela lo, ‘Thupene lai, nyimutre la itre atr ka troa nyenyape agö, nge tro ha kökötre la atrehmekun’ hnene laka nyipi ewekë troa cainöjëne la Evangelia kowe la nöjei ethen qëmekene troa traqa la akötr atraqatr, memine la pune la fen celë. Thatreine kö troa eatr la hna qaja, ka hape, thatreine kö troa e la etrun ne la ka ala nyimu ka xome la itre dröne pama, nge ka xulu qa ngöne la akötr atraqatr, e pëkö atre cainöjëne la Evangelia koi angatr.”—Dan. 12:4; Mat. 24:14; Hna ama. 7:9, 10.
11. Pine nemen matre sihngödri ekö kowe la itre xaa atr ne la hneijine i Milton me Newton, la nyipi mejiun?
11 Ame ngöne lo hneijine i Milton me Newton, tre, hnamecin la troa qaja la itre mekune ka akökötrene la itre mekune ka icilekeu memine la itre ini hna hamëne hnene la hmi. Qa ngöne lai, ame la hna thele ewekë ngöne la Tusi Hmitrötr hnene la itre xaa atr ka inamacan, tre, thaa hna fejane kö uti hë la angatr a mec. Ngacama hna acile la hmi Protesta hmekue lo itre macatre 1700, ngo thaa hnene eje kö hna saze la ini, ene laka, ka mele pe kö la u ngöne la kola meci la atr; hnene eje pe hna acatrene la mekune i Augustin, laka, eidri hë nyiqaane la Musi Ka Caa Thauzane Macatre, ngo thaa elany kö. Hapeu, hna kökötre kö la atrehmekune ngöne la hneijine la pun?
“Troa Kekë La Inamacan”
12. Eue la kola kökötre la nyipi atrehmekun?
12 Hnei Daniela hna thingehnaeane la ketre ewekë ka troa kökötre lolo ngöne “la ijine la pun.” (E jë la Daniela 12:3, 4, 9, 10.) Öni Iesu fe, ka hape: “Ame hna hadehadeupi la angete thina ka meköti tune la jö.” (Mat. 13:43) Troa kökötre tune kaa la nyipi atrehmekune ngöne la hneijine la pun? Pane ce wange jë së la itre xaa ewekë ka kökötre qaa ngöne lo macatre 1870 uti hë 1914, ene la macatre ka nyiqaane la hneijine la pun.
13. Nemene la hnei Charles Taze Russell hna cinyihan, thupene la hnei nyidrëti hna atrepengöne la aqane tro la itre atr a pexeje hmaca?
13 Ame ngöne lo itre macatre 1800, hnene la itre xaa atr ka hetre hni ne ajan hna thele troa trotrohnine la aliene la “tulu ne tenge ewekë ne mel.” (2 Tim. 1:13) Charles Taze Russell la ketre e angatr. Ame lo macatre 1870, hnei nyidrëti memine lo itre xaa ka thele la nyipici, hna eköthe la ketre gurup göi troa inine la Tusi Hmitrötr. Ame lo macatre 1872, tre, hnei angatre pena hna thele troa atrepengöne la aqane tro hmaca la itre atr a pexej tui Adamu ekö. Thupene lai, hnei Russell hna cinyihan, ka hape: “Uti hë la drai celë, thaa mama hnyawa pala kö koi huni la eisapengönene la thupen hna troa kapa hnene la hmi enehila, memine la thupen ne la itre atr asë e cailo fen ka nyipici.” Ame la thupen hna troa kapa hnene la itre atr cili, tre, ene la “troa pexeje hmaca tune la pane keme i angatr ekö e Edena, ene, Adamu.” Hnei Russell hna atrehmekun, ka hape, hna xatua nyidrë hnene la itre xaa atr troa inine la Tusi Hmitrötr. Drei la itre atr cili?
14. (a) Hnei Henry Dunn hna trotrohnine tune kaa la aliene la tusi Ite Huliwa 3:21? (b) Thenge la hna qaja hnei Dunn, drei la itre ka troa mele epine palua e celë fen?
14 Henry Dunn la ketre atr ka xatua nyidrë. Hnei nyidrëti hna cinyihane la itre itus ka qeje pengöne la aqane “troa aeatene la nöjei ewekë asë, hna ulatine hnei Akötesie jëne la nöjei perofeta hmitöte asëjëihë i anganyidë qane ekö.” (Ite hu. 3:21) Atrehmekune hi Dunn, ka hape, ame la ketre ewekë hna troa eatrën, tre, kolo mina fe a qaja la troa apexejene la nöjei atr asë e celë fen, fene la Musi Keriso Ka Caa Thauzane lao Macatre. Hnei Dunn mina fe hna thele la aqane troa sa la ketre hnying hna mekune thele hnene la ka ala nyimu lo, ka hape, Drei la ka troa mele epine palua e celë fen? Hnei nyidrëti hna qaja, ka hape, itre milio lao la hna troa amelene hmaca me inine kow la nyipici, nge tro hë angatr a kapa la ketre manathith, ene la troa lapaune koi Keriso.
15. Nemene la hnei George Storrs hna atrehmekune göne la mele hmaca?
15 Ame lo macatre 1870, hnei George Storrs hna qaja fe, ka hape, tro ha amelene hmaca la itre atr ka thaa meköti kö matre aijijë angatr troa hetrenyi fe la mele ka thaa ase palua kö. Ketre, hnei nyidrëti fe hna atrehmekun jëne la itre Hna Cinyihan, laka, maine thaa nyipine kö hnene la ketre atr la hna amele angeice hmaca, tre, tro hë angeic a “mec, ngacama ‘caa hadredre lao macatre i angeic.’ ” (Is. 65:20) Ka mele lae Storrs e Brooklyn, e Neweiok, nge hetrenyi la ketre zonale hnei nyidrëti hna fejan, kola hape Le Scrutateur de la Bible.
16. Nemene la ka ukune la angetre inine la Tusi Hmitrötr troa tro trije la hmi ka thoi?
16 Hnei Russell hna atrehmekune jëne la Tusi Hmitrötr, ka hape, ijine ne tro ha ahlemune la maca ka loi e cailo fen asë. Celë hi matre, ame lo macatre 1879, hnei nyidrëti hna nyiqaane fejane la ketre zonal, hna hape, Le Phare de la La Tour de Sion et Messager de la Présence du Christ, laka, hna hëne hë enehila, ka hape, La Tour de Garde Announce Le Royaume de Jéhovah. Ngacama xalaithe hi lao atr ekö ka atrehmekune la nyipi mejiune kowe la nöjei atr, ngo ame enehila, tre, ala nyimu hë la itre gurup e cailo fen ka kapa me inine La Tour de Garde[Ita Ne Thup]. Ame la mejiun laka, itre milio lao atr ka pexej a troa mele e celë fen, nge tro hmekuje hi la ala xalaith a mele e koho hnengödrai, tre, eje hi lai ka upe la itre ka inine la Tusi Hmitrötr troa tro trije la hmi ka thoi.
17. Hna kökötre tune kaa la nyipi atrehmekun?
17 Hna nyiqaane lo la “ijine la pun” ngöne lo macatre 1914. Ngo hapeu, hna kökötre kö la nyipi atrehmekune? (Dan. 12:4) Ame lo macatre 1913, hna fejane la itre cainöje i Russell ngöne la 2 000 lao zonal; nge traqa koi 15 000 000 la etrune la itre ka e la itre cainöje cili. Ame ngöne la pune la macatre 1914, kola e la 9 000 000 la etrune la itre atr ka goeëne la ketre porogaram, hna hape, “ Photo Drame de la Création, “ ka amamane la itre iatr me itre diapositives ka qeje pengöne la Musi Keriso Ka Caa Thauzane Lao Macatre. Qaane lo macatre 1918 uti hë 1925, hna cile fë hnene la Itretre Anyipicine i Iehova ngöne la 30 lao qene hlapa e cailo fen, la ketre cainöj hna hape, “Itre Milio Lao Atr Ka Mele Enehila Ka Thaa Tro Hmaca Kö a Mec; “ eje a qeje pengöne hnyawa la mejiune troa mele epine palua e celë fen. Ame lo macatre 1934, hnene la Itretre Anyipicine i Iehova hna atrehmekun, ka hape, tro ha mele epine palua e celë fe hnene hi lo itre ka xome la bapataiso. Hnene lai atrehmekune cili hna hamë trenge catre koi angatr hmaca troa cainöjëne la maca ka loi ne la Baselaia. Ame enehila, traqa koi itre milio lao atr ka hetre hni ne ole koi Iehova, pine laka hetrenyi hë angatre la mejiune troa mele epine palua e celë fen.
Easenyi Hë “La Hna Nue Gufane Ka Hadehadeu”!
18, 19. Nemene pengöne mele la hna ahnithe ngöne Isaia 65:21-25?
18 Jëne la Uati Hmitrötr, hnei Isaia perofeta hna cinyihane la aqane troa mele elany hnene la itre hlue i Akötresie e celë fen. (E jë la Isaia 65:21-25.) Hetrenyi la itre xaa sinöe ka cia ha ekö ngöne lo ijine Isaia a cinyihane la itre trenge ewekë celë, laka 2700 hë lao macatre enehila, nge ka mele pala kö itre ej. Hapeu, hane kö epuni pane mekun, laka, ka mele ahoeanyi nge egöcatre hi la mele i epun, nge thaa hna tithi epuni kö hnene la ketre sine mec?
19 Ngacama xoxopatre la ijine mele së enehila, ngo ame elany, tre, tro hë sa mele epine palua; ijije hë tro sa xupi uma, me tra feja, me ini, ke pëhë ifegone la ijine mel. Pane mekune jë së ma etrune la itre atr hne së hna troa ce sinee memin. Tro la aqane imelekeu ka lolo memine la itre sinee cili a kökötre uti hë epine palua. Drei “la hna nue gufane ka hadehadeu” hna troa melëne e thupen, hnene “la ite nekö i Akötesie”!—Rom. 8:21.
[Ithueamacany]
a Hnei Augustin hna selën, ka hape, thaa elanyi kö la troa nyiqaane la Musi Ka Caa Thauzan Lao Macatre, ngo nyiqaane hë la ijine cili ngöne lo kola acile la hmi.
Ijiji Epuni Kö Troa Qeje Pengön?
• Hna asihngödrine tune kaa la nyipi mejiun kowe la mele e celë fen?
• Nemene la hna trotrohnine hnene la itre xaa ka e la Tusi Hmitrötr ekö, ngöne lo itre macatre 1600?
• Qëmekene lo macatre 1914, hna nualai tune kaa la nyipi mejiun ne la nöjei atr?
• Hna kökötre tune kaa la atrehmekun göne la mejiune troa mele e celë fen?