Ang Paglutos sa Burundi—Usa ka Bungkag nga Saad sa Relihiyosong Kagawasan!

Ang kagawasan sa relihiyon ginabale-wala sa daghang mga nasod sa Kasadpan. Apan, ang relihiyosong paglutos nga nagakahitabo sa Aprika nga nasod sa Burundi nagpakita kon unsa ka huyang kana nga kagawasan. Sa pagkamatuod, basta ang pasukaranang mga katungod sa tawo sa bisan unsang grupo sa mga tawo ginatamakan, walay kang bisan kinsang mga katungod ang may kasegurohan. Busa among giawhag ang among mga magbabasa sa pagsusi kon unsay nagakahitabo sa Burundi.

NIADTONG Pebrero 16, 1989, ang landong sa Mangiob nga Katuigan nahulog sa Aprikanong nasod sa Burundi. Niadtong petsaha ang presidente sa Republika sa Burundi, si Pierre Buyoya, nakigtigom sa mga gobernador sa mga lalawigan. Human niadto nga tigom, ang mapintas, kaylap nga paglutos sa relihiyon misugod batok sa mga Saksi ni Jehova. Ang mga lalaki, mga babaye, ug bisan mga bata nahimong mga biktima sa ilegal nga mga pagdakop, mga pagbunal, pagsakit, ug pagpagutom.

Nga mahitabo kining mangilngig nga mga buhat karong adlawa ug panahon makauulaw. Apan, ang paglutos sa Burundi sa mga Kristohanon talamayon kaayo. Ngano? Tungod kay pagbudhi kini sa usa ka saad sa relihiyosong kagawasan.

Pagbudhi sa Kagamhanan

Ang Burundi maoy usa ka layong nasod sa Aprika nga nahimutang sa habagatan sa equator, hinunoa kining bukirong yuta dunay mabugnaw, maayong klima. (Tan-awa ang mapa.) Pipila lamang ka tawo sa tibuok globo ang nahibalo nga naglungtad ang Burundi hangtod sa Agosto 1988, sa dihang nahimo kining ulohan sa mga balita sa kalibotan. Niadtong panahona usa ka madugoong away ang miulbo tali sa duha ka dakong etnikong mga tribo niini, ang Tutsi ug ang Hutu. Kini sa walay duhaduha nagbilin ug negatibong impresyon sa Burundi diha sa mga hunahuna sa daghan.

Bisan pa, dunay daghang maayong butang nga ikasulti bahin niining mauswagon nga yuta. Ang mga tawo dinhi kugihan ug masingkamoton. Ang usa ka artikulo diha sa The New York Times Magazine dugang miingon nga “sa nagkalainlaing mga paagi nga dayag sa bisita, ang Burundi, bisan kabus, nagalihok. Si Maurice Gervais, langyaw nga lungsoranon nga hawas sa World Bank, nagtawag niini nga ‘usa ka aktibo kaayo nga nasod.’”

Ang relihiyosong kahimtang sa Burundi, hinunoa, nagapameligro niining positibo nga panghunahuna. Duolan sa 80 porsiento nagaangkong mga Kristohanon, ang kadaghanan Romano Katoliko. Apan, ang politikal nga mga rehimen didto nakahimog makatugaw nga sumbanan sa relihiyosong kamapihigon. Sa Oktubre 16, 1985, ang The Christian Century mitaho: “Sa nangaging mga tuig ang gobyerno sa Burundi mihimo ug sunodsunod nga mga aksiyon nga gitumong sa pagdaot sa paglungtad sa iglesya . . . Ang katungod sa pagsimba sa publiko ug sa pribado ug pag-ampo kalit nga gipugngan. Ang tanang mga iglesya sa ubang mga denominasyon . . . gisira ug gidid-an sa paglihok; . . . daghang indibiduwal nga mga Kristohanon gibilanggo, bisan ang uban gisakit . . . kanang tanan tungod sa pagtuman sa ilang relihiyosong katungod.”

Nabuhi ang paglaom sa dinha, sa Septiyembre 1987, usa ka bag-ong kagamhanan ubos sa pagpanguna ni Presidente Pierre Buyoya migahom sa Burundi. Ang bag-ong presidente misaad sa iyang nasod ug kagawasan sa relihiyon, ug mihimo dayon siya ug mga lakang sa pagtuman sa iyang saad. Usa ka report sa Departamento sa Estado sa T.B., miingon: “Sa panahon sa iyang unang tuig sa katungdanan, mihimog dagkong kausaban si Presidente Buyoya sa mga polisa sa Burundi maylabot sa organisadong relihiyon, gibali ang pagpiog sa pagpahayag sa relihiyon ilalom sa [miagi] nga rehimen. Gipagawas ni Buyoya ang tanang relihiyosong mga binilanggo; gibuksan pag-usab ang mga simbahang gisira; gibalik ang tanang giembargo nga mga kabtangan sa iglesya.” Kining nadan-agan nga mga lihok nakadani ug dakong pagtahod kang Presidente Buyoya sa mga mahigugmaon ug kagawasan sa tibuok kalibotan.

Nan, nganong ang mga Saksi ni Jehova dili pa dugay mao ra may gihimong target sa relihiyosong pagpiot?

Mga Saksi ni Jehova—Nakigbisog Aron Ilhon

Sa daghang dekada, ang Katolikong Iglesya “nahimong usa ka gamhanang ekonomikanhon ug politikanhon nga lawas,” mitaho ang The New York Times. Sa koloniyal nga mga adlaw sa nasod, ang iglesya gitugotan “sa pagkamatuod sa pagmando sa nasod,” sanglit kini “nagdula ug dakong papel sa pagtagana alang sa pag-atiman sa panglawas ug edukasyon.” Nan, dili ikahibulong nga mibati ang kagamhanan nga nameligro gikan sa organisadong relihiyon.

Apan, sa dihang gisugdan sa mga Saksi ni Jehova ang ilang buluhaton sa pagsangyaw sa katilingban diha sa Burundi sa 1963, sila wala mosulay sa pagpangilabot sa mga kahikayan sa Estado. Hinunoa, ilang gisentro ang ilang buluhaton sa pagwali sa “kining maayong balita sa gingharian.” (Mateo 24:14) Sanglit ang Bibliya nag-ingon nga ang matuod nga mga Kristohanon “dili bahin sa kalibotan,” ang mga Saksi ni Jehova nagpabiling neyutral sa politika, usa ka baroganan nga gihuptan sa mga Saksi sa tibuok kalibotan.​—Juan 17:16.

Ang mga Saksi tungod sa konsensiya wala makig-anib ug politikal nga mga partido ug sa pagsinggit sa mga panultihon sa politikanhon nga partido. Nasaypan sa pagsabot sa mga kagamhanan kining neyutral nga baroganan ingon nga kakulang sa pagmahal sa nasod o nagapabanaag sa pagpukan sa nasod. Apan dili kana tinuod. Ang mga Saksi ni Jehova sa tibuok kalibotan ilado nga sulondan, masinundanon sa balaod nga mga lungsoranon. Maugdang nilang gisunod ang sugo sa Bibliya nga “magpasakop” sa sekular nga mga kagamhanan. (Roma 13:1) Bisan tuod dili mosaludo o sa bisan unsang paagi dili mopakitag pagsimba sa mga simbolo sa nasod sama sa mga bandera, wala nila trataha ang maong mga simbolo nga walay pagtahod.​—Exodo 20:4, 5.

Niadtong 1975 ang mga Saksi ni Jehova mihangyo nga ilhon sa balaod ang ilang buluhaton. Apan sa 1976 nailog sa militar ang kagamhanan ug gibutang si Presidente Jean-Baptiste Bagaza sa gahom. Siya misaad ug kagawasan sa pagsimba. Apan sa Marso 1977, gidid-an sa balaod ang mga Saksi ni Jehova! Ang mga Saksi ni Jehova sa tibuok kalibotan naningkamot sa pagpatin-aw niini alang sa mga sakop sa gobyerno ni Bagaza, apan ang mga sulat, mga pagduaw sa mga embahada sa Burundi didto sa Pransiya ug Belgium, ug ang mga miting uban sa mga opisyales sa kagamhanan sa Burundi tanan wala magpulos. Sa 1987 duolan sa 80 ka Saksi sa Burundi​—mga lalaki ug mga babaye​—gipriso sa daghang bulan. Usa ka Saksi ang namatay didto.

Dayon sa 1987 ang pag-ilog sa militar nakatuboy kang Major Pierre Buyoya sa gahom. Wala magdugay ang mga Katoliko ug mga Protestante nakapahimulos gikan sa iyang pagkamatugoton sa relihiyon​—apan dili sa mga Saksi.

Ang Pagsugod sa Paglutos sa Relihiyon

Pagkahuman sa miting kang Presidente Buyoya uban sa mga gobernador sa mga lalawigan sa Pebrero 16, 1989, gisibya sa radyo nga ang usa sa labing dakong problema nga pagaatubangon sa Burundi mao ang pagdaghan sa mga Saksi ni Jehova. Ingon daw naglihok nga may nagsinyas, gisugdan sa mga gobernador sa sulod nga mga lalawigan ang bul-og sa paglutos. Bisag dili pa kaayo klaro ang mga detalye, ang mosunod nga mga taho naghatag pila ka ideya kon unsay nagakahitabo didto:

Lalawigan sa Gitega: Si Gobernador Yves Minani misugo sa kapolisan ug sa mga molupyo sa pagdakop sa tanang mga Saksi ni Jehova. Unya, ang mga sekreta sa security police misulong sa balay ni Ntibatamabi Edmond, usa ka magwawali nga ispesyal payunir, ug gidakop siya. Samtang gipriso, wala siya hatagi ug pagkaon. Daghang higayon nga gikuyapan siya sa kagutom. Gisakit usab siya sa pagsulay kaniya sa pagpanghimatuod sa hungihong nga ang mga Saksi ni Jehova nagakaon ug dugo sa tawo​—usa ka panamastamas nga kabakakan!

Human gidakop si Edmond, si Ntikarahera Aaron ug si Ntimpirangeza Prime, mga Saksi ni Jehova usab, gidakop ug gipriso sa Gitega. Sila nakadawat ug samang mabangis nga pagtratar.

Si Nijimbere Charlotte, asawa sa usa ka magtatan-aw sa sirkito​—usa ka tigbiyahe nga ministro nga nagaduaw sa mga kongregasyon​—nakahibalo sa kahimtang sa iyang Kristohanong mga igsoon. Misulay siya sa pagdala ug pagkaon sa prisohan apan gidakop sa Marso 16, 1989, ug gihimong bihag sa pagsulay sa mga awtoridad aron madakpan ang iyang bana.

Lalawigan sa Muramvya: Si Gobernador Antoine Baza mipadala ug panawag sa tanang mga Saksi nga makigkita niya ug sa pagtubag sa mga pangutana. Sa Marso 4 usa ka grupo misunod sa maong hangyo. Bisan pa nga matinahurong gitubag ang iyang mga pangutana, sila midumili sa pagsinggit ug mga panultihon sa partido sa politika.

Agig tubag giagda sa gobernador ang lokal nga molupyo sa pag-atake sa mga Saksi ni Jehova. Sa Marso 16 misulong ang kapolisan sa mga balay sa nailhang mga Saksi ug misugod sa pagbun-og sa mga lalaki ug sa mga babaye tungod sa pagdumili sa pagsinggit ug mga panultihon sa partido. Usa ka tindahan nga gipanag-iya sa usa ka Saksi gisikop ug gisira​—gihikawan ang pamilya sa kapangabuhian niini.

Sa Marso 17 upat ka babaye gibunalan tungod kay midumili sila sa pagsalikway sa ilang pagtuo. Gibutang sila sa selda sa prisohan nga walay hangin nga makasulod, bisan pa nga ang usa kanila maoy usa ka inahan sa anak nga nag-edad pa ug 20-diyas.

Sa Marso 20 usa ka pundok sa mga tawo nga dunay dalang mga bunal ug mga sulo milungkab sa mga balay sa pipila ka mga babayeng Saksi, kinsa gipamunalan ug giabog sa ilang mga balay. Apil niadtong giatake mao ang 75-anyos nga tigulang babaye nga nagtuon sa Bibliya uban sa mga Saksi ni Jehova ug ubay-ubay nga mga batan-on ubos sa panuigong 14 anyos!

Si Pierre Kibina-Kanwa, ang direktor sa tunghaan sa primariya sa tunghaan sa Nyabihanga, misulay sa pagpugos sa kabataan nga Saksi nga nagtungha sa pagsaludo sa bandera sa nasod. Napakyas niini, iyang gipalagpot sila. Kawhaan ug duha ka Saksi gikan nianang lungsora napugos sa paglayas, gibiyaan ang tanang butang nga ilang gipanag-iya. Apil niadtong gidakop mao si Ndayisenga Leonidas, Kanyambo Leanard, Ntahorwamamiye Abednego, Bankangumurindi P., Kashi Grégoire, ug Mbonihankuye Thadée.

Lalawigan sa Bujumbura: Ang administrador sa komunidad sa Muhuta, si Nahimana Macaire, nagpatawag kang Kavunzo Vincent, Ndabazaniye Sylvestre, ug Ndizwe-Nzaniye​—tanan mga Saksi​—sa usa ka miting. Didto iyang giakusar sila nga miapil sa panag-away sa tribo niadtong Agosto 1988. Bisan pa nga wala gayod sa dayag nalangkit ang mga Saksi ni Jehova, misunod ang mga pagbunal ug mga pagpangdakop.

Lalawigan sa Bubanza: Duha ka Saksi gidakop tungod sa yanong pagbaton ug basahon sa Bibliya. Sa dihang midumili sila sa pagsaludo sa partido, gipadala sila ni Gobernador Kimbusa Balthazar sa kampo militar. Didto sila gisakit pinaagi sa pagdugmok sa ilang mga tudlo.

Unsay Inyong Mahimo

Ang kadaghanan niining mga pag-abuso nahitabo sa interyor sa nasod, halayo gikan sa mga mata sa mga tumatan-aw. Apan, kapin sa 13 milyones ka kopya niining artikuloha maapod-apod sa kalibotan sa kapin sa 105 ka pinulongan. Ang mga minanap nga mga buhat sa Burundi dili na matago. Ang mahigugmaon ug kagawasan nga mga tawo makurat nga nagakahitabo ang makauulaw nga paglapas sa tawhanong mga katungod​—mga katungod nga alang niini nakig-away ang libolibong mga Aprikano.

Busa dako kaayo ang gipameligro sa Burundi sa kapakyasan sa pagtuman sa iyang saad bahin sa kagawasan sa relihiyon. Gipameligro niya ang pagkadaot sa dungog nga gipanlimbasogan kaayo nga matukod, nianang mauswagon, kugihang nasod. Gusto ba ang Burundi sa lulan nga isipong usa ka nasod sa panatikong mga maglulutos sa relihiyon? Wala kami magtuo niini! Dahomon na lang namo nga si Presidente Buyoya gihatagan ug sayop nga impormasyon, gilimbongan sa iyang mga magtatambag.

Ang mga sumbong nga gipasaka batok sa mga Saksi ni Jehova maoy walay hinungdang kabakakan nga gituyo sa pagpukaw sa dili-makataronganong mga pagbati. Ang mga Saksi ni Jehova dili hulga sa kasegurohan sa kagamhanan sa Burundi o sa bisan unsang nasod. Sila malinawon ug masinundanon-sa-balaod, manggitahuron sa mga simbolo sa nasod. Sukwahi sa hungihong, sila bug-os nagadumili sa pagpasulod ug dugo sa ilang lawas sa bisan unsang porma​—bisan pag ang ilang mga kinabuhi mameligro.​—Buhat 15:28, 29.

Busa ang matuod nga mga Kristohanon sa tibuok kalibotan hiusang mag-ampo alang sa ilang mga igsoon sa Burundi. (1 Timoteo 2:1, 2) Daghang magbabasa mapukaw usab sa pagsulat direkta kang Presidente Pierre Buyoya, matinahurong mohangyo nga ang paglutos sa relihiyon ipahunong ug nga dawaton ang mga Saksi sa balaod ingong usa ka natukod nga relihiyon. Ang Burundi kinahanglan mamati sa katarongan kon buot niyang bakwion ang iyang kaugalingon gikan sa mga mata sa kalibotan.

His Excellency Major Pierre Buyoya

President of the Republic of Burundi

Bujumbura

REPUBLIC OF BURUNDI

[Mapa sa panid 22]

(Alang sa bug-os nga pagkahan-ay sa teksto, tan-awa ang publikasyon)

RWANDA

ZAIRE

BURUNDI

TANZANIA

LAKE TANGANYIKA