“Pagpangisda” sa Katubigan sa Fiji

FIJI—ang ngalan mopukaw ug mga hulagway sa hunahuna sa usa ka paraiso sa Kadagatan sa Habagatan. Asul-berde nga katubigan, katakotan, naglubaylubayng mga palwa sa lubi, lunhawng kabukiran, mga isda sa tropiko, langyawng mga prutas ug mga bulak. Imong makita kining tanan nga abunda kaayo diha niining kapupud-an sa 300 ka isla nga duolan sa 1,800 ka kilometros nga amihanan sa New Zealand sa South Pacific. Busa, tingali mouyon ka nga ang Fiji mahimong damgo ni bisan kinsa sa usa ka tropikal nga paraiso.

Hinunoa, ang Fiji labaw pang makaiikag kay sa kinaiyanhong katahom niini. Oo, sama nga nagkalidadis lang ang isda sa mga takot, sa ingon nagkalidadis usab ang makita diha sa isla. Ang kalainan sa panagsagol sa etnikong mga grupo sa Fiji, tingali, dili-hitupngan sa bisan unsang isla sa South Pacific. Ang duha sa labing dagkong mga grupo taliwala sa halos 750,000 ka molupyo mao ang lumad nga mga taga-Fiji, nga Melanesian ug kagikan, ug ang natawo-sa-Fiji nga mga Indian, mga anak sa mga mamumuo nga gikan sa India sa panahon sa pagpangolonya sa Britaniko. Apan usab adunay mga Banaban, Intsik, taga-Uropa, taga-Gilbert, mga Rotuman, mga Tuvaluan, ug uban pa.

Taliwala niining lainlaig kultura nga katilingban, ang mga Saksi ni Jehova okupadong nagapakig-ambit sa buluhatong “pagpangisda.” (Marcos 1:17) Usa ka hagit ang pagsangyaw sa maayong balita sa Gingharian sa Diyos niining nagkalidadis nga komunidad. Una, anaa ang kakulian sa pinulongan ug kultura nga pagabuntogon. Bisan tuod ang Ingles mao ang komon nga sinultihan, daghang higayon nga kinahanglang gamiton ang sinultihang Fijian, Hindi, Rotuman, o ubang mga pinulongan.

Lainlaing mga paagi ang kinahanglang himoon usab sa pagpakigsulti niadtong lahi ug relihiyon. Ang kadaghanan sa lumad nga mga taga-Fiji ug ubang mga taga-isla sakop sa nagkalainlaing denominasyong Kristohanon. Ang Indian nga populasyon gilangkoban sa mga Hindu, Muslim, ug Sikhs, ang Hindu mao ang kinadaghanan. Daghan kaayong simbahan sa kalungsoran ug kabaryohan, apan diha sa duha sa labing dako nga isla sa Fiji, ang daghang templo sa Hindu ug mga moske sa Muslim nakahatag ug kalainan.

Daghang lokal nga mga Saksi namatuto sa tulo ka pangunang mga pinulongan​—Ingles, Fijian, ug Hindi. Ang pagkamao niini maoy usa ka dakong bentaha sa buluhatong “pagpangisda.” Usahay ang mga tawo matingala sa pagkadungog ug usa ka nagasultig Fijian nga larino sa Hindi ug usa ka Hindu ug sinultihan nga larino sa Fijian. Uban sa kalainan sa kultura, relihiyon, ug pinulongan nga pagasagubangon, gikinahanglan ang maayong paagi sa pagpangatubang aron mahimong “usa ka mag-aambit sa [maayong balita] sa uban.”​—1 Corinto 9:23.

“Pagpangisda” Diha sa Baryo sa Fiji

Ang lumad nga mga taga-Fiji maoy mahigalaon, maabiabihong mga tawo. Lisod kaayong hunahunaon nga kapin lamag usa ka siglo ang miagi, kaylap ang gubatay sa tribo. Gani, sa panahon sa unang pag-abot sa taga-Uropa, ang Fiji naila ingong mga Isla sa Kanibal. Sa kataposan, human sa paggahom sa pangulong hepe ug pagkakabig, ang panag-away ug kanibalismo nawala. Ang mga kabingkilan sa tribo nagpabilin diha lamang sa daghang sinultihan nga makita sa nagkalainlaing mga probinsiya, bisan pag ang sinultihang Bauan kaylap nga masabtan.

Dugang pa sa Suva, ang kaulohan, adunay daghang lungsod sa tibuok Fiji. Ang kadaghanang taga-Fiji nagpuyo sa mga komunidad sa baryo ubos sa pagmando sa usa ka turaga ni koro, o tawong pangulo. Inigsulod sa usa ka baryo aron makigbahin sa “pagpangisda,” naandan na ang pagduol niining tawhana aron sa pagpananghid sa pagduaw sa nagkalainlaing mga bure, o lokal nga mga balay. Talagsa ra, kasagaran tungod sa pagsupak sa pipila ka klero sa baryo sa mga Saksi ni Jehova, nga balibaran ang pagpananghid. Sama sa unsa ang pagduaw sa usa ka balay sa taga-Fiji?

Inigsulod sa bure, kami magyaka sa salog. Ang usa ka maayong pagkabalay nga introduksiyon, nga gamiton sa pagdani sa interes sa mga yuta sa Kasadpan, dili importante dinhi. Ang bisan kinsa nga moabot sa pagpakigsulti bahin sa Diyos ginaabiabi. Kon dapiton, ang tagbalay motindog dayon ug, nga mosultig “tulou” (tabi), mokab-ot sa usa ka estante alang sa usa ka kopya sa Bibliya sa pinulongang Fijian ug maikagong mobasa sa nagkalainlaing mga teksto nga hisgotan sa nagaduaw nga ministro. Ugaling, ang maabiabihon ug matinahurong tinamdan sa taga-Fiji makahatag ug lahi nga hagit. Ang igong pagsabot ug pagkamataktikanhon hinungdanon aron maagda ang mga tagbalay sa pagsulti, sa pagdasig kanila sa pagsunod sa pangatarongan nga gihimo, o sa pagtabang kanila sa pagkakita sa panginahanglan sa pagtandi sa ilang kaugalingong mga pagtuo uban sa mga pagtulon-an sa Bibliya.

Ang mga tagbalay nga taga-Fiji kasagaran mas interesado sa paghisgot ug doktrinal nga mga ulohan inay sa sosyal nga mga kahimtang o mga isyu. Sa pagkatinuod, ang kadaghanan sa kapin sa 1,400 ka aktibong mga Saksi ni Jehova sa Fiji nahimong interesado sa kamatuoran sa Bibliya ingong resulta sa usa ka panaghisgot sa mga pangutana sama sa, Unsang matanga sa dapit ang impiyerno? Kinsay moadto sa langit? ug Laglagon ba ang yuta? Ang pagsunod sa interes nga gipakita, hinunoa, nagkinahanglag pagpasibo ug pagkamalahutayon. Sa dihang mobalik sa gikasabotang oras, sagad makita sa usa nga ang tagbalay milakaw ngadto sa teitei (plantasyon) o sa ubang dapit. Dili, dili tungod kay sila walay-apresasyon sa pagduaw kondili lahi lamang ang ilang pagtakda sa oras. Siyempre, alang sa lokal nga mga Saksi, kini dili talagsaon. Sila magpadayon pinaagi sa pagduaw sa ubang panahon. Walay mga ngalan ang mga karsada o mga numero ang mga balay nga mahimong isulat, busa gikinahanglan sa usa ang maayong panumdoman kon mohimog pagbalik-duaw.

“Pagpangisda” sa Estilong Polynesian

Karon, mouban kita sa “pagpangisda” sa nagapanawng ministro, o magtatan-aw sa sirkito, samtang duawon niya ang gamayng kongregasyon sa Rotuma. Kining pundok sa mga isla sa bolkan maoy 500 ka kilometros sa amihanan sa Fiji. Aron maabot kini, mosakay kita sa 19-ka-lingkoranan nga ayroplano. Ang labing dakong isla maoy 50 ka kilometro kuwadrado lamang ang luna, nga adunay total nga populasyon nga duolan sa 3,000. Balason nga dalan ang nag-ubay daplin sa baybay, nga nagsumpay sa duolan sa 20 ka baryo. Ang Rotuma gidumala sa Fiji apan adunay lahi nga kultura ug pinulongan. Sanglit Polynesian ug kagikan, ang mga tawo niini lahi ug dagway gikan sa Melanesian nga taga-Fiji. Kon bahin sa relihiyon, ang kadaghanan Romano Katoliko o kaha mga Metodista.

Samtang nagpaubos ang ayroplano ug nagmaneobra sa pagtugpa, among nakita ang lanubo lunhawng talamnon sa isla. Ang samag-balhibong mga palwa sa lubi makita bisan asa. Naghulat ang dakong pundok sa mga tawo sa pagsugat sa kausa-sa-usa-ka-semana nga biyahe sa ayroplano. Uban kanila mao ang usa ka pundok sa mga Saksi. Kami mainiton nga giabiabi, ug daghang dagkong butong nga nagbuka ang “mga mata” gitunol kanamo aron matagbaw ang among kauhaw.

Human sa mubo nga biyahe, kami miabot sa among sak-anan. Andam na ang pagkaon nga giluto sa hurnohan diha sa yuta. Ang inasal nga baboy, manok, minantikaang isda, ulang, ug lokal nga lagutmon, gabi, gihukad sa among atubangan. Pagkalamian nga pangaon, ug sama gayod ug paraiso nga kahimtang ilalom sa gagmayng mga punoan sa lubi!

Sa pagkasunod adlaw miduaw kami sa mga baryo, nga gitawag ho’aga sa Rotuman. Samtang nagpaingon kami sa unang balay, usa ka baktin nga nakalusot sa usa sa mga alad nagkapagkapag ug dagan, nga nag-iyagak. Nakit-an kami sa tagbalay nga taliabot ug mapahiyomong gibuksan ang pultahan, gitimbaya kami ug “Noya!” sa Rotuman, ug unya gidapit kami sa paglingkod. Usa ka plato sa hinog nga mga saging ang gibutang sa among atubangan, ug giagda usab kami sa pag-inom sa tubig sa butong. Ang pag-abiabi maoy panguna sa Rotuma.

Walay mga agnostiko o mga ebolusyonista dinhi. Ang tanan nagtuo sa Bibliya. Ang mga ulohan sama sa katuyoan sa Diyos alang sa yuta dali kaayong makapukaw sa ilang pagtagad. Ang tagbalay natingala sa pagkahibalo nga ang yuta dili laglagon kondili pagapuy-an sa mga tawong matarong nga mahimong mabuhi sa walay kataposan diha niana. (Salmo 37:29) Iyang sundan ug maayo ang pagbasa sa mga teksto sa Bibliya nga nagpamatuod niining puntoha, ug maikagon siyang midawat sa literatura sa Bibliya nga among gitanyag. Samtang nangandam kami sa paglakaw, gipasalamatan niya kami sa pagduaw ug gihatagan kami ug plastik bag nga puno sa hinog nga mga saging nga among makaon diha sa dalan. Dali ka rang motambok samtang magsangyaw dinhi!

Pagpasibo Diha sa Indian nga Komunidad

Bisag daghang ubang isla sa mga nasod sa Habagatang Pasipiko nga nagkalainlain usab ug rasa, ang Fiji lahi kaayo niining bahina. Duyog sa Melanesian, Micronesian, ug Polynesian nga mga kultura mao ang usa nga nakuha gikan sa Asia. Tali sa 1879 ug 1916, ang mga sakada gikan sa India gidala sa pagtrabaho sa katubhan. Kini nga kahikayan, nga gitawag girmit (kasabotan), misangpot sa libolibong mga Indian nga nangabot sa Fiji. Ang mga kaliwat niining mga mamumuoha naglangkob ug dakong bahin sa populasyon sa nasod. Nagpabilin kanila ang ilang kultura, pinulongan, ug relihiyon.

Diha sa apupa sa hangin nga dapit sa dakong isla sa Fiji mao ang siyudad sa Lautoka. Kini mao ang sentro sa industriya sa tubo sa Fiji ug mao ang panimalay sa dakong bahin sa Indian nga populasyon sa nasod. Ang mga membro sa tulo ka kongregasyon sa mga Saksi ni Jehova dinhi kinahanglang mapasiboon sa ilang buluhatong “pagpangisda.” Kon moduaw sa balay ug balay, ang usa kinahanglang andam sa pag-usab sa mga ulohan depende sa rasa ug relihiyon sa tagbalay. Mouban kita sa usa ka grupo sa lokal nga mga Saksi samtang moduaw sila sa mga balay nga nagkatag sa tunga sa katubhan nga gawas lamang ug diyutay sa Lautoka.

Samtang nagpaingon kami sa unang balay, among nakita ang pipila ka taas nga bulos sa kawayan nga adunay mga piraso sa pula nga panapton nga gihikot sa tumoy sa atubangang eskina sa pundok sa mga balay. Kini nagpaila sa pamilya ingong Hindu. Ang kadaghanang balay sa mga Hindu gidayandayanag mga hulagway sa ilang mga diyos. Daghan ang adunay usa ka paborito nga diyos, sama kang Krishna, ug kasagaran adunay usa ka gamay nga altar.a

Ang kadaghanang Hindu nagtuo nga ang tanang relihiyon maayo ug nga magkalahi lamag paagi sa pagsimba. Busa, ang tagbalay tingali maminaw nga matinahuron, modawat ug pila ka basahon, mangagda ug mga pabugnaw, ug mobati nga nahimo na niya ang iyang obligasyon. Aron mapatugbaw ang haom nga mga pangutana sa pagdasig sa mga tagbalay sa mas makahuloganong panagsultihay, makatabang kanunay nga mahibalo ug pipila ka sugilanon nga bahin sa ilang pagtuo. Pananglitan, kay nahibalo nga gilarawan sa uban nilang mga sugilanon ang ilang diyos nga naghimog mga buhat nga daghang tawo ang nagkuwestiyon, kita makapangutana: “Mouyon ka ba sa maong buhat kon himoon kana sa imong asawa (bana)?” Ang tubag kasagaran mao: “Dili, dili gayod!” Nan, ang pangutana mahimong isukna ngadto sa tawo: “Buweno, angay ba kining himoon sa usa ka diyos?” Ang maong mga panaghisgot sagad makabukas ug mga higayon sa pagpakita sa bili sa Bibliya.

Ang pagtuo sa reinkarnasyon, nga laing bahin sa Hinduismo, maoy usa ka tugob nga ulohan nga pagahisgotan. Usa ka edukado kaayong babayeng Hindu nga dili pa dugayng namatyan sa iyang amahan gipangutana: “Buot mo bang makita ang imong amahan pag-usab sama sa iyang kahimtang kaniadto?” Siya mitubag: “Oo, maanindot kaayo kana.” Gikan sa iyang tubag ug sa misunod nga panagsultihay, matin-aw nga siya wala matagbaw sa pagtuo nga ang iyang amahan buhi karon sa ubang porma ug siya dili na gayod niya makaila pag-usab. Apan ang katingalahang pagtulon-an sa Bibliya bahin sa pagkabanhaw nakatandog sa iyang kasingkasing.

Ang ubang mga Hindu adunay mga pangutana ug nagapangitag makatagbawng mga tubag. Sa dihang miduaw ang usa ka Saksi sa usa ka panimalay nga Hindu, ang tawo nangutana: “Unsay ngalan sa imong Diyos?” Gibasahan siya sa Saksi sa Salmo 83:18 ug gisaysay nga ang ngalan sa Diyos mao si Jehova ug nga ang Roma 10:13 nag-ingon nga aron maluwas kinahanglang motawag kita sa maong ngalan. Ang tawo naikag kaayo ug buot pang masayod ug dugang. Gani, dako gayod ang iyang tinguhang mahibalo. Siya misaysay nga ang iyang amahan, kinsa debotado kaayo sa ilang idolo sa pamilya, nagkasakit human misimba atubangan niana ug namatay wala madugay. Mao gihapon kana ang nahitabo sa iyang igsoong lalaki. Unya siya midugang: “Kana nga imahen naghatag kanamo ug kamatayon, dili kinabuhi. Busa aduna gayoy daotan sa pagsimba niana. Tingali kini nga Diyos, si Jehova, makatabang kanamo sa pagkaplag sa dalan ngadto sa kinabuhi.” Busa usa ka pagtuon sa Bibliya ang nasugdan uban kaniya, sa iyang asawa, ug sa iyang duha ka anak. Kusog kaayo ang ilang pag-uswag ug sa ulahi gibawtismohan. Ila nang gibiyaan ang ilang mga idolo ug karon naglakaw sa dalan ni Jehova, ang Diyos sa kinabuhi.

Sunod miabot kami sa balay sa usa ka pamilyang Muslim. Ang samang maabiabihong espiritu makita, ug wala magdugay kami nanglingkod nga may bugnawng mga ilimnon diha sa among mga kamot. Kami walay nakitang relihiyosong mga larawan diha sa mga bungbong gawas sa usa ka gamay nga gikuwadro nga bersikulo sa Arabiko nga sinulatan. Miingon kami nga adunay butang nga gikausahan ang Bibliya ug ang Koran, pananglit sa patriarkang Abraham, ug nga gisaaran sa Diyos si Abraham nga pinaagi sa iyang binhi ang tanang kanasoran pagapanalanginan. Kini nga saad natuman diha kang Jesu-Kristo, ang Iyang Anak. Ang ubang mga Muslim mosupak sa pagtuo nga ang Diyos adunay usa ka anak. Busa, among gisaysay nga samang ang unang tawo, si Adan, gitawag nga anak sa Diyos tungod sa iyang pagkagilalang sa Diyos, sa ingon nga paagi, si Jesus mao ang Anak sa Diyos. Ang Diyos wala magkinahanglag literal nga asawa aron manganak. Sanglit ang mga Muslim dili motuo sa pagtulon-an sa Trinidad, among gamiton kining butang nga gikausahan sa pagpakita nga si Jehova nga Diyos mao ang labing labaw.

Tingpaniudto na sa pagkakaron, ug ang mga sakop sa among grupo namalik na sa dalan, nanggawas gikan sa katubhan, nga naghulat sa bus nga mobalik sa lungsod. Bisag gikapoy ug diyutay, ang tanan nadasig tungod sa buluhatong “pagpangisda” sa buntag. Ang paningkamot nga gihimo sa pagpasibo sa nagkalainlaing mga kahimtang ug mga pagtuo nga nasugatan nabaslan.

Ang katubigan sa Fiji ug ang katakotan abunda sa daghang matang sa mga isda. Aron magmalamposon, ang mga taga-Fiji nga mga gonedau (mangingisda) kinahanglang hanas sa iyang buluhaton. Matuod usab kini sa buluhatong “pagpangisda” nga gisugo ni Jesu-Kristo ngadto sa iyang mga tinun-an. Ang Kristohanong “mga mangingisda ug mga tawo” kinahanglang batid, nagapasibo sa ilang presentasyon ug argumentasyon aron moangay sa nagkalainlaing mga pagtuo sa molupyo. (Mateo 4:19) Kini dayag nga gikinahanglan sa Fiji. Ug ang mga resulta makita diha sa tinuig nga mga kombensiyon sa mga Saksi ni Jehova, diin ang mga taga-Fiji, mga Indian, mga Rotuman, ug ang mga tawo nga nagkalainlain ug etnikong kagikan nagasimba kang Jehova nga Diyos nga may panaghiusa. Oo, ang iyang panalangin anaa sa buluhatong “pagpangisda” sa katubigan sa Fiji.

[Footnote]

[Mapa sa panid 23]

(Alang sa aktuwal nga pagkahan-ay, tan-awa ang publikasyon)

Viti Levu

Vanua Levu

Suva

Lautoka

Nandi

0 100 km

0 100 mi

18°

180°

[Hulagway sa panid 24]

Usa ka bure, o lokal nga balay

[Hulagway sa panid 24]

Usa ka templo sa Hindu sa Fiji

[Mga hulagway sa panid 25]

Malamposong “pagpangisda” ug mga tawo sa Fiji

[Picture Credit Line sa panid 24]

Buhatan sa mga Bisita sa Fiji