Pagkaplag sa Kagawasan sa “Isla sa mga Lalaking Mamingawon”
ANG lantsa nga mitabas sa dili kaayo dagkong mga balod sa Gulpo sa Nicoya dili puno. Kadto hinuon dili tungod sa kakulang sa mga turista. Didto sa Pasipikong baybayon sa Costa Rica, ang hayag nga langit, tubig nga samag esmeralda ang kaberde, mga lapyahan sa puting balas, ug naglubaylubayng kalubihan dili gayod mapakyas sa pagdani sa mga nagatinguhag tropikanhong paraiso. Apan ako miadto didto dili aron magbakasyon—ingon man ang ubang pasahero.
“Ang Isla sa mga Lalaking Mamingawon”
Nagpadulong kami sa Isla sa San Lucas, usa ka dapit silotanan o penal colony nga gipalihok sa Ministeryo sa Hustisya sa Costa Rica. Sa usa ka panahon, ang Isla sa San Lucas maoy usa sa labing daotag-dungog nga mga prisohan sa Latin Amerika. Ang mangtas nga mga kriminal kadaghanan maoy naglangkob sa populasyon niini, ug kadtong ibanlod didto sa dili madugay makasayod sa mapait nga mga kamatuoran sa pagkinabuhi. Ang mga awtoridad mitagana sa mga kinahanglanon sa kinabuhi, samtang ang mga priso nagtukod sa ilang kaugalingong sosyal nga organisasyon ug nakigbisog aron moarang-arang ang ilang kahimtang. Kadaghanan, kadtong misulay sa pag-eskapo gianod sa kusog nga sulog, o gipatay sa mga iho.
Sa sinugdan sa katuigang 1950, ang usa ka kanhing priso sa Isla sa San Lucas, si José León Sánchez, misulat sa usa ka libro nga gipasukad sa personal niyang kinabuhi sa dapit bilanggoan. Ang iyang pintok, mangil-ad, pero tinuod nga estorya, La Isla de los Hombres Solos (The Island of Lonely Men), sa wala madugay nahimong himalitan kaayo sa Mexico ug sa Sentral Amerika. Sa Costa Rica kadto nakatandog sa kusog nga reklamo sa publiko.
Niadtong panahona, ang gobyerno nagpamoderno sa iyang mga bilanggoan. Ang pasiugda maoy sa reporma inay sa silot, ug giwagtang ang silot nga kamatayon. Tungod sa pagtagad nga napatungha sa libro ni Sánchez, ang kausaban miabot usab sa Isla sa San Lucas. Ang mga priso gitudloan sa pagbuhig baka ug baboy, pagpangisda, ug sa ubang kahanas. Nananom usab silag mga tanom nga masapian aron ibaligya ug gitugotang makabahin sa ganansiya. Giayo usab ang mga tinukod. Sa sinugdan sa katuigang 1960, ang San Lucas nahimong sulundang sentro sa reporma alang sa mga prisong dili kaayo bantayanan.
Sa akong pagkawas sa lantsa ngadto sa gamayng pantalan, ako nasayod kaayo sa daotag-dungog nga kasaysayan sa isla. Apan didto ako ingong usa ka guwardiya sa mga priso, dili usa ka priso. Ako misulod sa Nasyonal nga Kuwerpo sa Kapolisan sa 18 anyos pa ako, ug kay ako dako man sa akong edad, ang una kong asaynment mao ang pagkaguwardiya sa Isla sa San Lucas.
Usa ka Priso, Apan May Kagawasan
Kay gimatuto sa Katolikong mga madre ug mga pari, ako sa kanunayng nahadlok sa ideya sa nagdilaab nga impiyerno. Alang kanako, ang labing hinungdanong butang sa kinabuhi mao ang paglikay nga mahiadto sa impiyerno. Apan nalibog ako nga ang kadaghanang tawo daw wala kaayoy pagtagad niana. Ang pari tingali mohisgot niana sa klase, apan sa gawas sa klasehan, walay mausa ang buot mohisgot sa relihiyon o sa Bibliya. Miangkon sila nga nagtuo sa impiyernong-kalayo, apan walay gihimo sa pagpugong sa ilang kagawian.
Ang kahimtang sa San Lucas pareho ra. Bisan pag daghan sa mga guwardiya ug mga priso nag-angkon sa samang pagtuo, kana daw diyutayg epekto kanila. Kasagaran ang mahilas nga sinultihan ug mahugawng mga bisyo. Makausa ang usa ka kaubang guwardiya nasakpang nagyuhot ug marijuana sa isla ug misangpot nga usa ka priso mismo! Ang akong superbisor masuk-anon kaayo ug kaduha naghagit sa rebelyosong mga priso sa sinumbagay. Sanglit may daghan akong panahon, kadaghan ako naghunahunang lalom bahin sa mga butang akong napanid-an sa isla. Ingong waykasinatiang batan-ong lalaki, ako nalibog ug nawad-ag kasibot.
Usa ka gabii, si Franklin, usa ka sinaligang priso, nagdapit kanako nga manimati sa usa ka panaghisgot sa Bibliya. Bisan tuod dili kaayo ako interesado, ang kabildohay sa wala madugay naugmad.
“Lisod kaayo nga mahimong usa ka priso ug magtuon sa Bibliya,” mikomento ako. Dili gayod ako makalimot sa tubag ni Franklin.
“Sa lawas ako priso,” matud niya, “apan sa espiritu ako may kagawasan.”
Gitinguha ko gayod nga hisabtan ang maong matang sa kagawasan!
Mga Saksi sa San Lucas
Misangpot nga si Franklin nagtuon diay sa Bibliya uban sa mga Saksi ni Jehova. Sa ma-Dominggo, ang mga paryente ug mga higala gitugotan diha sa isla. Kadaghanan, duha o tulo ka sakayan ang magdalag abot sa 30 ka Saksi tabok sa look gikan sa Puntarenas nga Kongregasyon. Kay bag-o didto, ako natingala nga makakita nga ang opisyales yanong mowarawara sa pagpaagi sa mga Saksi saylo sa mga tsekpoint samtang ang uban bug-os nga gisusi. Labi pang nakapatingala kanako mao ang kamatuorang ang mga Saksi nagtahod sa samang mga priso ug mga guwardiya ug nagsulti sa tanan bahin sa ilang mensahe nga gipasukad sa Bibliya.
Ang pila ka priso may regular, personal nga pagtuon sa Bibliya uban sa mga Saksi sa ma-Dominggo. Si Franklin usa kanila, ug may butang bahin kaniya nga nakapahingangha nako. Nasayran ko nga si Franklin gisentensiyahan ug 12 anyos sa prisohan tungod sa pagpatay sa usa ka kaindig sa negosyo. Sa prisohan siya nagtuon ug accounting pinaagi sa sulatanay. Kay siya dili moinom, motabako, o mogamit ug mga droga, siya gipadumala sa librarya sa prisohan. Sa ulahi, siya gihatagan sa iyang kaugalingong lawak ug dugang pang responsabilidad.
Samtang nagtungha pa, si Franklin may mga higalang mga Saksi ni Jehova. Namatikdan niya nga sila wala gayod malambigit sa mga panagbingkil o mga away, bisan pag ang uban nagsamok kanila. Bisan tuod siya wala mag-isip nga ugdang sa relihiyon, nailhan niya ang mga Saksi nga makigdaiton ug hinlog moral nga katawhan. Busa sa dihang nadunggan niya nga may Atalaya (“Bantayanang Torre,” sumala sa pagtawag sa pipila sa mga Saksi ni Jehova) taliwala sa mga priso, siya natingala.
Usa ka adlaw sa wala pa ang paniudto, nakit-an ni Franklin ang usa ka priso nga naglingkod nga inusara sa gawas sa kan-anan. Tungod sa iyang hapsayng dagway nangutana si Franklin kon siya mao ba ang Atalaya. Sa giingnan nga siya mao, ang unang reaksiyon ni Franklin mao: “Nganong ania ka dinhi?” Gisaysay sa lalaki nga una siyang nasentensiyahan sa Central Penitentiary sa San José, ang kaulohan, ug misugod siya sa pagtuon sa Bibliya uban sa mga Saksi ni Jehova samtang siya didto. Human mabalhin sa San Lucas, nagpadayon siya sa iyang pagtuon uban sa usa ka Saksi nga taga Puntarenas. Sa wala madugay siya nabawtismohan didto mismo sa Coco Beach sa Isla sa San Lucas.
Kadto nga panagtagbo maoy punto sa kausaban sa kinabuhi ni Franklin. Sukad niadto, sa dihang moanha ang mga Saksi aron moduaw, iya silang ilangkit sa bibong mga diskusyon. Misugod usab siya sa pagpakigsulti sa ubang mga priso ug mga guwardiya bahin sa mga butang iyang nakat-onan. Ang iyang kagawian, sinina, ug pamostura misugod sa pagkaarang-arang. Siya ug ang iyang bawtismadong kauban nakaangkon sa pagtahod sa tanan.
Sa kadugayan, ang 12-anyos nga sentensiya ni Franklin napaubsan ngadto sa 3 anyos ug 4 bulan. Siya ug ang iyang kauban nagpadayon sa pagtuon sa Bibliya. Bisan pa sa daotang palibot sa bilanggoan, sila malipayon, ug gipadayag kana sa ilang mga nawong. Dayag ilang namatikdan nga ako lahi sa ubang mga guwardiya, sanglit ako dili moapil sa mangil-ad nga mga komedya ug mahilas nga tistis. Mao nga gidapit nila ako ngadto sa ilang mga lawak alang sa mga panaghisgot sa Bibliya. Ang akong nadunggan gikan kanila ug gikan sa Saksing mga bisita makaiikag kaayo kanako, ilabina ang bahin sa kahimtang sa mga patay ug nga walay nagdilaab nga impiyerno. Gihatagan akog kopya sa librong Ang Kamatuoran nga Motultol sa Kinabuhing Dayon ug gisugdan ko ang pagbasa niana. Bisan pag ako wala makaamgo niadto, ang mga binhi sa kamatuoran nga sa ulahi mamunga gipugas na sa akong kasingkasing.
Sa Kataposan Tinuod nga Kagawasan
Tapos sa pagpahawa sa Nasyonal nga Kuwerpo sa Kapolisan, ako mipuyog kadiyut sa Miami, Florida. Usa ka adlaw ang usa ka kauban sa trabaho misugod sa pagpakigsulti kanako bahin sa Bibliya. Ang iyang sinultihan, sinina, ug pamostura nagtug-an kanako nga ako nakahibalag na usab sa mga Saksi ni Jehova. Kadto nakapahinumdom kanako sa Isla sa San Lucas, ug gisukna ko siya nganong daw walay interesadong maghisgot sa espirituwal nga mga butang. Gihatagan niya akog mubong tubag ug gisugyot ang usa ka panaghisgot sa akong panimalay. Kadto misangpot sa regular nga pagtuon sa Bibliya ug sa ulahi sa pahinungod ug bawtismo.
Mibalik ako sa Costa Rica sa 1975 ug mitambong sa usa ka distritong kombensiyon sa San José. Ako dili pa makatino kon kinsa ang mas natingala sa dihang si Franklin ug ako nagkahibalag nga wala tuyoa sa kombensiyon. Siya sa maong panahon may kagawasan na sa lawasnon ug bawtismado na usab. Sa mibiya ako sa San Lucas, si Franklin wala makatino unsa ka dako ang akong interes sa Bibliya. Apan didto kami, ang kanhi priso ug kanhi-guwardiya, nga nahiusa gayod sa kagawasan nga nagagikan sa pagsimba sa matuod nga Diyos si Jehova!
Alang sa pipila ang prisohang “Isla sa San Lucas” nagpasabot lamang sa mangil-ad nga mga handumanan. Alang kanako kana nagkahulogan sa sinugdanan sa espirituwal nga kagawasan. Karon, ingong Kristohanong ansiano, ako nagapakigbahin sa pagdalag kagawasan ngadto niadtong nagahunahuna nga sila may kagawasan apan sa pagkamatuod nabilanggo sama ra niadtong mga lalaki nga kaniadto akong giguwardiyahan.—Sumala sa giasoy ni David Robinson.
[Mapa sa panid 25]
Alang sa bug-os nga pagkahan-ay sa teksto, tan-awa ang publikasyon)
Nicaragua
CARIBBEAN SEA
Costa Rica
Puntarenas
Gulf of Nicoya
San José
PANAMA
PACIFIC OCEAN
Km 0 50 100
mi 0 50 100