Tinuod nga Hustisya—Kanus-a ug sa Unsang Paagi?

ANG inosente dili angay nga mahadlok sa tinuod nga hustisya. Sa pagkamatuod, ang mga lungsoranon halos sa tanang dapit adunay katarongan nga magmapasalamaton kon ang ilang nasod adunay legal nga sistema nga nagtinguha sa pagseguro sa hustisya. Ang maong sistema naglangkit sa usa ka gambalay sa mga balaod, usa ka puwersa sa kapolisan sa pagpatuman niana, ug mga korte sa pagpahamtang ug hustisya. Ang tinuod nga mga Kristohanon nagtahod sa hudisyal nga sistema sa dapit nga ilang gipuy-an, sa pagtuman sa tambag sa Bibliya nga “magpasakop sa labaw nga mga awtoridad.”​—Roma 13:​1-7.

Bisan pa niana, ang hudisyal nga mga sistema sa lainlaing mga nasod nakahimog makadaot ug makauulawng mga sayop.a Inay silotan ang sad-an ug panalipdan ang inosente, may mga panahon nga ang inosenteng mga tawo ang nasilotan tungod sa mga salaod nga wala nila himoa. Ang ubang mga tawo nakagugol ug katuigan sa bilanggoan, nga mapagawas lamang sa dili pa matapos ang ilang sentensiya uban sa ugdang nga pagduda kon sila ba sad-an ug kon ang ilang pagkahinukman nga sad-an maoy makataronganon. Tungod niana, daghan ang nangutana, Aduna ba gayod unyay tinuod nga hustisya alang sa tanan? Kon mao, kanus-a ug sa unsang paagi? Kinsay atong kasaligan nga manalipod sa inosente? Ug unsay paglaom alang sa mga biktima sa inhustisya?

Sayop nga Pagpahamtang sa Hustisya

Sa katuigang 1980, ang Alemanya nakasaksi sa “usa sa labing makapaukay nga legal nga mga palakaw sa tapos-sa-gubat nga yugto,” nga nianang panahona ang usa ka inahan gibilanggo sa tibuok kinabuhi tungod sa pagpatay sa iyang duha ka anak nga babaye. Hinunoa, katuigan sa ulahi ang mga ebidensiya batok kaniya gisusi pag-usab, ug siya gipagawas nga naghulat sa bag-ong husay. Ang Die Zeit nagtaho sa 1995 nga ang orihinal nga hukom “mahimong mapamatud-ang usa ka hudisyal nga sayop.” Hangtod sa panahon sa pagsulat niining artikuloha, kini nga babaye nakagugol ug nuybe anyos sa bilanggoan nga wala matino kon siya sad-an ba o inosente.

Usa ka gabii sa Nobyembre 1974, ang sentro sa siyudad sa Birmingham, Inglaterra, giuyog sa pagbuto sa duha ka bomba nga mipatay sa 21 ka tawo. Kadto maoy usa ka hitabo nga “walay bisan usa sa Birmingham ang malimot,” misulat si Chris Mullen, usa ka membro sa Parliamento. Sa ulahi, “unom ka inosenteng lalaki ang gisilotan sa kinadak-ang pagpatay sa kasaysayan sa Britanya.” Sa ulahi ang pagkakombikto nila nanulo​—apan human lamang nga ang mga lalaki nakagugol ug 16 ka tuig sa bilanggoan!

Ang abogadong si Ken Crispin nagtaho bahin sa usa ka kaso nga “nakakuhag pagtagad sa handurawan sa publiko sa talagsaong paagi diha sa talaan sa legal nga kasaysayan sa Australia.” Usa ka pamilya ang nagkampo duol sa Ayers Rock sa dihang ang ilang bata nawala, nga wala na gayod makita pag-usab. Ang inahan gipasakaan ug sumbong sa pagpatay, gihukman nga sad-an, ug gisentensiyahan nga mabilanggo sa tibuok kinabuhi. Sa 1987, human siya mabilanggo ug kapin sa tulo ka tuig, ang opisyal nga panukitsukit nakakaplag nga ang ebidensiya batok kaniya dili magpakamatarong sa pagkombikto. Siya gipagawas ug gipasaylo.

Ang usa ka 18-anyos nga babaye nga nagpuyo sa habagatang Tinipong Bansa gipatay niadtong 1986. Usa ka hamtong nga lalaki ang gisumbong, gihukman nga sad-an, ug gisentensiyahan ug kamatayon. Migugol siya ug unom ka tuig sa selda alang sa mga gisentensiyahan ug kamatayon antes napamatud-an nga siya walay kalambigitan sa salaod.

Kini ba maoy talagsaon nga mga kaso sa hudisyal nga mga sayop? Si David Rudovsky sa University of Pennsylvania Law School nag-ingon: “Ako anaa sa hudisyal nga sistema sa halos 25 ka tuig ug nakasusi nag daghang mga kaso. Ako makaingon nga kadtong nakombikto nga sa pagkamatuod inosente . . . sa akong banabana maoy tali sa singko ug 10%.” Si Crispin nagsukna ug makapatugaw nga pangutana: “Aduna bay ubang inosenteng katawhan nga naglingkod nga masulub-on diha sa mga selda sa bilanggoan?” Sa unsang paagi naposible ang maong makapaguol nga mga sayop?

Hudisyal nga mga Sistema sa Tawo​—Uban ang Tawhanong mga Kahuyangan

“Walay tawhanong sistema ang makadahom nga mahimong hingpit,” nagpasiugda ang Korte sa Apelasyon sa Britanya sa 1991. Ang hudisyal nga sistema mahimo lamang ingon ka makataronganon ug kasaligan sa mga tawo nga nagdisenyo ug nagpahamtang niana. Ang mga tawo adunay kiling sa pagkasayop, pagkadili-matinud-anon, ug pagpihigpihig. Mao nga dili ikatingala nga ang hudisyal nga mga sistema sa tawo tinong magpasundayag niining mao gihapong mga depekto. Tagda ang mosunod.

Sumala kang Maghuhukom Rolf Bender sa Alemanya, sa 95 porsiyento sa tanang kasong kriminal, ang mga pahayag sa mga saksi maoy mahukmanon ingong ebidensiya. Apan ang mao bang mga saksi sa korte kanunayng kasaligan? Si Maghuhukom Bender wala gayod maghunahuna niana. Iyang gibanabana nga katunga sa mga saksi nga miatubang sa korte nagsultig mga bakak. Si Bernd Schünemann, usa ka banggiitang propesor sa kriminal nga abogasiya sa University of Munich, Alemanya, mihimog susamang obserbasyon. Sa usa ka interbiyo uban sa Die Zeit, gilig-on ni Schünemann nga ang mga pahayag sa mga saksi mao ang panguna​—bisan pag dili kasaligan​—nga matang sa ebidensiya. “Ako makaingon nga ang sagad nga hinungdan sa mga sayop sa hustisya mao nga ang maghuhukom nagsalig sa dili-kasaligang mga pahayag sa mga saksi.”

Ang mga saksi masayop; mao usab ang kapolisan. Ilabina human sa usa ka krimen nga nagpayugot sa publiko, ang kapolisan mapugos sa pagpanakop. Ubos sa maong mga kahimtang, ang matag usa ka polis madala sa tentasyon sa pagmugnag ebidensiya o sa pagpugos sa sinumbong sa pagtug-an. Sa dihang ang unom ka lalaki nga nakombikto sa mga pagpamomba sa Birmingham gipagawas, ang mantalaang The Independent sa Britanya nagpatik niini nga ulohan: “Ang Pagkakombikto sa Unom Gipasangil sa Salawayong Kapolisan.” Sumala sa The Times: “Ang kapolisan namakak, nakigkunsabo ug nanglimbong.”

Sa pipila ka kaso, ang pagpihigpihig hayan magpahinabo sa kapolisan ug publiko nga magsuspetsa sa mga tawo sa usa ka rasa, relihiyon, o nasyonalidad. Ingon sa komento sa U.S.News & World Report, ang pagsulbad sa usa ka krimen mahimong moresulta unya ngadto sa “usa ka isyu sa rasismo inay kay sa katarongan.”

Sa dihang ang kaso ipresentar sa korte, ang mga desisyon hayan maapektohan dili lamang sa kon unsay isulti sa mga saksi apan usab sa siyentipikanhong ebidensiya. Sa nagkakomplikadong natad sa forensics, ang maghuhukom o hurado basin gikinahanglang mohukom ug pagkasad-an o pagkainosente pinasukad sa mga paagi sa pagpabuto sa armas o pag-ila sa mga marka sa tudlo, sinulatan, tipo sa dugo, kolor sa buhok, mga lanot sa panapton, o mga sampol sa DNA. Usa ka magbabalaod miingon nga ang mga korte nag-atubang sa “pundok sa mga siyentipiko nga naghubit ug mga pamaagi nga makalilibog ang pagkakomplikado.”

Dugang pa, ang magasing Nature nag-ingon nga dili tanang siyentipiko mouyon bahin sa interpretasyon sa forensic nga ebidensiya. “Mahimong adunay panagsumpaki tali sa forensic nga mga siyentipiko.” Ikasubo, “ang sayop nga forensic nga ebidensiya nahimo nang responsable sa daghang sayop nga mga pagkombikto.”

Walay sapayan kon asa kita nagpuyo, ang tanang hudisyal nga mga sistema nga nagalihok sa pagkakaron nagsumbalik-silaw sa mga kakulangan sa tawo. Busa kinsay atong kasaligan nga manalipod sa inosente? Makalaom ba gayod kita nga mabatonan ang tinuod nga hustisya? Ug unsay paglaom alang sa mga biktima sa hudisyal nga sayop?

“Ako, si Jehova, Nahigugma sa Hustisya”

Ikaw man o usa ka membro sa imong pamilya ang mabiktima sa usa ka sayop sa hustisya, si Jehova nga Diyos ug ang iyang Anak, si Jesus, nahibalo kon unsay imong naagoman. Ang makalilisang nga inhustisya sa tanang kapanahonan nahimo sa dihang si Kristo gipatay diha sa usa ka sakitanang estaka. Si apostol Pedro nagsulti kanato nga si Jesus “walay nahimong sala.” Apan, siya gisumbong sa bakak nga mga saksi, nakaplagang sad-an, ug gipatay.​—1 Pedro 2:​22; Mateo 26:​3, 4, 59-62.

Handurawa kon unsa gayoy gibati ni Jehova sa maong pagdagmal sa iyang Anak! Ang hustisya maoy usa sa pangunang mga hiyas ni Jehova. Ang Bibliya nagtug-an kanato: “Ang tanan niyang mga dalan maoy hustisya.”​—Deuteronomio 32:​4; Salmo 33:5.

Gihatag ni Jehova sa Israel ang usa ka maayong hudisyal nga sistema. Sa kaso sa usa ka wala-masulbad nga pagpatay, ang kamatayon matabonan pinaagi sa halad. Walay pagpit-os sa pagsulbad sa tanang krimen sa risgo nga makombikto ang inosenteng tawo. Walay makombikto sa pagpatay tungod lamang sa dili-laktod o siyentipikanhong ebidensiya; labing menos duha ka saksi ang gikinahanglan. (Deuteronomio 17:​6; 21:​1-9) Kini nga mga panig-ingnan nagpakita nga si Jehova adunay tag-as nga mga sukdanan ug maikagon nga ang hustisya ipahamtang sa hustong paagi. Sa pagkamatuod, siya nag-ingon: “Ako, si Jehova, nahigugma sa hustisya.”​—Isaias 61:8.

Siyempre, ang hudisyal nga sistema sa Israel gidumala sa mga tawo kinsa adunay mga kakulangang susama sa atoa. Adunay mga kaso dihang ang balaod sayop nga gipadapat. Si Haring Solomon misulat: “Kon imong makita ang bisan unsang pagpanglupig sa usa nga kabos ug ang pinugos nga pagkuha sa hukom ug sa pagkamatarong sa usa ka lalawigan, ayaw kahibulong sa maong butang.”​—Ecclesiastes 5:8.

Mahimo ni Jehova ang pagtul-id sa inhustisya nga gihimo ngadto sa iyang Anak. Ang pagkatino niini nagpalig-on kang Jesus, kinsa “tungod sa kangaya nga gibutang atubangan kaniya . . . miagwanta sa sakitanang estaka.” Sa susama, ang mangayaong kalaoman sa pagpuyo diha sa usa ka paraisong yuta ilalom sa pagmando sa Mesiyas, nga maglungtad ang tinuod nga hustisya, magpalig-on kanato nga molahutay sa pagkadungog o bisan pagsinati ug inhustisya niining daang sistema. Walay kadaot o pagdagmal nga dili matul-id ni Jehova sa iyang tinakdang panahon. Bisan kadtong mga nangamatay tungod sa hudisyal nga sayop makasinati sa pagkabanhaw.​—Hebreohanon 12:​2; Buhat 24:15.

Kon kita nag-antos ingong mga biktima sa inhustisya, kita mapasalamaton nga daghang hudisyal nga mga sistema ang adunay legal nga mga kanal sa komunikasyon nga hayan magpaarang kanato sa pagtul-id sa kahimtang. Ang mga Kristohanon mahimong mogamit sa maong mga kanal sa komunikasyon. Bisan pa niana, ilang ibutang sa hunahuna kini nga kamatuoran: Ang dili-hingpit nga hudisyal nga mga sistema maoy usa ka hulad sa tawhanong katilingban nga nagkinahanglan ug usa ka dakong kausaban sa gambalay. Kana duol nang mahitabo​—pinaagi sa Diyos.

Hapit nang hanawon ni Jehova kining dili makataronganong sistema sa mga butang ug pulihan kini sa usa ka bag-ong sistema diin ang “pagkamatarong maoy magapuyo.” Kita adunay bug-os nga pagsalig nga ang atong Maglalalang mopahamtang unya ug hustisya pinaagi sa iyang Mesiyanikong Hari, si Jesu-Kristo. Ang tinuod nga hustisya alang sa tanan anaa na sa unahan! Pagkamapasalamaton nato niining maong kalaoman.​—2 Pedro 3:13.

[Mga footnote]

[Blurb sa panid 27]

Ang dili-hingpit nga hudisyal nga mga sistema​—duyog sa dunot nga kagamhanan, makauulaw nga relihiyon, ug walay-prinsipyong komersiyo​—maoy usa ka hulad sa tawhanong katilingban nga nagkinahanglan ug usa ka dakong kausaban sa gambalay

[Kahon sa panid 28]

Kahupayan Gikan sa Balaang Kasulatan

Sa Nobyembre 1952, si Derek Bentley ug Christopher Craig milungkab sa usa ka bodega sa Croydon, duol sa London, Inglaterra. Si Bentley 19-anyos ug si Craig 16. Gitawag ang mga polis, ug gipusil ug gipatay ni Craig ang usa sa mga polis. Si Craig nag-alagad ug nuybe ka tuig sa bilanggoan, samtang si Bentley gibitay tungod sa pagpatay sa Enero 1953.

Ang igsoong babaye ni Bentley, si Iris, nangampanya sulod sa 40 ka tuig sa paglimpiyo sa iyang ngalan sa pagpatay nga wala niya himoa. Sa 1993, ang Imperyal nga Gahom miisyu ug pasaylo labot sa sentensiya, nga miangkon nga si Derek Bentley dili unta kinahanglang bitayon. Si Iris Bentley misulat mahitungod sa kaso diha sa librong Let Him Have Justice:

“Halos usa ka tuig sa wala pa mahitabo ang pagpusil si Derek nakahibalag ug usa ka Saksi ni Jehova diha sa dalan . . . Si Igsoong Lane nagpuyo dili ra kaayo layo kanamo sa Fairview Road ug iyang gidapit si Derek sa iyang balay aron maminaw sa mga estorya sa Bibliya. . . . Ang nakatabang mao nga si Igsoong Lane adunay mga estorya sa Bibliya nga giplaka, nga iyang gipahulam kaniya [sanglit si Derek dili-maayong mobasa]. . . . Siya magbalikan didto ug nagsugilon kanako kon unsay gisulti ni Igsoong Lane kaniya, mga butang sama sa kitang tanan mabuhi pag-usab human nga kita mamatay.”

Giduaw ni Iris Bentley ang iyang igsoon sa selda sa mga binilanggo nga gisentensiyahan ug kamatayon dayon sa pagpatay kaniya. Unsay iyang gibati? “Kadtong mga butang nga gisulti ni Igsoong Lane kaniya mitabang kaniya panahon niadtong kataposang pipila ka adlaw.” ​—Italiko amoa.

Kon ikaw nag-antos sa kalisod gumikan sa usa ka sayop sa hustisya, makatabang kanimo ang pagbasa ug pagpamalandong sa mga kamatuoran sa Bibliya. Kini makataganag dakong kahupayan, kay si Jehova nga Diyos mao “ang Amahan sa malumong mga kaluoy ug ang Diyos sa tanang paghupay, kinsa nagahupay kanamo sa tanan namong kasakitan.”​—2 Corinto 1:​3, 4.

[Hulagway 29]

Ang makalilisang nga inhustisya nahimo sa dihang si Kristo gipatay