Turkong Korte Nagpapriso sa mga Saksi ni Jehova
NIADTONG Disyembre 12, 1984, ang usa ka makapakurat nga desisyon gipakanaog sa State Security Court sa Ankara, Turkiya. Kadto nagsentensiya sa prisohan sa lima ka Saksi ni Jehova, ang matag usa sa unom ka tuig ug walo ka bulan, nga may dugang duha ka tuig ug duha ka bulan nga pagkadistiyero! Ang napulog-walo ka laing Saksi gisentensiyahan sa upat ka tuig ug duha ka bulan sa prisohan, nga may laing tuig ug upat ka bulan sa pagkadistiyero. Ang ubang Saksi kinahanglang husayon nga linain atubangan sa usa ka kriminal nga korte.
Unsa man ang ilang “krimen”? Sila nakaplagang sad-an sa paglapas sa artikulo 163 sa Turkong Penal Code. Sumala niana, usa ka krimen ‘ang paghimog relihiyosong propaganda nga may tumong sa pag-usab sa sosyal, ekonomikanhon, politikanhon, o legal nga kahikayan sa estado.’ Busa giangkong ang diyutay ra kaayo—maihap ra sa kamot—nga mga Saksi ni Jehova nagsulay sa pag-usab sa naglungtad nga kahikayan sa gobyerno sa Turkiya. Apan sa unsang paagi kining gamay kaayong pundok sa katawhan si kinsa malinawon, dili armado, ug bug-os wala mabansay sa politikanhong pag-alsa mahimong hulga sa pagpukan sa tibuok establisadong sistema sa nasod?
Katawhang Masinugtanon sa Balaod
Ang mga Saksi ni Jehova ilado kaayo sa tibuok kalibotan ingong katawhang masinugtanon sa balaod. Pananglitan, usa ka gobernador-heneral sa Nigeria miingon mahitungod kanila: “Sila nakadugang ug dako sa espirituwal nga kalig-on sa atong katawhan sa Nigeria.” Miingon usab siya: “Kon ang tanang relihiyosong denominasyon sama pa sa mga Saksi ni Jehova, kita wala untay mga pagbuno, pangawat, delingkuwensiya, priso ug bomba atomika. Ang mga pultahan dili unta kinahanglang kandadohan sa adlaw-adlaw.”
Usab, ang mga Saksi ni Jehova wala gayod mag-apil-apil sa politika. Ang ilang neyutralidad sa maong mga kahikayan ilado kaayo. Ang Italyanhong basahong Il Corriere di Trieste miingon nga “ang mga Saksi ni Jehova angay pagadayegon.” Ngano, apil sa ubang mga hinungdan? Tungod kay, kini miingon, ang ilang relihiyon nagatudlo nga sila ‘dili magsagol sa politika ug sa relihiyon ug dili mag-alagad sa intereses sa mga politikanhong partido.’
Busa, sulod sa ilang kapin sa gatos ka katuigang kasaysayan, sila wala gayod mosulay sa pag-usab sa bisan unsang politikanhong kahikayan sa bisan unsang gobyerno. Hinunoa, sila nagabuhat sa ginasulti sa Bibliya kanila nga pagabuhaton—pagdawat sa nagalungtad nga mga gobyerno ingong “labaw nga mga pagbulot-an” nga ilang pagatahoron. (Roma 13:1) Busa supak sa ilang relihiyosong mga pagtuo ang pag-apil sa bisan unsang maalsahong mga kalihokan. Kana ang hinungdang ang mga nasod nga dili diktador nagaila nga ang mga Saksi ni Jehova tinuod nga usa ka relihiyon ug nagahatag kanilag mga kagawasan sa ubang mga lungsoranon, apil ang kagawasan sa pagsimba.
Ang mga sentensiya bug-os usab nga dili angay tungod sa laing hinungdan. Sa Marso 24, 1980, ang Korte Suprema sa Apelasyon sa Turkiya milagda nga ang mga Saksi ni Jehova dili masilotan, kay ang ilang relihiyon wala maglapas sa balaod. Ang korte nagpahigawas kanila sa sala sa mga sumbong sa pag-alsa.
Ang mga Hitabo nga Mitultol sa Paghusay
Busa ang pangutana motungha: Unsang impormasyon ang gigamit sa korte sa pagkab-ot sa iyang desisyon? Ang mga Saksi ni Jehova nag-usab ba sa ilang kalihokan o mga pagtuo sukad sa 1980? Sa daklit atong tagdon ang mga sirkumstansiyang mitultol sa paghusay, ingon man ang mga rekord sa korte.
Sa Nobyembre 20, 1974, ang usa ka distritong korte sa Istanbul mihatag ug legal nga pag-uyon sa mga Saksi ni Jehova ingong relihiyon. Sumala niana, ang mga Saksi makarehistro nga legal sa ilang relihiyon diha sa ilang mga tarhetang ilhanan, nga ilang gibuhat. Ug sukad sa Disyembre 1974, ang mga Saksi ni Jehova misugod sa pagtigom nga may kagawasan sa pagsimba diha sa nagkadaiyang mga siyudad sa nasod. Ang militar nga gobyerno nga migahom sa Septiyembre 1980 nagtugot usab sa ilang publikong mga miting diha sa ilang mga “Tigomanan sa Pagsimba.”
Ugaling, sa Marso 1984, tulo ka pamilya sa Eskişehir miaplay sa korte sa pagrehistro sa ilang relihiyon ingong mga Saksi ni Jehova. Kadtong hitaboa nahimong mga pangunang-ulohan sa lokal nga mantalaan. Kay sa nangagi mga Muslim, ang ilang pag-aplay nakapukaw sa pagkamabatokon sa panatikong mga Muslim, kinsa misugod sa pag-atake ug pagpakaulaw sa mga Saksi ni Jehova diha sa nagkadaiyang mga mantalaan.
Apil sa mga magsusupak mao ang “High Council of Religion in the Directorate of Religious Affairs,” usa ka Muslim nga opisina sa gobyerno. Kining konsehoa mipahayag: “Kining kalihokana [mga Saksi ni Jehova], nga wala dawata sa bisan unsang nasod ingong relihiyon . . . maoy usa ka Kristohanong orden ilalom sa Hudiyonhong impluwensiya.” Kadto sa dugang miingong “kon kining kalihokana pagatugotan [sa Turkiya] kini mahimong peligro sa Estado ingon man sa Islam.”
Tapos sa pagpandaot diha sa mantalaan, sa kalit duha ka Saksi gidakop sa Ankara tungod sa pagtanyag sa ilang mga basahon ngadto sa laing tawo. Bisan pa niana, kadtong mga basahona gitugotang mapatik nga legal sa Turkiya.
Sa misunod nga mga adlaw, ang kapolisan sa Ankara nagdakop sa lima ka ansiano sa usa ka kongregasyon, ingon man sa uban pa nga nailhang mga Saksi ni Jehova. Tanantanan 31 ang gidakop. Ang pipila gidakop diha sa ilang mga balay, ang uban diha sa ilang gitrabahoan, ug ang pipila tapos sa ilang miting diha sa ilang “Tigomanan sa Pagsimba.” Sa 31 nga unang gidakop, 23 ang gipriso ug ang uban gibuhian.
Bakak nga mga Sumbong
Samtang nagpadayon ang husay sa korte, sa dugang ug dugang nadayag nga kadto dili gayod kaso sa paglapas sa balaod. Hinunoa, kadto usa ka relihiyosong isyu nga gihukman sa korte.
Pananglitan, ingong ebidensiya kono sa pagkasad-an, ang nag-akusar migamit sa usa ka pahayag gikan sa Directorate of Religious Affairs. Sa maong pahayag, ang mga Saksi ni Jehova ginganlang “buang Kristohanong kalihokan” nga “walay mga propeta ug walay espesyal balaang basahon.” Sa kasukwahi, ang mga Saksi ni Jehova ilado ingong maayo kaayog panimuot, masinugtanon-sa-balaod, malinawong kapunongan sa katawhan. Ug sila tinong dunay propeta—si Jesu-Kristo—si kinsa, lain pay ato, giila gani sa mga Muslim ingong propeta. Ug dili nila kinahanglan ang laing “espesyal balaang basahon,” kay sila duna nay balaang basahon—ang Balaang Bibliya, nga “dinasig sa Diyos.”—2 Timoteo 3:16.
Giangkon usab nga ang mga Saksi ni Jehova dili motuo sa “nagalungtad nga mga nasod ug mga estado ug ilang nasodnong mga utlanan.” Kini, usab, bug-os kabakakan. Ang ilang relihiyon tinong nagamando nga sila “magpasakop sa labaw [kagamhananong] mga pagbulot-an” ug sa tanang balaod nga dili mosupak sa mga balaod sa Diyos. Kana ang ginaingon sa Bibliya nga pagabuhaton.—Roma 13:1; Buhat 5:29.
Dugang pa, ang Directorate of Religious Affairs miangkong ang mga Saksi ni Jehova nagahimo sa usa ka kalihokan “sa pagtukod sa usa ka gipasukad-sa-Bibliyang relihiyosong kahikayan ibabaw sa tibuok kalibotan,” ug ang Gingharian sa Diyos pagatukoron tali sa “Euprates ug Nilo” nga mga suba. Kining pahayaga nagasulay sa pagpamatuod nga usbon sa mga Saksi ni Jehova ang natukod nga politikanhong kahikayan sa Turkiya, sanglit ang Subang Euprates nagaagi sa Sidlakang Turkiya.
Kana laing bug-os bakak nga sumbong. Ang mga Saksi ni Jehova wala gayod magtuo nga ang Gingharian sa Diyos dinhi unya sa yuta. Hinunoa, sila kanunayng nagtudlo nga kini mao unyay langitnong pagmando. Busa dili mahimong kini mahimutang sa bisan haing bahin sa Turkiya.—Mateo 4:17; 6:9, 10.
Bakak nga Relihiyosong Pamatuod
Ang korte mitudlo usab ug tulo ka “mga eksperto” sa pagsusi sa mga basahon ug mga pagtuo sa mga Saksi ni Jehova. Ang usa maoy membro sa Directorate of Religious Affairs. Ang ikaduha maoy luyoluyong propesor sa usa ka Islamikong pundok sa magtutudlo. Ang ikatulo maoy luyoluyong propesor sa pundok sa magtutudlo sa abogasiya sa University of Ankara.
Ang abogado sa gikiha mitutol sa pagkatinudlo sa duha sa relihiyosong “mga eksperto.” Kadto sila nakapahayag na sa ilang opinyon batok sa mga Saksi ni Jehova diha sa usa ka libro. Busa, dili madahom nga makahatag silag dili-madapigong opinyon ngadto sa korte. Bisan pa niana, ang korte wala mosugot sa hangyo sa depensa ug mitugot nga moapil kadtong madapigong relihiyosong mga tawo.
Sa dihang kadtong tulo mihatag sa ilang taho, kadto maoy sumala sa gidahom. Nakaplagan sa relihiyosong mga tigsusi nga sad-an ang mga Saksi ni Jehova. Bisan pa niana, ang eksperto sa balaod wala makakaplag ug bisan unsang sala. Siya miingon: “Sila nagadahom sa umaabot nga kausaban sa kalibotan pinaagi sa Diyos sa gubat sa Armageddon,” ug dili pinaagi sa bisan unsang tawhanong pagbalda.
Ang mga relihiyonista miangkong ang mga Saksi ni Jehova dili relihiyon. Kana dayag laing bakak nga sumbong. Sila nag-angkon usab nga ang pagtuo sa mga Saksi ni Jehova sa Diyos ug kang Jesu-Kristo “nagasilbi lamang nga relihiyosong takoban sa pagtago sa tinuod nga katuyoan.” Ug unsa ba ang “tinuod nga katuyoan” kono? Ang relihiyosong mga magtatambag miingon: “Ilalom sa dagway sa Gingharian sa Diyos ilang gipahimutang ang patukoranan sa politikanhong mga kaugmaran sa wala-hisayring umaabot.” Sa pagkutlo sa walay-kalabotang mga bahin gikan sa mga basahon sa mga Saksi ni Jehova, mihinapos silang sila maoy ‘sekretong organisasyong nailalom sa Sionistang impluwensiya nga nagagamit sa relihiyosong mga tigom ingong takoban.’
Bisan pa niana, ang maong duha ka relihiyosong tawo wala makapatunghag usa ka buok ebidensiya nga ang mga Saksi ni Jehova nagasulay gayod sa pagpukan sa Turkong gobyerno. Sila dili makapatungha nianang ebidensiyaha tungod kay ang mga Saksi dili magpukan sa nagalungtad nga mga gobyerno. Ang Diyos mismo maoy magapanudya sa mga gobyerno. Siya mao ang Maghuhukom, dili si bisan kinsang tawo. Ug si bisan kinsang nasinati sa mga Saksi nahibalong sila wala gayoy koneksiyon sa Sionismo.
Depensa Nagtagana sa Ebidensiya
Sa laing bahin, ang depensa mitaganag daghang ebidensiya nga ang mga Saksi ni Jehova dili sad-an sa paglapas sa bisan unsang balaod. Dugang sa desisyon sa Korte Suprema sa Apelasyon sa Marso 24, 1980, ang depensa mipresentar ug tulo pa ka desisyon sa Korte Suprema. Kadto usab sa nangagi mihukom nga ang mga Saksi ni Jehova dili sad-an sa samang mga sumbong.
Ang depensa mipresentar sa ikaduhang opinyon gikan sa laing propesor sa balaod nga nagsusi sa mga basahon sa mga Saksi ni Jehova. Wala siya makakaplag ug paglapas sa balaod diha kanila.
Ang korte mitumong usab sa mga 20 pa ka laing desisyon sa korte nga gipakanaog sulod sa miaging 30 anyos sa Turkiya. Ang maong tanang korte mihukom nga ang mga Saksi ni Jehova dili sad-an sa samang mga sumbong.
Kataposan, apan dili kinamenosan, bisan ang polis nga gitudlo sa pagkontrolar sa mga miting sa mga Saksi mipamatuod atubangan sa korte. Siya mideklarar nga siya “wala makapaniid sa bisan unsang paglapas sa balaod sulod sa tibuok tuig” nga iyang gikontrolar ang mga miting.
Korte Misalikway sa Ebidensiya
Bisan pa niana, gisalikway sa korte ang tanang ebidensiya sa depensa! Gidawat lamang niadto ang mapasipalahon ug bug-os walay pasukaranang mga sinulat nga gipresentar sa kihante. Kadto mao ang mga taho gikan sa Directorate of Religious Affairs ug ang taho usab gikan sa duha ka madapigong relihiyosong komentarista.
Ang mga sentensiya nagpatunghag seryosong mga pangutana. Ang mga huwes sa korte madapigon ba usab tungod sa ilang Muslim nga mga pagtuo? Ang korte nailalom ba sa relihiyosong pagpit-os sa pagsentensiya sa mga Saksi ni Jehova?
Siyempre, ang desisyon giapelar. Busa ang Korte Suprema makabatog higayon sa pagsubli sa butang. Gilaomang ang maong korte magpakanaog sa usa ka hukom nga bug-os nahiusa sa mga kamatuoran. Ikasubo hinuon, hangtod sa maong panahon ang 23 ka Saksi—15 ka lalaki ug 8 ka babaye—magapabilin sa prisohan.
Sa pagkamatuod, ang dili-madapigon ug mahigugmaog-kagawasang katawhan sa tibuok kalibotan mangutana: Sa unsang paagi mahitabo kana sa usa ka nasod nga nagaangkong demokratikanhong estado? Sa unsang paagi mahimo kana sa Turkong mga korte dihang ang Turkong gobyerno mipirma man usab sa Deklarasyon sa Tawhanong mga Katungod nga nagagarantiya sa kagawasan sa relihiyon?
Kon gibati nimo ang kasuko tungod kay dili makataronganong gisentensiyahan ang malinawon, inosenteng mga tawo, ikaw may higayon sa pagpahayag sa imong opinyon. Makasulat ka ngadto ni bisan kinsa o sa tanang opisyales sa ubos ug ipahibalo kanila kon unsay imong pagbati bahin niini:
President of the Republic:
His Excellency Kenan EVREN, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Prime Minister:
Mr. Turgut ÖZAL, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Minister of Interior:
Mr. Yildirim AKBULUT, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Minister of Justice:
Mr. M. Necat ELDEM, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Usab, makasulat ka ngadto sa Turkong Embahador diha sa imong dapit.
[Blurb sa panid 30]
Ang mga Saksi ni Jehova dili magpukan sa bisan unsang gobyerno
[Blurb sa panid 31]
Sa unsang paagi ang maong butang mahitabo sa nasod nga nagaangkong demokratikanhon?